ابزار نظر سنجی

فساد اداری پدیده‌ای همزاد حكومت است. یعنی از زمانی كه فعالیتهای بشر شكل سازمان یافته و منسجمی به خود گرفت، فساد اداری نیز همچون جزء لاینفكی از متن سازمان ظهور كرده است. فساد اداری، امروزه عارضه‌ای است که با درجات متفاوت گریبان‌گیر همه کشورها می باشد.

فساد؛ یک پدیده ناهنجار اجتماعی، سیاسی و اقتصادی است که می توان آن را بهره گیری نادرست از اختیارات در راستای منافع شخصی تعریف نمود. در لغت فارسی برای فساد معانی مختلفی مانند تباهی، مال کسی را گرفتن، گزند و زیان، ظلم و ستم، شرارت و بدکاری، عمل ناشایست و زشت، فسق و فجور، دشمنی و کینه و فتنه و آشوب ذکر شده است.

رواج فساد اداری و اقتصادی در یک جامعه باعث بی اعتمادی به نظام سیاسی، پایمال شدن حقوق افراد جامعه،افزایش فقر، کاهش سرمایه گذاری، بهره مندی نابرابر از فرصت ها، تضعیف فرهنگ کار و نوآوری، ایجاد و افزایش بی عدالتی می گردد. در سایه فساد اقتصادی، فرایند پیشرفت و توسعه زیان می بیند و بسیاری از متغیرهای اقتصادی همچون تورم، بیکاری و ..... از این پدیده تاثیر می پذیرند.
 
روش امیرالمومنین(ع) در مبارزه با فساد اداری
نهج ‏البلاغه بعد از قرآن کریم، مهمترین کتاب دینی شیعیان می باشد. در نهج البلاغه اصول حکومت و زمامداری با رویکردی اسلامی به تفصیل شرح داده شده است. در ادامه بر اساس متن ارزشمند این کتاب، ذیل چند سرفصل به بررسی یک نظام حکومتی سالم از دیدگاه امیرالمومنین (ع) می پردازیم.

برخورد قاطعانه با خیانت كارگزاران
بی تردید یکی از وظایف مهم نظام اسلامی، نظارت بر اعمال کارگزاران است. در شان نظام اسلامی نیست که خدای نکرده برخی از کارگزاران طوری زندگی و رفتار کنند که با تضییع حقوق مردم، موجبات فراهم شدن ثروتهای بادآورده گردند. حضرت علی(ع) نسبت به رفتار و اعمال کارگزاران نظام اسلامی حساسیت ویژه ای داشت و به طور کامل بر آنها نظارت داشت تا آنها از صراط مستقیم گمراه نگردند.

«به من خبر دادند كه خانه ‏اى با هشتاد دینار خریده‏اى، و سندى براى آن نوشته ‏اى و گواهانى آن را امضا كرده ‏اند. (شریح گفت: آرى اى امیر مؤمنان، امام علیه السّلام نگاه خشم آلودى به او كرد و فرمود): اى شریح به زودى كسى به سراغت مى‏ آید كه به نوشته‏ ات نگاه نمى‏ كند و از گواهانت نمى‏ پرسد، تا تو را از آن خانه بیرون كرده و تنها به قبر بسپارد. اى شریح اندیشه كن كه آن خانه را با مال دیگران یا با پول حرام نخریده باشى كه آنگاه خانه دنیا و آخرت را از دست داده ‏اى».

همچنین حضرت به اشعث بن قیس، فرماندار آذربایجان، در مورد استفاده ناروا از بیت‌المال هشدار داده و بیت‌المال را مال خدا می‌داند و می‌فرماید: «همانا پست فرمانداری برای تو وسیله آب و نان نبوده، بلکه امانتی در گردن توست... در دست تو اموالی از ثروت‌های خدای بزرگ و عزیز است و تو خزانه‌دار آنی».  

حضرت در نامه به زیاد بن ابیه، جانشین فرماندار بصره، راجع به خیانت به بیت المال هشدار می دهد و می فرماید: « همانا من، به راستى به خدا سوگند مى‏ خورم، اگر به من گزارش كنند كه در اموال عمومى خیانت كردى، كم یا زیاد، چنان بر تو سخت گیرم كه كم بهره شده و در هزینه عیال، در مانده و خوار و سرگردان شوى».

در نکوهش یکی از فرمانداران که از بیت المال سوء استفاده کرده بود: «دشمنت بى پدر باد، گویا میراث پدر و مادرت را به خانه مى‏ برى! سبحان اللّه‏! آیا به معاد ایمان ندارى و از حسابرسى دقیق قیامت نمى ‏ترسى؟ اى كسى كه در نزد ما از خردمندان به شمار مى ‏آمدى! چگونه نوشیدن و خوردن را بر خود گوارا كردى در حالى كه مى‏ دانى حرام مى ‏خورى! و حرام مى‏ نوشى! چگونه با اموال یتیمان و مستمندان و مؤمنان و مجاهدان راه خدا، كنیزان مى‏ خرى و با زنان ازدواج مى كنى؟ كه خدا این اموال را به آنان وا گذاشته و این شهرها را به دست ایشان امن فرموده است. پس، از خدا بترس و اموال آنان را باز گردان و اگر چنین نكنى و خدا مرا فرصت دهد تا بر تو دست یابم، تو را كیفر خواهم كرد كه نزد خدا عذر خواه من باشد و با شمشیرى تو را مى ‏زنم كه به هر كس زدم وارد دوزخ گردید. سوگند به خدا اگر حسن و حسین چنان مى ‏كردند كه تو انجام دادى، از من روى خوش نمى ‏دیدند و به آرزو نمى‏ رسیدند تا آن كه حق را از آنان باز پس ستانم و باطلى را كه به دستم پدید آمده نابود سازم».

برخورد یکسان با مردم و نزدیکان
بدون شک یکی از اصول گرانبها در مکتب امیر مومنان این می باشد که ایشان برای مبارزه با فساد تمایزی بین نزدیکان و دیگران نمی گذاشت. ایشان اصول اسلامی را یکسان و بدون گذشت بر تمام افراد جامعه اجرا می نمود. حضرت رفتار با برادرش را که خواهان سهم بیشتری از بیت المال شده بود این گونه توضیح می دهد: 

« به خدا سوگند برادرم عقیل را دیدم كه به شدت تهیدست شده بود و از من درخواست داشت یك من از گندم های بیت المال را به او ببخشم.... چون به گفته های او گوش دادم، پنداشت كه دین خود را به او واگذار می كنم و از راه عادلانه خود دست برمی دارم. روزی آهنی را گداخته به جسمش نزدیك كردم...، چون بیمار از درد فریاد زد... به او گفتم... از حرارت آهنی می نالی كه انسانی به بازیچه آن را گرم ساخته است؟ اما مرا به آتش دوزخی می خوانی كه خدای جبارش با خشم خود آن را گداخته است».

در جای دیگر خطاب به مالک می گویند: « ای مالك!‌ همانا زمامداران را خواص و نزدیكانی است كه خودخواه و چپاولگرند و در معاملات انصاف ندارند. ریشه ستمكاریشان را با بریدن اسباب آن بخشكان و به هیچكدام از ایشان زمین واگذار مكن و بگونه ای با ایشان رفتار كن كه قراردادی به سودشان منعقد نگردد كه به مردم زیان رساند».

مقابله با رشوه 
رشوه و رشوه خواری یکی از رایج ترین انواع فساد مالی و اقتصادی است که باعث وارد نمودن زیان های شدید بر اقتصاد ملی می گردد. در حدیث معروفى كه از رسول خدا نقل شده مى خوانیم که «خداوند گیرنده و دهنده رشوه و آن كس را كه واسطه میان آن دو است از رحمت خود دور می گرداند». 
امام علی(ع) در این باره می فرماید: « همانا ملتهای پیش از شما به هلاکت رسیدند به آن جهت که حق مردم را نپرداختند، پس دنیا را با رشوه دادن بدست آوردند و مردم را به راه باطل بردند و آنان اطاعت کردند». 

سیماى قضات و داوران
دستگاه قضایی سالم و آبرومند در حفظ حکومت قانون نقش ویژه ای برعهده دارد و با مبارزه جدی با فساد اداری و اقتصادی  تاثیر مهمی بر جلب اعتماد مردم و ایجاد اطمینان به نظام سیاسی بازی می کند.

امام در نامه خطاب به مالک اشتر می فرمایند «... از میان مردم، برترین فرد نزد خود را براى قضاوت انتخاب كن، كسانى كه مراجعه فراوان، آنها را به ستوه نیاورد و برخورد مخالفان با یكدیگر او را خشمناك نسازد، در اشتباهاتش پافشارى نكند و بازگشت به حق پس از آگاهى براى او دشوار نباشد، طمع را از دل ریشه كن كند و در شناخت مطالب با تحقیقى اندك رضایت ندهد و در شبهات از همه با احتیاط تر عمل كند و در یافتن دلیل اصرار او از همه بیشتر باشد و در مراجعه پیاپى شاكیان خسته نشود، در كشف امور از همه شكیباتر و پس از آشكار شدن حقیقت، در فصل خصومت از همه برنده‏ تر باشد، كسى كه ستایش فراوان او را فریب ندهد و چرب زبانى او را منحرف نسازد و چنین كسانى بسیار اندكند. پس از انتخاب قاضى، هر چه بیشتر در قضاوت‏ هاى او بیندیش و آنقدر به او ببخش كه نیازهاى او بر طرف گردد و به مردم نیازمند نباشد و از نظر مقام و منزلت آنقدر او را گرامى دار كه نزدیكان تو، به نفوذ در او طمع نكنند، تا از توطئه آنان در نزد تو در أمان باشد. در دستوراتى كه دادم نیك بنگر كه همانا این دین در دست بدكاران اسیر گشته بود كه با نام دین به هوا پرستى پرداخته، و دنیاى خود را به دست مى ‏آوردند».

اصلاح نظام مالیاتی
امام علی(ع)در نامه به مالک اشتر به نكات مهمی جهت اصلاح نظام مالیاتی اشاره می فرمایند:

الف- مالیات را بگونه ای تنظیم كن كه به صلاح مالیات دهندگان باشد.
ب- تا نظام مالیاتی و امور مالیات دهندگان اصلاح نشود،‌ امور دیگر اقشار جامعه اصلاح نخواهد شد، زیرا همه مردم نان خور مالیات و مالیات دهندگانند.
ج- باید هدف آبادانی كشور باشد نه جمع آوری مالیات، چرا كه مالیات جز با آبادانی فراهم نمی گردد.
د- اگر مردم از سنگینی مالیات، خشكسالی و ... شكایت كردند، به ایشان تخفیف بده تا امورشان سامان گیرد.
هـ- هرگز تخفیف دادن در مالیات تو را نگران نسازد، زیرا این سبب آبادانی شهرها، گسترش عدالت میان مردم و تعریف و ستایش مردم از تو می گردد و اگر در آینده كاری پیش آید و بر عهده مردم بگذاری با شادمانی خواهند پذیرفت».

از آن جایی که نظام جمهوری اسلامی نیز بر مبنای ارزش های اسلامی و فقه شیعی شکل گرفته، امید است کارگزاران و مسئولان اهتمام ویژه ای به آموزه های کتاب نهج البلاغه داشته باشند و به کارگیری این اصول را همیشه سرلوحه اعمال و رفتار خود قرار دهند. بدون شک در این بین تقویت ارزش های دینی در جامعه، پاسخگویی سیاسی، افزایش نظارت بر مسئولان، اهمیت دادن به آزادی رسانه ها و مطبوعات برای شفاف سازی امور و ... نقش مهمی در مبارزه با فساد اداری و اقتصادی دارند. 

منبع
سید رضی قدس سره الشریف(1386). نهج البلاغه حضرت امیرالمومنین علیه السلام، مترجم: محمد دشتی، قم، نشر طوبای محبت، چاپ دوم.

در این میان صدا و سیما برای معرفی این موضوع مهم مسئولیت بسیار سنگینی بر دوش دارد و می تواند با معرفی اقتصاد مقاوتی در قالب های مختلف  فیلم سریال گزارش خبر و ... مردم را به آن تشویق كند .

یكی از ابزارهای خوب صدا و سیما برای معرفی این مسئله، معرفی سیره پیامبر اكرم و امامان معصوم در این مسئله است كه چگونه با تاكید  و توصیه بر مدیریت صحیح اقتصاد، توانستند جامعه آن روز را از چنگال مشكلات رهایی بخشند و به همین جهت تصمیم گرفتیم در این مقاله به برخی از ابعاد اقتصاد مقاومتی در زندگی رسول خدا صلی الله علیه و آله بپردازیم تا به عنوان الگویی مناسب  در این حوزه هم برای مسئولین و هم برای مردم در جامعه معرفی شود .

مقام معظم رهبری  در سخنرانی های متعدد برای موفقیت در حوزه اقتصاد مقاومتی چهار ركن مهم و اساسی را بیان كردند و فرمودند باید این چهار ركن در دستور كار سازمان ها و دستگاه هی اجرایی قرار بگیرد، این 4 ركن اصلی شامل اصلاح الگوی مصرف، كار و اشتغال، مصرف كالاهای داخلی و استفاده از همه ظرفیت ها در كشور است.

با مطالعه سیره پیامبر اعظم در می یابیم كه یكی از ابعاد زندگی رسول خدا موضوع اقتصاد مقاومتی بوده است و حضرت با تاكید و توصیه های  متعدد بر این چهار ركن اساسی  توانستند بر دشمنان پیروز شوند و این پیروزی می تواند درس مهمی برای كشور و جامعه ما باشد.

اما در مجموع، این کتاب رابطه ی اقتصاد و دین را به خوبی و زیبایی هرچه تمام بیان می کند و می گوید که: «این دو یک رابطه ی مستقیم و یک رابطه ی غیرمستقیم از طریق اخلاق دارند.» و در عین حال اقتصاد را به دو اقتصاد نظری و دستوری تقسیم می نماید. البته در این جا نکته ای که لازم است مطرح شود این است که، در این کتاب آمده که اقتصاد علمی نمی تواند تحت تاثیر اقتصاد دینی قرار گیرد و این مسئله با دیدگاه های شهید مطهری در دیگر آثارشان در تعارض قرار می گیرد.

چه این که میان علوم محض؛ مانند فیزیک، شیمی و علومی که به گونه ای در عرصه ی زندگی پدید می آیند و تحت تاثیر شرایط انسانی قرار گرفته و به عنوان علوم انسانی نامیده می شوند، تفاوت وجود دارد. علوم انسانی ناگزیر از بستری بهره برداری می کند که افکار، ارزش ها، عقاید و رفتارهای انسانی آن بستر را فراهم می سازند. و تعبیر این که این علوم نمی توانند به اصطلاح، اسلامی و غیراسلامی باشند، با سایر نظرات استاد شهید مطهری مغایرت دارد.

شهید مطهری در مورد اقتصاد نظری یا توصیفی می گوید که: «یک نوع قواعد تکوینی و طبیعی، حاکم بر روابط انسان ها می باشد که ناشی از روابط عِلّی و معلولی بین آنها نبوده، و از این نظر شبیه به قواعد حاکم بر طبیعت است که علوم تجربی از آن صحبت می کند. و کشف و بیان چگونگی این قوانین، علم اقتصاد طبیعی یا نظری و توصیفی را تشکیل می دهد.» به نظر می رسد این سخن استاد تحت تاثیر اقتصاد فیزیوکراتی شکل گرفته است، چراکه آنها نیز قوانین حاکم بر اقتصاد را قوانین طبیعی تلقی می کنند. و حال آن که علما و اندیش مندان علم اقتصاد به این نتیجه رسیده اند که قوانین طبیعی در اقتصاد جایی نداشته و آنچه از قوانین علم اقتصاد مطرح می باشد، قوانینی هستند که در یک بستر اجتماعی خاص شکل می گیرند و قابل استنباط هستند.

به گزارش روابط عمومی اوقاف  و امور خیریه آزادشهر- رامیان، حجت الاسلام غیرتمند ریاست اداره ضمن عرض تسلیت به مناسبت شهادت امام هادی (ع) گفت: حضرت علی النقی (ع )  در مدت امامت شان برای نشر احکام اسلام و آموزش و پرورش و شناساندن مکتب و مذهب جعفری و تربيت شاگردان و اصحاب گرانقدر گامهای بلند برداشت . نه تنها تعليم و تعلم و نگاهبانی فرهنگ اسلامی را امام دهم (ع ) در مدينه عهده دار بود ، و لحظه ای از آگاهانيدن مردم و آشنا کردن آنها به حقايق مذهبی نمي آسود ، بلکه در امر به معروف و نهی از منکر و مبارزه پنهان و آشکار با خليفه ستمگر وقت - يعنی متوکل عباسی - آنی آسايش نداشت .

ایشان افزود:  یکی از ویژگی زندگانی آن حضرت به امامت رسیدن در سن کودکی بوده ولی این امام همام ضمن توجه به  معنویت و عبادت همراه با سیاست، اجازه ندادند حماسه سیاسی عصرشان به بحران سیاسی میان امت اسلامی تبدیل  گردد و  ما باید این الگوی گرانبها را حفظ کنیم.

حجت الاسلام غیرتمند گفت: ضمن مطالعه زندگانی اهل بيت(ع)،  بايد از اين امام همام درس بگيريم و اجازه ندهيم دشمنان انقلاب امسال با توجه به برگزاری انتخابات حماسه سياسی را به بحران سياسی مبدل كنند.

کاندیداهای انتخابات باید ضمن توجه به اخلاق، دین و معنویت، در رفتارهای سیاسی خود از الگوهای عالی اخلاقی مدد جسته، امام هادی(ع) فرمودند هرکسی از خود خیلی ارضی باشد مخالفانش نیز بیشتر خواهند شد.

وبلاگ "سدید" نوشت:

به گزارش  سایت حرف تو، سال 1391، هدف تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی را دنبال می کند. در قرآن کریم بارها به مساله استقلال سیاسی، اقتصادی و ...، همچنین به ضرورت و اهمیت کار و تلاش اشاره شده است. بنابراین شعار سال 91 شعار 14 قرن اسلام است و به برخی از اهداف اسلامی تحقق می بخشد. پر واضح است که فرهنگ و تفکر زمینه ساز عملی شدن آرمان هاست. فضای مجازی در عصر حاضر یکی از مهم ترین عناصر تبادل آرا و افکار است؛ ضمن اینکه در فضای مجازی فعالیت های علمی، اقتصادی و ... گسترده ای صورت می پذیرد. در نتیجه یکی از بسترهایی که در سال تولید ملی باید مورد توجه قرار گیرد، تولید محتوا و عملکرد مناسب در راستای تحقق هدف تولیذ ملی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی است که برای این منظور لازم است راهکارهایی در عرصه های علمی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی هنری پیش بینی شود.

مقدمه
در این مقاله برخی از ریشه های قرآنی شعار تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی بررسی می شود و سپس به طور اجمالی، ابعاد تولید ملی در فضای مجازی مورد بررسی قرار می گیرد.

پدید آورنده : اسماعیل نساجی زواره ، صفحه 42

مقدمه
واقعه عاشورا از عالی ترین حماسه های جاویدان است که در کم ترین زمان و با فداکاری افراد معدودی رخ داد و همیشه به عنوان «انقلاب بزرگ» بر تارک تاریخ بشریّت می درخشد.

اندیشمندان مسلمان این حادثه عظیم را از ابعاد گوناگون فرهنگی، اجتماعی، اخلاقی، عبادی، عرفانی، تاریخی و... مورد تحلیل و بررسی قرار داده اند و هر یک در خور شأن و مقام خود، آموزه هایی را برای پویندگان راه حسینی به ارمغان آورده اند. امّا آن چه بیش از همه حادثه عاشورا را پر فروغ تر و جاویدان تر می سازد، «بعد سیاسی» آن است که بسیاری از انسان ها را متحوّل و انقلابی ساخته و جلو خودکامگی بسیاری از زمامداران فاسد را گرفته است.

اگر حماسه عاشورا رخ نمی داد، بدون شک هیچ نهضت اسلامی دیگری به وقوع نمی پیوست و خودکامگی زمامداران فاسد افزون تر می شد، در نتیجه رشد جوامع اسلامی با خطرات جدّی تری روبه رو شده و مکتب «انسان ساز» اسلام تعطیل می شد، اما تأثیر حماسه حسینی در بیداری سیاسی و شور انقلابی مردم به اندازه ای عمیق بود که سلاطین پر قدرت و کم شعوری مانند متوکل عباسی ناچار می شدند برای تحکیم پایه های حکومتشان با کشته آن حضرت بجنگند و تبلیغات مسمومی بر ضدش به راه اندازند، اما جذابیت این واقعه سرنوشت ساز در ضمیر حق پرست مردم به صورت مقدس و هدایت بخش استوار مانده و به نقش اساسی اش ـ که هدایت و نجات جامعه بشری است ـ هم چنان ادامه می دهد.

در این نوشتار سعی بر این است تا به بخشی از اهداف سیاسی این حماسه جاویدان اشاره شود. امید است که مورد توجه و عنایت پویندگان راه ولایت و عاشقان حسینی قرار گیرد.

نويسنده : محمد رضا رحمتي

چكيده

قيام عبداللّه بن زبير در حجاز تا كنون از ديدگاههاي گوناگون بررسي شده، ولي به عوامل اقتصادي آن كمتر پرداخته شده‏است. در اين مقاله تلاش شده‏است تا به گونه‏اي فشرده، دلايل اقتصادي ـ سياسي اين قيام بر پايه تغيير مالكيتهاي زمين در مدينه و جا به جا شدن مركزيت سياسي از حجاز به ديگر سرزمين‏هاي اسلامي بررسي شود.

كليد واژه ها : مالكيت زمين، انصار، امويان، قيام

در جهان معاصر که اقتصاد حرف اول را در تمام فعل و انفعال‌های داخلی و بین المللی کشور‌های دنیا می‌زند، ارائه طرح و الگویی که بتواند اقتصاد کشور‌ها و به تبع آن اقتصاد جهانی را در جهت همخوانی با معیارهای انسانی و اهداف بشری هدایت کند و در یک کلام عدالت اجتماعی را به ارمغان بیاورد، ضروری احساس می‌شود؛ گرچه در این راستا از قرن‌ها پیش تا کنون تلاش‌هایی از سوی اقتصاد دانان جهان غرب به طور گسترده و دانشمندان مسلمان در چاچوپ موازین اسلامی صورت گرفته و مدل‌هایی هم ارائه شده است اما عملا نتوانسته اقتصاد را در مسیر اهداف انسانی قرار بدهد. بخشی از این عدم موفقیت شاید به عملی نشدن الگوهای مطرح شده برگردد و بخشی هم به ناکارآمد بودن مدل‌ها. آنچه که در این میان شایسته توجه است ولی از نگاه ژرف اندیشمندان مسلمان در حوزه اقتصاد، تا حدودی به دور مانده، سیاست‌های اقتصادی حکومت پنج ساله امام علی(ع) در کوفه است که می‌تواند برای گریز از بحران اقتصادی موجود حد اقل در دنیای اسلام و پایه ریزی یک الگوی مناسب اقتصادی مفید باشد و شالوده یک طرح نوین را به خوبی بریزد.
نگارنده بر آن است که به این مقوله بپردازد؛ گرچه تبیین کامل این سیاست‌ها و میزان تأثیر گذاری آنها در اقتصاد آنهم به اندازه‌ای که بتوان مدل اقتصادی استخراج کرد، بحث‌های تخصصی مربوط به خود را می‌طلبد. به عنوان مثال مباحثی چون: سیاست‌های مالیاتی حکومت حضرت، نقش حکومت در کنترل قیمت‌ها، نحوه تعامل دولت با تولید کنندگان و تجار، برخورد دولت با اقشار ضعیف جامعه و چگونگی توزیع عادلانه ثروت از فاکتورهای مهم در سیاست‌های اقتصادی حکومت حضرت علی(ع) است که هر کدام نیازمند بررسی‌های تخصصی است. اما از آنجائی‌که ساختار این نوشته و هدف تدوین آن که برشمردن سیاست‌های اقتصادی دوران زمامداری امام(ع) است، اجازه بررسی‌های تخصصی را نمی‌دهد، اینگونه مباحث به مجالی دیگر موکول می‌شود و در اینجا تنها به کلیات موضوع آنهم با نگاه اجمالی پرداخته می‌شود.

تبیین نقش‌آفرینی حضرت زهرا (س) در عرصه‌ی سیاسی؛
حماسه‌ی سیاسی برترین زن عالم

سیره‌ی درخشان و حماسی حضرت زهرا (سلام الله علیها) به خوبی نمایان ساخت که هیچ فردی، اعم از آنکه زنی خانه‌دار یا مادری پرمشغله باشد یا یک مسئول کلان حکومتی، از تلاش و مشارکت و نقش‌آفرینی در عرصه‌های مختلف سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، ناتوان و یا حتی معاف نیست.

حیات هجده‌ساله‌ی حضرت زهرا (سلام الله علیه)، از ولادت پررمزوراز و الهی ایشان تا شهادت و دفن حماسی حضرتش، مملو از پیام‌هایی ماندگار برای بشریت است؛ به طوری که به فرموده‌ی امام صادق (علیه السلام)، معرفت و شناخت نسبت به فاطمه‌ی اطهر (سلام الله علیها)، معادل با درک شب قدر خواهد بود و از سوی دیگر، به این خاطر حضرتش را «فاطمه» نامیده‌اند که مردم از معرفت آن بزرگوار بریده شده‌اند.[1]
در مورد نقش‌آفرینی حضرت زهرا (سلام الله علیها) در عرصه‌ی خانواده، روایات بسیاری در دست است که مبیّن ایثار و ازخودگذشتگی توأم با مهر و عطوفت ایشان نسبت به تمامی اعضای خانواده به اقتضای جایگاه آن‌هاست. ایشان در ارتباط با همسر، فرزندان، پدر و حتی خدمتکاران خویش با تدبیر و ذکاوت عمل می‌کردند.
به گواه تاریخ، زهرای اطهر (سلام الله علیها) را «أمّ أبیها» می‌خوانده‌اند، زیرا عطوفت و توجه ایشان نسبت به پدر، همانند محبتی بوده است که یک مادر نثار طفل خویش می‌کند. فاطمه‌ی زهرا (سلام الله علیها)، بر اساس روایتی از امام باقر (علیه السلام)، عنصر اصلی «شجره‌ی طیبه» خوانده شده است[[2 و ایشان این نقش حساس و مسئولیت عظیم خود را در قبال پدر و دین اسلام با موفقیت کامل به انجام رسانیده است. شاهد این امر، علاوه بر سیره‌ی آن حضرت (سلام الله علیها)، روایاتی از شخص رسول خدا (صلی الله علیه و آله) است که در تأیید اعمال و رفتارهای ایشان بیان شده است.
همچنین فاطمه (سلام الله علیها) ارتباطی توأم با مودّت و رحمت با همسر مکرّم خویش داشتند. در روایات متعددی آمده است که حضرت زهرا (سلام الله علیها) به احترام همسر خود، علی ابن ابی‌طالب (علیه السلام)، هیچ درخواستی از ایشان مطرح نمی‌کردند تا وقتی که خود حضرت علی (علیه السلام) از مایحتاج ایشان سؤالی می‌کردند. همچنین زهرای مرضیه (سلام الله علیها) در تمامی مراحل سخت و دشوار زندگی مشترکشان، پابه‌پای امیرالمؤمنین (علیه السلام) تلاش و استقامت نشان می‌دادند و اسطوره‌ای از یک بانوی نمونه در امر مادری و همسری از خود بر جای نهادند.
ایشان در تمام مبارزات همسر خود، اعم از مبارزات سیاسی و جنگ‌های نظامی، مایه‌ی امید و دلگرمی ایشان بودند. در غیاب شوهر، خانه و فرزندان را به خوبی اداره می‌کردند و در هنگام بازگشت ایشان از جنگ، به استقبالشان می‌شتافتند و با روی گشاده و لبخند حاکی از رضایت و افتخار به وی می‌نگریستند. لباس و شمشیر خون‌آلود همسر را می‌شستند و از حوادث میدان جنگ می‌پرسیدند و بدین وسیله، نقش خود را در جهاد سرنوشت‌ساز اسلام و در تقویت روانی همسر مجاهدشان ایفا می‌کردند. حمایت و پشتیبانی فاطمه‌ی زهرا (سلام الله علیها) از همسر به اندازه‌ای مهم و مؤثر بود که امیرالمؤمنین (علیه السلام)، مادامی که ایشان در قید حیات بود، تن به بیعت ندادند.
حضور اجتماعی فاطمه‌ی زهرا (سلام الله علیها) نیز حضوری فعال و آگاهانه است. یکی از نقش‌آفرینی‌های درخشان ایشان، بالا بردن فرهنگ جامعه، رشد فکر و اندیشه‌ی مردم و رفع مشکلات و شبهات آنان بود. ایشان با بهره‌مندی از احاطه‌ی علمی و قوت فکری، به تبلیغ دین و تعلیم و تربیت جامعه، به ویژه زنان اقدام می‌نمودند و مبارزه با بدعت‌ها، جهل و کج‌روی‌ها را هیچ گاه از نظر دور نمی‌داشتند.
اگر فاطمه (سلام الله علیها) صرفاً زنی خانه‌دار و به دور از سیاست و اجتماع بود، از آن همه صدمه و ضربه و آتش و مصیبت هم خبری نبود. نااهلان از فاطمه وحشت داشتند، زیرا خانه‌ی او مرکز مشاوره‌ی رجال سیاسی و محل تصمیم‌گیری‌های مهم و سرنوشت‌ساز بود و خود ایشان بارزترین مرجع رسیدگی به امور در دوران بحران سیاسی پس از رحلت پدر بودند. در تنگناهای سیاسی به ایشان مراجعه می‌شد. حتی حضرت علی (علیه السلام) نیز با وی مشورت می‌کردند.