برآوردها نشان می‌دهد 9 سانتی‌متر عایق حرارتی پشم شیشه معادل 3 متر سیمان در کاهش مصرف سوخت و جلوگیری از اتلاف حرارت داخل ساختمان و همچنین کاهش ورود سر و صدا به داخل ساختمان عمل می‌کند.
با 2 درصد هزینه اضافی در ساختمان سازی برای عایق کاری با پشم شیشه می‌توان 40 درصد در مصرف انرژی صرفه جویی کرد و همچنین مانع ورود صداهای مزاحم به داخل ساختمان شد.
به عقیده کارشناسان صنعتی و دست اندرکاران ساختمان‌سازی، عایق‌کاری ساختمان‌ها 8/1 درصد هزینه کل ساختمان است؛ اما مزایای استفاده از عایق کاری مانند کاهش مصرف سوخت، جلوگیری از اتلاف گرما و سرمای داخل ساختمان و همچنین اثرات جلوگیری از ورود آلودگی هوا و آلودگی صوتی به داخل محیط زندگی و کار بسیار بالاتر از سرمایه گذاری اولیه برای عایق کاری است.
خانوارها و ساکنان ساختمان‌های عایق کاری شده در سال اول سکونت خود، کل هزینه عایق کاری را از محل صرفه‌جویی در سوخت و برق پرداخت خواهند کرد.
آمارهای صرفه‌جویی در هزینه‌ها و کاهش مصرف سوخت در اثر عایق کاری صنایع و ساختمان‌ها در کشورهای مختلف نشان می‌دهد که ترکیه در سال 1995 با اجباری کردن عایق کاری با ضخامت 5 سانتی متر در ساختمان‌ها 20 هزار تن گاز سمی 2CO را کاهش داد و سایر آلاینده‌ها نیز به میزان قابل توجهی کاهش یافت.
این کشورها علاوه بر کاهش آلودگی هوا از سایر مزایای عایق کاری مانند کاهش مصرف سوخت و برق، جلوگیری از ورود سر و صدا به داخل خودروها و ساختمان‌ها و محیط زندگی و کاهش سر و صدا و اتلاف انرژی در کارخانه‌ها، خیابان‌ها و ساختمان‌ها، میلیاردها دلار صرفه جویی داشته اند و محیط زندگی شهری و خانواده‌ها با آرامش بیشتری همراه شده است.
کارشناسان محیط زیست، متخصصان انرژی و روان شناسان، امروزه اجباری کردن عایق کاری و استفاده از عایق‌های رطوبتی و حرارتی را عاملی در کاهش ناراحتی‌های روحی، عصبی، اتلاف انرژی، کاهش آلودگی هوا و بیماری‌های مختلف معرفی کرده اند. در شرایطی که تولید خودرو در کشور به 700 هزار دستگاه در سال رسیده و ساخت و ساز رونق زیادی دارد و به معابر و خیابان‌های محدود تهران هر روز تعداد زیادی خودرو اضافه می‌شود، ساختمان‌های تک واحد و 2 واحدی تخریب می شوند و به جای آنها آپارتمان‌های 20- 10 واحدی ساخته می‌شود، خانوارهای شهری به صورت متراکم در نقاط شهر سکونت می‌کنند، تراکم جمعیت، ترافیک، مصرف سوخت، ایجاد آلودگی هوا، آلاینده سمی 2CO، صداهای مزاحم و... هر روز رو به افزایش است، باید راهکارهایی نظیر استفاده از عایق‌های مختلف در صنایع، خودروسازی و ساختمان‌سازی مورد توجه قرار گیرد تا علاوه بر کاهش مصرف سوخت از افزایش آلاینده‌ها و صدای مزاحم، از ورود آلودگی هوا و آلودگی صوتی به داخل ساختمان‌ها و محیط زندگی خانوارها جلوگیری و محیط زندگی برای خانوارهای شهری با آرامش و رفاه نسبی بیشتری همراه شود.
فرهنگ عمومی استفاده از پشم شیشه و عایق‌های رطوبتی و حرارتی و عایق‌های صوتی در کشور ما گسترش نیافته است و متخصصان توجه زیادی به استفاده از عایق‌های مختلف در صنایع و ساختمان‌ها ندارند.
یکی از دلایل اصلی در این زمینه وجود منابع سرشار نفت و گاز در کشور و ارزانی قیمت نفت، گاز و گازوییل بوده که باعث شده استفاده از عایق‌های مختلف در ساختمان‌ها مورد توجه قرار نگیرد.
علاوه بر کم توجهی دولت به کاهش مصرف سوخت در ساختمان‌ها خانوارها هم تمایلی به پرداخت هزینه برای عایق کاری ساختمان، درها و پنجره‌ها نداشته‌اند.
اما امروزه با گسترش آپارتمان‌نشینی در تهران و ساخت 20 واحد جدید به جای یک واحد ساختمان قدیمی، ضرورت کاهش مصرف سوخت بیشتر مورد توجه قرارگرفته است و سر و صدای موجود در آپارتمان‌های مجاور، راه پله‌ها، کوچه‌ها و خیابان‌ها خانوارها را به چاره اندیشی و تفکر درباره راهکار جلوگیری از ورود سر و صدا به داخل منازل و ساختمان‌ها و کاهش مصرف سوخت مشغول کرده است.
دولت نیز از آمار رو به افزایش مصرف سوخت، گاز، گازوییل و بنزین نگران است. در حال حاضر سازمان بهینه سازی مصرف انرژی و سایر نهادهای دولتی طرح‌هایی برای کاهش مصرف سوخت خودروها با استفاده از پشم شیشه و عایق‌های رطوبتی و حرارتی و عایق‌های صوتی در خودروها، ساختمان‌ها و صنایع مختلف در نظر گرفته اند که البته تا همگانی شدن این طرح‌ها و گسترش فرهنگ و اجباری شدن عایق کاری راه درازی پیش رو داریم.

یک کارشناسان صنعت پشم شیشه در این زمینه می‌گوید: اگر قانون لزوم استفاده ساختمان‌های بالای 800 متر و 1000 متر زیربنا از عایق کاری در شهرستان‌ها و تهران اجرا شود و قوانین تکمیلی دیگری در مورد ضرورت عایق کاری در ساختمان‌ها و صنایع به اجرا درآید از محل صرفه جویی در سوخت و انرژی به راحتی می توان علاوه بر تأمین مبلغ سرمایه گذاری برای عایق کاری از اتلاف انرژی و سو صدای زیاد محیط زندگی جلوگیری کرد به گونه ای که از محل کاهش مصرف سوخت در یکی دو سال اول می‌توان هزینه عایق کاری را تأمین کرد و در سال‌های بعد از مزایای آن سود برد. صدابندی و استفاده از عایق‌ها و جداگری‌های مناسب در ساختمان‌ها الزامی است تا از ورود صداهای مزاحم بالای 50 دسی بل به ساختمان‌ها جلوگیری شود. در نتیجه ضروری است که جداگرها و عایق کاری با حداقل صدابندی 50 دسی بل در محل سکونت و با حداقل صدابندی 60 دسی بل در بیمارستان‌ها و حداقل صدابندی 40 دسی بل در کلاس‌های درس مورد توجه قرار گیرد.

خانوارها و ساکنان ساختمان‌های عایق کاری شده در سال اول سکونت خود، کل هزینه عایق کاری را از محل صرفه جویی در سوخت و برق پرداخت خواهند کرد

تقاضای موجود در بازار پشم شیشه ایران برای عایق کاری تنها 70 میلیون مترمربع است.
به عقیده کارشناسان، مصالح ساختمانی و روش‌های ساخت دیوار، در، پنجره، سقف و تقاضای موجود بازار برای پشم شیشه و عایق‌های رطوبتی و حرارتی نشان دهنده وضعیت نامطلوب عایق‌کاری و صدابندی و طراحی در صنعت خودرو و ساختمان است.
خانوارهای شهری هر روز مقادیر زیادی آلودگی هوا، آلودگی صوتی و هزینه مصرف سوخت و برق را تقبل می کنند و خودروها و موتورسیکلت‌ها عامل ایجاد 70 درصد آلودگی هوا و 90 درصد آلودگی صوتی هستند.
بنابراین عایق کاری رطوبتی و حرارتی و صدابندی برای جلوگیری از اتلاف سرمایه‌های ملی و کاهش مصرف سوخت و ایجاد آرامش نسبی در خانواده‌ها نیاز به یک عزم ملی دارد و از ساختمان‌سازی گرفته تا صنایع خودرو و موتورسیکلت سازی و از توجه و دقت کارشناسان گرفته تا انتظار مردم و تقاضای مصرف کننده و حمایت نهادها و تشکل‌های صنفی و مدنی حامی حقوق مصرف کننده، همه و همه باید عزم را جزم کنیم و از خودروساز، ساختمان ساز و تولیدکننده موتور و مصالح ساختمانی و... بخواهیم که استانداردها را رعایت کنند، مصرف سوخت و تولید صدا را کاهش دهند تا آلودگی هوا، آلودگی صوتی و گاز کربنیک و میلیاردها دلار هزینه برای مردم و دولت را با هم و با مشارکت ملی کاهش دهیم.

منابع در نشریه موجود می باشد. 

برگرفته از: هفته نامه پیام ساختمان و تاسیسات- شماره 65-  صفحه 48.

 

یک برنامه‌ریزی درست در زمینه ساماندهی مصرف، باید با تعاریف واقع بینانه ای از منافع ملی کشور سازگار باشد تا پاسخگوی نیازهای این بخش شود.
تصور کنیم اگر سوخت نفت و گاز طبیعی در صحیح اعمال گردد، این امر چه میزان عایدی می تواند به ارمغان آورد. یک مثال ساده مساله را روشن می نماید: فرض کنیم دولت فردا اعلام کند از این پس مازاد مصرف انرژی «بالاتر از استاندارد جهانی» را با مردم به نرخ شناور جهانی حساب می کند و در برابر «مازاد صرفه جویی» مردم را بر همان پایه محاسبات استانداردهای جهانی بهینه سازی، به صورت نرخ ارز شناور به حساب بانکی مردم واریز می کند. یقینا اتفاقی که خواهد افتاد آن است که بزودی جامعه از اسراف‌کننده سوخت به صادرکننده سوخت و انرژی تبدیل شود! و هر یک از ما برای کسب درآمد بیشتر به راهکارهای علمی بهینه‌سازی سوخت، بیش از بیش توجه می‌کنیم. تنظیم محاسبات در این زمینه هم کار دشواری نیست و نیازی به تاسیس نهاد یا وزارتخانه جدید ندارد، چون با رایانه‌ای شدن این خدمات در سطح کشور، میزان مصرف فعلی همه خانوارها و سازمانهای دولتی و خصوصی معلوم و قابل محاسبه است و استانداردهای علمی الگوی مصرف نیز قابل محاسبه و کارشناسی است. بنابراین معدل هزینه‌های مندرج در صورت حساب‌های برق و گاز و کارت سوخت مایع هر خانوار ایرانی و فاصله آن با مصرف بهینه الگوی معین نیز روشن می‌شود. در چنین صورتی طبق یک معادله هر خانوار ایرانی می‌تواند در کسب درآمد مستقیم ارزی بدون نیاز به بودجه مجلس و دریافت یارانه از اقتصاد کشور خود تولیدکننده ارز شود.
مصرف انرژی در ایران به نسبت بازدهی آن تا سه برابر بیش از معدل جهانی آن است. اگر مصرف روزانه نفت خام در ایران معادل حداقل 6/1 میلیون بشکه باشد، این میزان بدون احتساب میزان بازدهی انرژی حاصله بیش از 2 برابر مصرف معدل سرانه جهانی است. این در حالی است که مصرف سرانه گاز در کشور نیز دست کم بیش از دو برابر معدل جهانی است. حال اگر این میزان از مصرف را با مصرف کشورهای صنعتی اروپایی مقایسه کنیم می بینیم که معدل مصرف یک جمعیت 70 میلیونی در غرب اروپا مشابه مصرف ماست در حالی که بازدهی اقتصاد ما یک ششم بازدهی اقتصادی آنهاست!
تصور نماییم اگر سوخت در ایران بهینه مصرف می‌شد درآمد حاصل از صدور مازاد اسراف شده در سال 1378 بیش از 40 میلیارد دلار اضافه درآمد را برای کشور به ارمغان می آورد که سهم هر خانوار 4 نفره ایرانی از این درآمد نزدیک به 5/2 میلیون تومان در سال 1378 می‌بود.
برای بهینه نمودن سوخت، صرفه‌جویی‌های سنتی و یا شعار و تبلیغات کافی نیست بلکه باید سیاست‌ها و راهکارهای علمی یکی بعد از دیگری بکار گرفته شوند. این روش‌ها در جهان امروز بسیار جا افتاده و مورد توجه اقتصاد جهانی است و هر کشوری بیشتر در این زمینه توسعه یابد نشانه از بالا بودن سطح علم و دانش آن کشور است. از جمله مهمترین مسائل قابل توجهی که در کنار سایر عوامل می تواند مصرف انرژی را در کشور تا نصف کاهش دهد عبارتند از:
•    از آنجاییکه بیشترین مصرف سوخت برای تولید گرمایش و سیستم‌های خنک کننده به کار می‌رود، از این رو، توجه به عایقکاری کامل اماکن و بالا بردن استاندارد صنعت ساختمان‌های مسکونی، اماکن عمومی بسته و استفاده از وسایل گرمایش و سرمایش مناسب و حتی المقدور نصب سیستم‌های مرکزی در ساختمان‌ها نخستین گام در این زمینه است. توجه شود، یک بخاری گازی برای گرمایش یک اتاق 20 متری به همان اندازه سوخت مصرف می‌کند که یک سیستم مرکزی می‌تواند یک مساحت 60 تا 70 متری را گرم نماید.
•    تنظیم گرمای محل زندگی و کار به 19 درجه سانتیگراد در فصل سرما و 25 درجه سانتیگراد در فصل گرما و بالا بردن فرهنگ پوشش مناسب بدن.
•    مدرنیزه کردن امور اداری برای به حداقل رساندن مسافرت‌های شهری و بین شهری مردمی و از این طریق کاهش چشمگیر تراکم حمل و نقل. متاسفانه حجم عمده‌ای از اسراف سوخت حمل ونقل ناشی از عدم توجه دولت‌ها به کاهش کاغذ بازیهای اداری است. این در حالی است که سیستم‌های ارتباطی نظیر تلفن، پست، و اینترنت برای به حداقل رساندن تردد و مراجعات زاید مردمی در سطح شهرها می‌تواند بیشتر توسعه یابند. بنابراین اگر مراجعات زاید و غیرضروری حذف و در کنار آن اتوماسیون اداری بیشتر به کار گرفته شود از حجم کل ترددهای شهری و ترافیک به شکل چشمگیری کاسته می‌شود. برای مثال ممنوعیت‌های رفت و آمدی ترافیکی روزهای زوج و فرد در تهران بسیار کارآمداست. این روش می‌تواند در شهرهای بالای 300 هزار جمعیت نیز اعمال شود. یقینا اغلب شهروندان از دیدن خیابان‌های خلوت و بدون آلودگی‌های جوی و صوتی بیشتر لذت می‌برند و پیاده روی نیز به بهداشت و سلامتی روحی و روانی شهروندان بیش از بیش کمک می‌کند.
یک بخاری گازی برای گرمایش یک اتاق 20 متری به همان اندازه سوخت مصرف می کند که یک سیستم مرکزی می‌تواند یک مساحت 60 تا 70 متری را گرم نماید

•    نوسازی نیروگاهای حرارتی با استفاده از علم و فن روز و بازسازی سیستم انتقال شبکه‌های برق برای به حداکثر رساندن بازدهی تولید برق.
•    تشویق بیش از بیش استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر خصوصا انرژی خورشیدی و انرژی باد.
بنابراین ازیک سو دولت می‌تواند از محل صرفه جویی در سوخت و انرژی به نوسازی صنایع تولید انرژی و خطوط ارتباطی و انتقال نیرو همت کند و از سوی دیگر مردم می توانند از محل درآمد مازاد بر صرفه جویی خود به تجهیز بیشتر و کاهش مصرف و در نتیجه بالا بردن سهم خود در این زمینه بپردازند.
تصور نماییم در سطح شهرهای ما چه میزان دودکش و اگزوز اضافی هر روزه اضافه بر نیازمان محیط زیست را آلوده می‌کنند. حالا دودکش‌های بخاری‌ها و آبگرمکن‌های غیراستاندارد که گاه از هر خانه چندین و چند عدد آن همزمان مشغول کارند را نیز به این لیست اضافه کنید، خودروهای غیراستاندارد موجود در سطح شهر هم به همین منوال! ما ایرانیان هنوز بیش از 2 برابر استاندارد جهانی بنزین و نفت و گاز مصرف می کنیم و تازه نیمی از آن را نیز در ترافیک هدر می‌دهیم. در حالی که صنعت خودروسازی کشورهای صنعتی به سمتی می روند که بزودی با مصرف 4 لیتر سوخت بتوان تا 240 کیلومتر مسافت را پیمود. اگر از محل درست مصرف کردن انرژی هر خانوار 4 نفره ایرانی با این محاسبات سالانه متوسط 3 میلیون تومان عاید هر خانوار شود، این بدان معنی است که همین میزان بودجه نیز از محل اضافه هزینه‌ها یا هزینه‌های اسراف شده خانوارها نیز کاهش یافته است.
به طوری که علاوه بر صرفه جویی انجام شده هر خانوار، درآمدی معادل همان میزان عاید اقتصاد کشور می کند. علاوه بر آن مشکل تعادل در یارانه‌های دولتی نیز به شکل هوشمندانه حل می‌شود.
باید گفت وجود ذخایر انرژی بالقوه در کشور اعم از نفت و گاز و سایر انرژی‌های تجدیدپذیر به خودی خود کاری را از پیش نمی برد، بلکه اصل بر مدیریت، دسترسی و مصرف بهینه آن است.

حمید رضا حسینی ـ موسس دفتر بهره وری انرژی‌های تجدیدپذیر

برگرفته از: هفته نامه پیام ساختمان و تاسیسات- شماره 65- صفحه 44.

این معضل، شرکت‌ها و کارخانجات گوناگونی را ملزم کرده است تا راهکارهای جدیدی برای صرفه‌جویی در مصرف انرژی بیابند. از جمله پیشگامان این امر شرکت «Thetford Int,l) انگلیس است که با تولید Motoflow گامی موثر در خصوص بهینه سازی مصرف سوخت برداشته است.
«Thetford Motoflow» یک ابزار قدرتمند، مفید با کارایی بالا جهت استفاده در وسیله نقلیه شماست. این محصول می‌تواند کاهش چشمگیری در حدود 27 درصد و حتی بیشتر در مصرف سوخت وسیله نقلیه ایجاد کند. این وسیله منحصر به فرد، مصرف سوخت را کاهش داده و تولید گازهای سمّی را به حداقل ممکن می‌رساند. این وسیله حاصل کار یک پیشرفت مافوق تصور در تکنولوژی عصر مدرن است که طیف وسیعی از سیستم‌های سوختی را در بر می‌گیرد.
موفقیت «Thetford Motoflow» به عنوان محصولی که استانداردهای زیست محیطی را رعایت می کند، به صورت گسترده توجه نهادها و انجمن‌های حافظ محیط زیست را به خود جلب کرده است.
در سال 1992، آزمایشگاه «وارِن اسپرینگز» (Warren Springs)، بخش آزمایش خودروی دولت انگلستان، مأموریت یافتند که آزمایش‌های گوناگون بر روی فواید شرطی کردن سوخت با مغناطیس انجام دهند و از نتیجه آن بسیار شگفت‌زده شدند.
گزارش 16 صفحه‌ای آنان نیروی افزوده، صرفه‌جویی بهتر سوخت و کاهش در خطر گازهای خروجی را تأکید می کرد. آنان در نتیجه‌گیری گزارش خود آورده اند: «هر دو سری آزمایش‌ها نشانگر کاهش فراوان دی اکسید کربن، احتراق بنزین و اکیدهای نیتروژن بوده و هنگامی که دستگاه مورد آزمایش برداشته شد این روند سیر معکوس پیدا کرد. همچنین، افزایش نیروی مشاهده شده در اولین سری آزمایش‌ها در سری دوم تداوم پیدا کرده و تا 11 درصد افزایش یافت.»

«Thetford Motoflow» چگونه کار می‌کند؟
 «Thetford Motoflow» به احتراق سوخت مصرفی، شتاب و قدت بیشتری می‌دهد و بخش عمده‌ای از سوخت را که به دلایل مختلف، مصرف نمی شود و به صورت گازهای سمّی وارد محیط می‌شود، می‌سوزاند.
این دستگاه با ایجاد یک فرکانس ویژه، زنجیر مولکولی هیدروکربن‌ها را می‌شکافد و در نتیجه، قدرت احتراق سوخت به میزان چشمگیری افزایش می‌یابد.


قابلیت‌های «Thetford Motoflow»
-    صرفه‌جویی در هزینه (پس انداز)؛
-    افزایش قدرت (BHP)؛
-    کاهش ذرات سمّی.
تمامی این محصولات بدون نیاز به تخصص و ابزار خاص، قابل نصب و تنظیم هستند. آنها به سادگی توسط یک نوع تسمه بر روی شیلنگ انتقال سوخت، بدون احتیاج به برش شیلنگ نصب می‌شوند. این محصولات هیچ خللی در کار کلی و مکانیزم موتور ایجاد نمی‌کنند و در حقیقت یک گارانتی نامحدود دارند. با توجه به افزایش روز افزون هزینه‌های جاری سوخت در هر یک از بخش‌های تولید، فراوری و توزیع، آیا نمی خواهید یکی از این محصولات را بر روی وسیله نقلیه خود نصب کنید؟
برتری‌های « Thetford Motoflow»
کارکرد روی هر سه نوع موتور بنزینی، دیزلی، CNG و LPG، نصب در چند دقیقه بدون نیاز به ابزار، بالا بردن کارایی موتور، عدم برش لوله سوخت، سازگار با محیط زیست، افزایش عمر موتور، فناوری اثبات شده، پیمایش افزوده، بی‌نیاز از نگهداری، افزایش قدرت، استارت سریع‌تر، بی نیاز از انرژی پشتیبانی و ابعاد 13×28×35 میلیمتر به وزن 36 گرم.
دستگاه Motoflow در انواع خودروهای بنزینی، دیزلی، LPG، CNG کاربرد دارد.
از محاسن این دستگاه می توان به موارد زیر اشاره کرد:
-    کاهش چشمگیر مصرف سوخت خودرو و جلوگیری از انتقال اضافی سوخت به موتور؛
-    بهینه‌سازی مصرف سوخت و انتقال مناسب سوخت به خودرو؛
-    ایجاد تحریق بهینه سوخت در موتور و جلوگیری از احتراق ناقص؛
-    افزایش قدرت خودرو در اثر احتراق مناسب؛
-    افزایش کارایی موتور؛
-    کاهش آلاینده‌های ناشی از مصرف سوخت؛
-    بی‌نیازی از نگهداری و انرژی پشتیبان؛
-    نصب سریع و آسان، بدون تغییر در سیستم سوخت‌رسانی خودرو؛
-    عاملی بازدارنده در برابر تخریب محیط زیست توسط آلاینده‌های تولید شده به وسیله خودروها.
برگرفته از: ماهنامه تازه‌های انرژی، شماره هفتم، نیمه دوم اردیبهشت ماه 1388، صفحه 48
 

چکیده:
شاید یکی از بخش‌های مهمی که تا به امروز در کشورمان، زیاد به آن پرداخته نشده، بررسی مصرف انرژی در استخرهای شنا است. متأسفانه به علت عدم مدیریت صحیح در بسیاری از این استخرها، با حجم قابل توجهی از اتلاف انرژی روبرو هستیم. کاهش دمای آب، افزایش دمای هوای استخر، رطوبت، کاهش سرعت جریان هوا و استفاده از روکش استخر فاکتورهای مهمی هستند که با توجه به بررسی‌های صورت گرفته در این مقاله بر روی یک استخر نمونه، مشخص شد تنها با کاهش یک درجه از دمای آب، حدود 40 درصد کاهش مصرف سوخت سالیانه حاصل خواهد شد که این مقدار برای افزایش یک درجه از دمای هوای محیط استخر، حدود 9 درصد است و در صورت استفاده از روکش استخر این مقدار 60 درصد خواهد بود. تنها با بررسی تأثیر روکش استخر بر میزان مصرف گاز در استخرهای شنای کل کشور حدود 31,6 میلیون مترمکعب در یک سال صرفه جویی خواهیم داشت. با توجه به قیمت این نوع روکشها و میزان یارانه گاز طبیعی و همچنین طی بررسی یک استخر نمونه در این مقاله، مشخص شد حتی اگر دولت 100 درصد هزینه روکش را به صاحبان استخر پرداخت کند باز هم صرفه مالی خواهد داشت.
کلید واژه‌ها:
استخرهای شنا، انرژی، بهینه سازی، روکش استخر، مصرف سوخت

امین محکمی، مجتبی کریمیان، احمد پسندیده فرد
شرکت مهندسی اندیش کاوان میهن

دریافت مقاله

مواردی که مطرح خواهند شد، صرفاً جهت پایین آوردن مصرف سوخت است و لزوماً نمی‌تواند بهترین راندمان را به همراه داشته باشد. برخی نکات حتی معکوس خواهند شد.
با توجه به جیره بندی شاید استفاده از راه‌های کاهش مصرف بنزین برای عده ای مفید باشد. گرم کردن ماشین در صورتیکه هوای بیرئن برای خودتان سرد نیست لزومی ندارد برای روشن کردن پس از روشن نمودن می‌تواند حرکت کنید. بهترین راه کاهش مصرف سوخت حرکت کم شتاب است. تخت گاز نکنید و اجازه بدهید سرعت ماشین به آرامی زیاد شود. دور موتور را نه زیاد بالا ببرید و نه زیاد پایین نگه دارید معمولاً برای خودروهای ایرانی دو موتور 2 الی 4 هزار بهترین حالت است معمولاً برای خودروهای دور موتور 3 هزار بهترین حالت است. سرعت خودرو را حداکثر تا حدود 80 یا 90 نگهدارید زیرا بیش از آن نیروی هوا مصرف بنزین را زیاد خواهد کرد.
در سرپایی‌ها هرگز دنده را خلاص نکنید در حالت خلاص موتور برای روشن ماندن بنزین می‌سوزاند اگر ماشین در دنده باشد چون موتور توسط گیربکس حرکت می‌کند در دنده‌ای مناسب بگذارید (دنده 3 یا 4) و اصلاً گاز را فشار ندهید. در سر بالایی‌ها هم سعی کنید دور موتور مناسب باشد دور موتور کم در سر بالایی (زیر 3 هزار) مصرف سوخت را زیاد می‌کند. خاموش و روشن کردن ماشین پشت چراغ قرمز لزومی ‌ندارد. سعی کنید مسیری را بروید که کمتر چراغ قرمز یا توقفگاه داشته باشد اگر مسیر طولانی بشود نیز بهتر است از اینکه پشت حتی یک چراغع قرمز بمانید. ترمز کردن اثری بر مصرف بنزین ندارد پس در ترمز کردن هیچوقت شک نکنید حتی ترمز کردن شدید هم مصرف بنزین را زیاد نمی‌کند. سعی کنید با سرعت ثابت حرکت کنید و خیلی سرعت ماشین را کم و زیاد نکنید. عوض کردن دنده‌ها در سرعت مناسب خیلی مهمه سعی کنید دنده را در وضعیتی عوض کنید که خودرو هیچ تکانی نخورد.
رانندگی در شهر و جاده
    در رانندگی با دو موتور بالا پرهیز کنید. این کار حتی تا 40٪ مصرف سوخت را افزایش می‌دهد.
    «کم گاز» رانندگی کنید. سعی کنید پدال گاز را در یک سوم وحتی در یک چهارم ارتفاع آن حفظ کنید.
    بهتر است زودتر به دنده سبک‌تر بروید. این عمل را در سربالایی‌ها به هنگامی انجام دهید که دور موتور شما به کمی بیش از نصف   limit line رسیده باشد؛ در سرپایینی‌ها به دور موتور توجه نکنید و تنها دنده را افزایش دهید (به دنده سبک تر بروید) و گاز را رها کنید (در سراشیبی‌های تند این کار خطرناک است). در کفی‌ها هنگامی که دور موتور نصف limit line است دنده را افزایش دهید. کمتر معکوس بکشید، با ترمز دور موتور را کاهش دهید بعد دنده را کاهش دهید. دقت کنید که افزایش دنده در سر بالایی‌ها، وقتی دور موتور پایین است (کمتر از نصف limit line و بسته به شیب) به موتور آسیب می‌رساند.
    هر چه سرعت شما بالاتر باشد (تا حد مجاز!) و در دنده سبکتری حرکت کنید مصرف بنزین خودرو کمتر خواهد بود (به نسبت مسافتی که طی می‌کنید). در هر دنده و سرعتی که حرکت می‌کنید، دو پارامتر «دور موتور پایین» و «حرکت کم گاز» را فراموش نکنید. و برای خودرویی چون پیکان به هیچ وجه این نسخه تجویز نمی‌شود چون قدر سرعت بالاتر می رود مقاومت هوا هم بیشتر می‌شود.
حال به چند پاسخ مهم در رابطه به کاهش مصرف بنزین پاسخ می‌دهیم:
صبح‌ها روشن شدن خودرو با اولین استارت مهم است؟
بله. اگر با اولین استارت روشن نشد ببینید خودروتان انژکتوری است یا کاربراتوری. اگر انژکتوری بود بهتر آن است که به تعمیر گاه‌های دارای دستگاه دیاگ مراجعه کنید ولی اگر کاربراتوری بود مراجعه به یک تعمیر کار زبده کافی است. اگر در هوای سرد اتومبیل شما گرم می‌شود احتمالاً باید ترموستات آن را عوض کنید. به هر حال اقدام هر یک از این امور در صورت عدم دسترسی به تعمیر گاه برای خود شخص امکان دارد.
برخی عادت دارند صبح قبل از روشن کردن خودروشان، کاپوت را بالا بزنند و دقایقی از وقت خود را صرف بازرسی قطعات موتور کنند آیا این کار هر روز صبح ضروری است؟
خودرو با صاحبش حرف می‌زند و ایرادهای خود را راننده اطلاع می‌دهد! مثلاً وقتی لوله اگزوز شم صدا می‌کند یا از درون آن دود بیرون می آید حتماً موتور سعی دارد چیزی به شما بگوید!
پیش از روشن نمودن موتور اتومبیل خود ابتدا به ناحیه زیر کاپوت نگاهی بیندازید تا ببینید آیا همه اجزا و وسایل در وضعیت مناسبی قرار دارد و کار خود را درست انجام می‌دهند یا خیر.
اگر فیلتر هوا کثیف باشد و با سرعت 80 کیلو متر در ساعت حرکت کنید، با مصرف هر لیتر بنزین تقریباً نیم کیلو کمتر جلو می‌رود. مثلاً خودروی شما اگر با مصرف هر لیتر بنزین معادل 15 کیلو متر جلو می‌رود، وقتی فیلتر هوا کثیف باشد همین مقدار بنزین مصرف می کند ولی معادل 5.14  کیلو متر جلو می‌رود.
اگر سوپاپ تهویه کارتر را نیز درست کار نکنید راندمان و بازده موتور کاهش می یابد و احتمال آلوده شدن روغن موتور و روغن سوزی نیز هست.
اگر شمع‌ها خوب جرقه نزند و به اصطلاح موتور جرقه کم بیاورد، مصرف سوخت تا 25 درصد افزایش می‌یابد.
اگر سیستم جرقه زنی خودرو نیازمند تنظیم است با یک تنظیم ساده میزان کربن مونوکسید کربن و هیدرو کربن‌های خروجی از اگزوز به اندازه 40 تا 50 درصد کاهش می‌یابد. با این کار هم در مصرف سوخت کاهش می‌یابد و هم عملکرد موتور بهتر می‌شود.
اگر تسمه‌های مختلفی که پروانه، واتر پمپ، دینام و انواع وسایل دیگر را به موتور وصل می‌کند، بیش از اندازه شل یا سفت باشد بازده موتور به شدت کاهش می‌یابد. تسمه باید حدود 1.25 سانتی متر آزادی داشته باشد و ساییده و نخ‌نما نباشد.
اگر ترمز تنظیم نباشد، ممکن است در حین حرکت خودرو با کاسه یا دیسک ترمز تماس داشته باشند و در برابر حرکت چرخ برای چرخیدن توان بیشتری لازم داشته باشد. بهترین راه این است که زیر چرخ جگ بزنید و آنرا با دست بچرخانید. اگر ترمز با کاسه یا دیسک اصطکاک داشته باشد، وقتی می‌خواهید چرخ را بچرخانید مقاومت انرا حس خواهید کرد.
اگر لوله اگزوز اتومبیل شما صدای غیر عادی می‌دهد، ممکن است سوراخ شده باشد.
در مورد گرم کردن صبح‌گاهی موتور به صورت کارکردن درجا راه حل اساسی چیست؟ آیا اگر این کار را نکنیم پوسته موتور ترک می‌خورد؟
حرکت تا 2 کیلومتر با موتور سرد، تا 70 درصد به مصرف سوخت اتومبیل شما افزوده می‌کند. ولی برای گرم کردن موتور احتیاجی به گرم کردن درجا آن هم در زمان طولانی نیست. زیرا برای گرم کردن موتور اتومبیل‌های قدیمی می‌توانید پس از یک دقیقه راه بیفتد. اما برای گرم کردن خودرو ابتدا کمی آهسته در رانندگی به میزان مصرف سوخت ارتباط دارد. این گفته صحیح است؟
بله. شاید باور نکنید اما حتی در هنگام گردش به چپ بنزین بیشتری مصرف می‌شود تا هنگام گردش به راست ناگریز باید توقف کرد و موتور ماشین باید مدتی درجا کار کند و این یعنی بنزین بسوزاند اما جلو نرود تا راه باز شود و شما بتوانید به چپ گردش کنید.
در این هنگام نیز برای هیکل سنگین اتومبیل را از حالت سکون به حالت حرکت در بیاورید که این هم مستلزم مصرف کردن بنزین اضافی است. به همین دلیل با دور زدن میدانی که در نزدیکی شماست، یا از محل دور برگردان، بنزین کمتری مصرف می شود تا دور زدن در وسط خیابان.
خیر. راننده باید قبل از اینکه صدای زوزو موتور درآید و به اتومبیل فشار بیاید دنده را تعویض بکند و به دنده‌های بالاتر برسد. راننده باید آهسته و نرم راه بیفتد و به تدریج سرعت بگیرد. به حرکت آوردن خودرو از حالت سکون نیازمند مصرف کردن توان زیادی است. می‌توانید این توان را به صورت موثر با راه افتادن آهسته و سرعت گرفتن تدریجی سرعت خود را افزایش دهید، می‌توانید تا 50 درصد در مصرف سوخت برای پیمودن این مسافت اولیه صرفه‌جویی کنید.
یکنواخت رانندگی کنید. موج‌های توقف و حرکت ترافیک را در نظر بگیرید تا ناگریز از توقف نشوید. قبل از رسیدن به سربالایی، به تدریج سرعت خود را افزایش دهید به این ترتیب خودروی شابخشی از مسیر را بدون زحمت روی پدال گاز فشار ندهید. تا سرعت اولیه خود را حفظ کنید، مگر در حالتی که راه را بند آورده باشید.
در سرازیری گاز ندهید. وزن خودرو و سرعت اولیه آن شما را تا پایین سرازیری می‌برد. پایتان را از روی پدال گاز بردارید و اجازه بدهید موتور کمی استراحت کند.
زمان خاصی را برای بنزین زدن مد نظر داشت؟
یا صبح زود یا شب که هوا خنک‌تر است بنزین بزنید. بنزین هم مثل هر چیز دیگر در هوای گرم منبسط می‌شود. با افزایش دما به میزان 18 درجه سانتیگراد، 50 لیتر بنزین تقریباً به اندازه یک لیتر منبسط می‌شود. یعنی اگر در دمای 30 درجه سانتیگراد بالای صفر، 50 لیتر بنزین در باک خودروی خود بریزید و کنار پمپ بنزین توقف کنید تا هوا خنک شود و به 12 درجه سانتیگراد بالای صفر رسد، سرباک تقریباً به اندازه 1 لیتر پایین می رود. هرگز باک را بیش از اندازه پر نکنید. کمی بگذارید خالی بماند. اگر باک بنزین را تا خرخره پر کنید وقتی درب باک را ببندید و راه بیفتد اگر از سربالایی بالا روید یا خودرو را در آفتاب پارک کنید، بنزین از بالای باک بیرون می‌ریزید.
انجام چه اقداماتب را از سوی راننده برای مصرف بهینه سوخت اتومبیل ضوری است؟
اگر لاستیک‌های اتومبیل کم‌باد باشند، با مصرف هر لیتر بنزین تقریباً 1.5 کیلومتر راه خواهید پیمود. به علاوه لاستیک‌های کم باد سریعتر ساییده می‌شوند. پس به اندازه کافی هوا به لاستیک برسانید. با توجه به رسیده فصل گرما لاستیک‌های گل برفی و لاستیک‌های یخ شکن را هر چه زودتر عوض کنید. این لاستیک‌ها مصرف سوخت را افزایش می‌دهند.
باربند ظاهر گمراه کننده‌ای دارد. خیلی سبک به نظر می‌رسد و روی آن هم می‌شود هر چیزی را گذاشت. اما باربند به ویژه وقتی که بار روی آن باشد مقاومت بسیار زیادی در برابر هوا ایجاد می‌کند و جریان هوا را در اطراف اتومبیل‌تان مختل می‌سازد. اگر ناگریز شدید باربند ببندید، دست کم بعد از اتمام کارتان آنرا باز کنید و باربند را همه جا با خودتان نبرید.
وقتی کولر اتومبیل روشن باشد با مصرف هر لیتر بنزین بسنجید. مثلاً اگر با سرعت 50 کیلومتر در ساعت رانندگی می‌کنید و گاز می دهید تا سرعت خود را به 80 کیلو متر در ساعت برسانید، در حال که می دانید 300 متر جلوتر باید سرعت خود را کم کنید تا مثلاً از چراغ چشمک‌زن یا میدان بگذارید، بنزین گرانبها را بیهوده برای رسیدن به سرعتی تلف کرده اید که خیلی زودتر باید آنرا کاهش دهید.
آیا موتورشویی و تمیز نگه داشتن اجزای زیر کاپوت خوب است یا نه؟
بسیاری عقیده دارند آنچه که دیده نمی‌شود ضرری به حال ما نخواهد داشت و هرگز خودشان را به زحمت نمی‌اندازند که موتور اتومبیل و محفظه زیر کاپوت را تمیز کنند. البته درست است کسانی که اتومبیل و محفظه زیر کاپوت را تمیز کنند. البته درست است کسانی که اتومبیل خود را می‌خواهند بفروشند یا به نمایش بگذارند یا آدم‌های وسواسی همواره موتور اتومبیل خود را تمیز نگه میدارند اما دلایل عملی‌تری برای پاکیزه نگه داشتن این ناحیه و حذف گریس روغن بنزین و گرد و غبار از آن وجود دارد. روغنی که در بدن سیلندر گرم شده در کارتر باید خنک شود تا هنگام بازگشت به موتور بتواند نقش خنک کنندگی خود را اجرا کند. کارتر از طریق تماس با هوایی که هنگام حرکت اتومبیل زیر آن جریان دارد خنک می‌کنند. بخش از گرمای وتور و نیز سایر اجزای فلزی زیر کاپوت نیز از طریق تماس بدنه آنها با هوا دفع می‌شود. اگر لایه‌ای از روغن و گریس و گرد و غبار و حشرات بی جان و احتمالاً هزار و یک جور آشغال دیگر روی بدنه موتور و وسایل دیگر را پوشانده باشد؟
مبادله گرما بین سطح این وسایل و هوا وجود ندارد و در حقیقت موتور گرم می‌ماند. موتور گرم قدرت کافی ندارد و در حقیقت بخش عمده بنزین مصرفی را به گرما تبدیل می‌کند و شما برای طی مسافت ثابت باید مقدار بیشتری بنزین مصرف کنید.
آیا تعویض به موقع روغن موتور ارتباطی به مصرف بنزین دارد؟
بله. اگر روغن موتور اتومبیل خود را به موقع و به صوت منظم عوض کنید و همیشه موتور را طوری تنظیم کنید ه در اوج قدرت و بازده باشد احتمالاً متوجه می‌شوید که مصرف بنزین خودروی شما در مقایسه با گذشته چقدر کاهش می‌یابد. اگر سوپاپ تهویه کارتر خوب کار نکنید بازده موتور کم می‌شود و احتمال آلوده شدن روغن موتور و روغن سوزی کاهش وجود دارد كه همین موضوع موجب افزایش مصرف سوخت هم می‌شود.

مریم گودرزی نسب، ماهان دارایی از سازمان خدمات پس از فروش سایپا یدک

منابع:
WWW.parsikhodro.com
WWW.tuningtalk.com
مجلات مختلف
برگرفته از: نشریه توسعه و صنعت، شماره 289، صفحات 17و18.
 

کد; 2957

نگاه تحلیل‌گر: سید احمد نبوی

«تازه‌های انرژی» و اصلاح الگوی مصرف
بدون تردید واقعی نبودن بهای حاملهای انرژی در کشورمان از نفت گرفته تا گاز، بنزین، گازوئیل، برق و آب در سالیان گذشته یکی از عواملی به شمار می‌رفت که اسراف و رشد بی‌رویۀ مصرف را در پی داشته و منجر به هدر رفتن منابع ملی و نیز تشدید تخریب محیط زیست شده است. طبق آمارهای موجود، ایران دومین کشور جهان از نظر پرداخت یارانۀ انرژی با رقم 37 میلیارد دلار است و مصرف سرانۀ انرژی در ایران به ازای هر نفر بیش از 5 برابر مصرف سرانۀ کشوری مانند اندونزی با 225 میلیون نفر جمعیت، 2 برابر چین با یک میلیارد و 300 میلیون نفر جمعیت و 4 برابر کشور هند با یک میلیارد و122 میلیون نفر جمعیت است که با مقایسۀ شاخص شدت مصرف انرژی در ایران با بسیاری از کشورهای جهان، شاهد وضعیت ناهنجار بهره برداری از انرژی هستیم.
در حالی که هر سال یک بار میزان مصرف سوخت در ایران 2 برابر می‌شود، این میزان افزایش در مقیاس جهانی یک تا 2 درصد بیشتر نیست و میزان سوخت مصرفی جهان در حدود هر 50 سال یک بار 2 برابر می شود؛ یعنی ایران در مقایسه با میانگین جهانی 4 تا 5 برابر بیشتر سوخت مصرف می کند و هم اکنون 9 درصد سوخت جهان در ایران و توسط تنها یک درصد جمعیت جهان مصرف می‌شود.
بر همین اساس، مسئولان و اعضای هیئت علمی «تازه‌های انرژی» در کنار سایر اهدافی که برای نشریه به عنوان یکی از تأثیرگذارترین رسانه‌های حوزۀ انرژی تعریف کرده‌اند، از همان ابتدا توجه بسیار خاصی به ضرورت انجام اصلاحات در سه حوزۀ « تولید، توزیع و مصرف» انرژی نشان دادند و با انتشار مطالبی در قالب گزارش، یادداشت، مصاحبه، مقالات علمی، ترجمه و حتی کمک به برگزاری و حمایت از کنفرانسهای علمی و تحقیقاتی، همواره به موضوع بهینه سازی و ضرورت اصلاح الگوی مصرف در جامعه به عنوان یکی از دغدغه‌های اصلی نشریه پرداخته اند. از آنجا که راه پیشرفت کشور، همان گونه که مقام معظم رهبری فرموده اند، پرهیز از اسراف و ترویج  الگوی مصرف بومی و اسلامی است، «تازه‌های انرژی» قصد دارد مطابق سیاست گذشته خود و البته از این پس با جدیتی بیشتر، به فرهنگ سازی پایدار در زمینه اصلاح الگوی مصرف ادامه دهد تا چنین ضرورتی منجر به شروع «نهضت بهینه سازی مصرف انرژی» در جامعه تبدیل شده و در نهایت، به یک رفتار پایدار و فرهنگ عمومی در تمامی عرصه‌ها خصوصاً عرصۀ تولید تبدیل شود.
اصلاح الگوی مصرف در شماره‌های پیشین «تازه‌های انرژی»
توجه به اصلاح الگوی مصرف در سه حوزۀ تولید، توزیع و مصرف انرژی از سیاست‌های بنیادین «تازه‌های انرژی» بوده و خواهد بود؛ به همین دلیل توجه به مطالبی که تاکنون در شش شمارۀ پیشین نشریه منتشر شده است، نشان دهندۀ بخشی از عزم جدی مسئولان و اعضای هیئت علمی و تحریریه در خصوص تلاش برای عملی کردن این راهبرد است:


نخستین شماره: «انرژی و امنیت ملی»
پروندۀ اصلی شمارۀ نخست، موضوع «انرژی و امنیت ملی» بود، ولی نشریه با انتشار 6 مطلب در این زمینه و اختصاص 14 صفحه از مجموع صفحات داخلی، توجه خاص خود را به موضوعاتی نظیر مدیریت انرژی، بهینه‌سازی، اصلاح الگوی مصرف و... نشان داد. این مطالب عبارت بودند از:
-    مدیریت انرژی با رویکرد کاهش هزینه‌های تعمیراتی در صنعت نفت – ص 43؛
-    مدیریت انرژی؛ گام اول توسعه – ص 44؛
-    مدل سازی و بررسی فنی اقتصادی گزینه‌های گوناگون حمل و نقل عمومی در کاهش مصرف انرژی و آلودگی هوای کلان شهرها – ص 56؛
-    تحلیل اثر بخشی سطح نور گذرها در مصرف انرژی و تولید گازهای آلاینده در ساختمانهای مسکونی کشور – ص 64؛
-    تولید برق پاک از پسماندهای سنگین پالایشگاهی با استفاده از فرایند گازی کردن – ص 68؛
-    پتانسیل جنگل شهری در کاهش گازهای گلخانه‌ای و حفظ انرژی – ص 71.


شماره دوم: «انرژی و تحول اقتصادی»
تازه‌های انرژی در دومین شمارۀ خود با محوریت بحث «انرژی و تحول اقتصادی»، بیشتر به بررسی طرح تحول اقتصادی و نقش هدفمند کردن یارانه‌ها در این طرح پرداخت. در این شماره، اعضای هیئت علمی، کارشناسان و نویسندگان نشریه نقاط ضعف، قوت، تهدیدها و فرصتها را بررسی کردند که در همۀ آنها می توان تأکید نشریه بر ضرورت اصلاح الگوی مصرف را به وضوح مشاهده کرد.
این مطالب عبارت بودند از:
-    آرزوهای بزرگ؛ طرح تحول اقتصادی و مسئله انرژی – ص 3؛
-    کلاف پیچیده – ص 4؛
-    زوایای یک طرح؛ بررسی ابعاد نظام توزیع یارانه در طرح تحول اقتصادی – ص 6؛
-    جراحی دیر هنگام – ص 8؛
-    چگونگی اجرای طرح تحول اقتصادی با تأکید بر یارانۀ حاملهای انرژی – ص 9؛
-    اصلاحات میلیمتری – ص21؛
-    روایت پرداخت یارانۀ سوخت در جهان؛ اتفاقی که باید بیفتد – ص 22؛
-    منافع آشکار و زوایای پنهان – ص 32 (در این مقاله به ضرورت توجه به ارزش افزوده در مدیریت صنایع نفت و گاز ایران پرداخته شد که متأسفانه مورد غفلت واقع شده است)؛
-    چرا همایش صد سال نفت؟ - ص 36؛
-    گفتگو با مدیر پژوهش و فناوری شرکت ملی نفت ایران؛ مصرف گاز در ایران بیشتر از مصرف گاز اروپاست – ص 38؛
-    برقی که هدر می‌رود، چراغی که خاموش می‌شود – ص 42؛
-    دوگانه سوز کردن تمام خودروها، فقط شعار است – ص 46؛
-    توسعۀ صنعت گاز در کمای مالی – ص 48؛
-    وضع موجود و چشم انداز صنعت CNG در ایران – ص 49؛
-    مدیریت انرژی مبنی بر رویکرد کاهش هزینه‌های تعمیراتی، قسمت دوم – ص 53؛
-    انرژی خورشیدی؛ راه حلی بدون نقص – ص 54؛
-    بهینه سازی مصرف سوخت در موتورخانه‌های خانگی – ص 66.


شماره سوم: «انرژی و سند چشم انداز»
«تازه‌های انرژی» در سومین شمارۀ خود به مسئلۀ «انرژی و سند چشم انداز» پرداخت. از آنجا که یکی از مهمترین اهداف این سند، بهینه سازی مصرف و کاهش شدت انرژی است، نشریه تلاش کرد تا با گشودن فضای نقد، تحلیل و بررسی، یک بار دیگر نفت، صنعت نفت و نقش نفت در اقتصاد، سیاست و جامعۀ ایرانی را مورد بررسی قرار دهد. با توجه به اینکه یکی از راه‌های اصلاح الگوی مصرف، تشویق به استفاده از سوختهای پاک نظیر گاز است، این شماره توجه ویژه ای نیز به مقولۀ مصرف گاز در ایران و جهان از منظر تولید و مصرف داشت.
در این شماره حتی تجربۀ سایر کشورهای جهان در خصوص موضوعاتی نظیر گازسوز کردن خودروها نیز مورد توجه قرار گرفت و بخش مقالات علمی نیز نگاه ویژه ای به موضوعاتی در خصوص بهره وری و بهینه سازی داشت. در همین خصوص نگاهی داشته باشید به:
-    بحران انرژی و مدیریت صحیح مصرف – ص 3؛
-    نفت و آرزوهای دست نیافتنی – ص 4؛
-    فرهنگ‌سازی و اطلاع رسانی؛ لازمۀ کاربری صحیح CNG – ص 45؛
-    برق؛ انرژی آیندۀ نسل بشر – ص 48؛
-    جایگاه انرژی‌های نو در ایران – ص 52.


شماره چهارم: «انرژی و حمل و نقل»
از آنجا که صنعت حمل و نقل، خصوصاً حمل و نقل ریلی به عنوان یکی از زیرساختهای توسعه و استفادۀ بهینه از ظرفیتهای موجود از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است و کشور ما نیز با توجه به دارا بودن موقعیتی استراتژیک در منطقه برای رها شدن از دام عقب ماندگی در صنعت، چاره‌ای جز ایجاد تحولی عظیم در بخش حمل و نقل ندارد، در چهارمین شماره، موضوع انرژی و حمل ونقل در دستور کار نشریه قرار گرفت، چرا که کشور از طرفی وابستگی شدیدی به منابع فسیلی برای تأمین سوخت صنعت حمل و نقل دارد و از سویی دیگر، به دلیل فقدان سیاستهایی که نظر بر بهینه سازی مصرف این انرژی رو به زوال داشته باشد، در آستانۀ بروز مشکلات جبران ناپذیری است. در واقع، مهمترین دلیلی که باعث شد «تازه‌های انرژی» در این شماره به ضرورت ایجاد الزاماتی برای توسعۀ حمل ونقل ریلی و عمومی بپردازد، صرفه جویی در مصرف سوخت بود که این صرفه‌جویی در هزینه تأمین سوخت، کاهش آلایندگی ناشی از سوزاندن بنزین و گازوییل و در نتیجه، کاهش مضرّات وارده به محیط زیست و اجتماع را در پی خواهد داشت.
در این شماره، نه تنها به آسیب شناسی حمل و نقل داخلی و بین المللی ایران پرداخته شد، بلکه در گزارشی جامع علل انجام نشدن بهینه‌سازی مصرف سوخت در بخش حمل و نقل و نیز، تبعات نداشتن الگوی مصرف انرژی در ایران نیز مورد بررسی قرار گرفت. همچنین، سیاستهای کلا کشور در بحث بهره وری انرژی از نگاه مسئولان مورد بررسی قرار گرفت که مصاحبه با معاون حمل ونقل و ترافیک شهرداری تهران یکی از آنها بود. این مطالب عبارت بودند از:
-    و این راه بی‌نهایت – ص 2؛
-    چرا بهینه‌سازی مصرف سوخت در بخش حمل ونقل عملیاتی نمی شود؛ دوصد گفته... – ص 6؛
-    گفتگو با معاون حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران؛ سهمیه‌بندی بنزین بهترین راه نبود – ص 13؛
-    حمل و نقل ریلی در یک نگاه؛ یک دنیا کارآمدی – ص 16؛
-    افزایش مصرف، کاهش صادرات و کاهش تولید سرانۀ ناخالص داخلی؛ بررسی تبعات نداشتن الگوی مصرف انرژی در ایران – ص 48؛
-    الگوی بهینه قیمت گذاری و تخصیص یارانۀ سوخت در بخش حمل و نقل زمینی – ص 65.


شماره پنجم: «انرژی و بحران اقتصادی»
هر چند این شماره از نشریه با تشدید بحران مالی جهانی و پر رنگ تر شدن آثار این بحران در بازار جهانی انرژی به موضوع «انرژی و بحران اقتصادی» متمرکز شده بود، ولی طبق روال همیشگی، در این شماره نیز به بررسی مسئلۀ اصلاح الگوی مصرف پرداخته شد. در یکی از گزارشهای این شماره که به قلم دکتر عبدالرضا کرباسی، دبیر پیشین کمیتۀ ملی انرژی ایران به رشته تحریر درآمده بود، آمده است: «فقط در بخش صنعت ایران می توان با بهینه سازی مصرف انرژی، سالیانه حدود 364 میلیارد تومان در مصرف انرژی، 274 میلیارد تومان در سرمایه‌گذاری، 18439 میلیون کیلووات ساعت در برق تولیدی موتور ژنراتورها و 2105 مگاوات در کاهش ظرفیت نیروگاهی صرفه جویی کرد». در این شماره همچنین این پرسش مطرح شد که «چرا به کارگیری انرژیهای نوین که آخرین اقدام بهینه‌سازی کشورهای در حال توسعه است در کشور ما مورد توجه جدی قرار گرفته است، ولی بهینه‌سازی مصرف انرژی معطوف به توزیع لامپ‌هایی می‌شود که با طول عمر کوتاه خود، مصرف‌کنندگان را دلسرد کرده است».
در شمارۀ پنجم «تازه‌های انرژی»، همچنین مطالب قابل توجهی در خصوص وزارت انرژی منتشر شد که نویسندگان و کارشناسان، علاوه بر بررسی عواقب احتمالی تشکیل چنین وزارتخانه‌ای، از موضوع تأثیر تشکیل این نهاد جدید در اصلاح الگوی مصرف نیز غافل نماندند و پرسش‌های مهم دیگری را نیز در این خصوص مطرح کردند.
اما مطلب دیگری که در آن بر ضرورت اصلاح الگوی مصرف تأکید شد، یادداشتی در خصوص هدفمند کردن یارانه‌ها بود که در آن گفته شد: «جدّی گرفتن موضوع بهینه‌سازی مصرف انرژی، نه تنها دولت و مردم را در راستای تحقق اهداف هدفمند کردن یارانه‌ها یاریگر است، که باید در جایگاه عاملی مهم برای بهینه‌سازی وضعیت صادرات غیرنفتی ایران نیز مورد توجه قرار بگیرد».
در این شماره همچنین گفتگویی نیز در خصوص نیاز همزمان به فرهنگ‌سازی و بازسازی شبکه‌های تولید انرژی کشور با معون منابع انسانی و تحقیقات وزیر نیرو انجام شد.یکی از مهمترین موضوعاتی که از سوی دبیر هیئت علمی تازه‌های انرژی در این گفتگو مطرح شد، این بود که «چرا تمام پیامهای وزارت نیرو در حوزۀ بهینه‌سازی مصرف آب و برق، تأکید بر صرفه‌جویی مشترکان است، ولی آمار تلفات برق و آب کشور در شبکه‌های فرسوده و نظام توزیع و انتقال کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد؟»
در همین راستا نگاهی داشته باشید به:
-    انرژی پایدار برای همه؛ بهینه‌سازی تولید و مصرف انرژی یا به کارگیری انرژی‌های تجدیدپذیر – ص 6؛
-    هدفمند کردن یارانه‌ها؛ بدون شتاب‌زدگی – ص 33؛
-    چشم‌انداز انرژی؛ آیا برای منابع طبیعی می توان پایانی متصور شد؟ - ص 34؛
-    فرهنگ‌سازی در کنار بازسازی شبکه – ص 56؛
-    معماری و شهرسازی سنتی ایران؛ نقطۀ اوج بهره گیری مؤثر و بهینه از انرژیهای پاک و تجدیدپذیر – ص 66.


شماره ششم: «سلام به قرن دوم نفت»
«تازه‌های انرژی» در این شماره به ارائه وضعیتی از یکصد سالگی صنعت نفت ایران، چالشها، توانمندیها و ارائۀ چشم اندازهایی از این صنعت پرداخت. این در حالی بود که طبق روال گذشته نویسندگان، کارشناسان و اعضای هیئت علمی نشریه توجه ویژه‌ای به استفادۀ بهینه از انرژی در سدۀ دوم صنعت نفت ایران نشان دادند و در همین راستا، مهندس سید کاظم وزیری ‌هامانه، وزیر سابق نفت و از اعضای هیئت علمی ماهنامه، در مقاله ای بسیار ارزشمند، توجه به بررسی دلایل بالا بودن شدت مصرف انرژی در صنایع مختلف کشور پرداخت. این در حالی بود که دکتر داریوش کریمی، رئیس هیئت علمی «تازه‌های انرژی» نیز در یادداشت دیگری به بررسی پیش شرطهای لازم برای استفاده بهینه از انرژی پرداخت.
در ششمین شماره از «تازه‌های انرژی»، همچنین گفتگویی با دکتر محمد باقر قالیباف انجام شد و نگاه مدیریت شهری به مصرف انرژی و برنامۀ شهرداری تهران برای بهینه‌سازی مصرف انرژی مورد واکاوی قرار گرفت. اما مصاحبۀ دوم نشریه در این شماره، به گفتگو با مهندس «عباس کاظمی»، مدیر عامل شرکت بهینه سازی مصرف سوخت، اختصاص یافت که در آن به آمارهای جالب توجه، ولی متأسفانه تکان دهنده ای اشاره شد. در همین حال مطابق روال 5 شماره پیشین در بخش مقالات علمی نیز مطالب دیگری دربارۀ اصلاح الگوی مصرف منتشر شد.
در همین خصوص نگاهی داشته باشید به:
-    این راه طولانی؛ بایدها و نبایدهای طرح تحول اقتصادی – ص 4؛
-    سدۀ دوم نفت و استفادۀ بهینه از انرژی – ص 7؛
-    نگاه مدیریت شهری به مصرف وحمل و نقل عمومی در گفتگو با دکتر قالیباف – ص 8؛
-    واقعیتی انکار نشدنی – ص 49؛
-    کوتاهی در مدیریت مصرف؛ گفتگو با مهندس عباس کاظمی، مدیرعامل شرکت بهینه‌سازی مصرف سوخت – ص 58؛
-    اثربخشی اقدامات بهینه سازی در کاهش آلودگی – ص 83؛
-    بررسی میزان آلایندگی و هزینه‌های اجتماعی ناشی از مصرف انرژی در ساختمان – ص 87؛
   
 همۀ آنچه گفته شد، تنها بخشی از مطالبی است که «تازه‌های انرژی» در شش شمارۀ پیشین خود به آنها پرداخت. بر همین اساس و با توجه به اهمیت بسیار زیاد موضوع «اصلاح الگوی مصرف» حامل‌های انرژی، پروندۀ ویژۀ این شماره به موضوع «بهره وری انرژی و اصلاح الگوی مصرف» اختصاص یافت و در شماره‌های آینده نیز طبق روال همیشگی، به این مهم از زوایای دیگر و البته به صورتی جدی تر پرداخته خواهد شد.
امید است هماهنگی و همدلی مسئولان در سه قوه و مردم، در نهایت منجر به تسریع در روند توسعۀ اقتصادی کشور، اصلاح الگوی مصرف و نیل به اهداف سند چشم انداز شود. این مهم، تحقق نمی یابد، مگر با اجماع تمامی آحاد جامعه، خصوصاً مسئولان اجرایی در راه اندازی نهضتی به بزرگی نهضت ملی شدن نفت و البته این بار با نام دیگری به نام «نهضت بهینه‌سازی مصرف انرژی».
به امید آن روز...


برگرفته از: ماهنامه تازه‌های انرژی، شماره 7، نیمه دوم اردیبهشت ماه 1388، صفحات20 و 21

کد; 3002

نگاه مسئول: سید کاظم وزیری‌هامانه
مشاور رئیس جمهور در امور نفت و گاز، وزیر نفت سابق
پس از نامگذاری مدبرانه و هوشمندانۀ سال جاری با عنوان «اصلاح الگوی مصرف» از جانب مقام معظم رهبری، خوشبختانه تحرکی هر چند در ظاهر، در تمامی بخشهای نظام ایجاد شده و کمیسیون، کمیته و گروه‌های متعدد کاری در قوای سه گانه تشکیل شده و دستگاه‌های اجرایی و دانشگاه‌ها بحث و بررسی در این خصوص را آغاز کرده اند. همچنین رادیو و تلویزیون نیز که در خواب زمستانی به سر می‌برد، برنامه‌هایی با هدف فرهنگ سازی شکل داده است و بر اساس روال گذشته، پس از فرمایش ایشان اغلب افراد و ارگانهایی که در خواب عمیق بودند، ناگهان بیدار شدند و شروع به حرکت کردند؛ اما در این میان، پرسشهای بسیاری مطرح می شود که امید است پاسخی نیز به همراه داشته باشند:
    مگر این همه افراد تحصیل کرده که در مصدر امور هستند، به خارج از کشور مسافرت نکرده و حداقل، وضع روشنایی در ساختمان‌های دیگر کشورها را به چشم ملاحظه نکرده‌اند که حتی در اتاقها و هتلهای مجلل نیز از روشنایی به صورت موضعی و در حداقل استفاده می‌شود؟
    مگر این بزرگان که در مسافرت‌های متعدد و پرشمار به خارج از کشور، دمای هوای هتلها و ساختمانها را در زمستان و تابستان به خاطر ندارند که در زمستان، بدون لباس گرم امکان استراحت وجود ندارد ودر تابستان نیزتقریباً باید تاحدودی گرما را تحمل کرد؟
    مگر سیستم‌های سکه‌ای و موقت گرمایش که در برخی از کشورها به کار رفته، دور از چشم آنها مانده است؟
    مگر توسعۀ ناوگان ریلی و حمل ونقل عمومی در دیگر کشورها، حتی کشورهای از ما عقب مانده‌تر را ندیده‌اند؟
    مگر عایق‌بندی ساختمانها و استفاده از شیشه‌های دوجداره در ساختمان‌های بیشتر کشورها را مشاهده نکرده‌اند؟
    مگر افرادی که تحصیل کردۀ خارج از کشور هستند و اتفاقاً پستهای کلیدی را هم در دست دارند، هزینه‌های سرسام آور مربوط به انرژی را با وجود صرفه جویی قابل ملاحظه، نپرداخته‌اند؟
    مگر همۀ این عزیزان، نظام و عادت خرید مردم را برای انواع خوراکی‌ها در خارج ملاحظه نکردند که حتی به خرید یک پرتقال یا یک دانه سیب و امثالهم بسنده می‌شود؟ (به خاطر داشته باشیم سرانه مصرف میوه در ایران 3 برابر کشورهای در حال توسعه و 2 برابر کشورهای توسعه یافته است).
    مگر حتی در کشورهایی که رودخانه‌های بزرگ از میان شهرهای آنها عبور می‌کند و بیشتر ایام سال را شاهد بارندگی هستند، نحوۀ استفاده از آب را در شستشو و احتمالاً کشاورزی، ملاحظه نکرده‌اند؟
    مگر از سالهای نخستین دهۀ هفتاد و هنگام تدوین برنامۀ اول و دوم توسعه، حداقل از طرف وزارت نفت مسئلۀ توجه به مصرف انرژی به طور جدی مطرح و گزارشهای اساسی ارائه نشد؟
    مگر همۀ دست اندرکاران، بودجه‌های چند میلیارد دلاری واردات سوخت را از یک دهه قبل در ردیفهای بودجۀ کشور نگذاشتند یا ملاحظه نکرده‌اند؟
    مگر بحث راندمان نیروگاه‌ها از دهۀ هفتاد با طرح اولین واحدهای سیکل ترکیبی به طور جدی مطرح نشد و وزارت نیرو حداقل 20 در صد اختلاف راندمان نیروگاه‌ها را نمی‌داند؟
    مگر همۀ مسئولان کشور از رشد 10 تا 12 درصدی مصرف بنزین مطلع نبودند وآیا اطلاع رسانی کمی انجام شده است؟
    مگر نظر کارشناسی وزارت نفت در تعیین میزان سهمیه بنزین در شروع استفاده از کارت هوشمند 70 لیتر و حداکثر 80 لیتر نبود که به یکصد لیتر و سپس به 120 لیتر افزایش داده شد و بعد هم با افزودن بنزین سفر و هدیۀ عید، خلاصه وضعیت طوری شد که عملاً بنزین توزیع شده کفایت همگان را می‌داد و هدف، واقعاً گم شد و خیابانها همچنان مملو از ماشین باقی ماند؟
    مگر از 20 سال قبل، مسئله دورریز و هدر رفتن نان از طرف افراد دلسوز مجلس و دیگر بخشها به طور جدی مطرح نشده بود؟
    مگر از روزهای نخستین فعالیت دولت نهم، جداول مصرف فراورده‌ها وارقام یارانۀ پنهان پرداختی به بخشهای مختلف مصرف، به طور مرتب روی میز اعضای محترم دولت قرار نمی‌گرفت؟
    مگر در برخورد و فشارهای وارده برای گازرسانی به روستاهای دوردست، مشکلات مربوطه اعم از هزینه‌های غیر عادی، بالا رفتن مصرف و بالاخره خطرات احتمالی آینده در این مورد بارها و بارها بیان نمی‌شد؟
    مگر حداقل از یک دهه قبل، مصرف غیرعادی سوخت، انرژی، نان و آب در کشور از دیدگاه‌های مختلف بیان نشده است؟
    مگر هنگام تنظیم برنامه‌های توسعۀ اول و دوم، گزارش هشداردهندۀ مصرف بی‌رویۀ سوخت در کشور که نشان می‌داد در 20 سال آینده، واردکنندۀ نفت خام خواهیم شد به مسئولان مربوطه ارائه نشد؟
    مگر گزارشهای وضعیت مصرف انرژی هیدروکربوری و پیشنهاد اصلاح نحوۀ مصرف و نیز، جایگزینی و استفاده از دیگر پتانسیل‌های انرژی از جمله خورشیدی در کشوری که بسیاری از شهرهای آن 300 روز آفتابی دارند، در دهۀ هفتاد ارائه نشد؟
    مگر سالها نیست که وزارت نفت و وزارت نیرو ترازنامۀ انرژی ارائه می‌دهند که حداقل برای کلیۀ مسئولان ارسال می‌شود و البته در صورت وجود حوصله برای مطالعۀ آنها، قاعدتاً باید از مفاد آن مطلع باشند؟
    مگر مسئولان از وجود تعطیلات غیر متعارف ایران در مقایسه با دیگر کشورها بی‌خبرند که دم از تعطیلات جدید زده می‌شود تا رهبر معظم انقلاب مجبور به اعلام نظر شوند؟
    مگر وزارت جهاد کشاورزی، وضعیت آب کشور و مناطق جغرافیایی را نمی‌شناسد که برنامۀ اجرایی مناسبی را برای کشت کشاورزان تدوین، ابلاغ و اجرا نمی‌کند؟
    مگر وزارت جهاد کشاورزی نمی‌داند تولیدات گلخانه‌ای اگر در منطقۀ مناسب انجام نشود، در زمستان با گازوییل یا گاز و در تابستان با برق باید نیازمندی‌های محیط گلخانه را تأمین کرد که تولیدات در هر دو فصل با یارانۀ بسیار زیاد به دست می‌آید و در حقیقت، اگر از صادرات صیفی‌جات خرسندیم، این نفت و انرژی است که صادر می‌شود و خود را گول می‌زنیم؟
    مگر وزارت جهاد کشاورزی میزان مصرف کشور و تولید تقریبی محصول در هر هکتار را نمی‌داند که مدعی می‌شوند توزیع رایگان سیب‌زمینی‌های اضافی با هدف جلوگیری از خراب شدن آنهاست، در حالی که بسیاری معتقدند محصول پاکستانی سیب‌زمینی در بازار به وفور موجود است و مردم برای خرید پیاز، زحمات بسیاری را متقبل می‌شوند؟
    مگر وزارت نیرو، از راندمان نیروگاه‌های کشور مطلع نیست که تنها با اتلاف در شبکه و سیستم توزیع، حدود 20 درصد از انرژی هیدروکربوری مصرفی به صورت برق به دست مصرف کنندۀ نهایی می‌رسد؟
    مگر وزارت نیرو خود اعلام نکرده است که 26 درصد از آب تصفیه شده در شبکه به دلیل خرابی و فرسودگی، تلف می‌شود؟
    مگر وزارت صنایع از تجهیزات کارخانجات تولیدی کشور بی‌خبر است که به ازای هر یک هزار دلار تولید، چقدر انرژی مصرف می‌شود؟ شدت انرژی در ایران، حدود 5 برابر نرم جهانی است و متأسفانه روند افزایشی هم دارد. این تولیدات با مصرف انرژی بالا، چگونه می‌توانند با کالای مشابه خارجی در بازار رقابت کنند؟ حال اگر یارانۀ انرژی، مواد اولیه و نیروی انسانی آنها حذف شود، چه اتفاقی خواهد افتاد و احتمال از دست دادن مصرف کنندگان داخلی هم بسیار زیاد است.
    مگر مدیران وزارت بازرگانی در این کشور بزرگ نشده‌اند و به یاد ندارند مردم چگونه در فصول مختلف از میوه‌های فصل استفاده می‌کردند که هم اکنون، ذائقۀ آنان را با انگور، آناناس، گلابی و حتی سیب سبز چین و ماچین تغییر داده‌اند و این اتفاق ناگوار را توجیه هم می‌کنند؟ چگونه اجازه می‌دهند در مقابل حدود 600 تن نیاز کشور به شکر، حدود 2,5 میلیون تن و 4 برابر نیاز کشور، واردات انجام شود و صنایع مرتبط در آستانۀ تعطیلی قرار بگیرند؟
    مگر واقعاً محصولات کشاورزی و سردرختی ما پاسخگوی نیازهای کشور نیست که باید از کشور مصر که حتی رابطۀ سیاسی هم با آن نداریم، پرتقال وارد کنیم تا ایرانیان، دیگر طعم پرتقال شمال و جنوب کشورمان را نپسندند؟
    مگر مردم فراموش می‌کنند که با یک محصول یا یک مورد تولید که بر اثر فراوانی نعمت الهی به حد مصرف رسید، جشن بر پا کردند، اما در سالهای بعد و به دلیل کمبود همین محصول، بیش از پیش مشغول واردات آن هستیم تا جایی که بر اساس پیش‌بینی‌ها، در سال جاری ایران باید 8,5 میلیون تن گندم وارد کند!
به راستی با این همه اطلاع رسانی از طرف متخصصان و کارشناسان و ارتباط مستقیم مسئولان با این واقعیتها، چگونه همگی در خواب بودند و منتظر چنین تلنگری برای بیدار شدن؟ مباد که این تحرک نیز ظاهری باشد و فقط حرمت و جایگاه مقام معظم رهبری این تحرک ظاهری را ایجاد کرده باشد؟
با کمی بدبینی، باید گفت این امر هم به سرنوشت فرمان مربوط به اصل 44 دچار خواهد شد که متأسفانه با وجود هیاهوی بسیار، عملاً اتفاقی نیفتاد و هیچ چیز به مردم واگذار نشد؛ چرا که واگذاریها یا به صورت سهام عدالت بوده که مردم در ادارۀ آنها هیچ نقشی ندارند و مدیران دولتی زحمت مدیریت آن را می‌کشند یا به نهادهای غیردولتی بدتر از نهادهای دولتی از جمله صندوقهای بازنشستگی و امثالهم واگذار شده‌اند که هیچ تفاوت ماهوی با نظام دولتی ندارد و حتی ضوابط و دستورات ادارۀ آنها، تقریباً همان است. از همه بدتر، بزرگترین وزارتخانۀ کشور، یعنی وزارت نفت، حتی یک واحد را نیز بعد از صدور این فرمان، به مردم واگذار نکرده است و دنبال راه‌حل‌هایی می‌گردد که کماکان مدیریت در اختیار خودش باقی بماند. مثلاً به جای واگذاری تک تک شرکتها که می‌توان به صورت سهامی عام به مردم واگذار و ادارۀ آنها را به منتخبان مردم سپرد، آنها را به صورت هلدینگ واگذار کنند تا نظام مدیریتی موجود کماکان پایدار بماند.
از این مسئله که بگذریم، باید به وضعیت مصرف در کشور برگردیم و ببینیم آیا با نگاه موجود، امکان ایجاد تحول و دگرگونی در آن وجود دارد؟ در بخش مصارف خانگی و شخصی ممکن است با افزایش قیمت و تصاعدی کردن آن به بهای فشار به اقشار متوسط به پایین، تا حدودی مصرف را نیز کم کرد که اگر این فشار با پرداخت یارانه به صورت نقدی جبران شود، آن هم اثر واقعی خود را نخواهد داشت یا حداقل با نقدینگی جدید در دست این طبقه، جابه‌جایی مصرف ایجاد خواهد شد؛ اما به درستی اصل مصرف در کجاست؟
تا نظام تولید، ماشین آلات و تجهیزات تولید کالا به روز نشوند که هم خود با انرژی کمتری تولید داشته باشند و هم تولیدات آنان با صرفه‌جویی در مصرف انرژی همراه باشد؛ تا وسایل نقلیۀ عمومی به حدی افزایش نیابند که مردم مجبور به استفاده از اتومبیل شخصی نشوند و سالانه 30 هزار نفر کشته روی دست کشور نماند؛ تا نظام ساخت و ساز کشور به صورت اجباری، مسایل مربوط به بهینه کردن مصرف و جلوگیری از هدر رفتن انرژی را رعایت نکند (حتی اگر فرض شود که در کشور واحدهای تولیدی مربوطه مثل پنجره دو جداره هم به اندازه کافی وجود داشته باشند، چند سال طول می‌کشد که ساختمانهای موجود به این امکانات مجهز شوند)؛ تا نظام پخت و توزیع نان دگرگون نشود؛ تا وزارت کشاورزی برای کشت محصول با شرایط اقلیمی برنامه‌ریزی نکند و تا...؛ زمینۀ این اصلاحات فراهم نمی‌شود. البته باید توجه داشت که همۀ این وجوه، بخشی از کار است؛ باید فرهنگ همۀ مردم نیز به فرهنگ صرفه‌جویی باز گردد.
از سالها قبل از پیروزی انقلاب اسلامی مردم را به مصرف گرایی عادت داده‌اند و دولت‌مردان با به کارگیری اصطلاح «دارندگی و برازندگی»، مردم را به مصرف بیشتر هدایت کرده‌اند و چشم و هم‌چشمی را در خانواده‌ها رواج داده‌اند. با تبدیل این فرهنگ در سالهای اولیه انقلاب به ضدّ ارزش، اما با کمال تأسف باید اذعان داشت که در دو دهۀ اخیر، حتی در خانواده‌های متدین نیز این امر در میهمانی‌ها، جشنها و... دوباره رواج کامل یافته و مصرف بیشتر، چه در زندگی شخصی و چه در زندگی عمومی، به صورت تفاخر درآمده است و حرکت رو به جلو را در این امر موجب فخر و ارتقای طبقاتی می‌دانند.
تا این زمینه‌ها عوض نشود، تا مسئولا جداً باور نکنند که کشور تحمل این نوع مصرف را ندارد و هر چه کمتر مصرف شود، زمینه برای صادرات و رشد اقتصاد کشور فراهم می‌شود، به ویژه در بخش صنعتی که با کاهش مصرف انرژی، زمینه رقابت عرضۀ کالا در داخل و خارج از کشور فراهم می شود، مردم نیز به این راه نخواهند رفت که «الناس علی دین ملوکهم» و قطعاً رطب خورده نمی‌‌تواند منع رطب کند.
با شعار سیاسی و تشکیل کمیته و کمیسیون و کارگروه، مشکل به سامان نمی رسد. مردم چشم و گوش و هوش دارند و رفتار مسئولان را خوب می‌بینند و به همان میزان که از آنها سیرۀ عملی ببینند، الگو برداری و تبعیت نیز می‌کنند.
ای کاش آنان که خود را مطیع و در خط امام و مقام معظم رهبری اعلام می‌کنند و با یک اشارۀ ایشان، این همه هیاهو به راه می‌اندازند، در رفتار فردی و زندگی شخصی نیز از این بزرگان الگو می‌گرفتند و همه چیز را شعار زده نمی‌کردند.
با یک تحقیق کاملاً ساده، به جای «از کجا آورده‌اید»، «در کجا زندگی می‌کنید» را بررسی کنیم و ببینیم چند درصد مسئولان در بخشهای متوسط و جنوب شهر زندگی می‌کنند و مساحت منزل مسکونی آنها چند متری است، حیاط خود را چگونه آبیاری می کنند، میزان برق مصرفی آنها چقدر است، چگونه میهمانی می‌گیرند و هزینۀ عقد و عروسی و جشن‌های آنها چقدر است، چند برابر مصارف  ده‌ها خانوار معمولی جامعه، حیف و میل می‌کنند، چند اتومبیل در منزل آنها وجود دارد، در سال چند مسافرت خارجی دارند و اصولاً درد طبقۀ پایین جامعه را چگونه لمس می‌کنند که انتظار داشته باشیم آنها پیش قدم شوند و الگوی مصرف خود را تغییر دهند؟
اصلاً آیا می‌توانند و شرایط زندگی به آنها تحمیل نمی‌‌کند که بیشتر مصرف کنند؟ صد البته چون می‌خواهند و می‌توانند، بهای آن را نیز می‌‌‌پردازند.
باتوجه به انتخاب شعار «اصلاح الگوی مصرف» برای امسال از سوی مقام معظم رهبری این روزها توجه همه به این امر مهم جلب شده است و امید آن می رود اقدامات مسئولان و ارگانها در حد سخنرانی، اظهار نظر، سمینار وحتی چند مصوبه و دستورالعمل و بخشنامه خلاصه نشود. آیندۀ کشور به این امر مهم بستگی دارد، چرا که مصرف منابع بیش از استانداردهای بین المللی، در حقیقت هزینۀ کشور را در مقابل و تولید افزایش داده است. به عبارت دیگر، در حالی مصرف می‌کنیم که در مقابل آن، تولید نداریم؛ یعنی نه تنها منابع را «بد» مصرف می‌کنیم، بلکه آنها را «هدر» نیز می دهیم. اما این یک روی سکه است که مطلبی درست و به جاست و باید توجه همگان بدان جلب شود و علاوه بر تعیین راه حلّ عملی و اجرایی، تلاش عمومی بر تغییر فرهنگ مصرف استوار شود تا دستیابی به فرهنگ جدید با جدیت دنبال شود، ولی در اجرا برای دستیابی به این امر، نیازمند روشها و ابزارهای مناسب هستیم.
روش را با تصویب قانون و تعریف استانداردها و تعیین چارچوب می‌توان به دست آورد و چندان هم دشوار نیست، اما تأمین ابزار از جمله مقوله‌هایی است که هم زمان بر است و هم پرهزینه، چرا که سیستم‌ها و دستگاه‌ها و تجهیزات مصرف کنندۀ انرژی موجود در کشور، اعم از آنچه تولید می‌شود یا دستگاه‌ها و تجهیزاتی که به عنوان ابزار تولید از آن استفاده می شود، به روزنیست و بنابراین هم خود دارای مصرف بالا هستند وهم تولیدات آنها با تکنولوژی روز مطابقت ندارد. لذا نباید توجه خود را صرفاً برآن بخش از افراد جامعه که حرص مصرف دارند و اصولاً اسراف کار هستند معطوف و فکر کنیم با هدایت آنان و حاکمیت فرهنگ جدید، تمام مشکلات حل می‌شود و دردمان را درمان می‌کنیم و در انتها، موفق به بهینه‌سازی و اصلاح الگوی مصرف کشور می‌شویم. چه اگر چنین فکری بر تصمیم‌گیران و تصمیم سازان غلبه کند، اصلاح قیمت و پرداخت نقدی  یارانه را تنها راه اصلاح می‌دانند و جهت گیری خود را به افزایش قیمت در سطوح بین‌المللی (منطقه‌ای) و کمک نقدی به طیف آسیب‌پذیر جامعه متمایل خواهند کرد. آن وقت است که بلای واقعی بر سر کشور و تولید آن، چه در بخش صنعت و چه در بخش کشاورزی و چه در دیگر بخشها از جمله خدمات، وارد می‌شود. امروزه که این بخشها حیات خود را مدیون کمکهای یارانه‌ای هستند، توان و امیدی برای رقابت با تولیدات جهانی ندارند، چه رسد به روزی که یارانه‌ها حذف شوند...
اصولاً این سئوال باید از طرف صاحبان تولید در بخشهای پیش گفته مطرح شود که دیگر کشورها از جمله کشورهای صنعتی با چه ابزاری به توسعه رسیده اند؟ یادمان باشد که انرژی و مواد اولیۀ ارزان و تقریباً مجانی کشورهایی چون ما، این کشورها را به توسعه رسانده است و حالا که نوبت خودمان شده، چگونه ممکن است توسعه را با انرژی و مواد اولیه و نیروی انسانی با قیمتهای بین المللی و روز دنیا طلب کنیم؟ آیا ساخت زیربناهای کشورهای توسعه یافته با قیمتهای روز دنیا تطبیق دارد؟
تک تک بخشها و اجزای زیر ساخت این کشورها را مدنظر قرار دهید و ببینید کدام یک از آنها در پنجاه سال گذشته با غارت کشورهای صاحب اموال اعم از انرژی، مواد اولیه و نیروی کار ارزان، خود را به نقطۀ مطلوب نرسانده و روی پای خود نایستاده و به عنوان کشورهای تولید کننده و صادر کننده بر ما حاکم نشده اند؟ چگونه می خواهیم و توقع داریم صنعتگر و کشاورز ما در شرایط امروز جهانی که همه در حال تولید با زیر ساختها و تجهیزات مدرن و توانمند و البته ارزان هستند، بدون کمک و مساعدت بتواند به رقابت با آنها پرداخته و حتی تولید برای جایگزینی واردات داشته باشد؟
ظاهراً ما دورۀ جایگزینی واردات را سپری کرده و وارد پروسۀ صادرات نیز شده ایم، اما واقعیت امر این است که هنوز با اوضاع موجود، در مرحلۀ ماقبل جایگزین واردات درجا می زنیم.با اندکی تأمل، ملاحظه می شود که هر کالای خارجی را که در فکر بگنجد، به راحتی در دسترس خود می بینیم و تولیدات داخلی نه تنها بازار بین‌المللی را تسخیر نکرده، که در رقابت برای جلب نظر مصرف کنندگان داخل کشور نیز درمانده‌اند. آیا این وضعیت را می توان با تغییر تعرفه اصلاح کرد؟
با تحلیل وضعیت یکایک صنایع کشور به راحتی می توان دریافت که با افت قیمت‌های تولیدات در سطح بین المللی، اجناس تولیدی روی دست مانده و تولیدکنندگان مجبورند کالاهای خود را با بهایی زیر قیمت بازار عرضه یا صادر کنند؛ فرقی هم نمی کند که تولید پتروشیمی و نفتی باشد یا صنعتی و کشاورزی.
در حالی که از ژانویۀ 2008 تا ژانویۀ 2009 شاخص بین المللی کالا حدود 37 درصد کاهش داشته است، چگونه می‌توان زمینۀ افزایش قیمتها را فراهم کرد و تولیدکنندگان باز هم در صحنه بمانند؟ باید توجه داشت که با اتخاذ یک تصمیم اشتباه، به راحتی قائلۀ جدیدی در کشور ایجاد می‌شود که در این برهۀ حساس، تبعات گسترده ای را در پی خواهد داشت.
در مقالۀ «بایدها و نبایدهای طرح تحول اقتصادی» که در شمارۀ گذشتۀ «تازه‌های انرژی» به چاپ رسید، با تأکید بر «طولانی بودن این راه»، یعنی دستیابی به «الگوی مطلوب مصرف»، مباحث زیادی مطرح و هدفمند کردن یارانه‌ها از زوایای متفاوتی واکاوی شد، اما در ادامۀ نگاه ویژه و رسالت نویسندگان و اعضای هیئت علمی ماهنامه، موضوع بسیار مهم «انرژی و اصلاح الگوی مصرف» برای پروندۀ این شماره انتخاب شد و این یادداشت نیز هشداری است برای تصمیم گیران و تصمیم سازان حوزۀ تولید و تأکید بر ضرورت اتخاذ تصمیم‌های جدی و البته صحیح برای چگونگی اصلاح وضعیت مصرف، بدون شک بسیاری از تولیدات و محصولات کشور نیازمند اصلاح فرایند تولید است که جز با برنامه‌ریزی، هدایت ونظارت، کمک و مساعدت جدی حاصل نخواهد شد.

    ای کاش آنان که خود را مطیع و در خط امام و مقام معظم رهبری اعلام می کنند و با یک اشارۀ ایشان، این همه هیاهو به راه می‌اندازند، در رفتار فردی و زندگی شخصی نیز از این بزرگان الگو می‌گرفتند و همه چیز را شعار زده نمی‌کردند.

با این مقدمۀ طولانی، مناسب است به وضع مصرف در کشور و چگونگی تعیین الگوی آن پرداخته شود:
1-    با وجود اینکه ایران، کشوری نسبتاً خشک با میزان بارندگی پایین است، متأسفانه وضع مصرف آب در کشور، چه در بخش مصارف خانگی و چه در مصارف کشاورزی، با هیچ یک از کشورهای حتی پر باران و پر آب قابل مقایسه نیست. حتی اگر از مصارف غیر متعارف مثل شستن ماشین، کوچه، خیابان و حیاط منزل و...نیز صرف نظر کنیم، در مصارف عادی مثل شستن ظروف و استحمام و حتی دست و صورت و وضو گرفتن نیز به صورت غیرعادی از آب استفاده می کنیم. در بخش کشاورزی نیز متأسفانه کمتر از روشهای آبیاری مدرن استفاده می شود و در سهم غالب بخش کشاورزی از روش غرق آبی و سنتی استفاده می‌شود که در بخش اول جز با تغییر فرهنگ و در بخش دوم، جز با سرمایه گذاری و آموزش به کاهش مصرف دست پیدا نخواهیم کرد.
2-    در مصرف نان،  بحثهای زیادی شده و پذیرفته‌ایم که تقریباً یک سوم گندم و آرد تولیدی یا وارداتی به دلایل مختلف از جمله کیفیت پایین پخت نان از بین می رود. در اینجا نیز هنوز فرهنگ صرفه‌جویی برای خرید و نگهداری نان حاکم نشده و با وجود تلاشهای صورت گرفته در دهۀ اخیر، تغییر آنچنانی در هدررفت نان در دسترس حاصل نشده است.
3-    مصرف انرژی در کشور مقوله‌ای است که با وجود انجام بحثها و بررسی‌های جدّی از سال 1370 به بعد، تاکنون کمتر نتیجه ای در مورد آن حاصل شده است. در مصارف خانگی مثل سایر بخشها، فرهنگ حاکم با هیچ یک از جوامع صنعتی همخوانی ندارد؛ استفاده از لوستر با لامپهای متعدد و پرمصرف، روشن نگهداشتن تمامی منزل بدون ضرورت، به کار بردن مداوم سیستم حرارتی و برودتی تا حدّی که با کمترین لباس و بالاپوش در منزل به سر می‌بریم یا به استراحت می‌پردازیم و حتی برای کنترل هوای ساختمان، از باز کردن پنجره‌ها استفاده می‌کنیم. استفاده از اتومبیل شخصی نیز برای ساده‌ترین و پیش پا افتاده‌ترین کارهای مستمر مثل خرید از فروشگاه‌ها در چند قدمی منزل و... که به صورت یک عادت کاملاً رایج درآمده است.
4-    در مصرف مواد خوراکی مثل میوه و تره بار نیز گرچه به دلیل تولید فراوان، آب و هوای متنوع و نیز جبرانی که دولت با واردات انجام می دهد، وفور نعمت فراوان، اما باز هم متأسفانه مردم هیچ کشوری عادت به چنین مصرفی ندارند که در این بخش نیز اگر اصلاح الگوی مصرف داشته باشیم، علاوه بر جلوگیری از واردات این گونه محصولات به کشور، می‌توان بخش عظیمی از تولیدات کشور را نیز به خارج از کشور صادر کرد.
5-    ساخت وساز و احداث بنا که متأسفانه به جز هدر دادن مصالح ساختمانی و از بین بردن نیروی انسانی نام دیگری نمی توان بر آن نهاد، به نحوی که بیشتر ساختمانها  را حتی کمتر از 10 سال تخریب و دوباره احداث می‌کنیم و سهم غالب مصالح آن را به عنوان زباله به خارج  از شهر منتقل می‌کرده و دور می‌زنیم. البته این امر جدای از تکنولوژی ساخت و احداث بناست که برای جلوگیری از اتلاف انرژی هیچ توجهی نشده و کماکان مبتنی بر روشهای سنتی و دور از شرایط روز است.
6-    روند نامطلوب مصرف در بخشهای تولید اعم از صنعتی، کشاورزی و خدمات باعث آن شده است که شدت انرژی در کشور ما حدود 5 برابر نرم جهانی باشد. این امر اگرچه ناشی از اعمال نشدن مدیریت صحیح در واحد تولیدی است، اما اصل مطلب ناشی از تکنولوژی به کار گرفته شده است و همان طور که قبلاً اشاره شد، نه تنها سیستم تولیدی را گرفتار مصرف ناخواسته می‌کند، بلکه مصرف کنندۀ نهایی نیز که کالای تولیدی این بخشها را مصرف می‌کند، به ناچار و با استفادۀ اجباری از این وسایل، انرژی کشور را دو سویه تلف می کند که بهترین گواه این موضوع، اتومبیلهای تولید داخل است.
در حال حاضر به تمام بخشهای مصرف در کشور یارانه پرداخت می‌شود که این موضوع باعث شده است تا تفکر جدی مبنی بر تغییر رفتار در نحوۀ مصرف صورت نگیرد. حذف یارانه در بخش مصارف و خارج از تولید، گرچه فشار بر مصرف کنندگان، به ویژه اقشار کم درآمد، وارد می‌کند و آنها را به ستوه می‌آورد، اما باعث اصلاح در رفتار مصرفی آنها می‌شود و الگوی مصرف را در بخشهای مختلف تغییر می دهد. اما حذف یارانه در بخشهای مختلف تولید و خدمات موجب افزایش قیمت تمام شده و در نهایت، منجر به کاهش قدرت رقابت در عرضۀ کالا می‌شود که در این صورت، آسیب جدی به تولید وارد می‌کند، بیکاری را افزایش می دهد و در نهایت، بخش قابل توجهی از واحدهای تولیدی را به تعطیلی و ورشکستگی می کشاند. بر همین اساس، دولت موظف است پا به میدان بگذارد و با تعاریف متداول جهانی و با ارائۀ بسته‌های اقتصادی، بخش تولید کشور را نجات دهد و برای اصلاح الگوی مصرف در هر دو بخش، یک برنامۀ زمان بندی دقیق تهیه کند. اما به واقع حرکت‌های سیاسی، به ویژه در این شرایط حساس و نزدیک به انتخابات، می تواند اقتصاد کشور را به ورطۀ سقوط بکشاند و دولت دهم را قبل از شروع به کار، با چالشی عظیم مواجه کند.
در این میان، اما به طور قطع مجلس شورای اسلامی در این شرایط حساس، نقش اساسی دارد و انتظار همگان بر این است که به دور از گرایشات سیاسی و جناحی و با تفکری عمیق، این شرایط حساس را درک کند و با استفاده از تجارب جهانی، به حل موضوع بپردازد.
درست است که بخش قابل توجهی از زیاده روی در مصرف ناشی از فرهنگ مصرف گرایی است که از قبل از انقلاب به مردم الق شده و پس از یک دورۀ کوتاه مدت در اوایل انقلاب، در خاتمۀ جنگ تحمیلی دوباره به همان سمت حرکت کردیم، اما باید با انجام فرهنگ سازی مناسب، با توکل به خدا وبا یک حرکت بسیجی، این فرهنگ به جای خود برگردد.
فراموش نکنیم اصل موضوع و میزان عمدۀ مصرف، در بخشهای مختلف تولید و خدمات صورت می گیرد که بدون برنامه‌ریزی و جهت‌گیری و حتی با صرف هزینه‌های قابل ملاحظه، امکان اصلاح آن وجود ندارد و اگر مردم هم بخواهند نمی توانند صرفه‌جویی کنند.
به هر حال امسال نیز همچون سالهای قبل، خواهد گذشت، اما آرزو داریم علاوه بر انجام بحثها و گفتگوها و برگزاری سمینار و چاپ انواع و اقسام کتابها، اقدامات اجرایی مناسب و اثرگذار برای دستیابی به این امر سرنوشت ساز، یعنی اصلاح الگوی مصرف انجام شود وعلاوه بر فرهنگ‌سازی مناسب و به کارگیری راهکارهای اجرایی، با برنامه ریزی دقیق، زمان‌بندی و تخصیص بودجۀ مناسب از سوی مسئولان برای اصلاح زیر ساختها همراه و زمینۀ اجرای عملی آن فراهم شود.
با شعار، به جایی نمی رسیم؛ ای کاش این شعار را هم نمی‌دادیم تا مردم دلزده نشوند و آنها که به حق پیرو هستند، فرامین آن عزیز را خود به جان بخرند.
امیدوارم وامیدواریم مجلس شورای اسلامی و نمایندگان ملت با اتخاذ تصمیماتی صحیح و ملی و به دور از سهم‌خواهی‌های بودجه ای برای حوزه‌های انتخابیه خود، این امر ملی را همان طور که مقام معظم رهبری می‌‌خواهند، ملی و بدون توجه به گرایشات سیاسی و منطقه‌ای، اصلاح کنند و به تصویب برسانند.
حرف ناگفته بسیار است و افسوس که هر حرفی را نمی‌‌توان زد، اما «در خانه اگر کس است، یک حرف بس است».
برگرفته از ماهنامه تازه‌های انرژی ، شماره هفتم، نیمه دوم اردیبهشت ماه 1388، صفحات 8-6.

اصولاً منابع هر کشور محدود می‌باشد لذا برای افزایش استانداردهای زندگی یک ملت لزوم بهترین روش استفاده از این منابع ضروری می‌باشد هر کشوری بتواند با استفاده از کمترین منابع بیشترین بهره‌برداری را بنماید می‌تواند بطور مستقیم بر کیفیت زندگی مردم خود، تاثیر مثبت بگذارد.

بهره‌وری چیست؟
استفاده موثر از منابع اعم از مواد، زمین، سرمایه، نیروی انسانی، انرژی، ماشین آلات و تجهیزات و همچنین اطلاعات که نقش فزایندهای در زندگی بشری داشته است، در فرایند تولید کالاها و خدمات، بهره‌وری نام گرفته است.
به عبارت دیگر کلیه تلاش‌های ساختار یافته برای کاهش اتلاف نابع اعم از مواد، ماشین و نیروی انسانی و تعامل نادرست آنها نظام ارتقاء بهره‌وری را نسبت ستاده (کالا یا خدمات) بر داده (عامل یا عوامل تولید) تعریف می‌کند.
نظام ارتقاء بهره‌وری در سه طبقه قابل تفکیک و دسته‌بندی می‌باشد:
1.    نظام‌هایی که بر حذف یا کاهش تلفات ناشی از مواد و ماشین تمرکز دارد به گونه‌ای که بدون این که به کیفیت آسیب بزنند کالا یا خدمات مورد نظر با مواد و تجهیزات کمتری به انجام برسد که به نظام بهره‌وری سرمایه گفته می‌شود.
2.    سیستم‌هایی که بر حذف یا کاهش تلفات ناشی از عملکرد نیروی انسانی تمرکز دارد که میزان کار معینی با نیروی انسانی کمتر صورت پذیرد نظام بهره‌وری منابع انسانی اطلاق می‌گردد.
3.    مجموعه‌ای از اقدامات که بر حذف یا کاهش اتلاف‌های مرتبط با تعامل نامناسب نیروی انسانی، تجهیزات و ماشین آلات و منابع و مواد تمرکز دارد بهره‌وری کل عوامل TFP نامیده میشود.
برای دسترسی به نظام بهره‌وری سرمایه (مواد و ماشین) سخت‌افزار محور و با افزایش تکنولوژی قابلیت حصول دارند. برای دسته دوم نظام بهره‌وری نیروی کار استفاده از سیستمهای توسعه منابع انسانی با انسان افزار محور و برای دسترسی به یک دسته سوم نظام بهره‌وری کل عوامل به سیستم‌های نرم‌افزار محور پایش مدواوم انها اقدام نمود.
چگونه می‌توان به ارتقاء بهره‌وری دست یافت؟
برای دسترسی به بهره‌وری بالاتر باید ضایعات را به هر شکلی که وجود دارند شناسایی نمود و نسبت به حذف یا کاهش آن اقدام نمود و همچنین کلیه کارهای اضافه که هیچ ارزش افزودهای برای محصول و خدمات ایجاد نمی کنند از چرخه فعالیت‌ها حذف نمود.
برای شناسایی گلوگاه‌های برای حذف یا کاهش منابع و اتلاف نیروی انسانی می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:
الف: استفاده بهینه از فضاها: حذف انبارها از چرخه تولید و خدمات و استفاده مواد باندازه سفارش تولید، بهره‌گیری از منابع در کوتاه‌ترین مدت و ایجاد چرخه زنجیرهای تامین و حداقا کردن فضاهای غیر مولد.
ب: استفاده بهینه از حمل ونقل: کوتاه کردن و بهینه کردن فاصلههای مبدا و مقصد و ایجاد روشهای نوین مثل استفاده از رایانه به نحوی که حمل و نقل و جابجایی نوین مثل استفاده از رایانه بنحوی که حمل و نقل و جابه جایی افراد و مواد را به حداقل برسانیم.
ج: استفاده بهینه از منابع و انرژی: با بروزآوری تکنولوژی و تعمیرات بموقع استفاده از تجهیزات مناسب استفاده از منابع و انرژی اعم از منابع انسانی (با کمک اتوماسیون) و کاهش انرژی با روشهای تبدیل انرزی و استفاده از چرخه حفظ آن، استفاده از منابع را به حداقل برسانیم.
د: استفاده بهینه از زمان،: با کمک مدیریت زمان و کاهش زمان انجام کارها سرعت بخشیدن به چرخه فرایند تولید و خدمات، کاهش مکالمات تلفنی وقت گیرريا، مدیریت وثر بر جلسات، اولویت بندی کارهای مهم و پرداختن به آنها و حذف فعالیت‌های غیر مرتبط،د زمان اقدامات خود را به حداقل برسانیم.
بهره‌وری را می‌توان از دو دیدگاه بررسی کرد:
1.    دیدگاه فنی یا تکنیکی: در این دیدگاه بهره‌وری نسبت ستانده به  یک عوامل تولید (داده) است هر میزان با داده کمتر ستانده بیشتری دریافت شود موجب ارتقاء بهره‌وری می‌گردد یا حداقل با ستانده مساوی ولی کاهش داده می‌توان موجب تعالی بهره‌وری گردید.
2.    دیدگاه فرهنگی: این رویکرد از نوع دیدگاه فکری می‌باشد کلیه افراد هموراه سعی در بهبود وضع فعلی دارند، نقطه کلیدی در اینجا نهفته است که تا دیدگاه فرهنگی را در جامعه اعم از خانواده، محیط‌های آموزشی، بنگاه‌های کسب و کار و ... توسعه ندهیم به ارتقاء مطلوب بهره‌وری نخواهیم رسید. همه آحاد جامعه می‌بایست از منظر حذف عوامل زاید و بهبود مستمر در فعالیت‌ها به همه چیز بنگرند.
از این رو بهره‌وری یک دیدگاه فکری است برای پیشرفت و بهبود آنچه وجود دراد، بهره‌وری اطمینان به قابلیت انجام کارهای امروز بهتر از دیروز بطور مداوم است.

چرخه مدیریت بهره‌وری
برای ارتقاء بهره‌وری لازم است برنامه‌ریزی صورت گیرد به این مفهوم که هم اکنون در چه سطح بهره‌وری قرار داریم و به کجا می‌خواهیم برسیم و برای رسیدن به مقصد چه کارهایی مناسب‌ترین راه برای نیل به هدف هستند، صاحب نظران علم بهره‌وری این موضوع را در بحثی پیرامون چرخه مدیریت بهره‌وری که به PDCA یا با تغییری دیگر MEPI نام نهاده‌اند که نمودار آن در ذیل آمده است.
همانگونه که در چرخه بهبود بهره‌وری آمده است گام نخست جهت برنامه‌ریزی اطلاع از سطح موجود شاخص‌های بهره‌وری می‌باشد. لذا اندازه‌گیری شاخص‌های بهره‌وری ضروری است و جزء لاینفک فرایند علمی مدیریت بهره‌وری است و اگر بخواهیم فرهنگ بهره‌وری را در سازمان جاری سازیم لازمه آن را ارائه باز خور از شاخص‌های بهره‌وری و ارائه راهکارهای جهت بهبود و ارتقاء شاخص می‌باشد.

کارکردهای ناب برای مدیریت بهره‌وری:
1.    آگاهی سازی: کسب اطلاع از وضعیت فعلی سازمان و اهداف بهره‌وری آن می‌باشد.
2.    ارزیابی بازخور: ایجاد مکانیزمی برای ارائه بازخورد می‌باشد تا افارد از موقعیتها لذت برده و درس بیاموزند و برای غلبه بر بازدهی نا مطلوب انگیزه‌های خود را بالا برند.
3.    ایجاد اطلاعات مناسب: برای اخذ تصمیم‌گیری مدیریتی و تحلیل‌های مناسب دادهها و اطلاعات مناسب باید جمع اوری و در دسترس قرار گیرد و خصوصاً برای پایش شاخص‌های بهره‌وری و خود اطلاعات امری ضروری و بدیهی است.

ارزش افزوده( added Value) چیست؟
ارزش افزوده در واقع عبارت است از ثروت اضافه‌ای که توسط فرد یا شرکت از طریق فرایند تولید یا ارائه خدمات ایجاد می‌گردد که با کسر نهاده‌های واسطه(مثل هزینه خرید و مانند آن) از عایدی‌ها بدست میآید برای مثال نهادهایی مانند فولاد، شیشه، لاستیک و ... به کمک ماشین آلات و تجهیزات و نیروی انسانی ماهر در طی یک فرایند به یک خودرو تبدیل می‌گردد و ارزش جدیدی میآفریند در واقع به ارزش نهاده‌های اولیه افزوده می‌شود.
محاسبه ارزش افزوده به منظور پرهیز از احتساب مضاعف صورت می‌گیرد به این معنی که ارزش کالاها و خدماتیب که به عنوان داده‌های واسطه یک فعالیت به کار گرفته می‌شود به نوبه خود ستاده یک فرایند تولید می‌باشد. ارزش افزوده نا خالص منهای مصرف سرمایه ثابت، ارزش افزوده ایجاد شده در شرکت یا سازمان بین افرادی که در ایجاد نقش داشته‌اند تسهیم و بصورت حقوق و دستمزد کارکنان و استهلاک برای سرمایه‌گذاری مجدد تجهیزات، از سه روش یل محاسبه می‌گردند:
الف)روش تولید یا تفریق
ب)روش توزیع یا جمع
ج)روش مصرف (هزینه)
هر میزان بهره‌وری ارتقاء باید انتظار می‌رود ارزش افزوده حاصله از فعالیت نیز افزایش یابد.
انشاءالله در بخش‌های بعدی به مصادیق بهره‌وری و اصلاح الگوی مصرف خواهیم پرداخت.

عباس غفاری ـ مدیر توسعه مدیریت سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران

برگرفته از: نشریه گسترش صنعت- شماره 288- خرداد 88- سال ششم-ص22