همانطور که بدن انسان گاهی سالم است و گاهی مریض، دل انسان هم گاهی سالم و گاهی مریض می شود. گاهی آنقدر دل نورانی می شود که تعبیر "حرم الله" در وصف آن بکار برده می شود و گاهی آن چنان سخت و قسی می شود که با تعبیر "سخت و سنگین" توصیف می شود. انسان با توجه به آیات قرآن می تواند به این حقیقت دست یابد.

برای هر عاقلی روشن است که آدمی دارای دو ساحت است: درون و برون: ساحت برون مربوط به ظاهر و اعضاست و ساحت درون، مربوط به قلب. بعضی از کارهای خوب و بد را ما با اعضا و جوارح انجام می دهیم مانند نماز و روزه، یا دروغ و غیبت و... و بعضی را از طریق قلب مانند محبت و ایمان یا کبر و حسد و نفاق و...

با توجه به نجات بنى اسرائيل از چنگال فرعونيان و عبور از ميان امواج رود نيل در كمال سلامت و آزاد شدن از چهل سال بيابان گردى، و به دست آوردن نعمت شهرنشينى، و روان شدن دوازده چشمه آب كه منشأ بركات و منبع نعمات بود، مى بايست اين قوم با تنظيم امر معيشت و همدلى و تعاون با موسى بن عمران و عمل به احكام تورات خيمه عزت خود را برپا كنند، و با روى آوردن به كارهاى مثبت، و عبادت و بندگى و صداقت و درستى دنياى خود را بسازند، و به آباد نمودن آخرتشان اقدام كنند، ولى از همراهى با موسى و فرمان بردن از دستورات او و عمل به كتاب خدا عصيان ورزيدند و با بدبينى و بدگمانى به او با حضرتش به مناظره و مجادله و گفتگوى بى منطق پرداختند و چنان كه در سفر خروج باب 17 نقل شده بر ضد او برآشفتند و گفتند: روى چه حسابى ما را از مصر بيرون آوردى، آيا اراده داشتى همه ما و اولاد ما را از تشنگى نابود كنى؟ و تا جائى بدخوئى كردند كه موسى به درگاه حضرت حق عرضه داشت: خدايا با اين مردم چكنم؟! بهمين زودى سنگسارم مى كنند!!

در بعضی موارد خداوند بندگان گناهکار خود را با دادن فرصت و نعمت های بیشتر تنبیه می کند طوریکه آنان مغرور شده و بیشتر در خطا و اشتباهات خود فرو می روند و به این ترتیب بر عقوبت آنان افزوده خواهد شد.
راههای آمرزش گناهان مختلف است که در این مجال بطور خلاصه به آنها اشاره می کنیم.

1 توبه و بازگشت بسوى خدا که توأم با پشیمانى از گناهان گذشته و تصمیم بر اجتناب از گناه در آینده و جبران عملى اعمال بد، بوسیله اعمال نیک بوده باشد. آیاتى که بر این معنى دلالت دارد فراوانند.
حقیقت" توبه" ندامت و پشیمانى از گناه است که لازمه آن تصمیم جدی بر ترک گناه در آینده است، و جبران کارهایى که قابل جبران است. گفتن استغفار نیز بیانگر همین معنى است. به این ترتیب ارکان توبه را مى توان در پنج چیز خلاصه کرد:" ترک گناه- ندامت-تصمیم بر ترک در آینده- جبران گذشته- استغفار.

مصداقی از بی احترامی به پدر و مادر!
قبول کنیم که یک سری از ما جوان ها مسیری را داریم طی می کنیم که نه تنها با ارزش ترین موجودات زندگیمان را نابود می کنیم، بلکه در حقیقت و به اذعان خیلی از دوستان خودمان، در راستای نابودی خودمان بر آمده ایم...
والدین هر کس، اساس و ریشه ی جسمانی او هستند. کسی که به والدین خود بی احترامی می کند در واقع خود را بی ارزش، و بنیان خود را سُست کرده است. شاید روی همین اساس باشد که در روایات می فرمایند: بی احترامی به والدین، عمر را کوتاه، و روزی ـ مادّی و معنوی ـ را کم می کند. اگر کسی از روی خشم به والدین خود نگاه کند، خداوند او را از حوزه ی رحمت خود دور کرده و نمازش را نمی پذیرد.» [مستدرک الوسائل، ج۱۵، ص۱۹۵]

افرادی هستند که به ظاهر ایمان به خدا و پیامبر و کتاب آسمانی دارند اما عمل صالحی در رفتار و کردار آن ها دیده نمی شود، آیا تنها به خاطر داشتن یک ایمان ظاهری شامل تخفیف در عذاب می شوند؟
این افراد اگر به حساب خدا کاری انجام دهند مثلاً سرپرستی یک یتیم را به عهده بگیرند برای آنها محاسبه می شود. به حساب آوردن یا نیاوردن اعمال، تنها بر اساس باور و نیت در عمل است که برای خدا انجام شود. اما کسی که اصلاً خدا را قبول ندارد که بخواهد برای خدا کاری انجام دهد پس کفاره ای هم برای او منظور نمی شود.
کفاره متکی به شخص نیست بلکه به عمل شخص است یعنی ایمان و بی ایمانی شخص مورد توجه قرار می گیرد و بطور کلی ملاک و معیار ، ایمان است

انسان باید نحوه دعا کردن را هم از اولیاء خدا بیاموزد

شرح حدیثی از امام رضا (ع):
رَأَى عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ علیه السلام رَجُلًا يَطُوفُ بِالْكَعْبَةِ وَ هُوَ يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الصَّبْرَ قَالَ فَضَرَبَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ علیه السلام عَلَى كَتِفِهِ قَالَ سَأَلْتَ الْبَلَاءَ قُلِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْعَافِيَةَ وَ الشُّكْرَ عَلَى الْعَافِيَةِ فَإِنَّ الشُّكْرَ عَلَى الْعَافِيَةِ خَيْرٌ مِنَ الصَّبْرِ عَلَى الْبَلَاء (1)
روایت از امام رضا صلوات الله علیه منقول است که حضرت فرمودند: روزی زین العابدین صلوات الله علیه در مسجد الحرام در حال عبادت بودند که دیدند شخصی در حالی که طواف کعبه می‌کند بلند می گوید: اللهم انی اسئلک الصبر. دارد فضرب بکتفه. امام زین العابدین علیه السلام با دست مبارک زدند به شانه همین شخصی که طواف می‌کرد. در ادامه روایت دارد. قال : سئلت البلاء. با این دعا از خدا تقاضای بلا می کنی.

امام رضا (علیه السلام) فرمود: خداوند متعال فرمان داده سه چیز همراه سه چیز دیگر انجام گیرد:

1 - به نماز همراه زکات فرمان داده است، پس کسی که نماز بخواند و زکات نپردازد نمازش نیز پذیرفته نمی شود.

2 - به سپاسگزاری از خودش و پدر و مادر فرمان داده است، پس کسی که از پدر و مادرش سپاسگزاری نکند، خدا را شکر نکرده است.

3 - به تقوای الهی فرمان داده و به صله رحم، پس کسی که صله رحم انجام ندهد تقوای الهی را هم بجا نیاورده است. (بحارالانوار، ج 74، ص 77)

در آموزه های دینی ما نیکی به والدین اهمیت زیادی دارد و بلکه از مهمترین مسائل اخلاقی است كه خداوند متعال بلافاصله بعد از مسأله توحید به آن سفارش فراوان كرده است. تا جاییکه در سوره لقمان آیه 14 می خوانیم: مرا و پدر و مادرت را شكر كن. یعنی شكرگزاری در برابر پدر و مادر در قرآن مجید در ردیف شكرگزاری در برابر نعمتهای خدا قرار داده شده است. و این اهمیت جایگاه پدر و مادر را نشان می دهد که بسیار والاست.

مرگ یا همان سفر کردن از عالم دنیا به عالم دیگر همواره یکی از موضوعاتی بوده است که بشر در طول تاریخ خود به آن می اندیشیده است.

هنگامی که لغت نامه ها را در این زمینه مشاهده می کنیم درمی یابیم که در مورد معنای مرگ چنین آمده است که: المَوْتُ خَلْقٌ من خَلق اللهِ تعالى. غیره: المَوْتُ و المَوَتانُ ضِدُّ الحیاة (لسان العرب، ج 2، ص: 91) موت در لغت ضد حیات شمرده شده است.
از آنجایی که انسان طالب و خواستار بی نهایت است و مرگ را به غلط پایان کار خود می داند از آن کراهت دارد. اما هنگامی که به آیات قرآن مراجعه می کنیم درمی یابیم که یکی از نشانه های دوستان خدا این است که مرگ و سفر از دنیا به آخرت در اندیشه آنان خواستنی و مبارک است چرا که خود را عازم لقاء پروردگار خود می دانند. در سوره مبارکه جمعه خطاب به یهودیان اینگونه می فرماید که: قُلْ یَأَیهُّا الَّذِینَ هَادُواْ إِن زَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِیَاءُ لِلَّهِ مِن دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُاْ المْوْتَ إِن كُنتُمْ صَادِقِینَ (6) وَ لَا یَتَمَنَّوْنَهُ أَبَدَا بِمَا قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ وَ اللَّهُ عَلِیمُ بِالظَّالِمِینَ (7) بگو: اى قوم یهود، هرگاه مى پندارید كه شما دوستان خدا هستید، نه مردم دیگر، پس تمناى مرگ كنید اگر راست مى گویید. (6) و آنان به سبب اعمالى كه پیش از این مرتكب شده اند، هرگز تمناى مرگ نخواهند كرد و خدا به ستمكاران داناست. (7)
آماده شدن براى مرگ به این است كه از حرام اجتناب كرده و خیرات را بذل و اعطاء نمود

فرستادن صلوات و سلام بر پیامبر (صلی الله علیه و اله) و آل پیامبر (علیهم السلام) از طرف مومنان در حقیقت طلب كردن رحمت بر خودشان نیز است؛ زیرا در واقع پیامبر و ائمّه (علیهم السلام) واسطه فیض الهی هستند. اگر بر آنها صلوات نفرستیم، در واقع خود را از رحمت الهی محروم كرده ایم. بنابراین درود بر پیامبر (صلی الله علیه و اله) سبب پاكی اعمال و نیز قبولی آنها می شود، همچنین باعث اجابت دعاها، كفّاره گناهان، نورانی شدن در قیامت و راه پیدا كردن به بهشت نیز می شود.

 بخش عظيمي از محتواي اسلام را نوعدوستي، ايثار، خدمت به ديگران، كمك به درماندگان، كارگشايي براي مشكلات مردم و قضاي حاجت گرفتاران تشكيل مي دهد.

در روابط اجتماعي، كساني بر دلها حكومت مي كنند كه دلشان را خانه مهر و محبت مردم كرده باشند. برعكس، آنان كه «خود» را بيش از همه مي پسندند و «خود» را بيش از ديگران دوست دارند و آسايش و راحتي خود را بر ديگران ترجيح مي دهند، نه نزد خدا و رسول اعتباري دارند، نه در دل و جان مردم، جايي و موقعيّتي! ...
گوهر «خدمتگزاري به مردم»، تنها در دلهاي وارسته از منيّت و خودخواهي يافت مي شود. خداي مهربان، بندگانش را دوست دارد. كساني را هم كه به بندگان خدا خدمت و مهرباني كنند، دوست مي دارد و اين مقتضاي محبت و علاقه است.
• تا تواني به جهان، خدمت محتاجان كن به دمي يا درمي، يا قلمي يا قدمي
• به دمي يا درمي، يا قلمي يا قدمي به دمي يا درمي، يا قلمي يا قدمي

حتما برای همه ی شما این صحبت مصداق دارد که در هر مقام و منزلت و جایگاهی که هستید، یک ترس، حزن و غمی با شما همراه است و آنچه که متفاوت است ورژن ها و سطح های مختلف این ترس ها است؛ یکی ازاین می ترسد که خطای مرتکب شده اش را پدر و مادرش بفهمند، یکی از این می ترسد که یک روزی چیزی را که خیلی دوستش دارد را از دست بدهد و امثال این موارد ...

اما در کنار این ترس های مادی و دنیوی، هستند افرادی که یک ترس و خوف زیبایی در وجودشان نهفته و با آن ها همراهی می کند ....
خوف، ترس، حزن، غم آدمی را رها نخواهد کرد؛ چه ولی خدا باشی چه ولی شیطان باشی خوف و حزن همیشه با شما هست منتها اگر با خدا نباشی این خوف مخرب است و تو را آب می کند ولی اگر با خدا باشی این خوف نه تنها برای تو زیانی ندارد بلکه محرک است؛ تو را متعالی می کند، تو را بالا می برد قبض و بسط سیری است می گوید «أَلَا إِنَّ أَوْلِیَاءَ اللَّهِ لَاخَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلَا هُمْ یَحْزَنُونَ» (یونس/ 62)
نمی گوید اولیاء الهی خوف ندارند نه، می گوید خوفی که به زیانشان باشد ندارند، خوف مخرب نیست انسان بدون خوف که نمی شود. حضرت علی علیه السلام در نهج البلاغه در بیان ویژگی های اولیاء خدا می فرمایند: تَجَلْبَبَ اَلْخَوْفَ (نهج البلاغه، خطبه 86) خوف سر تا پای این ها را احاطه کرده در هم پیچیده و پوشیده منتها یک خوف مقدس و متعالی و یک خوف رشد دهنده، همان خوفی که گاهی وقت ها حافظ از آن یاد می کند که:

اگر به جاى بنزین مخصوص، گازوئیل یا آب در باك هواپیما بریزیم، پرواز صورت نمى گیرد، دعاى كسانى مستجاب مى شود كه در شكم آنان لقمه حرام نباشد.

دعا نه تنها در دین اسلام امرى قطعى و مسلم است، بلکه در ادیان انبیاى گذشته و نزد پیامبران سلف نیز مسأله ى دعا یک امر حتمى بوده و پیشوایان الهى این مطلب را به مردم گفته و آموخته اند، افزون بر این خودشان در موارد متعددى دعا کرده اند، که از جمله ى آن موارد دعاى حضرت ابراهیم علیه السلام و استجابت آن است که در سوره ى ابراهیم علیه السلام، آیه ى 37 ذکر گردیده است، و نیز دعاى حضرت موسى علیه السلام و پیامبران دیگر بیان شده است. خداوند در آیات متعددى بندگان را به دعا دعوت نموده است، از جمله در آیات "بقره، 186" و آیه ى "غافر، 60".

یکی از کلماتی که ما بسیار استفاده می کنیم، کلمه ی عربی برکت است که با مشتقات مختلفی چون تبریک، مبارک و... استفاده می شود، به طوری که در قرآن کریم حدود 32 بار به کار رفته است. حال سؤال این است که این برکت یعنی چه؟

واژه شناسان نوشته ‌اند: «بركت» در اصل «از بَرَكَ البعیر» می ‌باشد وقتی شتر روی زمین می نشیند و سینه‌ ی او به زمین می ‌رسد و به حالت ثبات و قرار می ‌رسد عرب می‌گوید بَرَكَ البعیر. پس بركت به معنای ثابت بودن می ‌باشد. همچنین معنای رشد و نمو و زیاد شدن هم می دهد...

توبه در هر لحظه و هر آن لازم است؛ چون انسان اگرچه ممکن است به ظاهر گناهی مرتکب نشود، اما از وسوسه های شیطان و افکار متفرقه که دل را از یاد خدا غافل می کند خالی نیست، و اگر فرض شود که از آن هم در امان باشد، از غفلت و قصور در شناخت و معرفت حق تعالی و صفات و آثار او خالی نیست، و همه اینها نقصی است که بازگشت از آنها که توبه باشد را در هر حال لازم می کند؛ لذا سالکان الی الله و اولیای الهی هر آن، در حال توبه بودند.

پیامبر اكرم ـ صلی الله علیه و آله ـ فرمود: بدانید كه بهترین اعمال شما نزد خداوند و پاكیزه ترین آنها و آنچه از همه بیشتر درجات شما را بالا می برد و بهترین چیزی كه آفتاب بر آن تابیده، ذكر خدای سبحان است؛ زیرا خدای تعالی از خودش خبر داده، فرمود: من همنشین كسی هستم كه مرا یاد كند. (عدة الداعی، احمد بن فهد، ص 238)
«ذكر»، یعنی یادكردن، خواه با زبان باشد، یا با قلب یا با هر دو، بعد از نسیان باشد، یا بعد از ادامه ذكر.
ذكر خداوند متعال از بهترین و نیکوترین اعمال نزد خدا، بهترین لذّت نزد مومنین، خوی نیکوی صالحان و نشان همنشینی با محبوب واقعی بوده و مایه شرافت و رستگاری انسان می باشد.