سال 1388 از سوي مقام معظم رهبري حضرت آيت الله خامنه‌اي (مدظله) سال اصلاح الگوي مصرف نام گرفت. امري كه همه نخبگان و آگاهان بر اهميت و ضرورت آن براي جامعه كنوني اصرار و تأكيد دارند.
مقام معظم رهبري در پيام نوروزي خود با اشاره به این جمله از دعاي تحويل سال كه «حول حالنا الي احسن الحال»، اصلاح الگوي مصرف را يكي از مصاديق و نمونه‏هاي احسن الحال به شمار آوردند و فرمودند: «ما در زمينه مصرف و در زمينه هزينه كردن منابع مالي كشور، دچار نوعي بي‌توجهي هستيم كه بايستي آن را تبديل كنيم به يك توجه و اهتمام خاص. ما دچار اسراف هستيم، ما دچار ولنگاري و ولخرجي مصرف هستيم... ما بايستي مصرف كردن را مدبّرانه و عاقلانه مديريت كنيم. مصرف نه فقط از نظر اسلام، بلكه از نظر همه عقلاي عالم چيزي است كه بايد تحت كنترل عقل قرار بگيرد» (1)
ايشان مسؤولان كشور، شخصيت‌هاي اجتماعي و آحاد مردم را به توجه به اين اصل فراخواندند و مصرف بي‌رويه را به ضرر كشور دانستند.
رهبر معظم انقلاب اسلامی سپس در سخنان مبسوطی که در اولین روز سال جدید در حرم مطهر رضوي (ع) ایراد کردند ابعاد و مسايل مربوط به اصلاح الگوي مصرف را برشمرده و تحليل نمودند. ما نيز در اين مجال برآنیم که سخنان ايشان را بررسي و بازكاوي نماييم.

ورود به دهأ چهارم انقلاب با شعار اصلاح الگوی مصرف و عملیاتی شدن همه جانبه آن نقطه عطفی در مسیر توسعأ پایدار ایران اسلامی محسوب می شود، چرا که امروزه با توجه به بحران های مالی وسیعی که دامنگیر کشوظرهای پیشرفته غربی شده و اقتصاد آنان را در رکود و سقوط قرار داده، دست یافتن به شیوه های نوین صرفه جویی در مصرف به خوبی می تواند از اشاعأ این بحران در کشورمان و نفوذ آن در سطوح مختلف اقتصادی و اجتماعی جلوگیری نماید.

با این حال تدبیر مدبرانه و هوشمندانه رهبر معظم انقلاب در نامگذاری سال 8813 به اصلاح الگوی مصرف تکلیف شرعی و انقلابی و وظیفأ دینی و اسلامی مردم و مسئولان را دو چندان می کند، چون از یک طرف مسئولان دستگاه های اجرایی و قانونگذاری را موظف به ارایأ الگوهای خاصی از شیوه های مصرف می کند و از طرف دیگر مردم نیز موظف به رعایت دستورالعمل های مصرفی در جلوگیری از اسراف و تجمل گرایی و زیاده روی های بی مورد خواهند بود.

بدون شک اصلاح الگوهای غلط مصرفی که در لایه های اجتماعی جامعأ ایرانیان رخنه کرده به خوبی می تواند راه رسیدن به توسعه پایدار را هموار نماید و از همه مهمتر با دست یابی به شیوه های صحیح مصرفی، بحران های اقتصادی جهانی نیز هیچگونه تهدیدی برای کشورمان نخواهد بود.

گرچه در هفته های اخیر مسئولان دولتی و نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی به تشکیل جلسات مختلفی در راستای اصلاح الگوهای مصرفی پرداختند و هرکدام به نوعی به دنبال ارایأ راهکاری مناسب در این باره بودند اما شرایط کنونی جامعه ایجاب می کند تا هرچه سریعتر معیارها و چارچوب های خاصی در این زمینه تهیه و تدوین شود تا مردم سال جدید را با توجه به آن معیارها در نحوأ مصرف کالا و خدمات آغاز کنند.

اسراف در حامل های انرژی

در کشورمان یکی از مسایلی که در صدر آمار مصرف گرایی و اسراف قرار دارد حامل های انرژی هستند، به گونه ای که در مصرف بنزین، برق، آب و نان با آمارهای نجومی و غیرقابل باوری روبرو هستیم.

نشست فرهنگ و اصلاح الگوي مصرف با حضور جمعي از مسؤولان و پژوهشگران و علما و فضلاي حوزه علميه قم برگزار شد و موضوعاتي چون ارتباط الگوي مصرف با نظامهاي فرهنگي، سياسي و اقتصادي و رويکرد اصلي اصلاح الگوي مصرف در تغيير سبک زندگي مردم مطالبي مطرح شد.

دکتر ابراهيم شفيعي سروستاني، مدير پژوهش مرکز پژوهشهاي اسلامي صداوسيما، دکتر امير محمدخاني، مديرکل حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي و دکتر محمد سليمي، مدير گروه پژوهشهاي بنيادي مرکز پژوهشهاي اسلامي صداوسيما در اين نشست حضور داشتند و به بيان ديدگاههاي خويش پرداختند.

در اين نشست که به بهانه نامگذاري امسال از سوي مقام معظم رهبري به عنوان سال اصلاح الگوي مصرف برگزار شده بود، دکتر شفيعي سروستاني با اشاره به اين مطلب که رهبر معظم انقلاب از سالها پيش، يعني در حدود سال 1370 ضرورت پرداختن به اين بحث را مطرح کردند، گفت: اصلاح الگوي مصرف، ارتباط وثيقي با اصلاح نظام هاي فرهنگي، اقتصادي و سياسي يک جامعه دارد.

وي افزود: اين موضوع با فرهنگ و باورهاي يک جامعه ارتباط بيشتري دارد.

دکتر شفيعي سروستاني تأکيد کرد: ما در اين نشست به دنبال پرداختن به مباحثي چون ارتباط الگوي مصرف با نظام هاي سه گانه فرهنگ، سياست و اقتصاد يک جامعه، به ويژه نظام فرهنگي يک جامعه، ويژگي ها و شاخصه هاي اصلاح الگوي مصرف مطلوب، به خصوص از منظر آموزه هاي اسلامي، رويکردهاي اصلي اصلاح الگوي مصرف و راهکارهاي اصلاح الگوي مصرف در حوزه هاي تبليغ، ترويج و... هستيم. دکتر امير محمدخاني ديگر سخنران اين نشست بحث خود را با پرداختن به واژه فرهنگ آغاز کرد و گفت: اصلاح الگوي مصرف فرد را متوجه منابع به صورت فيزيکي و چگونگي مصرف آن مي کند که مي توان اين منابع را مورد توجه قرار داد.  دکتر امير محمدخاني با اشاره به اهميت منابع انساني افزود: منابع مادي از طريق منابع انساني قابل کنترل و هدايت است. وي يادآور شد: فرهنگ در اين فرايند نقش کنترل رفتاري منابع انساني را به عهده دارد که در نتيجه فرهنگ را مي توان اساس کنترل منابع و الگوي مصرف در جامعه قلمداد کرد که در صورت اصلاح و توسعه فرهنگي رفتار منابع انساني نيز بهبود مي يابد.