رهبر معظم انقلاب با نامگذاری هرسال مهم ترین اولویت و نیازکشور را برجسته می سازد و توجه همگان را به آن جلب و مردم و مسئولان را از غفلت باز می دارند. ایشان به طور دقیق انگشت اشاره را به اصلی ترین مشکل فرهنگ اقتصادی زندگی جامعه گذاشته و اولین سال از دهه چهارم انقلاب، یعنی دهه پـیشرفت و عدالت را اصلاح الگوی مصرف نامیدند. یعنی اولین پله پــیشرفت و عدالت اصلاح الگوی مصرف است.
● مفهوم شناسی اصلاح الگوی مصرف
رهبر معظم انقلاب آن میزان که درمورد نابسامانی وضعیت الگوی مصرف گلایه دارند و بدان توجه فرموده اند از نفس موضوع مصرف گلایه ندارند و این یک شاخص مهم فرهنگی است، زیرا مصرف تابعی از الگوهای رفتاری درجامعه است. یعنی مهم تر از اصلاح درمصرف، باید در الگوی مصرف جامعه، آن تغییر و تحول اساسی صوت گیرد.
«مردم عزیزمان توجه داشته باشند که صرفه جویی به معنای مصرف نکردن نیست، صرفه جویی به معنای درست مصرف کردن، به جا مصرف کردن، ضایع نکردن مال، مصرف را کارآمد و ثمر بخش کردن است» (فرمایشات رهبری ۱/۱/۸۸)
● مفهوم اسراف در قرآن
قرآن کریم عامل سعادت دنیا وآخرت است. و ضرورت رسیدن به خیر دنیا و آخرت باعث فرمانبرداری از دستورات دین می شود. در قرآن کریم ۲۳ آیه درمقام نهی و تقبیح اسراف است.
«کلوا و اشربوا و لاتسرفوا انه لایحب المسرفین» بخورید و بیاشامید ولی اسراف نکنید که خدا اسراف کنندگان را دوست ندارد. (اعراف آیه ۳۱) یا درسوره غافر آیه ۴۳ می فرماید «و ان المسرفین هم اصحاب النار» همانا اسراف کنندگان همراهان آتش اند.»
مفهوم اسراف و پیامدهای آن در روایات
▪ امام علی (ع) می فرمایند:«آنچه بیش از حد کفاف باشد اسراف است (غررالحکم و درر الحکم ج ۶ ص ۵۲)
▪ امام صادق (ع):«کمترین حد اسراف دور ریختن ته مانده آب است (فروغ کافی، کلینی ج ۶ ص ۴۶۰)
▪ پیامبر(ص): هرکس ولخرج باشد خداوند فقیرش می کند(نهج الفصاحه)
▪ حضرت علی (ع): به درستی که پیروان اسراف کار ما بهره ای از شفاعت ما اهل بیت نخواهند برد مگر پس از ۳۰۰ هزار سال عذاب (الفصول المهمه فی اصول الائمه ج ۱ ص ۹۵)
● مدیریت مصرف
از منظر ادبیات اقتصادی، مصرف بالا و درعین حال اقتصادی و درست لازمه توسعه ورشد اقتصادی است. بدون مصرف بخش های تولید و عرضه کالا و خدمات موضوعیت و حیات ندارد و با ضعف تولید، بیکاری و فقر دامن گیر کشور می شود. بنابراین درکنار تشویق تولید باید بازاریابی و زمینه های مصرف کالاهای تولید شده را نیز تشویق کرد. اگر مصرف کم شود در تولید اختلال ایجاد می شود در نتیجه مصرف را باید مدیریت کرد ومهم ترین راهبرد مدیریت مصرف، طراحی الگوهای مناسب و شایسته مصرف و اصلاح الگوی مصرف در ابعاد و عرصه های مختلف زندگی است تا انسان درخوراک، پوشاک، تجهیزات اداری و... درحد نیاز و ضرورت مصرف نماید و ثانیاً مطابق الگوهای مناسب و بومی و مفید مصرف کند. دراین رویکرد است که جامعه از مصرف زدگی، وابستگی صرف و ضعف خارج شده و به استقلال و مدیریت مطلوب نزدیک می شود.
● تجربه جوامع پیشرفته
تجربه جوامع توسعه یافته و کشورهای پیشرفته نشان می دهد که مردم این جوامع زیاد کار می کنند و کمتر مصرف می کنند، صرفه جویی، پس انداز و سرمایه گذاری را جدی می گیرند، مساحت ساختمان هایشان نسبت به جوامع جهان سوم کمتر است. غالباً برای تردد از وسایل نقلیه عمومی استفاده می کنند. لکن تولیدات خود را به سوی بازارهای جهان سوم سرازیر می کنند. در مقابل ملت های جهان سوم به مصرف بیشتر، چشم و هم چشمی و برخورداری از واردات و ابزارهای تجملاتی بیشتر افتخار می کنند از این رو رشد و توسعه و تولید درچنین جوامعی زمین گیر شده و شاید بیشتر مواقع از وضع برخورداری خود از لوازم زندگی هم ناراضی هستند.
