مصرف گرايي
    پديده مصرف گرايي و اسراف در نقطه مقابل مصرف بهينه قرار گرفته است. «مصرف گرايي» يا به عبارت ساده تري اسراف كه يكي از بزرگترين آفت ها و آسيب هاي فردي و اجتماعي و از گناهاني است كه مورد نهي شديد خداوند متعال واقع شده است و در مقابل اعتدال و ميانه روي در مصرف قرار گرفته است؛ به طور كلي هرگونه زياده روي در كميت و اتلاف را شامل مي شود.
    در حقيقت مصرف گرايي عامل تخريب رشد، توسعه و از بين رفتن منابع ملي است. مصرف گرايي از يك نگاه در معناي مصرف نامتعارف است كه نياز فيزيكي فرد را برطرف نمي سازد، بلكه نياز كاذب فرد يا افراد را كه گاه به تقليد از ديگران، تبليغات، شرايط مادي يا تغييرات ساختار جامعه ايجاد شده برطرف مي سازد. مصرف گرايي در نگاه عالمان دين نيز در همان معناي لغوي اسراف استعمال شده است و هرگونه بيهوده گرايي، زياده روي و اتلاف و مانند آنها را اسراف مي دانند.
    امام علي(ع) در اين باره مي فرمايند:
    «الاوان اعطاء المال في غير حقه تبذير و اسراف»
    «آگاه باشيد خرج كردن به ناحق، حيف و ميل و اسراف است»
    كتاب آسماني قرآن نيز در آيه 141 سوره انعام در مورد اصلاح الگوي مصرف و بهينه مصرف كردن مي فرمايد: «كلوامن ثمره اذا اثمر و اتوا حقه يوم حصاده ولاتسرفوا انه لايحب المسرفين» «و از آن ميوه هنگامي كه به ثمر مي نشيند بخوريد و حق آن را به هنگام درو بپردازيد و اسراف نكنيد كه خداوند اسراف كنندگان را دوست ندارد»
    علامه طباطبايي (ره) در توضيح عبارت «لاتسرفوا» نوشته است:
    ولاتسرفوا معنايش اين است كه در استفاده از اين ميوه ها و غلات از آن حدي كه براي معاش شما صالح و مفيد است تجاوز نكنيد. درست است كه شما صاحب آن هستيد، ولي نمي توانيد در خوردن و بذل و بخشش آن زياده روي كنيد و يا در غير مصرفي كه خدا معين فرموده به كار ببريد، مثلادر راه معصيت خدا صرف نماييد و همچنين فقيري كه از شما مي گيرد نمي تواند در آن اسراف كند و آن را تضييع نمايد. پس مفهوم آيه مطلق است و خطاب آن شامل همه مردم چه مالك و چه فقير مي شود.
    بنابراين از اين آيه شريفه استفاده مي شود كه زياده روي و مصرف گرايي كاري حرام و نكوهيده است. اميرالمومنين علي(ع) نيز با احتياط در مصارف به خصوص در مصرف بيت المال عالي ترين نظارت را داشته و در كمال بي نيازي در قناعت و ساده زيستي بهترين الگوي مصرف را كه همان اعتدال و ميانه روي در مصارف بوده سفارش مي كردند و به شدت اسراف، زياد روي و مصرف گرايي را نكوهش مي كردند؛ به ويژه اين امر را از واليان حكومتي غيرقابل پذيرش مي دانستند.
    در اين خصوص در نامه اي به فرماندار بصره عثمان بن حنيف مي نويسد:
    «پس از ياد خدا و درود! اي پسر حنيف، به من گزارش داده اند كه مردي از سرمايه داران بصره، تو را به مهماني خويش فرا خواند و تو به سرعت به سوي او شتافتي، خوردني هاي رنگارنگ براي تو آوردند و كاسه هاي پر از غذا پي در پي جلوي تو مي نهادند، گمان نمي كردم مهماني مردمي را بپذيري كه نيازمندانشان با ستم محروم شده، و ثروتمندان شان بر سفره دعوت شده اند، انديشه كن در كجايي؟ و بر سر كدام سفره مي خوري؟(2)
    امام خميني نيز درخصوص دقت در مصرف و همچنين پرهيز از مصرف بي جا مي فرمايند:
    حتي مطبوعات بايد اين را توجه داشته باشند كه چيزهايي را كه براي ملت مفيد نيست در روزنامه ها ننويسند كاغذ صرف اين نكنند، وقت صرف آن نكنند، بايد راديو تلويزيون توجه به اين معنا داشته باشد كه اين بيت المال مسلمين است وقتش صرف چيزهايي كه مربوط به مصالح مسلمين است شود، مسئوليت دارد اين ها بايد اشخاصي كه مقاماتي كه هستند ملاحظه كنند كه به اندازه ضرورت مشاور بگيرند به اندازه ضرورت خدمتگزار بگيرند نه به اندازه دلخواه و اين معنا را بايد همه ما بدانيم كه دلخواه هاي ما آخر ندارد.(3)
    بر همين اساس با توجه به نهي شديد مصرف گرايي و اسراف در دستورات و تعاليم اسلامي مي توان چنين نتيجه گرفت كه بين مصرف و مصرف گرايي در جامعه تفاوت وجود دارد چرا كه مصرف به خودي خود عاملي موثر در توليد و رشد و توسعه اقتصادي مي باشد؛ و باعث ايجاد تقاضا، عرضه و توليد مي گردد. اما آنچه كه مذموم و باعث هدررفتن منابع ملي مي شود مصرف نامناسب و نامتعارف و يا عدم برخورداري از الگوي صحيح مصرف در جامعه مي باشد كه اين امر باعث مصرف گرايي، زياده روي و تجمل گرايي در جامعه مي گردد. لذا فرهنگ سازي مصرف بهينه و اصلاح همه زمينه الگوهاي مصرفي در كشور از ضروريات اجتناب ناپذير مي باشد.
   
    نتايج و پيامدهاي مصرف گرايي
    1) تهاجم فرهنگي ابعاد گوناگون اقتصادي، اجتماعي، سياسي، نظامي و رواني را در بر مي گيرد؛ كه روي هم رفتارهاي مختلف انسانهاي مورد تهاجم خود را با دروني كردن ارزش هاي مورد نظر شكل مي دهد.(4)
    در برخي موارد تغيير در الگوي مصرف يك كشور و تمايل به تجملات و مصرف گرايي از اهداف تهاجم فرهنگي مي باشد كه با تغيير در الگوهاي مصرفي مردم و ظهور گرايش هاي تجملي باعث ايجاد جامعه مصرف گرا مي شوند. در همين راستا امام خميني فرموده اند:
    اكنون بازارهاي كشورهاي اسلامي، مراكز رقابت كالاهاي غرب شده است و سيل كالاهاي تزييني مبتذل و اسباب بازي ها و اجناس مصرفي به سوي آن ها سرازير است و همه ملت ها را آن چنان مصرفي بار آورده اند كه گمان مي كنند بدون اين اجناس آمريكايي و اروپايي و ژاپني و ديگر كشورها زندگي نمي توان كرد.(5)
    در چنين وضعي، نشر فرهنگ غربي و استفاده از كالاهاي پرزرق و برق خارجي در كشور به عنوان رسالتي براي متمدن كردن مردم به شمار مي آيد. بدين ترتيب ابزارهايي از جمله وسايل آموزشي، هنري، علوم و فنون، كالاها و خدمات در اين راستا مورد استفاده قرار مي گيرند. تا «نيازمندي» به غرب و توليدات آن از جمله توليدات فرهنگي در ملت هاي جهان پديدار شود. در چنين شرايطي فرد و جامعه «نيازمند» در پي رفع نياز، خويش به توليدكنندگان (خارجي) مراجعه مي كنند زيرا نه تنها امكان توليد و رفع آن نيازها در داخل نيز نيست بلكه آنچه از غرب مي آيد ارزش تلقي شده و توليد داخلي ضدارزش.(6)
    ايجاد اين نيازها و رساندن فرد و ملتي به حدي از احساس نياز كه آن را غيرقابل صرف نظر كردن بداند حتي در مورد نيازهاي كاملاغيرضروري از مهمترين اهداف اشاعه فرهنگ مصرف گرايي و تهاجم فرهنگي دشمن و همچنين بالاترين سطح موفقيت توليدكنندگان استعماري و فرهنگ زدايي ديگر ملت ها مي باشد. اين تغيير در الگوي مصرف در جامعه اسلامي كه از اهداف تهاجم فرهنگي دشمن است باعث تجمل گرايي و زياده خواهي و حيف و ميل شدن بسياري از منابع ملي مي شود. بر همين اساس يكي از پيامدهاي مصرف گرايي اشاعه فرهنگ غرب و تخريب هويت ملي و فرهنگ اسلامي و همچنين ورود كالاهاي غربي و از بين رفتن بازار براي توليدات داخلي و فلج شدن اين توليدات مي گردد. لذا در چنين شرايطي اصلاح الگوي مصرف تاثير به سزايي در خنثي سازي تهاجم فرهنگي دشمن دارد. لذا رهبر فرزانه انقلاب با آگاهي دقيق و روشن بيني خاص خويش با تاكيد بر اصلاح الگوي مصرف علاوه بر جلوگيري از هدر رفتن منابع و منافع ملي در برابر ترويج فرهنگ مصرف گرايي و تجمل پرستي غرب كه از اهداف تهاجم فرهنگي دشمن نيز مي باشد؛ به ضرورت ادامه دفاع فرهنگي در برابر تهاجم فرهنگي غرب اشاره دارد.
    2) يكي ديگر از پيامدهاي مصرف گرايي تاثيرات منفي در فضاي معنوي جامعه مي باشد. چرا كه در بسياري از مواقع زياده خواهي، تجمل پرستي و مصرف گرايي باعث رواج خودخواهي، رشد روحيه فردگرايي و ناديده انگاشتن بسياري از اصول اجتماعي و اخلاقي كه رعايت آن براي زندگي جمعي از ضروري ترين مسائل است خواهد شد.(7)
    در اين مرحله اندك اندك ذهن انسان به مصرف گرايي خو گرفته و در مسير بي پاياني در صدد رفع اين گونه نيازهاي كاذب است و چنين انساني كه هميشه نيازمند و در پي رفع نياز است «به يك آرمان دل مي بازد كه در واقع دين تازه اي است». چنين انسان مصرف زده اي داوطلبانه براي رفع نيازهاي مصرفي «خويش» همه زندگي معنوي خود را در سوداي رفع نياز پديد آمده در اثر تبليغات چشم و هم چشمي ها و... به فراموشي مي سپارد.(8)
    بنابراين از مهمترين آثار و پيامدهاي اسراف و مصرف گرايي در جامعه اسلامي كه مي تواند باعث كم رنگ شدن ارزش ها و آموزه هاي ديني و معنوي شود به موارد زير مي توان اشاره نمود.
    الف) محروميت از دوستي خدا
    خداوند متعال در آيه 141 سوره انعام مي فرمايد: «... انه لايحب المسرفين»
    «خداوند اسراف كنندگان را دوست ندارد»
    ب) فساد اجتماعي: از ديدگاه قرآن يكي از آثار پيامدهاي اسراف و مصرف گرايي، فساد در زمين است؛ زيرا هرگونه تجاوز از حد، موجب فساد و از هم گسيختگي مي شود و به تعبير ديگر سرچشمه فساد، اسراف است.
    قرآن كريم در آيه هاي 150-153 سوره شعراء مي فرمايد:
    «فاتقواالله واطيعون¤ ولاتطيعوا امرالمسرفين¤ الذين يفسدون في الارض ولايصلحون»
    «پس از خدا بترسيد و مرا اطاعت كنيد و فرمان مسرفان را اطاعت نكنيد، همان ها كه در زمين فساد مي كنند و اصلاح نمي كنند»
    ج) گمراهي و محروميت از هدايت الهي: يكي ديگر از آثار و پيامدهاي اسراف و مصرف گرايي گمراهي و محروميت از هدايت الهي است.
    خداوند متعال در آيه 34 سوره غافر مي گويد:
    «... كذلك يضل الله من هو مسرف مرتاب»
    «اين گونه خداوند هر اسراف كار ترديدكننده اي را گمراه مي سازد».(9)
    3) مصرف گرايي در جامعه داراي اثرات مخرب و زيان بار ديگري است كه از مهمترين آن ها مي توان به موارد زير اشاره كرد:
    الف) افزايش واردات
    اشاعه فرهنگ مصرف گرايي باعث افزايش تجمل گرايي و نيازهاي غيرضروري در جامعه مي شود و همين امر نيز باعث سيل ورودي كالاهاي خارجي جهت رفع نيازهاي فرد و جامعه «نيازمند» به توليدكنندگان خارجي و باعث افزايش واردات و تضعيف توليدكنندگان داخلي مي شود.
    ب) كمبود گرايش به سرمايه گذاري هاي زيرساختي
    در جامعه اي مصرف گرايي به يك فرهنگ تبديل شده باشد، افراد جامعه ديگر ميلي به سرمايه گذاري در بخش هاي عمراني و زيرساختي جامعه كه زمان بر مي باشد ندارند و همه به دنبال سرمايه گذاري در خريد و فروش كالاهاي پرمصرف و فعاليت هاي زودبازده مي باشند، به همين دليل مصرف گرايي باعث كاهش گرايش به سرمايه گذاري هاي زيرساختي و عمراني در جامعه خواهد شد.
   
    راهكارهاي اساسي اصلاح الگوي مصرف
    آنچه بر اصلاح الگوي مصرف و دستيابي به فرهنگ بهينه مصرف در كشور داراي اهميت مي باشد اين است كه اصلاح الگوي مصرف نيازمند تبيين استراتژي و تعيين خط مشي است كه طي آن، اين اصل به يك شعار تغيير ماهيت ندهد؛ در واقع لازمه دستيابي به اين مهم در كشور، خيزش و حركتي عميق از سوي مسئولان و همه آحاد جامعه مي باشد؛ لذا مي بايست همگي اين اصل را يك ضرورت دانسته و فعاليت هاي خود را در راستاي رسيدن به اين اصل مهم برنامه ريزي نمايند و براي دستيابي به اين امر فرهنگ ساز اقدام نمايند. آنچه كه رهبر فرزانه انقلاب بر آن تاكيد مي ورزند اين است كه «همه ما به خصوص مسئولان قواي سه گانه، شخصيت هاي اجتماعي و آحاد مردم بايد در سال جديد در مسير تحقق اين شعار مهم، حياتي و اساسي يعني اصلاح الگوي مصرف در همه زمينه ها، برنامه ريزي و حركت كنيم تا با استفاده صحيح و مدبرانه از منابع كشور، مصداق برجسته اي از تبديل احوال ملت به نيكوترين حال ها، ظهور و بروز يابد.». بنابراين تاكيد رهبر معظم انقلاب بر اصلاح الگوي مصرف نشان دهنده اين موضوع به عنوان بستري مناسب براي شكوفايي و دستيابي به اقتدار ملي است. لذا پرهيز از شعارزدگي وحفظ صيانت اصل موضوع به عنوان مهمترين عامل در مسير راصلاح الگوهاي مصرفي و همچنين تبيين و تحقق آن وظيفه اصلي همه مردم و مسئولين به شمار مي رود.
   
    فرهنگ سازي
    1) يكي از پيش نيازهاي اين مسير براي رسيدن به نتيجه مطلوب، زمينه سازي ذهني و فرهنگي براي اقشار مختلف جامعه است. امروز هر فردي از اعضاي جامعه بايد بداند كه در فعاليتهاي خود بايد به بهينه مصرف كردن منابع مادي اقدام نمايد تا كشور به اهداف تعريف شده در سند چشم انداز بيست ساله نظام برسد و شكوفايي در همه ابعاد ملي تحقق يابد. لذا بدون ايجاد فرهنگ اين كار و طراحي و تامين بايسته هاي آن به طور قطع راه به جايي نخواهيم برد. چرا كه اصلاح الگوهاي مصرف در كشوريك شب و به طور ناگهاني و با صدور يك دستورالعمل و بخش نامه عملي نمي شود. لذا فرهنگ سازي پايدار بستر اصلي نهضت اصلاح الگوي مصرف مي باشد.
   
    مديريت قوي
    2) داشتن مديريت مدبرانه و عاقلانه مصرف كه مورد تاكيد مقام معظم رهبري نيز مي باشد يكي ديگر از ضروريات اوليه اين امر به حساب مي آيد. مسئولان و متوليان امر با پرهيز از شعار زدگي نبايد به برگزاري چند همايش، سخنراني و چاپ مقاله و كارهايي از اين قبيل خود را گرم كنند. لذا وجود مديريت صحيح و عاقلانه در سطح كلان در جهت هدايت و تدوين و انتخاب يك استراتژي راهبري، طبق نقشه راهي كه مقام معظم رهبري ترسيم نمودند، زمينه تحقق اين طرح ملي و آينده ساز كه حقيقتاً پيشرفت كشور و توسعه عدالت در گرو آن است از ضروريات اجتناب ناپذير مي باشد؟
   
    طراحي ساز وكار
    3) يكي ديگر از پيش نيازهاي اصلي در مسير اصلاح الگوي مصرف، ترسيم اهداف، ابعاد و راهكارهاي رسيدن به موضوع و تعيين شاخص هايي براي سنجش و ارزيابي روند و چگونگي پيشرفت امور است. بايد براي جلوگيري از مصرف گرايي و اتلاف منابع و فرصت ها و هزينه ها در تمامي حوزه ها، سند و نقشه راهبردي تهيه و ابلاغ شود. يعني با تهيه اين سند، مديران، مسئولان و فرماندهان سازمان هاي مختلف مي توانند با اجرا و به كارگيري روش ها و شيوه هاي مدون، خود را در مسير تحقق اين اصل مهم قرار دهند.
   
    جلب مشاركت مردم
    4) جلب مشاركت مردم و افزايش آگاهي هاي آنان نسبت به مصرف صحيح امكانات و منابع از ديگر راهكارها در مسير اصلاح الگوي مصرف مي باشد. حقيقتاً اصلاح الگوي مصرف در جامعه از كارهايي انجام شدني است كه هر يك از اعضاي جامعه با مشاركت و ملزم نمودن خود به درست مصرف كردن از منابع، منافع عظيمي را براي جامعه حاصل مي نمايد.
    5) گنجاندن اصلاح در نظام آموزشي كشور به گونه اي كه هرچه سطح آموزش بالاتر رود اطلاع و شناخت بيشتري در خصوص درك و ضرورت اصلاح الگوي مصرف در جامعه حاصل شود.
    6) استفاده و بهره -گيري از برنامه هاي تلويزيوني و رسانه اي در راستاي اصلاح الگوي مصرف
    7) گنجاندن برنامه اصلاح الگو در برنامه توسعه كشور و مصوبه هاي دولت. يعني حركت همه دستگاه هاي دولتي به طور مستمر و پايدار درجهت تحقق منويات مقام معظم رهبري
    8) ارائه الگوي آموزشي مناسب و اصولي به مردم از طريق سازمان ها و نهادهاي ذي ربط. براي مثال سازمان برق مي تواند از طريق آموزش مصرف بهينه در برگه هاي قبوض مصرفي مشتركين به ارائه الگوهاي مناسب مصرفي در جهت اصلاح مصرف اقدام نمايد.
    9) ارايه الگوي مصرفي مناسب عملي اعم از اداري و خصوصي كليه مسئولين كشور
    10) تغيير در فرهنگ مصرف كنوني و ضدارزش نشان دادن مصرف گرايي براساس ارزشها و آموزه هاي ديني
    11) مبارزه با تهاجم فرهنگي غرب در ايجاد فرهنگ ناپسند مصرف گرايي و تجمل پرستي با آگاه سازي و تعميق بينش و بصيرت سياسي و اسلامي افراد جامعه.

نويسنده: حسين علي فارابي
    ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
    پي نوشت ها
    1- تفسير الميزان ، جلد 7، ص .364
    2- امام علي(ع) و اقتصاد اسلامي، ص .121
    3- صحيفه نور، جلد 19، ص .224
    4- الگوي مصرف و تهاجم فرهنگي، ص .24
    5- صحيفه نور، جلد 19، ص .204
    6- الگوي مصرف و تهاجم فرهنگي، ص .43
    7- همان، ص 74
    8- همان، ص .56
    9- آسيب شناسي رفتاري انسان از ديدگاه قرآن

در واقع انرژي مصرف شده توسط هر يك از كاركنان در محل كار به طور متوسط 8 بار بيش از ميزان انرژي مصرفي آنها در خانه، باعث پراكنش گازهاي آلاينده در هوا كه ناشي از مصرف سوخت و انرژي است مي‌شود.

اين در حالي است كه چه در محل كار و چه در مكان‌هاي آموزشي مانند مدرسه و دانشگاه همه ما مي‌توانيم با مشاركت در مصرف بهينه انرژي انتشار گازهاي گلخانه‌اي را كاهش دهيم. بنابراين بهتر است در ابتدا ميزان انرژي مصرفي در محل كار يا مكان آموزشي مورد نظر را تعيين كنيم و سپس درخـصـوص آگـاه‌سـازي هـمـكـاران نـسـبـت بـه خـامـوش نگه داشتن لامپ‌ها و تجهيزاتي كه مورد استفاده قرار ندارند، اقدام شود. بهينه كردن فناوري موجود نظير استفاده از لامپ‌هاي كم‌مصرف در عوض لامپ‌هاي معمولي است همچنين استفاده از تنظيم‌كننده‌هاي زماني براي كنترل زمان روشن بودن آبگرمكن‌ها نيز ضروري است.

در هنگام استفاده از تجهيزات اداري اطمينان حاصل كنيد كه رايانه‌ها از گزينه خواب)stand up( برخوردارند و بعلاوه اين گزينه همواره فعال است. با نصب تنظيم‌كننده‌هاي زماني روي دستگاه‌هاي تكثير و چاپگرها، از روشن ماندن آنها در طول شب و ساعات غيركاري اطمينان حاصل كنيد.

اسـتـفـاده از رايـانـه‌هـاي قـابـل حـمـل و داراي صـفـحه نمايشLCD به جاي صفحات نمايش متعارف را مورد بررسي قرار دهيد. در هنگام خريد تجهيزات جديد اداري، تجهيزاتي را كه از برچسب انرژي برخوردارند را در اولويت قرار دهيد همچنين هر زمان كه امكان دارد، حتي اگر خود رايانه را روشن مي‌گذاريد، صفحه نمايش آن را خاموش نگه داريد.

ميزان استفاده از دستگاه تكثير كپي را از طريق فتوكپي دوطرفه يا ارسال پست الكترونيكي به حداقل برسانيد.

در بخش روشنايي نيز بهتر است هنگامي كه به يك فضاي محدود از محل كار نياز داريد، از روشنايي تك منظوره به جاي روشن كردن گروهي لامپ‌هاي سراسري محوطه استفاده كنيد. در طول روز لامپ‌هاي نزديك به پنجره‌ها را مي‌توان خاموش يا با نور طبيعي جايگزين كرد، همچنين مي‌توان از حسگرهاي مكانيكي و تنظيم‌گرهاي زماني براي كنترل روشنايي و بخصوص براي روشنايي محوطه خارجي استفاده كرد. همچنين در هنگام روشن بودن سيستم سرمايش مركزي درها و پنجره‌ها را بسته نگه داريد و پنجره‌هاي مشرف به جنوب و شرق و غرب را توسط سايبان خارجي يا پوشش‌هاي ويژه از تابش آفتاب محافظت كنيد.

مسعود ابوال‌شيخي
برگرفته از روزنامه جام جم
 

-1 ولخرجي ضد ارزش معرفي شود. همان گونه كه خداوند به ولخرج لقب برادران شيطان داده است «ان المبذرين كانو اخوان الشياطين» (اسراء/ 27)
-2 فيلم‌ها و گزارش‌ها و مصاحبه‌هايي عرضه شود كه نشان دهد چه خيرات و بركاتي در سايه قناعت نصيب مردم مي‌شود. (مثلا به جاي ولخرجي‌هاي عروسي‌ها طرفين عروس و داماد چيز ماندگاري براي عروس وداماد بخرند.)
-3 از مسائل فقهي، مواردي كه اسراف سبب ضامن شدن است نشان داده شود.
-4 از مسئولين درباره بودجه‌هاي پژوهشي كه صرف مسائلي مي‌كنند كه كاربردي نيست و در وزارت علوم گرد مي‌خورد توضيح بخواهد.
-5 صدا و سيما تبليغ كند كه بني آدم اعضاي يكديگرند «بعضكم من بعض» (آل عمران/195) همان گونه كه نانوا ناني را كه براي خانه خود مي‌برد، از نوع مرغوب است، ديگران را هم از خود بداند و به آنها هم نان خوب بدهد.
-6 مناطقي 20 پزشك يكجا هستند و مناطقي دسترسي به پزشك ندارند.
-7 از مردم نمونه‌هاي صرفه‌جويي با برگزاري يك مسابقه دريافت شود.
-8 بين كمبود دارو در برخي مناطق و داروهاي اضافه در مناطق ديگر مقايسه شود.
-9 دو كادو، براي نوزاد مي‌برند يكي گل كه زود مصرف است و يكي كتاب مفيد براي تربيت كودك است.
-10  صدا و سيما در فيلم‌هايي كه خود تهيه مي‌كند در برخي از ولخرجي‌ها از خود انتقاد كند.
-11  از هر وزارتي و از هر استان و از هر اداره كل راه‌هاي صرفه‌جويي را درباره موضوعي كه آن اداره مسئول آن است، به نمايش گذاشته شود.
-12 صدا و سيما به جاي ساخت دكورهاي مصنوعي و مصرفي و پرخرج به سراغ زيبايي‌هاي طبيعي و پايدار برود.
-13  صدا و سيما از توليدگران بخواهد كه در طرح و ساخت وسايل، محصولاتي توليد كنند كه كم مصرف و پايدار باشد و به توليد كنندگان كالاهاي غير استاندارد و نامناسب اجازه تبليغ ندهد.
-14  روي دوچرخه سواري مانور داده شود.
-15  براي كارمندان دولت سربرگ‌هاي پرخرج و كم خرج را مقايسه و در معرض قرار دهد.
-16  مقايسه شود ميان سالمنداني كه كار مي‌كنند و جوانان بيكار كه يك امر به معروف عملي است.
-17  در جشنواره‌ها يكي از ملاك‌هاي گزينش كم هزينه بودن از يك سو و وقت كشي نكردن از مردم باشد
-18  جشنواره فيلم آينده، بر مبناي بهتر نشان دادن الگوي مصرف باشد.
-19  هدر دادن آبرو، از به هدردادن آب و نفت و گاز و... هر چيز ديگر مهمتر است.
-20  افراط در امور خير نشان داده شود. كساني كه به امور مذهبي آن گونه مي‌رسند كه حق زن و بچه خود را ضايع مي‌كنند. وصيت نامه‌هايي كه براي خريد قبر و مقبره چه هزينه‌هاي كلاني مصرف مي‌كنند و در همان منطقه افراد ديگر، در سخت‌ترين شرايط با داشتن چند كودك حتي يك اتاق ندارند.
-21 تبليغ شود كه مي‌توان به جاي چند مراسم فاتحه، يك منبع آب براي زايشگاه، بيمارستان، مدرسه، درمانگاه و يادگارهاي خوب ديگر به جاي گذاشت.
-22  سيما نشان دهد كه گروه زيادي در قالب اردوهاي علمي و يا خدماتي به مناطق سردسير مي‌روند و از تابستان خود استفاده مي‌كنند.
-23  سيما نشان دهد كه مي‌توان سالن‌ها را جوري طراحي كرد كه براي چند منظور كارآيي داشته باشد.
-24  سيما نشان دهد خانه‌هايي كه در كنار فروشگاه‌ها قرار دارند و اعضاي خانواده در كنار هم هستند وهميشه توان خريد همه چيز دارند چه نيازي به فريزر دارند.
-25  سيما نشان دهد كه پخت غذا در برخي پادگان‌ها به گونه‌اي است كه سربازان از خوردن آن صرف نظر و حتي نان خالي مي‌خورند.
-26  سيما نشان دهد كه ده‌ها نفر زحمت مي‌كشند تا محصولي توليد مي‌شود و هدر دادن آن يعني هدر دادن زحمات انسان‌ها.
-27  سيما نشان دهد كه با چند مشت آب مي‌توان وضو گرفت.
-28 سيما نشان دهد كه چه جواناني با استفاده از پاره وقت‌ها چه درآمدهايي دارند (جواناني كه درآمد خود را پس‌انداز مي‌كنند در مقايسه با جواناني كه هر چه به دست مي‌آورند مصرف مي‌كنند)
-29  سيما نشان دهد كه يك نفر سيگاري در عمر خود چقدر پول را براي ضررزدن به ريه و محيط زيست خرج مي‌كند و اگر سيگار خارجي باشد پر كردن جيب ديگرانهم اضافه مي‌شود.
-30  سيما نشان دهد نوجواناني كه از تحصيل و كسب مهارت فرار مي‌كنند چه آينده تلخ و تحقيرآميزي دارند.
-31  سيما نشان دهد كه بزرگان، چگونه در عمر خود صرفه جويي مي‌كنند. (آيت الله سيستاني روزي سر درس آمد در حالي كه پيشاني ايشان زخمي بود، گفت سرم زخمي شد ديدم اگر بخواهم اول سرم را تطهير كنم، به درس نمي‌رسم. صاحب مفاتيح از پاره وقت‌ها براي نوشتن استفاده مي‌كرد؛ آيت الله سيستاني از ميان دو درس يكسان، درسي را انتخاب كرد كه رفت و آمدش 5 دقيقه كمتر بود.)
-32  تبليغ شود كه درمسيرهاي كوتاه از وسايل نقليه ساده و سبك استفاده شود.
-33  ورزش‌هاي كم خرج و طبيعي و دسته جمعي و الفت آور تبليغ شود نظير: كوهنوردي، پياده روي... و در مورد ورزش‌هايي كه زمين‌هاي بزرگي در اختيار بازي‌هاي دو نفره قرار مي‌دهند تبليغ نشود.
-34  كتابهايي كه سال‌ها مورد استفاده قرار گرفته و چند نسل را كامياب كرده با كتابهايي كه يا بي مصرف يا كم مصرف يا براي افراد معدودند ولي در چاپ آنها كاغذ فراواني مصرف مي‌شود مقايسه شود.
-35  بين كشورهايي كه كاغذ به دنيا صادر مي‌كنند ولي فرزندان آنها يك كتاب درسي را چند دست مي‌گردانند با كشوري كه كاغذ مي‌خرد ولي به هدر مي‌دهد، مقايسه شود.
-36  مسجدي كه امام جماعتش تاخير مي‌كند و وقت جمعيت تلف مي‌شود و لذا مسجدش خلوت است با مساجدي كه امام جماعتش منظم و سروقت مي‌آيد و شلوغ است مقايسه شود.
-37  از مجالس عزاداري امام حسين(عليه‌السلام) كه همراه با نماز، فقه، موعظه، تاريخ و اطعام در يكي دو ساعت هست، مقايسه شود با مجالسي كه چندين ساعت اتلاف وقت مي‌شود و در آن رشدي و آموزشي مفيد و در شان نيست.
-38  ميان مهماني‌هاي پر جمعيت، پرعاطفه، كم خرج و زود به زود، با مهماني‌هاي ساليانه، پرخرج همراه با رودربايستي، چشم هم چشمي، اسراف و تجمل مقايسه شود.
-39  در ساختمان سازي، ميان سقف‌هاي استوار قديمي و سقف‌هاي غير استانداردي كه دو سه دهه بيشتر دوام ندارد، مقايسه شود.
-40  آموزش و پرورش مصاحبه شود كه در دوران تحصيلي نسل نو براي صرفه جويي و جلوگيري از ولخرجي چند سطر در كل كتاب‌ها آمده است.
-41  مقايسه شود ميان قلم‌هاي ساده‌اي كه ده‌ها نامه و نوشته مبارك با آن نوشته مي‌شود، با خودنويس‌هاي گران قيمت قابداري كه هيچ بركتي در آن نيست.
-42  مقايسه شود بين مساجد ساده ولي پر جمعيت با مساجد مجلل، ولي خلوت.
-43  مقايسه شود ميان افرادي كه از تعطيلات خود بهترين بهره را مي‌برند با كساني كه حتي در زمان تحصيل درس نمي‌خوانند.
-44  در تمام فيلم‌ها و سريال‌ها نوعي صرفه جويي جاسازي شود.
-45  شعرا درباره ولخرجي و قناعت هنرنمايي كنند. 
-46  اجناس غير استاندارد و غيرضروري تبليغ نشود.
-47  رشته‌هاي گوناگوني داريم كه جامعه به آن نياز ندارد و عمرها و بودجه‌هايي تلف مي‌شود و برعكس نيازهايي كه جامعه دارد و متخصص به‌اندازه كافي نداريم.
-48  چه رشته‌هايي كه متناسب با جنسيت دختر و پسر نيست و به صورت تحميلي، چشم هم چشمي، لاعلاجي، مدرك گرايي و... انجام مي‌شود.
-49  در ميادين بزرگ چه نمادها و مجسمه‌هايي بي هدف و بي محتوا با چه بودجه‌هايي صرف مي‌شود ولي در كنار همان ميادين نيازهاي ضروري عابرين همچون سرويس بهداشتي مورد غفلت قرار گرفته است.
-50  سيما نشان دهد كه گاهي در يك خيابان چندين مجلس روضه و مسجد در نزديكي هم قرار دارند، ولي در روستاها و بعضي شهرها با كمبود روحاني مواجهيم.
-51  سيما نشان دهد چه مساجدي با چه مناره‌هايي و چه محراب‌ها و هزينه‌هايي وجود دارد، در حالي كه بسياري ازمراكز ما و حتي شهرك‌هاي چند هزار نفري ما از مسجد ساده محروم است.
-52  مقايسه شود ميان افرادي كه در يك سال چندين سفر پرخرج مي‌كنند و افرادي كه عمرشان به پايان رسيد و حتي به زيارت امام رضا (عليه‌السلام) نرفته‌اند.
-53  مقايسه شود ميان كساني كه جان خود، جوان خود را فدا مي‌كنند و كساني كه حتي چند دقيقه عمر خود را صرف نماز نكرده و حتي از پرداخت بيست درصد خمس واجب دريغ دارند.
-54  قايسه شود ميان افرادي كه در تمام طبقات خانه حمام‌هاي زيبا دارند ولي از غسل جمعه غافلند و افرادي بدون حمام با زحمت آبي را گرم و غسل جمعه مي‌كنند.
-55  از ظروف زايد، لباس‌هاي زايد، كفش‌هاي زايد، كتاب‌هاي زايد، داروهاي زايد، تلفن‌هاي زايد و حرف‌هاي زايد سوژه‌هايي تهيه شود.
-56  درخواست مردم براي حذف قوانين وقت كشي به مجلس شورا منتقل شود.
-57  از قوه مجريه و وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها و نهادها براي اصلاح الگوي مصرف، گفتگوها و درخواست‌ها و پيشنهادهايي دريافت و منتقل شود.
-58  گوشه‌اي از آثار شوم ولخرجي كه به‌اندوه و خانه‌نشيني منجر مي‌شود نشان داده شود.
-59  براي مصرف بهينه هر محصولي آموزش‌هاي لازم به مردم داده شود.
-60  سنت‌هاي غلطي كه هزينه‌بر است، طرح و نقد شود.
-61  مي‌توان با نشان دادن قوانين نادرستي كه هزينه بر است يا مواردي كه كمبود قوانين مناسب وجود دارد مجلس را فعال كرد.
-62  مي‌توان با نيازمنداني كه در اثر ولخرجي به گدايي افتاده‌اند مصاحبه‌هايي داشت.
-63  براي حفظ هر چيزي از آفت آن، آموزش‌هاي لازم ارائه شود. حفظ نان از كپك، حفظ قالي از موريانه، حفظ ماشين و...
-64  سيمايي از بازيافت‌ها نشان داده شود كه از تصفيه فاضلاب چه مناطقي سرسبز و از پاره مقواها چه كارتون‌هاي مناسبي به دست مي‌آيد.
-65  ساختمان‌هايي كه يك پرتي ندارد، با ساختمان‌هاي كه متراژ زياد از آن بلااستفاده است. مقايسه و الگوي مناسب ارائه شود.
-66  با بيماراني كه در اثر پرخوري و بدخوري، مريض شده‌اند مصاحبه شود.
-67  با افراد حر و بصير و مخلص كه ولخرجي‌ها را با صراحت و قاطعيت مطرح كنند، مصاحبه شود.
-68  بي‌بند و باري‌هايي كه در اثر ولخرجي و نداشتن‌ايمان و وجدان پديد آمده، نمايش داده شود.
-69  سيما نشان دهد كه اگر سرمايه‌هاي راكد جمع شود چه سرمايه هنگفتي توليد مي‌شود.
-70  سيما نشان دهد كه افراد و گروه‌هايي، ديگران را با كمك رساني كه در اثر قناعت به دست آورده‌اند به سوي خود جذب كرده‌اند. (شما در مجلس يا مسجدي به ديگري جا مي‌دهيد آن شخص تا پايان جلسه و گاهي تا پايان عمر لطف شما را فراموش نمي‌كند، اگر ما كمي از زندگي بكاهيم و به فقراي فاميل و منطقه و دنيا رسيدگي كنيم چقدر محبوب مي‌شويم)
-71  از قاريان ممتاز براي تلاوت آيات اسراف در فاصله‌هاي مختلف همراه با تفسير كوتاه استفاده شود.
-72  برخي احاديث اسراف به صورت ميان پرده‌اي استفاده شود.
-73  آثار اسراف و ولخرجي در قالب طنز ارائه شود.
-74  سيما نشان دهد كه مي‌توان در پادگان‌ها، دانشگاه‌ها، ادارات و... ظروف تميز و بزرگي قرار داد كه هر كس احساس مي‌كند غذاي او زياد است قبل از مصرف و دست خوردن مقدار زايد را در آن ظرف تميز قرار دهد.
-75  سيما نشان دهد كه در باغ و باغچه و پارك مي‌توان به جاي سبزي‌ها و درخت‌هاي تزئيني از سبزي‌ها و درخت‌هاي توليدي بهره گرفت. (با توجه به اينكه زمين اين مراكز از قيمت بالايي برخوردار است.)
-76  براي كاشت زيتون كه سبزي آن هميشگي و روغنش سالمترين روغن‌هاست و تنها درختي است كه به نام شجره مباركه در قرآن آمده است و در تمام نقاط ايران قابل كشت است و هزينه كم و توليد خوبي دارد تبليغ شود.
-77  افرادي كه زندگي ساده، تحصيل ساده، ازدواج ساده همراه با آرامش و خوشي دارند به صحنه كشيده شوند.
-78  مهريه‌هاي سنگيني كه باعث افتادن بدهكار به زندان، زندگي تلخ، احساس بسته شدن دست و پاي مرد و بالاخره به طلاق كشيده شدن زندگي مي‌شود صحنه‌هايي نمايش داده شود.
-79  جوايز دكوري و مصرفي و تشريفاتي نظير كاپ‌ها و جام‌ها و تنديس‌ها نقد شود و به جاي آن به وسايلي كه خواه در توليد علم نقش دارد نظير كامپيوتر و نوارهاي مفيد و يا در توليد محصولات مثل چرخ خياطي يا ابزار توليدي جايگزين شود.
-80  سيما مي‌تواند مشاركت افرادي كه سرمايه‌هاي كم خود را روي هم گذاشته و دست به كار مفيدي زده‌اند نشان دهد. در سوره كهف مي‌خوانيم چند فقير پول‌هاي جزئي خود را روي هم گذاشته و كشتي خريده و با آن ارتزاق مي‌كردند «اما السفينه فكانت لمساكين» (كهف/79)
-81  خدمات مردم براي ساخت مدارس و مساجد، نشان داده شود و مقايسه شود با مواردي كه مردم منتظر بودجه‌هاي دولتي هستند.
-82  صدا و سيما شبكه آموزشي خود را در راستاي كتاب‌هاي درسي آموزش و پرورش قرار دهد تا از آمار مردودين كاسته شود.
-83  از انواع تعامل‌ بين سازمان‌ها كه نتيجه آن كم شدن هزينه‌ها، استهلاك‌ها و اتلاف وقت‌هاست فيلمبرداري شود. (مثلا ماشيني كه براي جهاد سازندگي به روستاها مي‌رود پزشك و معلم آموزش و پرورش را با خود ببرد و گرنه سه ماشين براي سه هدف به يك روستا مي‌رود)
-84  اشجار و ميوه‌ها و محصولاتي كه به آب كمتري نياز دارد، تشويق شود، بخصوص در مكان‌هايي كه مشكل آب داريم.
-85  موقوفات قرن‌ها قبل كه عمر و خدمات افراد را در تاريخ جاري ساخته است با ولخرجي‌هاي امروزي مقايسه شود.
-86  از انبار كردن آنچه با تعمير قابل مصرف است به عنوان اسقاطي جلوگيري شود.
-87  صنايع و كارهاي دستي كه در آن ابتكار، ورزش، پر كردن ايام فراغت و امثال آن است با بهره‌گيري از كارهاي ماشيني كه هيچ‌كدام اين بركات را ندارد مقايسه شود.
-88  خدمات برادرانه‌اي كه موجب صرفه‌جويي در وقت و ايجاد محبت و رضاي خداست، نمايش داده شود. مثلا همسايه‌اي كه به نانوايي مي‌رود، نان همسايه را خريداري كند. اگر ماشيني دارد همسايه خود را در مسير راه ببرد؛ كه با اين كار چند رقم صرفه‌جويي و سبب علقه و محبت و چه بسا اين محبت‌ها به نسل‌ هم منتقل شود و پاداشي براي قيامت ذخيره مي‌گردد.
-89  در مسئله رنگ‌آميزي اماكن، رنگ‌هايي تبليغ شود كه نور كمتري جذب مي‌كنند و فضا روشنتر مي‌شود.
-90  در انتخاب محل يخچال سفارش شود كه نزديك اجاق گاز، شوفاژ و زير تابش مستقيم آفتاب نباشد و پشت يخچال فضاي كافي براي گردش هوا باشد.
-91  سفارش شود در مكان‌هايي نظير انبار، پاركينگ، دستشويي كه نياز به روشني كمتري است از لامپ كم مصرف استفاده شود.
-92  تبليغ شود كه به جاي گرم كردن تمام محيط در زمستان از لباس‌ همان فصل استفاده شود تا انرژي هدر نرود.
-93  تبليغ شود براي مطالعه از چراغ مطالعه كه كتاب و اطراف كتاب را روشن مي‌كند استفاده كنند.
-94  آموزش داده شود كه اسلام طرفدار مقاوم سازي است. در حديث مي‌خوانيم:  «من اقتصد في بنائه لم يوجر» هر كس خانه‌اي بنا كند و در ساخت و ساز آن كوتاهي ورزد (مصالح نامرغوب يا سازنده ناشي يا نقشه خراب) اجر و ثوابي نبرده است. (بحارالانوار/ج/73ص150)
در حديث ديگري مي‌خوانيم كه پيامبر بعد از به خاكسپاري فرزندش ابراهيم و مرتب كردن قبر او فرمود: هر گاه كسي از شما كاري انجام مي‌دهد محكم انجام دهد. «اذا عمل احدكم عملا فليتقن.» (اصول كافي/ ج /3 ص 262)
-95 ترويج فرهنگ بيگانه و لباس‌هاي انگشت نما حرام است. امام صادق فرمود: براي خوار شدن انسان همين بس كه از لباس و مركبي استفاده كند كه او را مشهور كند. (وسايل الشيعه/ج/5ص24)
-96  معناي صرفه جويي استفاده نكردن از رفاه نيست. خداوند مي‌فرمايد: چارپايان بارهاي سنگين شما را به سرزميني حمل مي‌كنند كه اگر نبودند شما با سختي روبرو بوديد. (نحل7/) چارپايان به خاطر رحمت الهي در خدمت رفاه ما هستند كه اگر نبودند زندگي همراه با رنج بود. حضرت امير در نهج‌البلاغه مي‌فرمايد: افراد با تقوا در بهره‌گيري از دنيا و رفاه شريك اهل دنيا هستند ولي اهل دنيا در آخرت متقين شريك نيستند.
-97  سيما نشان دهد كه چطور احساس بي‌نيازي، انسان را به طغيان و گناه مي‌كشاند «كلا ان الانسان ليطغي، آن رءاه استغني» (علق6/ و 7) و نشان دهد كه چگونه توسعه و رفاه اگر همراه با تربيت و تهذيب نباشد باعث طغيان انسان مي‌شود. «و لو بسط الله الرزق لعباده لبغوا في الارض» (شوري27/)
-98  سيما نشان دهد كه توسعه رزق با زهد قابل جمع است. امام سجاد فرمود: «اسالك السعه في الرزق و الزهد فيما هو و بال» (تهذيب/ج/3ص83)
-99  رواياتي كه از كفاف ستايش شده به معناي حداقل نيست زيرا كفاف يعني اسراف نكردن. حضرت امير مي‌فرمايد: ما فوق كفاف اسراف است. معناي كفاف آنست كه «يكف الانسان عن الناس» انسان به مردم نياز نداشته باشد.
-100 افراط در تشويق نقد شود. اميرالمومنين مي‌فرمايد: تشويق بيش از‌اندازه تملق است.
اين موارد را خداوند به ذهن ما‌انداخت «هذا من فضل ربي» و هر انساني مي‌تواند ده‌ها يا صدها نمونه ديگر بياورد.
اگر براي خدا قيام كنيد خداوند راه‌هايي را پيش پاي شما خواهد گذاشت و آثار و بركاتي را براي دنياي خود ذخيره خواهيد كرد. خداوندا با وجود اين همه امكانات قيامت را روز حسرت ما قرار مده.


برگرفته از روزنامه رسالت

كارشناسان توصيه مي‌كنند زنان به عنوان مديران مصرف انرژي در خانه بايد از شيوه‌هاي هوشمندانه مصرف انرژي در پخت و پز استفاده كنند كه مي‌توان به استفاده از حجم كم آب، قرار دادن درپوش روي قابلمه هنگام پخت، جوش آمدن آهسته، به حداقل رساندن زمان پخت و استفاده از ظروف زودپز كه اگرچه ساده به نظر مي‌رسد، اما در كاهش مصرف انرژي بسيار موثر اســت. بــايـد بـراي پـخـت از ظـروف متناسب با حجم غذا و براي تهيه چاي از كتري‌هاي كوچك استفاده كرد يا به جاي قابلمه و ظروف متداول پخت از ديگ زودپز استفاده كنيد كه زمان پخت را كاهش مي‌دهد. همچنين آب شدن تدريجي يخ غذاهاي منجمد قبل از شروع پخت، مي‌تواند به ازاي هر 500 گرم مواد غذايي، معادل 15 دقيقه در زمان پخت صرفه‌جويي كند. در هنگام استفاده از فر نيز بهتر است سطوح ديواره‌هاي فر را كاملا تميز كنيد تا حداكثر بازتاب گرمايي صورت گيرد. همچنين فر را ‌10 دقيقه قبل از اينكه پخت كامل شــود خــامــوش كــرده و از گــرمــاي باقيمانده استفاده كنيد.

توجه كنيد كه در فر حين پخت باز نشود چرا كه با هر بار باز كردن در انرژي زيادي براي جبران گرماي هدر رفته مورد نياز است.

در هنگام استفاده از اجاق گاز نيز بهتر است شعله گاز را متناسب با اندازه ظروف پخت و پز تنظيم كنيد و مواد غـذايـي را قـبـل از پـخـت به قطعات كوچك تقسيم كنيد. همچنين انتخاب ظرفيت و اندازه وسايل پخت و پز نظير اجاق را متناسب با تعداد افراد خانواده و ميزان استفاده انتخاب كنيد. رعايت اين نكات ساده براحتي شما را در انجام يك مديريت هوشمندانه مصرف انرژي راهنمايي خواهد كرد و نتيجه آن را در صورتحساب مصرف انرژي خود خواهيد ديد.

مسعود ابوال‌شيخي

برگرفته از روزنامه جام جم

 

از اين‌رو بسته به شرايط و تحولات بوجود آمده در هر يك از اين عوامل، الگوي مصرف نيز تغيير مي‌كند.

براي درك درست مفهوم الگوي مصرف ابتدا ضروري است اين مفهوم به درستي تعريف شود.

در تعريف اول الگوي مصرف به مفهوم تركيبي از كميت‌ها، كيفيت‌ها، اقدامات و گرايشاتي است كه نشانگر استفاده يك فرد يا جامعه از منابع مي‌باشد.

در تعريف ديگري، رفتار افراد، خانوارها و يا كل جامعه در انتخاب، خريد و مصرف كالاها و خدمات، به عنوان الگوي مصرف ارائه شده است.

در يك جمع‌بندي، الگوي مصرف را مي‌توان به عنوان چگونگي و شيوه استفاده از منابع، محصولات و خدمات تعريف كرد و با توجه به محدود بودن منابع، استفاده بهينه از آنها يك ضرورت حياتي است.

عوامل متعددي در شكل‌گيري الگوي مصرف موثرند كه برخي از مهمترين آنها عبارتند از:



عوامل فرهنگي و اجتماعي:

اين دسته از عوامل كه شامل آداب و سنن، ارزش‌هاي اجتماعي، آموزه‌هاي ديني، سلايق، سطح سواد، تبليغات و بسياري از موارد ديگر مي‌باشد، مي‌تواند تاثيرات قابل توجهي در شكل‌گيري الگوي مصرف داشته باشد.



عوامل اقتصادي

متغيرهاي اقتصادي از مهمترين عوامل موثر در شكل‌گيري الگوي مصرف منابع در كشور هستند كه شامل:

نرخ تورم بالا و متغير بودن آن، سطح قيمت كالاها و خدمات، نرخ متغيرهاي اقتصادي‌(نرخ ارز، نرخ بهره، نرخ دستمزد، يارانه‌ها، ماليات)، سطح درآمد سرانه و چگونگي توزيع آن در بين طبقات مختلف جامعه و رشد تكنولوژي است.



قوانين و مقررات

مـحدوديـت‌هاي قـانوني، استانداردهاي فني، بهداشتي و زيست‌محيطي از عوامل ديگري است كه مي‌تواند بر الگوي مصرف تاثيرگذار باشد.



عوامل طبيعي و جغرافيايي

شرايط آب و هوائي، ميزان منابع طبيعي موجود، شرايط اقليمي و وسعت جغرافيايي نيز از جمله مواردي است كه بر روي الگوي مصرف منابع تاثيرگذار است.



عوامل رواني و انتظاري

حاكميت شرايط نااطميناني و ثبات نداشتن اقتصادي از عوامل مهمي است كه الگو و مدل رفتار مصرف‌كنندگان را تحت تاثير قرار داده و اعتماد به پس‌انداز را در مقابل مصرف كاهش مي‌دهد.

بنابراين مي‌توان گفت الگوي مصرف، نتيجه و برآيند مجموعه‌اي از عوامل فوق‌الذكر است كه بسته به ميزان و شدت تاثير هر يك از آنها مي‌تواند متفاوت باشد. اگرچه گفته مي‌شود در رأس همه اين عوامل، عوامل و متغيرهاي اقتصادي است كه مي‌تواند تعيين‌كننده باشد.

بررسي وضعيت و روند مصرف منابع در بخش‌هاي مختلف كشور نشان دهنده نبود استفاده بهينه از منابع در بخش‌ها و سطوح مختلف است و توجه به الگوي مصرف و اصلاح آن بايد مورد تاكيد آحاد جامعه و تمامي مسئولان باشد.

در اين زمينه بايد ضمن اتخاذ رويكردي نظام‌مند و علمي به پديده الگوي مصرف، نقشه راه اصلاح الگوي مصرف منابع در سطح ملي تدوين شود و به عنوان يك سند راهبردي مبناي حركت در اين زمينه باشد.

براين اساس برخي از مهمترين الزامات و راهكارهاي اصلاح الگوي مصرف را مي‌توان به صورت زير عنوان كرد.



اجراي مطلوب طرح تحول اقتصادي و هدفمندسازي يارانه‌ها

اين مهم به عنوان يك الزام جدي در اصلاح الگوي مصرف مورد تاكيد است و مادام كه يارانه‌ها به شكل فعلي و غير هدفمند در بخش‌هاي مختلف توزيع مي‌شود، نمي‌توان انتظار داشت الگوي مصرف موجود اصلاح و يا الگوي مصرف مطلوب نهادينه شود.



اجراي كامل سياست‌هاي اصل 44 قانون اساسي

با عنايت به پايين بودن كارائي فعاليت‌هاي اقتصادي دولت و لزوم محدود كردن حيطه فعاليت‌هاي تصدي‌گرانه آن و واگذاري مسئوليت‌هاي مربوطه به بخش خصوصي و غيردولتي و از آنجا كه بايد منابع محدود كشور با اثربخشي و كارائي بالا استفاده شود، به نظر مي‌رسد اجراي اصل 44 قانون اساسي يكي از الزامات مهمي است كه مي‌تواند به استفاده بهينه از منابع ملي كمك كند در اين راستا ضروري است اقدامات لازم براي پياده‌سازي اين اصل با شتاب بيشتري پيگيري و انجام شود.



توسعه فضاي رقابتي در بخش‌هاي مختلف

اصلاح الگوي مصرف منابع در سطوح و بخش‌هاي مختلف مستلزم شكل‌گيري فضاي رقابتي است، چرا كه در فضاي انحصاري و غيررقابتي منابع به صورتي غيربهينه مصرف مي‌شود و ارزش افزوده چنداني نخواهد داشت. بنابراين مي‌توان گفت فضاي رقابتي زمينه و بستر لازم براي اصلاح الگوي مصرف را فراهم مي‌آورد.



توسعه و ارتقاء بهره‌وري

يكي از مفاهيم كليدي در مصرف بهينه‌ منابع كشور، موضوع بهره‌وري است.

مفهومي كه بدليل ساختارهاي ناكارآمد اقتصادي، هنوز جايگاه واقعي خود را در سطوح و بخش‌هاي مختلف پيدا نكرده است و تا زماني كه ارتقاء بهره‌وري به يك دغدغه و عزم ملي تبديل نشود، حركت به سمت اصلاح الگوي مصرف به صورت جدي امكان‌پذير نخواهد بود و آنچه در اين خصوص اهميت دارد،‌ بكارگيري مفاهيم مديريت و مهندسي بهره‌وري در سطوح ملي و بنگاهي است.



توسعه به كارگيري IT

استفاده از تكنولوژي اطلاعات و ارتباطات يكي از روش‌هاي اثربخش جلوگيري از اتلاف منابع در كشور است. بنابراين بايد در اين خصوص برنامه‌هاي جدي مورد توجه و تاكيد باشد.



واقعي كردن قيمت‌ها

بررسي‌هاي مختلف نشان مي‌دهد كه غيرواقعي و غيررقابتي بودن نرخ كالاها و خدمات يكي از عوامل اصلي اتلاف منابع در كشور است.

قيمت نان، حامل‌هاي انرژي، نرخ ارز، نرخ بهره، نرخ ماليات و بسياري از موارد ديگر مويد اين نكته است كه ايجاد انحراف در مصرف اين دسته از كالاها و خدمات عمدتاً به دليل واقعي نبودن قيمت‌هاست كه بايد اصلاح و در يك فضاي شفاف و رقابتي به قيمت واقعي خود برسد.



اعمال استانداردها و محدوديت‌هاي قانوني

در اين زمينه ضروري است ضمن تدوين و يا اصلاح استانداردها و قوانين و مقررات مربوطه، با اجباري ساختن برخي از استانداردها و مقررات زيست‌محيطي، الگوي توليد و به تبع آن الگوي مصرف را تحت تاثير قرار داد.

به عنوان نمونه، اجباري كردن استاندارد مصرف سوخت يا گازهاي حاصل از مصرف سوخت خودروهاي توليد داخل و وارداتي، عايق‌كاري در ساختمان‌ها، تبديل تدريجي توليد و واردات لامپ‌هاي رشته‌اي به لامپ‌هاي كم مصرف و ممنوعيت نهائي توليد و واردات آنها و اعمال استانداردهاي مصرف انرژي در لوازم برقي از جمله اين اقدامات است.



توجه به موضوع بازيافت

يكي از زمينه‌هاي اصلاح الگوي مصرف كه كمتر مورد توجه قرار گرفته است، مساله بازيافت است كه مي‌تواند سهم مهمي در مصرف آب و حامل‌هاي انرژي داشته باشد. اين موضوع در كشورهاي پيشرفته در سطح وسيعي انجام مي‌شود اما عليرغم توجيه اقتصادي در كشور ما هنوز مورد توجه جدي قرار نگرفته است.



بهبود توزيع درآمد

توزيع مناسب درآمد در بين اقشار و طبقات مختلف اجتماعي يكي از عواملي است كه مي‌تواند در اصلاح الگوي مصرف برخي از كالاها و خدمات، موثر باشد.



اطلاع‌رساني، آموزش و فرهنگ‌سازي

در كنار راهكارهاي فوق توجه ويژه به اطلاع‌رساني، آموزش و ترويج فرهنگ صحيح مصرف، از اقداماتي است كه در كوتاه مدت و بلندمدت اثرات قابل توجهي را به دنبال خواهد داشت.

با توجه به موارد فوق‌الذكر به نظر مي‌رسد حركت در جهت اصلاح الگوي مصرف، نيازمند عزم ملي و تلاش همه‌جانبه است.

* مهندس محمود دودانگه (رئيس موسسه مطالعات و پژوهش‌هاي بازرگاني)

برگرفته از روزنامه اطلاعات

مهندس احمد اسداللهی معاون تحقیقات و بهره‌برداری سازمان مدیریت منابع آب ایران از اصلاح الگوی مصرف آب می گوید:
سیاستنامه: جناب آقای مهندس! در حال حاضر وضعیت مصرف آب در کشور چگونه است و پر مصرف ترین بخش کدام است؟
بر اساس آمار و ارقام موجود میانگین سالانه حجم بارندگی ایران حدود 400 میلیارد متر معب برآورد می شود که از این مقدار 310 میلیارد متر مکعب در مناطق وهستانی با مساحتی حدود 870 هزار کیلومتر مربع و 90 میلیارد متر مکعب دیگر در مناطق دشتی به وسعت 778 کیلومتر می‌بارد. از مقدار فوق حدود 294 میلیارد متر مکعب به صورت تبخیر و تعرق از دسترس خارج می‌شود و از 116 میلیارد متر مکعب حدود 93 میلیاردمتر مکعب از طریق منابع سطحی و زیر زمینی بهره‌برداری می شود و بقیه صرف تغذیه سفره های زیر زمینی می شود. از این مقدار حدود 86 میلیارد متر مکعب جهت مصارف کشاورزی و نزدیک به 7 میلیارد متر مکعب آن به مصارف شرب و صنعت اختصاص می یابد. از آن جای که متوسط حجم کل آب سالانه کشور رقمی ثابت است تقاضا برای آب به علت رشد نسبتاً بالای جمعیت توسعه کشاورزی شهر نشینی و صنعت در سال های اخیر متوسط سرانه آب قابل تجدید کشور را تقلیل داده است. بطور کلی این رقم از حدود 5500 متر مکعب در سال 1340 به حدود 3400 متر مکعب در سال 1367 و حدود 2500 متر مکعب در سال 1367 و 2100 متر مکعب در سال 1376 کاهش یافته است. این میزان با توجه به روند افزایش جمعیت کشور با نرخ فعلی رشد در سال 1385 به حدود 1750 متر مکعب و در افق سال 1400 به حدود 1300 متر مکعب تنزل خواهد یافت.
پس در حال حاضر بزرگترین مصرف کننده آب کشور بخش کشاورزی است و حدود 92 درصد از منابع آب شور در این بخش به صرف می رسد در میان سایر بخش‌ها 6 درصد مصرف آب مربوط به بخش خانگی و 2 درصد هم سهم مصرف بخش های صنعتی کشور از منابع آب کشور است.
سیاستنامه : دلیل اینکه چرا بیشترین مصرف منابع آب در کشور ما در بخش کشاورزی است بررسی کرده‌اید؟
امروزه به طور متوسط 15 هزار متر مکعب در هکتار آب در بخش کشاورزی کشور به مصرف می‌رسد كه این میزن بسیار زیاد است و باید به 6500 هزار متر مکعب کاهش یابد. از دلایل عمده‌ی این میزان مصرف می‌‌توان به استفاده از شیوه ای سنتی آبیاری و عدم به کارگیری صحیح از سیستم آبیاری تحت فشار اشاره کرد. روش آبیاری قطره‌ای سالیان دراز در فرانسه و در کشورهای دیگر برای آبیاری در گلخانه‌ها مورد استفاده بوده است. در ایران این روش در دهه پنجاه ابداع شد و سطوح بزرگی با لین روش آبیاری شدند ولی با مرور زان مزایا و معایب این روش مشخص شد. هزینه‌های زیاد و تکنیک‌ای نسبتاً پیشرفته این روش نمک‌ها و مواد جامد معلق در آبهای ایران از معایب آبیاری قطره ای بوده و باعث شده که کشاورزان کمتر از این روش آبیاری استفاده کنند، ولی این دلیلی نیست که روش آبیاری قطره‌ای را مطرود بدانیم و در پی رفع معایب آن باشیم. به یاد داشته باشیم با استفاده از روش آبیاری قطره‌ای نسبت به روش غرقابی می‌توانیم 5 الی 6 برابر مصرف آب را کاهش دهیم. اما عمده ترین دلیل این مازاد مصرف می تواند بی ارزش بودن آب در برخی موارد رایگان بودن آن باشد که موجب شده کشاورزان قدر این نعمت گران بها را کمتر بدانند. به نظر می‌رسد که با ساماندهی و برنامه ریزی مناسب می‌توان شاهد چشمگیر اسراف آب در بخش کشاورزی بود. برای اینکه بتوانیم حد اکثر بهره‌وری را از منابع کشور داشته باشیم، باید هر چه سریعتر در نظام مدیریتی بخش کشاورزی این مهم مد نظر قرار گیرد. دولت هم برای حمایت از بخش کشاورزی در راستای اصلح الگوی مصرفی با پشتیبانی کمک های ملی و استانی 50 درصد از هزینه آبیاری تحت فشار را که معادل یک میلیون و 400 هزار تومان است به صورت بلاعوض اختصاص می دهد 50درصد دیگر این هزینه ها توسط کشاورزان پرداخت شده و اگر این امر ممکن نباشد آنها از سوی دولت به بانک های عامل معرفی و وام دریافت می‌کند.
سیاستنامه: وضعیت مصرف آب در سایر بخش‌های مصرفی چگونه است؟
در بخش شرب و شهری به طور متوسط هر فرد در شبانه روز 350 لیتر آب مصرف می‌کند در حالی که استاندارد جهانی مصرف در این بخش به 150 لیتر در شبانه روز است مقدار مصرف سرانه آب لوله‌کشی آشامیدنی در شهرهای ایران حدود 142 متر مکعب در سال است که از مصرف سرانه برخی از کشورهای اروپایی پر آب مانند اتریش (108 متر مکعب در سال) و بلژیک (105 متر مکعب در سال) بیشتر است که یکی از دلایل این امر آن است که در ایران از آب آشامیدنی تصفیه شده برای شستشو اتومبیل و حیاط و آبیاری باغچه ها و استحمام و شستن لباس و ظرف استفاده می شود. در حالی که در اکثر کشورها آب آشامیدنی از آبی که به سایر مصارف می‌رسد جاست.
سیاستنامه: چه برنامه‌هایی برای نترل مصرف آب در بخش‌های مختلف به ویژه در بخش کشاورزی می‌توان اعمال کرد؟
بازنگری بر روی دستورالعمل ها و آئین نامه های مرتبط با الگوی مصرف آب از سوی شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور به هیات دولت پیشنهاد داده شده است که با توجه به نیاز کشور الگوی مصرف آب باید متغیر یابد. الگوی مصرف آب بر طبق شرایطی نظیر آب و هوا و تعداد خانوارهای ساکن در یک واحد مسکونی تعیین می شود و هم اکنون 18 تا 26 متر مکعب است که البته  بسته به نقطه جغرافیایی که در هر شهر واقع شده است متغیر می باشد. با توجه به شرایط تغییر اقلیم و وقوع خشک‌سالی در کشور مردم به تغییر الگوی مصرف اقبال نشان داده اند و با صرفه جویی که صورت داده اند تغییر الگوی مصرف آب را ایجاد کرده‌اند، اما وزارت نیرو با ابزارهایی نظیر تغییر تعرفه‌ها والگوی مصرف سعی دارند تا مصرف بی‌رویه آب را کاهش دهد با توجه به فضای خشک‌سالی‌ها در کشور یکی از مطالبات مردمی این است که کسانی که از منابع ملی نظیر آب را هدر می‌دهند مورد انتقاد قرار گرفته و جرایمی را بپردازند.
باید همه نهادها و ارگان‌های مسئول، خود را در برابر اسراف منابع کشور مکلف بدانند و در قبال آن پاسخگو باشند. باید تلاش شود ضمن کاهش مصرف آب تولید نیز افزایش یابد و راهکار اصلاح مصرف آب در بخش مصرف آب تولید نیز افزایش یابد و راهکار اصلاح مصرف آب در بخش کشاورزی نصب کنتورهای هوشمند بر روی چاه‌هاست که این کنتورها آب را به میزان الگوی تعیین شده در اختیار کشاورزان قرار می‌دهد و در صورت مصرف بیش از حد مجاز علاوه بر جلوگیری از مصرف آب از استفاده از برق نیز جلوگیری خواهد کرد.
اصلاح الگوی مصرف تنها راه برای گذر از بحران کم آبی با توجه به مصرف بیش از حد انرژی در کشور و همچنین کاهش منابع آبی اصلاح الگوی مصرف در بخش‌های مختلف مناسب‌ترین و منطقی‌ترین راه حل برای گذر از بحران های موجود به نظر می رسد. بر اساس آمار و اطلاعات منتشره از کل اراضی 164 میلیون هکتار کشوردر حال حاضر 8/18 میلیون هکتار در چرخه تولید محصولات کشاورزی قرار دارد. از این مقدار حدود 8 میلیون هکتار به صورت آبی و حدود 3/6 میلیون هکتار به صورت دیم و بقیه به صورت آیش آبی و دیم مورد بهره‌برداری قرار دارند. در ارتباط با منابع  آب نیز از حدود 93 میلیارد متر مکعب منابع آب مصرف کشور حدود 86 میلیارد متر مکعب به حساب مصارف کشاورزی منظور می‌گردد.

گفتگوی از مصطفی بهرام بیگی

برگرفته از: مجله خبر –تحلیل و تفسیر روزنامه رسالت- شماره 4- خردادماه 1388- ص 53

چکیده
ژاپن با وسعتی حدود 378 هزار کیلومتر مربع دارای 127 میلیون نفر جمعیت می‌باشد. این کشور با برخورداری از میانگین بارش سالانه‌ی 1718 میلی‌متر، یکی از مناطق پر باران آسیا است. این میزان بارندگی سالیانه حدود دو برابر معیار جهانی (970 میلی‌لیتر در سال) است. از این رو احتمال بروز شرایط کم‌آبی و خشکسالی برای آن تصور نمی شود. اما با در نظر داشتن عامل سرانه‌ی میزان بارندگی سالانه که از حاصل‌ضرب میزان بارندگی سالیانه در وسعت کشور و تقسیم آن بر جمعیت باشد (5300متر مکعب به ازای هر نفر در سال) و مقایسه‌ی آن با میانگین جهانی (27300) متر مکعب در سال به ازای هر نفر) کشور ژاپن در زمره‌ی کشورهای مواجه با کم‌آبی خواهد بود. بررسی توانایی منابع تأمین آب در سال‌های تر و خشکسالی نشان‌دهنده‌ی آن است که ژاپن همواره در شرایط کم‌آبی وخشکسالی مواجه است. در این مقاله با بررسی وضعیت منابع تأمین و بحران های به وقوع پیوسته در طی سال‌های مختلف و اقدامات اجرایی انجام شده برای مقابله با آن در ژاپن سعی شده است تا بخشی از تجارب این کشور در اختیار دست‌اندرکاران صنعت آب ایران قرار گیرد.

کلمات کلیدی: ژاپن، مدیریت آب، کم‌آبی، خشکسالی.

مجتبی قیاسی

دریافت مقاله

در حرکت اصلاحی معطوف به الگوی مصرف به موانع و چالش هایی بر ی وریم که در حقیقت هم منشاء بروز رفتارهای غلط هستند و هم به پیچیده‌تر شدن هنجارهای نابجای ناظر بر مصرف‌گرایی و مصرف زدگی می انجامند. به نظر می رسد مقوله اصلاح الگوی مصرف که از سوی رهبر معظم انقلاب به عنوان شعار سال 1388 برگزیده شده است و از سوی معظم له نیز تاکید شده که این اقدام نیازمند یک «حرکت اصلاحی» است، باید نقطه آغاز خود را در همین مساله یعنی «شناخت موانع و چالش » متمرکز کنند و سیاست‌گذاران فرهنگی، رسانه‌ای و آموزشی بیش از هر چیز برطرف کردن این زمینه‌ها و موانع را در دستور کار خود قرار دهند تا این حرکت اصلاحی با قوت و دقت پبش برود. مهمترین موانع و چالش‌هایی که در مسیر اصلاح الگوی مصرف ممکن است موجب کندی کار یا تاخیر در حرکت اصلاحی ما باشند از این قرار هستند:
1.    وجود عادت مسرفانه نهادینه شده: که متاسفانه به جزئی از هنجارها و رفتارهای فردی و اجتماعی بخش هایی از جامعه بویژه در شهر ها مبدل شده اند که شاید به این زودی  قابل تغییر واصلاح نباشند. بدیهی است عادت ها جزء یک فرهنگ و آداب یک ملت نیستند و در گذر زمان واسطه متغیرهای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و .. به بخشی از رفتارها و حتی باورهای جاری در زندگی روزمره تبدیل می شوند. نظام تربیتی و آموزشی کشور قادر است به مدیریت کلان این عدات ناصحیح بپردازد. و از دامنه دار شدن آنها در سطح روابط اجتماعی جلوگیری به عمل آورد.
2.    رسوم نادرست اسراف کارانه «رسم»(Custom) گفته شده هنجاری است که از نسلی به نسل دیگر منتقل شده و رفتارهای اساسی را کنترل می کند. در جامعه ما، برخی از رسوم که فسفه وجودی بسیار ارزشمندی هم دارند با افراط و تفریط ایی همراه گشته اند که طی آنها، اسراف و ریخت و پاش صورت می پذیرد. به طور مثال رسومی چون ولیمه دادن و عروسی گرفتن، جشن نوروز برپا کردن و بزرگداشت مردگان و مواردی از این قبیل، که همواره شاهد بوده ایم با اسراف گری و عدم اعتدال گره خورده اند. به نظر می رسد که باید کار فرهنگی و آموزشی گسترد های برای اصلاح زائدات منضم به این رسوم در دستور کار افراد قرار گیرد که در بلند مدت بتوان شاهد تغییراتی در آنها باشیم. مثلاً یکی از این زائدات در رسم باستانی نوروز، سبز کردن گندم به عنوان سبزه سفره هفت سین است که در یک محاسبه بسیار ساده می توان به هدر رفت میزان بسیار بالای گندم در شب عید اشاره مود. حال آنکه می توان با گل و گلدان و سبزی های گیاهی دیگر، به غرض نایل آمد....!!
3.    عرفهای غلط؛ مقوله«عرف»، هنجار مرتبط با زندگی روزمره است که بویژه در بررسی رفتار مصرف کننده از قبیل روش پوشیدن لباس و ... مورد نظر قرار می گیرد. عرف‌های نادرست در یک جامع، می توانند رویه های مصرف گرایانه ای چون مد پرستی، مدل گرایی، تقلید گرایی و رقابت در تجملات و تشریفات را دامن بزنند. تمام چشم و هم چشمی ها و به اصطلاح مسابقه برای عقب ماندن از مد روز، رنگ سال، مدل های جدید و ... از عرف های ساختگی و بی پایه و اساسی شکل می گیرند که علاوه بر مسرفانه بودن این عرف ها، متاسفانه به جزئی از تربیت اجتماعی و شخصیتی افراد مبدل می شوند. نکته دیگر در این باب اینکه اولویت دار شدن ظواهر افراد به جای وجه به باطن و کرامت انسانی ایشان، از همین مدل گرایی و ظاهر گرایی ناشی می شود که خود از آثار سوء تربیتی و اخلاقی بسیار زیادی بر جامعه تحمیل می کنند.
4.    نبود فرهنگ پس انداز: عادت کردن به پس انداز بخشی از درآمدها و پرهیز از هزینه های زائد، عامل مهمی در جلو گیری از اسراف و هدر دادن ابع و امکاناتی است در اختیار فرد و جامعه قرار می گیرد. پدر بزرگ ها و ادر بزرگ‌های ما در گذشته ای نه چندان دور، همواره اهل پس انداز و صرفه جویی وقناعت بوده اند در حالی که این امر به نسل های جدید کمتر منتقل شده است. اگر جوانان و خانواده های ما اصل پس انداز را به عنوان پایه تقویت اقتصاد ملی مد نظر قرار دهند می توانند در مقاطع مختلف با سهیم شدن در بخش های تولیدی و سرمایه گذاری، هم به تولید ثروت خود و جامعه کمک کنند و هم از تضییع اموال و دارایی های که در اختیار شان است جلوگیری به عمل آورند. بدیهی است، مقوله پس انداز هنگامی، «مولد سرمایه» خواهد بود که بتوانیم آن را به سرمایه گذاری هایی تبدیل کنیم که «بهره وری» به دنبال داشته باشد.
5.    اشاعه مصرف گرایی در رسانه ها و تبلیغات و..؛ غلبه فرهنگی غربی مبنی بر شعار «تولید بیشتر، مصرف بیشتر» که از دوران طاغوت بر جای مانده هنوز به اشکال مختلف خود را در الگوهای مصرفی جامع نمایان می سازد. همین رویکرد استعماری باعث شده است تا برخی از افراد سود جو و دست اندرکاران تجارت و تبلیغات برای کسب درآمدهای هنگفت، برای طیف هایی از جوانان و مردم، مدل سازی و مد پردازی کنند. در این تبلیغات اغوا گونه که فرد به خرید محصولات جدید و مدل های تازه ترغیب می شوند عواطف بر تعقل و تفکر رفتار مصرف کننده غلبه پیدا می کند. از سوی دیگر تشدید استفاده از لوازم و وسایل یکبار مصرف، موجب به وجود آمدن «فرهنگ یک بار مصرفی همه چیز» شده که لازم است آموزش های لازم در این خصوص توسط نهادهای آموزشی و رسانه ای و تبلیغاتی در دستور کار قرار گیرد.
6.    طبقاتی شدن جامعه: ایجاد فاصله طبقاتی و تعمیق شکاف های اقتصادی عامل مهمی در گسترش رفتارهای ناصحیح مصرفی در اجتماع است. فاصله طبقاتی به دامنه دار شدن بی عدالتی ها و تبعیض ها منجر می شود و مانعی بزرگ بر سر راه الگوی مصرف است. به عبارت دیگر طبقاتی شدن جامعه و اسراف گری مقولاتی هستند که رابطه مستقیمی بر یکدیگر دارند. کشوری که می خواهد عدالت و پیشرفت توامان را در دستور کار خود قرار دهد باید با مظاهر و پیامدهای شکاف های طبقاتی به مبارزه برخیزد و با سیاست های اقتصادی عدالت محور، جامعه را به سمت و سوی تعالی و رشد هدایت کند.

به نظر می رسد گام اول در مسیر اصلاح الگوی مصرف، اصلح الگوی تولید ملی باشد. بدلیل بی کیفیت و نا مرغوب بودن تولیدات داخلی، بخش عمده ای از سرمایه کشور صرف واردات بی رویه کالاها و خدماتی است که در صورت سرمایه گذاری و تلاش موثر اساساً نیازی به به وارد کردن آنها نیست

7.     مرغوب نبودن کالاها و تولیدات: به نظر می رسد گام اول در مسیر اصلاح الگوی مصرف، اصلح الگوی تولید ملی باشد. بدلیل بی کیفیت و نا مرغوب بودن تولیدات داخلی، بخش عمده ای از سرمایه کشور صرف واردات بی رویه کالاها و خدماتی است که در صورت سرمایه گذاری و تلاش موثر اساساً نیازی به به وارد کردن آنها نیست . (از قبیل کفش و پوشاک، لوازم اداری، میوه و ...) چه بسا این ظرفیت در کشور وجود دارد که به صادر کننده اصلی تبدیل شویم. از سوی دیگر، همین کالاهای بی دوام و نامرغوب، در محدودترین زمان و با کمترین مصرف، غیر قابل استفاده می شوند و این هدر دادن منابع و سرمایه های ملی. اگر بتوانیم تحول در تولید ملی(کیفیت، تنوع، منطبق با میل و خواست مصرف کننده و...) را محقق کنیم، حرکت اصلاحی الگوی مصرف به نحوی امکان پذیرتر به پیش خواهد رفت.
8.    آماده نبودن  زیر ساخت ها: برای عملیاتی شدن اهداف ناظر بر اصلاح الگوی مصرف، زیر ساخت‌های فرهنگی، اقتصادی، مدیریتی، قانونی‌و ... مهیا نشده اند. اگر اندکی در سیاست‌های کلی برنامه پنجم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی تامل کرده باشیم در می یابیم که اولین مقوله مورد تاکید در میا سایر کشور، «امور فرهنگی» است و دو مسئله مهم »پرهیز از اسراف»و«اهتمام به ارتقای کیفیت در تولید» نیثز در همین امور گنجانده شده است.بنا بر این لازم است پیش از هر چیز مقدمات اجرایی شدن حرکت به سمت اصلاح الگوی مصرف را در مهندسی فرهنگی کلان کشور مد نظر قرار دهیم. یاری گرفتن از اساتید دانشگاه و زبدگان علمی کشور و به کار بستن روش های صد در صد علمی و امتحان پس داده برای حصول به اهداف مورد تاکید است.






9.    برخوردهای تعارف آمیز و غیر صریح: تا هنگامی که با اشکالات وارد بر رفتارهای غلط مصرفی خود با تعارف و ابهام برخورد کنیم بدیهی است که نمی توان م نتظر اصلاح حقیقی بود. به طور مثال هیچ کس در درستی و فلسفه نذری دادن تشکیک نمی کند اما آیا روش های جا نیفتاده ما و سبک نذری دادن های ما در ایام تاسوعا و عاشورا درست است؟ آیا نحوه افطاری دادن های ما ناظر بر اسراف و هدر دادن برکت و روزی نیست؟ ! آیا برای حل مسئله می توان به صراحت از این سبک کار انتقاد کرد؟ و آیا به راحتی می توان واقعیت و روش درست و معتدل تری را به بخش هایی از جامعه تقسیم کرد؟
10.    عدم دلسوزی نسبت به منافع و مصالح جامعه: در شرایط مختلف و به دلایل گوناگون ممکن است افراد و گروه‌ها برای منافع شخصی و گروهی خود در اولویت قایل شوند و برای استمرار منافع خود، نسبت به منافع جامعه بی‌توجهی کنند. یکی از مدیران دلسوز شهرداری می‌گفت اگر پیمانکاران، ترکیب شن، ماسه و قیر و فرمول استفاده از امولسیون قیر  را در آسفالت های شهری رعایت کنند چگالی آسفالت و پایداری آن در مقابل فرسایش و عوامل جوی چند برابر خواهد شد. اما این اتفاق هرگز نمی افتد!! از طرفی پیمانکاران ساختمانی و تولید کنندگان و ... شاید عمدی هم در تولید کالا و خدمات نامرغوب نداشته باشند ولی فقدان نظارت، نبود قوانین شفاف استانداردهای ارزیابی محصول و خروجی کارها، مانع از انجام صحیح امور می‌شود.
مثلاً عایق‌کاری دقیق ساختمان، تولید خودروی کم مصرف و ... بنابراین ضرورت دارد نسبت به این حوزه‌ها نیز نظارت‌گری دقیق و موثری صورت پذیرد. با نظارت می‌توان به مقابله با منفعت‌طلبی گروه‌هایی که الگوی غلط مصرف را ترویج کنند، برخاست و از تضییع اموال عمومی و سوء استفاده‌های احتمالی از خدمات و نیازهای مصرفی جامعه جلوگیری به عمل آورد.


برگرفته از: مجله خبر، تحلیل و تفسیر روزنامه رسالت، شماره 4، صفحات 58-56.
 

1. یکی از اقدمات اساسی در دهه عدالت و پیشرفت، مبارزه با اسراف و اصلح و منطقی کردن الگوی مصرف می باشد. نمودهای الگوهای مصرف جامعه و کشور در بخش اقتصادی نمودار می شود و توجه کمتری به این نکته میشود که مصرف در کشور ما در ابتدای مقولهی فرهنگی و سپس اقتصادی است. اقتصادیها منابع اساسی همانند آب و انواع انرژیها را در چرخه تامین، تولید وساخت، توزیع و انتقال و مصرف به بررسی مینشیند و فارغ از مقولات فرهنگی آن به تحلیل علل و پیامدهای مصرف میپردازند. در سطح بندی الگوی مصرف، از سطح مشهود به نا مشهود میتوان گفت به بالاترین سطح و نمودارترین سطح، همین حوزه ای افتصادی است. قابل تحلیل ترین سطح نزد  همین حوزه اقتصادی است چرا که با روشهای اقتصاد سنجی می توان گفت که منابع انرژی ما در حال اتلاف هستند اما لایهای عمیقتر و سختتری ار لحاظ بررسی و تحلیل نیز وجود دارد که سبک زندگی خانوار و افراد در طبقات اجتماعی است که بیشترین تاثیر و در عین حال نامشهودترین اثر را در الگوی مصرف دارد. 
2. اصلاح الگوی مصرف را هم باید در ساختارهای حاکمیتی و هم در ساختارهای مردمی پیگیری کرد. ساختارهای حاکمیتی اعم از سختافزارهای حاکمیت که قوای سه گانه، وزارتخانهها و ادارات دولتی و سازمانها و همچنین نرمافزارهای حاکمیت که سازو کارهای اداره کشور، قوانین و مقررات و فرایندها را تشکیل  میدهند. اما ساختارهای مردمی نیز متشکل از سختافزارهای مردمی مثل نهادهای مردمی که رفتارها و سبک زندگی مردم را تشکیل میدهد.
3. در بررسی رفتار مصرفی مردم باید از یافتههای رشتههای مختلفی استفاده کرد به نحوی که میتوان گفت مسئله الگوی مصرف مقولهی میان رشته است. رشتههایی همچون روانشناسی جامعه شناسی، روانشناسی اجتماعی، مردم شناسی فرهنگی و اقتصاد در شناخت و تحلیل رفتار مصرفی مردم دخیل هستند. روانشناسی که مطالعه افراد بوده و شامل مطالعه انگیزش، ادراک، گرایشات شخصیت و الگوهای یاد گیری میباشد. همه این عوامل اجزای سازنده رفتار مصرفی مردم است. جامعه شناسی، مطالعه گروههاست و رفتار گروهی افراد و رفتارهای افراد در گروهها که اغلب از رفتارهای فردی آنها متفاوت است. تاثیر اعضای گروه، ساختار خانواده، طبق اجتماعی در رفتار مصرفی قابل مطالعه و تحلیل است. روانشناسی اجتماعی ترکیبی از دو تای قبلی است و حوزه مطالعاتی اش نحوه تاثیر پذیری رفتار مصرفی افراد توسط افراد مرجع میباشد. افراد مرجع اعم از گروههای هم سالان، گروههای مرجع و خانواده.
مردم شناسی فرهنگی مطالعه انسان در جامعه میباشد و به مطالعه ارزشهای اساسی که به انسان منتقل می شود که رفتارهای مصرفی مردم را رقم میزند. در این علم خرده فرهنگهای مختلف که در رفتار مصرفی موثرند، بررسی می شوند. در اقتصاد نیز مطالعه مصرف و رفتار مصرفی مردم یعنی نحوه پول خرج کردن مردم و نحوه ارزیابی مردم از کالاهای مختلف و چگونگی تصمیمگیری به حداکثر کردن رضایت انسان اقتصادی و به عبارت دیگر برای حداکثر کردن مطلوبیتهای خود در خرید کالا و خدمات به طور عقلایی عمل میکنند.
4. پرسش اصلی که در این گزارش به دنبال پاسخ به آن هستیم مدلی جامع از رفتار مصرفی مردم میباشد که در تبیین، اصلاح و منطقی کردن الگوی مصرف بسیار مهم و حیاتی است.
عوامل موثر بیرونی (جامعه شناختی) بر رفتار مصرفی:
1.    فرهنگ:
عوامل فرهنگی متشکل از ارزشهای فرهنگی که به مجموعه باورها و اعتقادات استواری گفته میشود که در زمینه پیدایش هنجارها به عنوان مشخص کنندههای دامنه و محدوده رفتارهای مناسب را فراهم میسازند هنجارها مستقیماً در الگوهای مصرفی مردم نقش دارند. به عنوان نمونه چگونگی خوردن و پوشیدن مردم را هنجارهای اجتماعی آنها تعریف می کند. در ایران، تجملگرایی و چشم و همچشمی، خرید چیزهای لازم و موارد مشابه حاکی است از تغییر فضای ارزشی مردم دارد به گونهای که ارزشها جای خود را در زندگی و فرهنگ عمومی به ضد ارزشها دادهاند. ارزشهایی همچون قناعت، ساده زیستی جای خود را به مصرف زدگی و اسراف و تجمل گرایی داده است. از دیگر اجزای عوامل فرهنگی، ارتباطات کلامی و غیر کلامی است. این هر دو در تغییر رفتار مصرفی نقش دارند. ارتباطات غیر کلامی در سمبلها، آداب معاشرت اجتماعی، فضا و مواردی از این قبیل بروز و ظهور دارد. به عنوان نمونه از سمبلها در فرهنگ اجتماعی ایران امروز تعویض تلفن همراه با وارد شدن یک مدل بالاتر سمبل یک ارتباط غیر کلامی در بین مردم دارد که تغییر رفتار مصرفی را در پی دارد. به عنوان نمونه ای دیگر استفاده اقراد و برداشت آنها از فضا (مثلاً اتاق بزرگتر در محیط کار بهتر است) نه نیاز او بلکه نوعی ارتباط و وجهه ساختن اجتماعی را حاکی است که در صورت رفتار مصرفی را در پی دارد.

2.    خرده فرهنگها:
خرده فرهنگها اعم از گروههای قومی، نژادی، ملیتی، مذهبی و منطقه ای در رفتارهای مصرفی مردم تاثیر دارند. رفتارهای مصرفی افراد یک خرده فرهنگ بر پایه گذشته اجتماعی آنها و همچنین موقعیت فعلی آنها شکل می گیرد. درجه تطبیق رفتار فرد با الگوی فرهنگی خرده فرهنگ به میزان تعلق او به آن خرده فرهنگ بستگی دارد. میزان تطیبق یک فرد با یک خرده فرهنگ منجر به شکل گیری رفتارهای منحصر به فرد در مصرف وی میشود. نمونههای فراانی برای خرده فرهنگهای ایرانی در رفتار مصرفی آنها می توان مثال زد. رفتار مصرفی مردم در فرهنگ اصفهانیها، یزدیها و مناطق دیگر حاکی از این تاثیر است.
3.    عوامل جمعیت شناختی:
عواملی از قبیل ملیت، سن، مذهب، جنسیت، شغل، وضعیت تاهل، درآمد، تحصیلات مشابه آن را جمعیت شناختی می گویند. توضیح هر کدام از این موارد بدیهی است و لذا به ذکر آنها اکتفا کنیم.
4.    موقعیت با طبقه اجتماعی:
با اهمیتترین کمک طبقه اجتماعی به فهم رفتار مصرفی آن است که طبقه اجتماعی بر سبک زندگی قوی تاثیر میگذارد ماکس وبر اولین کسی بود که طبقه اجتماعی و سبک زندگی را به هم مرتبط کرد. اگر چه او سبک زندگی را با منزلت در مقایسه با طبقه اجتماعی دقیقاً به هم پیوسته تر در نظر میگرفت ولی سبک زندگی، جوهر طبقه اجتماعی است. سبک مصرف (سبک زندگی) به عنوان ترجمان یک طبقه اجتماعی خاص در نظر گرفته میشود. لباس، اتومبیل، نوع و موقعیت خانه، نوع خرید کالا و نوع مصرف کالا به عنوان نمادهای پایگاه و طبقه اجتماعی تلقی میشود. (موون و مینور، ج 2، 218-221 )
برای اینکه یک طبقه اجتماعی در جامعه وجود داشته باشد، باید5  ویژگی و معیار را دارا باشد.
محدود باشد: بدین معنا که بین هر طبقه اجتماعی مدوده و مرزی وجود اشته باشد، که هر طبقه را از دیگری مجزا سازد. به عبارت دیگر هر طبقه باید قوانینی داشته باشد که مشمول هر فرد در گروه باشد.
نظم یافته باشد: بدین معنا که طبقات می توانند، در قالب معیارهای همچون پزستیژ و مقام از بالاترین به پایینترین نظم یابند.
مانعه الجمع باشد: بدین معنا که هر فرد تنها میتواند به یک طبقه اجتماعی تعلق داشته باشند، اگر چه انتقال و حرکت از یک طبقه به طبقه دیگر در طول زمان امکان پذیر است.
فراگیر و جامع باشد: بدین معنا که هر فرد سیستم جامعه با یک طبقه اجتماعی خاص تطابق داشته باشد و هیچ فرد تعریف نشدهای وجود نداشته باشد.
باید تاثیرگذار باشند: بدین معنا که بین طبقات مختلف تفاوتهایی رفتار سبب نوع تاثیر خاصی در عرصه اجتماعی از آنها میشود. (صمدی، ص 158-9)
بنابراین آنچه گفته شد طبقه اجتماعی، صرفاً یک معیار اقتصادی نبوده و دربرگیرنده مفاهیم مختلفی از قبیل پرستیژ، مقام و حس تعلق داشت مشترک می باشد. عموماً اعضای یک طبقه اجتماعی تمایل دارند که به روش مشابهی زندگی کنند، دیدگاهها و فلسفه مشترک داشته باشند، و مهمتر از همه الگوهای مصرف یکسانی داشته باشند. در بررسی رفتار مصرفی طبقات مختلف، ترجیحات مختلفی در مورد خرج کردن پول و زمان دارند، علت خرید و مصرف آنها نیز تلقی می شود. مصرف کنندگان متعلق به طبقات دهک پایین جامعه، کالاها و خدمات را بیشتر از نظر مطلوبیت زایی بیشتر، استحکام و راحتی مورد ارزیابی قار می دهند، تا از نظر سبک، ظاهر و مد، و به احتمال زیاد محصولات و سبکها و مدهای جدید از قبیل مبلمان مدرن را کمتر تجربه می کنند. نیازهای فوری، تعیین کننده رفتار مصرفی این افراد است. در حالی که افراد در طبقات بالاتر بر اهداف بلند مدت تمرکز می کنند. تفاوتهای مصرف، همچنین منعکس کننده تفاوت در ترجیحات نیز هست.
برای نمونه افراد مرفه و دهکهای بالایی جامعه به وضع جسمانی و ظاهر خود اهمیت زیادی داده و به غذاها و نوشیدنیهای رژیمی بیشتر از مردم ساکن شهرهای کوچک توجه میکنند. (صمدی، ص162)
5.گروههای مرجع: گروهی از افراد که ارزشهای مفروض آنها پایه و اساس رفتار فعلی فرد دیگری را نشان می دهد. به بیان ساده تر می توان گفت گروه مرجع، گروهی است که فرد آن را به عنوان راهنمای رفتاریش در یک موقعیت خاص بکار میگیرد.
گروههای مرجع افراد با تغییر موقعیت، تغییر ميیابند. به عنوان نمونه یک دانشجو در موقعیتهای مختلف گروههای مرجع مختلفی میتواند داشته باشد.

ماهیت تاثیر گروههای مرجع:
تاثیرات گروه مرجع میتواند در سه بعد نمود یابد: تاثیرات اطلاعاتی، هنجاری و هویتی
تاثیرات اطلاعاتی: این تاثیر زمانی شکل میگیرد که یک فرد از رفتارها و عقاید اعضای گروه مرجع به عنوان یک داده، با ارزش اطلاعاتی زیاد استفاده میکنند. این تاثیر بر پایه شباهتهای میان اعضای گروه یا تخصص و مهارتهای اعضای با نفوذ گروه شکل میگیرد و به همین دلیل یک فرد ممکن است متوجه این نکته شود که تعدادی از اعضای یک گروه مرجع از یک کالای خاص استفاده کند او نیز مصمم  به استفاده از آن کالا شود.
تاثیرات هنجاری: فرد برای پذیرفته شدن در جمع گروه، اقدام به استفاده از کالای خاصی میکند و یا بدلیل ترس از عدم پذیرش دیگران از سبک پوشش خود دست بر می دارد. زمانی که افراد، ارتباطات مستحکم و قوی با گروه دارند  تاثیرات هنجاری بسیار قوی هستند. این شیوه بر رفتار مصرفی جوانان بسیار تاثیر دارد.
تاثیرات هویتی: این نوع تاثیرات که تحت عنوان تاثرات بیانگر ارزشها هم شناخته میشوند، زمانی شکل میگیرند که اعضای گروه ارزشها و هنجارهای گروهی را برای خود درونی سازی کرده باشد.
درونیسازی: ارزشها و هنجارهای گروهی نتیجتاً منجر به هدایت خودکار رفتارها، بدون توجه به پاداشها و تنبیهات اعضای گروههای مرجع میشود. بدین ترتیب فرد بطور کامل، تابع ارزشهای گروه میشود و آنها را همانند ارزشهای شخصی خود می پذیرد. چنین فردی به شیوه سازگار با ارزشهای گروهی رفتار میکند زیرا ارزشهای او نیز با ارزشهای گروه منطبق هستند. (هاوکنیز، بست و کانی، ص136)
6. خانواده: هسته اصلی مصرف کالاهای مصرفی را خانواده تشکیل میدهد. بسیاری از کالاها یا خدمات در واحدهای خانوادگی خریداری و مصرف میشوند. ساختار یک واحد خانواده، موقعیت یک خانواده در چرخه حیات خانواده، فرایند تصمیم گیری خانواده، رفتارهای مصرفی خانواده را شکل می دهد.
عوامل موثر درونی (روان شناختی) بر رفتار مصرفی:
1.    یادگیری:
عبارت است از هر نوع تغییر در محتوا یا سازماندهی رفتار یا حافظه بلند مدت است.
یادگیری کلید درک رفتار مصرفی مردم است.
تئوریهای زیادی در بحث انگیزش مطرح شدهاند که بسیاری از آنها کاربردهای مفیدی را در تحلیل و توصیف رفتار مصرفی افراد به دست میدهد. در این گزارش بنا به تفصیل بیش از حد نداریم و لذا تا این حد اکتفاء میکنیم و خواننده را به منابع مفصل در این زمینه ارجاع میدهیم.
2.    شخصیت: در حالی که انگیزش موجب تقویت و هدایت نیروهایی می شود که به صورت معنا دار و هدفگرا رفتار مصرفی را شکل میدهند. شخصیت یک مصرف کننده، رفتار انتخابی او را به منظور دستیابی به اهدافش در موقعیتهای مختلف هدایت میکند. شخصیت عبارت است از تمایل و گرایش خاص یک فرد به نشان دادن واکنشهای خاص در رویارویی با موقعیت هی مشابه. پنج خصیصه اصلی شخصیت که مستقیماً در نوع رفتار مصرفی افراد تاثیر دارد عبارتند از:
برون گرایی، فقدان ثبات رفتاری، سازگاری روانی و قدرت انطباق، علاقه به کسب تجربیات جدید در زندگی و وظیفه شناسی.

4. ادراک:
ادراک یک مصرفکننده از قرار گرفتن در معرض اطلاعات آغاز می شود و با راههایی، جلب توجه میشود و دست به تجزیه و تحلیل اطلاعات می زند و در نهایت رفتار مصرفی از او سر میزند. مهمترین مقوله در تبلیغات و بازاریابی و مصرف، بحث تغییر ادراکی است.
5: احساسات:
احساس در زمان شدت یافتنش به هیجان تبدیل میشود که عبارتست از یک احساس قوی نسبتاً غیر قابل کنترل که بر روی رفتار تاثیر میگذارند. همه ما در زندگی روزمره با انواع هیجانات مثبت و منفی روبرو هستیم و آنها را تجربه میکنیم.
انواع هیجانات احساسی سبب تغییرات فیزیولوژیک در انسان میشود و از آن جمله: دم و بازدم سریع، افزایش ضربان قلب و فشار خون، بالا رفتن میزان قند خون، انبساط مردمک چشم و تعریق سریع است. تمام این موارد در رفتار مصرفی افراد نقش بسزایی دارد. انواع هیجانات احساسی و تاثیرات تحریک کنندگی آنها در رفتار قابل بررسی و تحلیل هستند که خواننده محترم را به کتابهای روان شناسی رفتاری ارجاع میدهم.
6. نگرشها و باورها:
نگرش عبارت است از سازمان دهی بلند مدت فرایندهای انگیزشی، احساسی، ادراکی و شناختی با توجه به برخی جنبههای محیطی که فرد در آن قرار گرفته است. بر همین اساس، نگرش افراد بیانگر شیوه تفکر، احساس و واکنشهایی است که وی نسبت به محیط اطراف خود دارد. نگرش در بر گیرنده سه جزء اصلی است: جزء شناختی، جزء عاطفی، جزء رفتاری.
جزء شناختی نگرش: شاما باورها و اعتقادات یک مصرف کننده در مورد کالا و یا خدمات است.
جزء رفتاری نگرش: عبارت است از تمایل افراد در بروز واکنشی خاص نسبت به یک کالا.
برداشت افراد از خود: (خود مفهومی)
برداشت از خود مفهوم تمامیت افکار و احساساتی است که فرد به عنوان یک موجود از خود دارد. به عبارت دیگر، احساسات و تصورات فرد از خودش است. برداشت فرد از خودش از نگرشهایی که از زوایای مختلف به خود دارد تشکیل میشود.
برداشت از خود به چها جزء اصلی تقسیم میشود که این اجزاء عبارتند از:
برداشت از خود واقعی (آن کسی که الان هست) در برابر برداشت از خود ایدهآل (آن کسی که دوست دارد بشود)
برداشت از خود اجتماعی( دیگران فرد را چگونه می بیند یا دوست دارد دیگران او را چگونه میبیند) در برابر برداشت از خود خصوصی (فرد با خودش چگونه هست یا دوست دارد با خودش چگونه باشد)
برداشت از خود روی مصرف و سایر رفتارهای افراد تاثیر زیادی دارد.
سبک زندگی:
سبک زندگی عبارت است از چگونگی زندگی افراد. در واقع سبک زندگی نشان دهنده جلوه بیرونی برداشت از خود افراد در محیط زندگی و انتخابهای او در زندگی روزمره است. مشخصات سبک زندگی به صورت ذیل است:
سبکهای زندگی در چارچوب تعامل بین افراد و معنایی که در این تعامل رد و بدل می شود، ظهور می یابد. سبک زندگی ذاتاً اجتماعی است. به این معنا که حامل پیامهایی برای دیگران است. به این اعتبار، پیروی کردن از یک سبک زندگی خاص ارزشها و جهت گیریها افراد را به دیگران منتقل کرده و به بقیه نشان می دهد که باید در برابر فرد چه رفتاری داشته باشد.
سبک زندگی انتخابی است که این انتخاب در محدوده متغیرهای ساختاری صورت می گیرد.  سبک زندگی متمایز کننده افراد و گروههاست. در واقع سبک زندگی مشخصه ومعرف افراد و گروههاست.
سبکهای زندگی در زمره فعالیتهای روزمره است. اما آن نوع رفتارهایی را شامل می شود که قابل مشاهده و معنی دار هستند و تفاوت بنیادین میان گروههای اجتماعی مختلف را سبب می شود علاوه بر رفتارها، سبک زندگی ارزشها، نگرشها و عقاید را نیز شامل می شود.
سبک زندگی حامل روایتی از خود است و صرفاً رفتارهاب معطوف به ارضای نیازها را در بر نمیگیرد. (فاضلی-ص70-1)
باید میان تعداد کثیری از مردم عمومیت داشته باشد، و گر نه تفاوتی با طبایع فردی یا هوسهای مصرفی فرد نخواهد داشت. (اباذری و چاوشیان –ص24)
نتیجه گیری:
در این گزارش بدنبال مدلی ترکیبی از ابعاد جامعه شناختی و روانشناختی از رفتار مصرفی بودیم. از مولفههای جامعه شناختی همانند فرهنگ، خرده فرهنگ، عوامل جمعیت شناختی، موقعیت و طبقه اجتماعی، گروههای مرجع و خانواده اشاره رفت و سپس به مولفههای روان شناختی همانند ادراک، یادگیری، انگیزه، شخصیت، احساسات و نگرشها و باورها اشارتی مختصر داشتیم. تمامی این عوامل موید این مطلب بود که اصاح واقعی و منطقی کردن الگوی مصرف در گرو شناخت نه صرفاً اقتصادی بلکه فرهنگی و اجتماعی منشاهای رفتارهای مصرفی مردم است.

منابع و ماخذ:
1.    صمدی- منصور(1386) رفتار مصرف کننده، نشر آییژ، چاپ دوم
2.    اباذری و چاوشیان-(1381) از طبقه اجتماعی تا سبک زندگی ، رویکردهای نوین در تحلیل جامعه شناختی هویت اجتماعی، نامه علوم اجتماعی، شماره 20
3.    موون جان سی، و مینور میشل اس، (1384) رفتار مصرف کننده، ترجمه عباس صالح اردستانی، اطلس چاپ، چاپ اول
4.    هاوکنیز دل، بست راجر، کانی کنث، (1385) رفتار مصرف کننده، ترجمه احمد روستا و عطیه بطحایی، انتشارات سارگل، چاپ اول ،
5.    باکاک رابرت، (1381)، مصرف، ترجمه خسرو صبوری، تهران نشر و پژوهش شیرازه
6.    آتش پور و جنتیان، (1382) روان شناسی و رفتار مصرف کننده، تهران، نشر روز آمد
 

دکتر وحید خاشعی

برگرفته از: مجله خبر، تحلیل و تفسیر رورنامه رسالت، شماره4، صفحه 61-59.

در ايران به علت سياست‌هاي نادرست مصرف به خصوص مصرف انرژي، به ازاي هر هزار دلار توليد ناخالص ملي 2/7 بشكه نفت خام مصرف مي‌شود در حالي كه اين ميزان در چين (كه تقريباً 20 برابر ما جمعيت دارد) 5/5 بشكه است. تبليغات گسترده و نصب بيلبردهاي فراوان در خيابان‌ها و بزرگراه‌هاي شهر براي مصرف بهينه انرژي متأسفانه هنوز هم شاهد هدر رفت مقدار زياد انرژي در بخش‌هاي مختلف علي‌الخصوص بخش ساختمان هستيم. مدت مصرف و هدررفت آن منحصر به زمان و فصل خاصي نيست بلكه در تمامي زمان‌ها اين اتفاق نامبارك مي‌افتد و كسي هم توجهي ندارد.
در اروپا شدت مصرف انرژي را از 29 به 19 درصدي تقليل داده‌اند كه اين تغيير درصدي قابل تأمل است و البته نبايد چشم بر روي واقعيت‌ها بست. در خصوص مديريت مصرف انرژي كشور ما نيز گام‌هايي هر چند كوچك برداشته است كه از آن جمله مي‌توان به تأسيس شركت بهينه‌سازي مصرف سوخت و تصويب قوانين و آيين‌نامه‌هاي ساختماني همانند مبحث 19 و 14 اشاره كرد.

ميزان سرانه مصرف برق در ايران تا قبل از شروع تغيير فرهنگ مصرف 2900 كيلووات ساعت بوده كه اكنون اين مقدار به 2600 كيلووات ساعت رسيده است اين در حالي است ميزان سرانه مصرف برق در جهان حدود 900 كيلووات ساعت است

شركت بهينه‌سازي مصرف سوخت كه به همت شركت نفت در سال 1371 تأسيس گرديد، وظيفه اصلي نظارت كافي و عالي بر كيفيت ساخت و ساز، اجراي مبحث19 و در كل مديريت مصرف دارد وليكن متأسفانه آن طور كه شايسته است به اين مسأله پرداخته نشده. در همايش اجراي مبحث19 كه با عنوان عزم ملي برگزار گرديد يكي از مسوولان اين امر اعلام كرد اجراي اين مبحث در ساختمان‌ها 19درصد است كه با توجه به خيل عظيم ساخت و ساز اين رقم بسيار ناچيز است.
حذف يارانه انرژي نگاهي نو به مديريت انرژي است با اين تفاوت كه اين عمل خوشايند بسياري از مصرف‌كنندگان نيست چرا كه مصرف سرانه آن در ايران براي هر نفر بيش از پنج برابر مصرف سرانه انرژي در اندونزي و دو برابر كشور چين است كه در صورت حذف يارانه انرژي و به تبع آن افزايش قيمت، خانوارها بايد هزينه زيادتري را براي مصرف انرژي پرداخت كنند.
با ادامه روند افزايشي مصرف انرژي، در آينده‌اي نزديك به يكي از واردكنندگان انرژي در دنيا تبديل خواهيم شد. لازم است در اينجا از سرنوشت نامعلوم انرژي براي آيندگان هم ياد كنيم و اين سوال را مطرح نماييم كه «آيندگان چي؟»
يكي از راهكارهاي حفظ انرژي براي آيندگان به كارگيري حذف يارانه از حامل‌هاي سوخت و انرژي است كه مي‌تواند پاسخ مثبتي در مقابل افزايش مصرف انرژي باشد و به مدد اين طرح كاهش مصرف انرژي را در تمامي بخش‌ها شاهد باشيم.
به تازگي طرحي مبني بر «الزام تكميل سيستم سرمايش و گرمايش براي صدور پايان كار» در شوراي شهر به تصويب رسيده كه سازندگان ساختمان‌ها را ملزم به اجراي مبحث14 نموده كه در صورت چشم‌پوشي مهندسان و ... از اين مبحث پايان كار ساختمان داده نمي‌شود.
با استناد به مطالعات صورت گرفته در مركز تحقيقات مسكن و ساختمان 63 درصد ساختمان‌ها بدون سيستم گرمايشي و 71درصد بدون سيستم سرمايشي بودند كه جاي بسي «تأثر» دارد. چطور ممكن است ساختماني باشد كه سيستم سرمايش و گرمايش نداشته باشد.

طرح اصلاح الگوي مصرف تا چه حدي مي‌تواند مؤثر واقع شود زماني كه الگوي مصرف‌گرا بر تمامي زمينه‌ها حكمفرما شده آيا اين مسأله امكان‌پذير است يا نه؟ به اعتقاد بنده طرح اصلاح الگوي مصرف محقق نخواهد شد مگر در يك فاصله زماني بلندمدت و با تبيين راهكارهاي مناسب و هدفمندسازي استفاده از منابع در جهت تقليل و اصلاح مصرف، لذا دولت بايد سيستم‌هاي ناكارآمد مديريتي را اصلاح و ضمن فرهنگ‌سازي، در اين مسير گام‌هاي مؤثرتري را بردارد.

سرانه مصرف برق در ايران و الگوي مصرف در دنيا
وضعيت كنوني مصرف برق هم اكنون در شبكه سراسري كاملاً غيرمنطقي و غيرطبيعي و نيز به عبارتي نگران‌كننده است كه مي‌تواند تأثير زيادي بر اقتصاد كشور داشته باشد به طوري كه ميزان سرانه مصرف برق در ايران تا قبل از شروع تغيير فرهنگ مصرف 2900 كيلووات ساعت بوده كه اكنون اين مقدار به 2600 كيلووات ساعت رسيده است اين در حالي است ميزان سرانه مصرف برق در جهان حدود 900 كيلووات ساعت است. در اين راستا مسوولان و كارشناسان لامپ‌هاي كم‌مصرف را به عنوان وسيله روشنايي كم‌مصرف پيشنهاد دادند كه با توجه به كاهش بسيار زياد انرژي، مورد استقبال قرار گرفت ولي غافل از اين كه اين لامپ‌ها چه مضراتي دارند. البته تاحدودي راهكارهايي هم جهت برطرف شدن اين معضل انديشيده شده ولي به عنوان درمان قطعي نيست.
مصرف گاز و رتبه جهاني ايران
در سال گذشته نسبت به سال قبل از آن، زمستان گرمتري داشتيم. در حالي كه شاهد كاهش مصرف انرژي به خصوص گاز نبوديم و اين چه علتي مي‌تواند داشته باشد؟ آيا به جز سهل‌انگاري و نداشتن فرهنگ مصرف، «علت ديگري هست؟» پس از جويا شدن علت بد نيست سري هم به سرانه مصرف در ايران و جهان بزنيم. در ايران مصرف گاز 111ميليارد مترمكعب است آن طور كه واضح است در ايران مصرف گاز از سرانه بسيار بالايي برخوردار اس به طوري كه ايران را در جهان در رده سوم مصرف‌كنندگان گاز قرار داده است. اين حجم زياد مصرف انرژي در تمامي زمينه‌ها بسيار تكان‌دهنده و در جايي تأسفبار است. طرح اصلاح الگوي مصرف تا چه حدي مي‌تواند مؤثر واقع شود زماني كه الگوي مصرف‌گرا بر تمامي زمينه‌ها حكمفرما شده آيا اين مسأله امكان‌پذير است يا نه؟ به اعتقاد بنده طرح اصلاح الگوي مصرف محقق نخواهد شد مگر در يك فاصله زماني بلندمدت و با تبيين راهكارهاي مناسب و هدفمندسازي استفاده از منابع در جهت تقليل و اصلاح مصرف، لذا دولت بايد سيستم‌هاي ناكارآمد مديريتي را اصلاح و ضمن فرهنگ‌سازي، در اين مسير گام‌هاي مؤثرتري را بردارد.
 
ليلا شاهي - كارشناس برنامه‌ريزي شهري

برگرفته از نشريه پيام ساختمان و تأسيسات، شماره 64، صفحه 39.
 

مقوله«اصلاح الگوي مصرف» از آنجا كه در پي اصلاح و ترميم هنجارها و رفتارهاي فردي و جمعي ناظر بر مصرف است، نيازمند يك حركت اصلاحي، تدريجي، فرهنگي و آموزشي در سطوح مختلف جامعه است. وقتي كه اصلاح يك پديده فرهنگي همچون «اسراف» مورد توجه قرار مي گيرد بديهي است كه بايد عوامل، زمينه ها و متغيرهاي دخيل در شكل‌گيري آن پديده مورد توجه باشد تا كار اصلاحي ما به ثمر بنشيند و يك اقدام زير بنايي ماندگار لازم است تا اصلح واقعي صورت پذيرد. به عبارت ديگر بدون شناخت آن ريشه‌ها و زمينه ها، اصلاح حقيقي ممكن نيست؛ اصلاحي كه بايد به مقابله و بازسازي رويه‌ها و عرف‌هاي غلط مصرفي بپردازد كه بعضاً در طول سال‌هاي متمادي به جزءي شخصيت و عادت افراد جامه مبدل شده‌اند.

در حركت اصلاحي معطوف به الگوي مصرف به موانع و چالش هايي بر ي وريم كه در حقيقت هم منشاء بروز رفتارهاي غلط هستند و هم به پيچيده‌تر شدن هنجارهاي نابجاي ناظر بر مصرف‌گرايي و مصرف زدگي مي انجامند. به نظر مي رسد مقوله اصلاح الگوي مصرف كه از سوي رهبر معظم انقلاب به عنوان شعار سال 1388 برگزيده شده است و از سوي معظم له نيز تاكيد شده كه اين اقدام نيازمند يك «حركت اصلاحي» است، بايد نقطه آغاز خود را در همين مساله يعني «شناخت موانع و چالش » متمركز كنند و سياست‌گذاران فرهنگي، رسانه‌اي و آموزشي بيش از هر چيز برطرف كردن اين زمينه‌ها و موانع را در دستور كار خود قرار دهند تا اين حركت اصلاحي با قوت و دقت پبش برود. مهمترين موانع و چالش‌هايي كه در مسير اصلاح الگوي مصرف ممكن است موجب كندي كار يا تاخير در حركت اصلاحي ما باشند از اين قرار هستند:
1. وجود عادت مسرفانه نهادينه شده: كه متاسفانه به جزئي از هنجارها و رفتارهاي فردي و اجتماعي بخش هايي از جامعه بويژه در شهر ها مبدل شده اند كه شايد به اين زودي قابل تغيير واصلاح نباشند. بديهي است عادت ها جزء يك فرهنگ و آداب يك ملت نيستند و در گذر زمان واسطه متغيرهاي اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و .. به بخشي از رفتارها و حتي باورهاي جاري در زندگي روزمره تبديل مي شوند. نظام تربيتي و آموزشي كشور قادر است به مديريت كلان اين عدات ناصحيح بپردازد. و از دامنه دار شدن آنها در سطح روابط اجتماعي جلوگيري به عمل آورد.
2. رسوم نادرست اسراف كارانه «رسم»(Custom) گفته شده هنجاري است كه از نسلي به نسل ديگر منتقل شده و رفتارهاي اساسي را كنترل مي كند. در جامعه ما، برخي از رسوم كه فسفه وجودي بسيار ارزشمندي هم دارند با افراط و تفريط ايي همراه گشته اند كه طي آنها، اسراف و ريخت و پاش صورت مي پذيرد. به طور مثال رسومي چون وليمه دادن و عروسي گرفتن، جشن نوروز برپا كردن و بزرگداشت مردگان و مواردي از اين قبيل، كه همواره شاهد بوده ايم با اسراف گري و عدم اعتدال گره خورده اند. به نظر مي رسد كه بايد كار فرهنگي و آموزشي گسترد هاي براي اصلاح زائدات منضم به اين رسوم در دستور كار افراد قرار گيرد كه در بلند مدت بتوان شاهد تغييراتي در آنها باشيم. مثلاً يكي از اين زائدات در رسم باستاني نوروز، سبز كردن گندم به عنوان سبزه سفره هفت سين است كه در يك محاسبه بسيار ساده مي توان به هدر رفت ميزان بسيار بالاي گندم در شب عيد اشاره مود. حال آنكه مي توان با گل و گلدان و سبزي هاي گياهي ديگر، به غرض نايل آمد....!!
3. عرفهاي غلط؛ مقوله«عرف»، هنجار مرتبط با زندگي روزمره است كه بويژه در بررسي رفتار مصرف كننده از قبيل روش پوشيدن لباس و ... مورد نظر قرار مي گيرد. عرف‌هاي نادرست در يك جامع، مي توانند رويه هاي مصرف گرايانه اي چون مد پرستي، مدل گرايي، تقليد گرايي و رقابت در تجملات و تشريفات را دامن بزنند. تمام چشم و هم چشمي ها و به اصطلاح مسابقه براي عقب ماندن از مد روز، رنگ سال، مدل هاي جديد و ... از عرف هاي ساختگي و بي پايه و اساسي شكل مي گيرند كه علاوه بر مسرفانه بودن اين عرف ها، متاسفانه به جزئي از تربيت اجتماعي و شخصيتي افراد مبدل مي شوند. نكته ديگر در اين باب اينكه اولويت دار شدن ظواهر افراد به جاي وجه به باطن و كرامت انساني ايشان، از همين مدل گرايي و ظاهر گرايي ناشي مي شود كه خود از آثار سوء تربيتي و اخلاقي بسيار زيادي بر جامعه تحميل مي كنند.
4. نبود فرهنگ پس انداز: عادت كردن به پس انداز بخشي از درآمدها و پرهيز از هزينه هاي زائد، عامل مهمي در جلو گيري از اسراف و هدر دادن ابع و امكاناتي است در اختيار فرد و جامعه قرار مي گيرد. پدر بزرگ ها و ادر بزرگ‌هاي ما در گذشته اي نه چندان دور، همواره اهل پس انداز و صرفه جويي وقناعت بوده اند در حالي كه اين امر به نسل هاي جديد كمتر منتقل شده است. اگر جوانان و خانواده هاي ما اصل پس انداز را به عنوان پايه تقويت اقتصاد ملي مد نظر قرار دهند مي توانند در مقاطع مختلف با سهيم شدن در بخش هاي توليدي و سرمايه گذاري، هم به توليد ثروت خود و جامعه كمك كنند و هم از تضييع اموال و دارايي هاي كه در اختيار شان است جلوگيري به عمل آورند. بديهي است، مقوله پس انداز هنگامي، «مولد سرمايه» خواهد بود كه بتوانيم آن را به سرمايه گذاري هايي تبديل كنيم كه «بهره وري» به دنبال داشته باشد.
5. اشاعه مصرف گرايي در رسانه ها و تبليغات و..؛ غلبه فرهنگي غربي مبني بر شعار «توليد بيشتر، مصرف بيشتر» كه از دوران طاغوت بر جاي مانده هنوز به اشكال مختلف خود را در الگوهاي مصرفي جامع نمايان مي سازد. همين رويكرد استعماري باعث شده است تا برخي از افراد سود جو و دست اندركاران تجارت و تبليغات براي كسب درآمدهاي هنگفت، براي طيف هايي از جوانان و مردم، مدل سازي و مد پردازي كنند. در اين تبليغات اغوا گونه كه فرد به خريد محصولات جديد و مدل هاي تازه ترغيب مي شوند عواطف بر تعقل و تفكر رفتار مصرف كننده غلبه پيدا مي كند. از سوي ديگر تشديد استفاده از لوازم و وسايل يكبار مصرف، موجب به وجود آمدن «فرهنگ يك بار مصرفي همه چيز» شده كه لازم است آموزش هاي لازم در اين خصوص توسط نهادهاي آموزشي و رسانه اي و تبليغاتي در دستور كار قرار گيرد.
6. طبقاتي شدن جامعه: ايجاد فاصله طبقاتي و تعميق شكاف هاي اقتصادي عامل مهمي در گسترش رفتارهاي ناصحيح مصرفي در اجتماع است. فاصله طبقاتي به دامنه دار شدن بي عدالتي ها و تبعيض ها منجر مي شود و مانعي بزرگ بر سر راه الگوي مصرف است. به عبارت ديگر طبقاتي شدن جامعه و اسراف گري مقولاتي هستند كه رابطه مستقيمي بر يكديگر دارند. كشوري كه مي خواهد عدالت و پيشرفت توامان را در دستور كار خود قرار دهد بايد با مظاهر و پيامدهاي شكاف هاي طبقاتي به مبارزه برخيزد و با سياست هاي اقتصادي عدالت محور، جامعه را به سمت و سوي تعالي و رشد هدايت كند.

به نظر مي رسد گام اول در مسير اصلاح الگوي مصرف، اصلح الگوي توليد ملي باشد. بدليل بي كيفيت و نا مرغوب بودن توليدات داخلي، بخش عمده اي از سرمايه كشور صرف واردات بي رويه كالاها و خدماتي است كه در صورت سرمايه گذاري و تلاش موثر اساساً نيازي به به وارد كردن آنها نيست

7. مرغوب نبودن كالاها و توليدات: به نظر مي رسد گام اول در مسير اصلاح الگوي مصرف، اصلح الگوي توليد ملي باشد. بدليل بي كيفيت و نا مرغوب بودن توليدات داخلي، بخش عمده اي از سرمايه كشور صرف واردات بي رويه كالاها و خدماتي است كه در صورت سرمايه گذاري و تلاش موثر اساساً نيازي به به وارد كردن آنها نيست . (از قبيل كفش و پوشاك، لوازم اداري، ميوه و ...) چه بسا اين ظرفيت در كشور وجود دارد كه به صادر كننده اصلي تبديل شويم. از سوي ديگر، همين كالاهاي بي دوام و نامرغوب، در محدودترين زمان و با كمترين مصرف، غير قابل استفاده مي شوند و اين هدر دادن منابع و سرمايه هاي ملي. اگر بتوانيم تحول در توليد ملي(كيفيت، تنوع، منطبق با ميل و خواست مصرف كننده و...) را محقق كنيم، حركت اصلاحي الگوي مصرف به نحوي امكان پذيرتر به پيش خواهد رفت.
8. آماده نبودن زير ساخت ها: براي عملياتي شدن اهداف ناظر بر اصلاح الگوي مصرف، زير ساخت‌هاي فرهنگي، اقتصادي، مديريتي، قانوني‌و ... مهيا نشده اند. اگر اندكي در سياست‌هاي كلي برنامه پنجم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي تامل كرده باشيم در مي يابيم كه اولين مقوله مورد تاكيد در ميا ساير كشور، «امور فرهنگي» است و دو مسئله مهم »پرهيز از اسراف»و«اهتمام به ارتقاي كيفيت در توليد» نيثز در همين امور گنجانده شده است.بنا بر اين لازم است پيش از هر چيز مقدمات اجرايي شدن حركت به سمت اصلاح الگوي مصرف را در مهندسي فرهنگي كلان كشور مد نظر قرار دهيم. ياري گرفتن از اساتيد دانشگاه و زبدگان علمي كشور و به كار بستن روش هاي صد در صد علمي و امتحان پس داده براي حصول به اهداف مورد تاكيد است.
9. برخوردهاي تعارف آميز و غير صريح: تا هنگامي كه با اشكالات وارد بر رفتارهاي غلط مصرفي خود با تعارف و ابهام برخورد كنيم بديهي است كه نمي توان م نتظر اصلاح حقيقي بود. به طور مثال هيچ كس در درستي و فلسفه نذري دادن تشكيك نمي كند اما آيا روش هاي جا نيفتاده ما و سبك نذري دادن هاي ما در ايام تاسوعا و عاشورا درست است؟ آيا نحوه افطاري دادن هاي ما ناظر بر اسراف و هدر دادن بركت و روزي نيست؟ ! آيا براي حل مسئله مي توان به صراحت از اين سبك كار انتقاد كرد؟ و آيا به راحتي مي توان واقعيت و روش درست و معتدل تري را به بخش هايي از جامعه تقسيم كرد؟
10. عدم دلسوزي نسبت به منافع و مصالح جامعه: در شرايط مختلف و به دلايل گوناگون ممكن است افراد و گروه‌ها براي منافع شخصي و گروهي خود در اولويت قايل شوند و براي استمرار منافع خود، نسبت به منافع جامعه بي‌توجهي كنند. يكي از مديران دلسوز شهرداري مي‌گفت اگر پيمانكاران، تركيب شن، ماسه و قير و فرمول استفاده از امولسيون قير را در آسفالت هاي شهري رعايت كنند چگالي آسفالت و پايداري آن در مقابل فرسايش و عوامل جوي چند برابر خواهد شد. اما اين اتفاق هرگز نمي افتد!! از طرفي پيمانكاران ساختماني و توليد كنندگان و ... شايد عمدي هم در توليد كالا و خدمات نامرغوب نداشته باشند ولي فقدان نظارت، نبود قوانين شفاف استانداردهاي ارزيابي محصول و خروجي كارها، مانع از انجام صحيح امور مي‌شود.
مثلاً عايق‌كاري دقيق ساختمان، توليد خودروي كم مصرف و ... بنابراين ضرورت دارد نسبت به اين حوزه‌ها نيز نظارت‌گري دقيق و موثري صورت پذيرد. با نظارت مي‌توان به مقابله با منفعت‌طلبي گروه‌هايي كه الگوي غلط مصرف را ترويج كنند، برخاست و از تضييع اموال عمومي و سوء استفاده‌هاي احتمالي از خدمات و نيازهاي مصرفي جامعه جلوگيري به عمل آورد.

برگرفته از خبرگزاری فارس