سال 88،سال اصلاح الگوی مصرف

تأثیر اصلاح الگوی مصرف آب در افزایش ثروت ملی

این واقعیت که ایران در منطقه خشک و نیمه‌خشک قرار دارد و منابع آبی نقشی حیاتی برای کشور دارند بر هیچ کس پوشیده نیست .‌

اعلام سال جدید به عنوان سال اصلاح الگوی مصرف یکبار دیگر این موضوع را گوشزد می‌کند که آب و مصرف آن مساله‌ای انسانی و حیاتی برای کشور است .

ساختار مهندسی و کشاورزی کشور به گونه‌ای است که متوسط مصرف سرانه آب بیش از ۲ برابر استانداردهای جهانی است .

نکته قابل توجه در بخش آب در ایران که باید مدنظر همه قرار گیرد ثابت بودن طرف عرضه است اما با توجه به افزایش جمعیت طی سال‌های آینده تقاضا نیز افزایش چشمگیر خواهد یافت. برای تعادل‌بخشی بین عرضه و تقاضای آب ناچار به مصرف بهینه این مایع حیات‌بخش هستیم .‌

مهندس سیداسدالله اسداللهی، معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت مدیریت منابع آب ایران اعتقاد دارد، اصلاح الگوی مصرف آب باید در جهت تولید ثروت ملی تفسیر شود .

در این میان بی‌مناسبت ندیدیم با توجه به آمار و ارقام موجود در خصوص مصرف فعلی آب در بخش‌های مختلف از یک سو و محدود بودن منابع و امکانات از سوی دیگر در نشستی با مهندس‌سید‌اسدالله اسداللهی به کنکاش پیرامون راهکارهای اصلاح الگوی مصرف این ماده حیاتی - به لحاظ نقشی که در توسعه آینده کشور دارد- بپردازیم که در پی آمده است .‌

▪ مصرف آب در ایران در چه وضعی قرار دارد؟‌

ـ در مصرف آب در ایران باید به سرانه مصرف هر بخش توجه شود و پس از استخراج مصرف واقعی برنامه‌هایی در جهت بهینه کردن مصرف انجام داد .

نکته اولویت‌دار در بخش مصرف بهینه آب اتخاذ تصمیمات و راهکارهای زنجیره‌ای و به هم پیوسته است .‌

آمارها حکایت از آن دارد که متوسط مصرف آب در بخش شرب ۳۵۰ لیتر در روز است که با توجه به شرایط کشور و براساس الگو باید به ۱۵۰ لیتر در روز برسد .

از سویی در برخی از کشورهای همسایه ایران که از سطح بهداشت و رفاه مناسب و خوبی نیز برخوردارند، متوسط مصرف به ۹۰ لیتر در روز رسیده است .‌

از طرف دیگر متوسط مصرف در بخش کشاورزی به ازای هر هکتار ۱۵ هزار مترمکعب است که این رقم باید به ۶۵۰۰ مترمکعب برسد .‌

▪ این الزام بر کاهش مصرف از کجا ناشی می‌شود؟

ـ‌ براساس سند ملی آب که در سال ۱۳۷۵ در دولت وقت تصویب شده الگوی مصرف بهینه آب در بخش کشاورزی و دشت‌ها تعیین شد و در برنامه‌های دوم، سوم و چهارم توسعه بر اجرای این سند تاکید شده است اما متاسفانه درصد بسیار کمی از این سند محقق شده است .

این امر نشان می‌دهد که انشا و تدوین قوانین بدون داشتن برنامه‌های عملیاتی مفید فایده نیست .

در حال حاضر بخش کشاورزی به عنوان بزرگترین مصرف‌کننده آب ۹۲ درصد منابع آبی را به خود اختصاص داده است .

برهمین اساس اصلاح الگوی مصرف در این بخش تاثیرات بسیار شگرفی دارد .

▪ پس چرا این قوانین و اسناد بالادستی اجرایی نشده است؟

ـ به علت اینکه برنامه‌های مدونی وجود نداشته است .

و تنها در برنامه دوم، سوم و چهارم توصیه‌هایی شده است و تکالیف موجود در اسناد بالادستی بدون اجرا رها شده است. اصلاح الگوی مصرف باید در جهت تولید ثروت تفسیر شود. معتقدم نگاه به اصلاح الگوی مصرف باید همانند نگرش به مخازن و منابع زیرزمینی باشد .‌

در صورت برنامه‌ریزی درست در بخش اصلاح الگوی مصرف، تحول اساسی در بخش‌های اقتصادی، کشاورزی، تکنولوژیکی و ... ایجاد می‌شود. از سویی، در بخش کشاورزی به دلیل بهای ناچیز و حتی رایگان آب مشاهده می‌شود که هدررفت آب بسیار بالاست .‌

متاسفانه مجلس شورای اسلامی چند سال قبل حق النظاره ناچیز آب را صفر در نظر گرفت؛ برهمین اساس کشاورزی که وظیفه توزیع آب در مزرعه‌اش را دارد، هیچ نگرانی نسبت به مصرف بی‌رویه آب در زمین‌های کشاورزی ندارد .

▪ چرا به آب به عنوان یک کالای استراتژیک در هیچ سطحی از جامعه نگریسته نمی‌شود؟

ـ نگاه به آب باید به صورت یک زنجیره به هم پیوسته در کنار سایر عوامل باشد .‌

اصلاح قوانین و بهای آب و در کنار آن تغییر نگرش به آب می‌تواند آب را به عنوان یک کالای مهم در نظر ما بیاورد.کشاورز باید به این باور برسد که منافع حاصل از صرفه‌جویی به خود او بر می‌گردد .‌

از سوی دیگر در تمام کشورهای توسعه یافته آب به صورت حجمی در اختیار مشترکان قرار می‌گیرد .‌

برهمین اساس ما در نظر داریم در بخش کشاورزی اقدام به نصب کنتورهای هوشمند بر روی چاه‌ها کنیم که براساس برنامه‌ای که برای هر کنتور تعریف شده حجم آب عرضه شده به کشاورز معلوم است .‌

در صورتی که مصرف فراتر از حد تعریف شده باشد برق کنتور قطع می‌شود .‌

▪‌ الگوی مصرف در بخش آب به چه معناست؟‌

ـ‌ الگوی مصرف اینگونه تعریف شده که به عنوان مثال هر انسان شهری برای رفع نیازهای خود در شرب، بهداشت، فضای سبز به چه میزان آب نیاز دارد و شرایط محیط زندگی فرد نیز لحاظ شده است .‌

براساس این الگو مصرف آب در بخش شرب باید از ۳۵۰ لیتر به ۱۵۰ لیتر برسد .‌

در هیچ کجا کسی با آب شرب ماشین و حیاط خانه‌اش را نمی‌شوید چرا که اصلا صرفه اقتصادی ندارد که اقدام به این کار کند .‌

این الگوها تدوین شده است. به عنوان مثال مشخص کرده‌ایم در جاهایی که آب کم داریم، شالی کاشته نشود. این موارد را دولت الزام کرده است حال اجرا شدن آن یک بحث دیگر است .‌

ما از سرشاخه‌های دز و خوزستان آب را با مشکلات فراوان به اصفهان و یزد منتقل می‌کنیم، حال در نظر بگیرید با همین آبی که منتقل شده عده‌ای اقدام به کشت شالی کنند که می‌کنند و در صورت اعتراض ما اعلام کنند که اقدامشان در جهت خودکفایی است .‌

اما محاسبه نمی‌شود که به چه قیمتی قرار است به خودکفایی برسیم. در سند ملی آب نیز به همین موارد اشاره شده است .‌

▪ مگر سند ملی آب جزو اسناد بالادستی نیست؟‌

ـ‌ بالاترین سند در بخش کشاورزی است .‌

▪‌ پس چرا قوانین پایین دستی بدون توجه به آن تدوین می‌شود؟

ـ‌ ما نیز همین انتقاد را داریم که چرا با وجود این میزان دستگاه نظارتی هیچ نگرانی در مورد اجرا نشدن این سند بسیار مهم وجود ندارد. سئوال این‌جاست که چه نهادی مدعی‌العموم اجرا نشدن این قوانین و احکام است .‌

▪ حال با توجه به اعلام سال جاری به عنوان سال اصلاح الگوی مصرف نمی‌توانید راهکارهایی را در نظر بگیرید؟

ـ در حال حاضر اقدام اولویت‌دار در بخش آب با عنایت به سخنان مقام معظم رهبری، تدوین برنامه‌های عملیاتی از سوی تمام نهادهای تاثیرگذار است .‌

باید به این موضوع توجه شود که باید با همین امکانات موجود و ظرفیت فعلی اقدام به اصلاح رویه جاری کرد .‌

در صورتی که افرادی از این فرصت طلایی در قالب تدوین برنامه استفاده نکنند یا پیام را درک نکرده‌اند و یا می‌خواهند رفع تکلیف کنند. در بخش کشاورزی با یک اقدام نظارتی و کار کم می‌توان از شبکه موجود فعلی که سرمایه‌گذاری کلانی بر روی آن شده، بهترین استفاده را کرد .‌

از سوی دیگر سیستم‌های آبیاری تحت فشار باید به سرعت توسعه یابد. متاسفانه در حال حاضر مشاهده می‌شود که عده‌ای وارد فاز دوم اصلاح الگوی مصرف شده‌اند و اعلام می‌کنند که برای اصلاح الگوی مصرف باید مبلغ کلانی اعتبار تخصیص یابد، در صورتی که در گام اول باید به فکر بالا بردن کارایی از امکانات موجود بود. در حال حاضر همه باید به این فکر باشند که چه باید کرد؟ هم‌اکنون مشاهده می‌شود که از عمق ۴۰۰ متری زمین آب برداشت می‌شود. هزینه برق این چاه تقریبا جهانی است و برای آب نیز هیچ پولی دریافت نمی‌شود، اما کشاورز محصولی می‌کارد که هیچ توجیه و منطق اقتصادی ندارد. به عنوان مثال در یزد اقدام به کشت خیار می‌کند، در حالی که ما می‌توانیم این محصول را در دیگر نقاط کشور با صرف کمترین هزینه و مصرف آب کمتر پرورش داد و در اختیار مردم یزد قرار داد .‌

▪ این الزامات در کجا باید تدوین شود؟‌

ـ‌ دولت باید اقدام به برگزاری جلسه کند تا تمام دستگاه‌ها اعم از وزارتخانه‌ها، واحدهای سیاسی و نظام بانکی به یک اجماع نظر درباره اصلاح الگوی مصرف برسند. تمام این‌ها باید به صورت زنجیره‌ای نگریسته شود .‌

▪ اعلام می‌شود که بخش کشاورزی به عنوان بزرگترین مصرف‌کننده آب است حال اقدام عملی در این زمینه چیست؟

ـ در بخش آب زیرزمینی، امسال مصمم هستیم که کنتورهای هوشمند بر روی چاه‌های کشاورزی نصب شوند. این کنتورهای هوشمند آب را مطابق الگوی مصرف تحویل کشاورز می‌دهد .‌

▪‌ براساس الگو هنوز زیرساخت‌ها در بخش کشاورزی شکل نگرفته است؟

ـ ایرادی ندارد، کنتورها در بخش کوچکی قرار است نصب شود. در گام اول اعلام کرده‌ایم که با نصب این کنتورها مصارف به راحتی توسط خود کشاورز قابل کنترل است به عنوان مثال در مناطق گرمسیری بهترین زمان آبیاری شب است، در صورتی که کنتورهای هوشمند در این مناطق نصب شود کشاورز می‌داند به علت اینکه آب به صورت حجمی تحویل داده می‌شود، ترجیح می‌دهد که زمان آبیاری‌اش را به شب منتقل کند .‌

آیا فکر می‌کنید که این اقدامات به ظاهر کوچک در بخش کشاورزی عملی نیست. در حال حاضر ۶۵ میلیارد مترمکعب آب از منابع زیرزمینی در بخش کشاورزی استفاده می‌شود و در صورت درصد کوچکی صرفه‌جویی در این بخش رقم قابل توجهی آب ذخیره می‌شود .‌

▪ نصب این کنتورها چه میزان صرفه‌جویی در بر خواهد داشت؟‌

ـ‌ با نصب این کنتورها در تمام کشور ۴۰درصد صرفه‌جویی حاصل می‌شود .

▪ در فاز اول چه تعداد کنتور نصب می‌شود؟

ـ ۵۰ هزار عدد از این کنتورها امسال نصب می‌شود با نصب این کنتورها ۳۰درصد صرفه‌جویی در هرنقطه‌ای که این کنتورها

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

چهارشنبه 14 بهمن 1388

نظرات0

اصلاح الگوي مصرف را با صرفه جويي « آب » آغاز كنيم

همين كه هوا گرم مي شود مصرف آب نيز افزايش مي يابد. البته اين وضعيت طبيعي است چون هيچ مايع ديگري جز آب نمي تواند در مقابل هرم گرماي هوا مقاومت كند و حيات و خنكي را به ارمغان بياورد اما در بسياري از موارد از همين مايه حيات به صورت غلط استفاده مي شود كه جز اسراف و نابودي معناي ديگري براي آن نمي توان قرار داد.
تقريبا براي همه ما اتفاق افتاده كه در رستوراني سفارش چاي بدهيم . حتي اگر چاي جوشيده مانده يا سرد هم باشد دلمان نمي آيد آن را هدر دهيم و با اين ادعا كه براي آن پول پرداخت كرديم سعي مي كنيم آن را تا آخرين قطره مصرف كنيم .
در طرف مقابل اگر در همان رستوران پارچ آبي روي ميز ما باشد و هنگام مصرف متوجه گرمي و ملايمت آب و يا اندكي ماندگي و كهنگي آن شويم نه تنها يك ليوان از آن آب كه چه بسا همه آب پارچ را دور مي ريزيم . كاري كه حتي براي آب هاي موجود در بطريهاي آب خريداري شده هم اين كار را انجام نمي دهيم ! درحاليكه با آن حجم آب پارچ مي توانيم دوـ سه بطري آب نيم ليتري يا چندين استكان چاي و... فراهم آوريم ولي نمي دانيم چرا دلمان براي آب لوله كشي نمي سوزد شايد به اين دليل كه هرگاه شير آب را باز كرديم آب را درون آن جاري ديديم و به اصطلاح سختي نداشتن آب را نچشيده ايم .
مصرف به جا و درست آب مصرف نكردن آن و نشستن دست ها و صورت استحمام نكردن نشستن ميوه و سبزي و... نيست . اما اگر بدانيم هر قطره آبي كه هدر مي دهيم چگونه به دست مي آيد و به دست ما مي رسد هيچگاه به خود اجازه نمي دهيم براي هر دفعه شستن دست و صورت و يا حتي وضو گرفتن شير آب را هر قدر كه بخواهيم بازنگه داريم و آب پاك و زلال و سالم را بي تفاوت روانه چاه و فاضلاب نمائيم آبي كه پس از نفوذ به چاه فاضلاب ديگر هيچگاه قابل مصرف نخواهد شد اما تا قبل از آن مي توانيم با جرعه اي عطش تشنگي را از خود يا ديگران بزدائيم و حتي با چندين قطره از آن پرنده اي افسرده را شاداب و سرزنده ببينيم .
يكبار ديگر به اين نعمت عظيم الهي توجه و به اين مساله فكر كنيم كه اگر لحظه اي آب نباشد و به آن هم نياز داشته باشيم چه پيش خواهد آمد آنگاه به شدت متوجه اهميت آن خواهيم شد زيرا اگر آب نباشد بهداشت زندگي و حتي حيات انساني حيواني و نباتي وجود نخواهد داشت و حتي جوامع بشري نيز كه براساس آب شكل گرفتند نابود خواهند شد همچنانكه از هزاران سال پيش هر روستا و شهري به اقتضاي وجود آب شكل گرفت مگر اينكه استثنايي در ميان باشد كه آن نيز بسيار محدود و انگشت شمار است .
خوشبختانه با توصيه رهبر معظم انقلاب سال جاري به سال اصلاح الگوي مصرف در همه زمينه ها نامگذاري شده است اما با توجه به اينكه كشور ما سرزمين خشك و نيمه خشك است اصلاح الگوي مصرف آب مي تواند به عنوان مهمترين الگوي توسعه اجتماعي و اقتصادي در كشورمان قرار گيرد و بقيه امور را با موفقيت با خود همراه سازد.
رشد سريع جمعيت شهري در سه دهه اخير در كشور ما و ارتقا سطح فرهنگ و بهداشت عمومي و گسترش صنايع در سطح شهرهاي بزرگ و افزايش نياز به محصولات كشاورزي از عمده ترين عوامل افزايش تقاضا و بالا رفتن ميزان مصرف آب و توليد فاضلاب شهري و مصرف آب كشاورزي در ايران به شمار مي رود كه اگر در اين حوزه نتوان الگوي تعريف شده مصرف آب را در بخش هاي خانگي صنعتي و كشاورزي اجرايي كرد نبايد اميدوار بود كه اين سرزمين در 17 سال باقيمانده به سال افق چشم انداز 1400 به كشوري خشك و كم آب و به شدت نيازمند و تشنه تبديل نشود.
نكته اساسي ديگر اينكه اگرچه مجموع كشورمان در منطقه حاره و گرم كره زمين قرار دارد اما عمده شهرهاي بزرگ و پرجمعيت آن هم در مناطق گرم و خشك كشور قرار دارند و تهران اصفهان يزد شيراز كرمان سمنان اهواز زاهدان زابل مشهد و... از جمله اين شهرها هستند كه به مجرد كاهش نزولات آسماني در معرض تهديد كم آبي قرار مي گيرند كه تجربه سهميه بندي آب مصرفي اين شهرها نيز در خاطر شهروندان آن ماندگار است .
به عنوان نمونه رودخانه هايي كه براي شهر بسيار پرجمعيت تهران آب مي آورند رودخانه هاي كرج و جاجرود هستند كه همه مي دانيم يك ظرفيت و محدويت خاص دارند و كل ريزش جوي منطقه تهران نيز در سال بيشتر از 250 ميلي متر نيست و از اين 250 ميلي متر به جز آن بخشي كه دردشت تهران و آبرفت تهران مي بارد آن چيزي را كه بالادست از محل اين رودخانه ها دريافت مي شود ميانگين 30 ساله رودخانه كرج 450 ميليون متر مكعب و براي جاجرود در سال حدود 250 تا 270 ميليون متر مكعب است كه اخيرا بخشي از آب سد طالقان هم به آن اضافه شده است ولي اگر بخواهيم سهم سرانه مردم شهر 10 ـ12 ميليون نفري تهران را با ميزان آب موجود براي مصرف محاسبه كنيم به شرايط بسيار ناخوشايندي مي رسيم و اگر آن را بخواهيم با روحيه مصرف زدگي خود تكميل نمائيم به وضعيت بسيار نااميد كننده تري خواهيم رسيد.
اين شرايط درحالي براي تك تك آحاد مردم پيش آمده كه 50 سال پيش يعني در سال 1338 سرانه هر ايراني حدود 7000 مترمكعب آب در سال بود كه اين رقم اكنون به زير 2 هزار متر مكعب و در برخي از شهرها به 1500 مترمكعب رسيده است .
پس همه ما اين مساله را پذيرفتيم كه شرايط زندگي در محيط هاي شهري امروز با شرايط 50 سال پيش شهرها و روستاهاي كشور بسيار متفاوت شده است زيرا گسترش جمعيت و ساخت و ساز مسكن و به ويژه آپارتمان هاي چندين طبقه ايجاب مي كند كه همواره بهداشت فردي و گروهي فراهم باشد چرا كه با توجه به وجود انواع آلاينده ها در شهرهاي بزرگ مردم اين شهرها بسيار سريعتر در معرض خطرات تخريبي آلودگي آب و محيط زيست قرار دارند و در اين ميان تضمين سلامت آب نقش بسيار مهمي را با خود دارد.
با اين حساب آيا يك روز را بدون آب شرب سالم مي توان در اين شهرها ماندگار شد البته اصلاح الگوي مصرف آب صرفا در مصرف آب خلاصه نمي شود بلكه بايد آن اصلاح را ابتدا در حوزه شهرسازي مدنظر قرار داد و طراحي مهندسي و معماري ساخت و ساز شهري و به ويژه آپارتمان ها اين موضوع مورد توجه قرار گيرد درحاليكه در شهر بزرگي چون تهران توسعه شهري در تمام شهرك ها و برج سازيهاي شمال غرب و شمال و شمال شرق تهران در ارتفاعات خارج از حوزه آبي توزيع تهران انجام شده و پس از مدتي با فشارهاي سياسي و مديريتي سازمان آب تهران مجبور مي شود به اين شهرك ها و برج ها كه در خارج از محدوده توسعه شهري و حتي ارتفاعات ساخته شده آب برساند واقعا آيا چنين توسعه تا متوازن شهري جز از اصلي ترين عوامل اسراف آب بدل نخواهد شد در اين شرايط به هيچ وجه نبايد آب را به عنوان كالايي اقتصادي معرفي كرد كه با فشار مادي پول و ثروت و حتي فشارهاي سياسي آن را به هدر داد. يقينا مقياس اندازه گيري براي آب هيچ چيزي جز « حيات » نيست و دقيقا به همين دليل است كه جامعه بايد با شناخت قدر آب را بداند و آن را از بقيه كالاهاي مصرفي همچون انرژي و سوخت غذا پوشاك مسكن و... متمايز سازد و آن گاه در مصرف قطره قطره آن دقت بيشتري به خرج داد.
متاسفانه با توجه به چنين محدوديت هاي منابع آبي در كشور مصرف آن چه در بخشي شرب و چه در بخش كشاورزي و صنعتي با اسراف همراه است كه نشان مي دهد عليرغم توصيه هاي فراوان كارشناسان درباره شرايط وخيم آبي در كشور هنوز ارزش واقعي آب در كشور ما شناخته شده نيست و همه جا با هرز دادن اين مايه حيات و حتي به مراتب بدتر و خطرناك تر با تبديل آن به پساب و شيرابه هاي مخرب محيط زيست خطرات چندگانه اي را پيش پاي زندگي خود و نسل آينده در اين سرزمين قرار مي دهيم .
چه بايد كرد و چه راهي پيش پاي همه ساكنان اين سرزمين خشك و كم آب وجود دارد براساس ميانگين بلند مدت بارندگي در كشور گره اصلي مشكلات ما نداشتن برنامه ريزي بلند مدت براي رفع مشكل آبرساني و مصرف درست آن در زمينه هاي كشاورزي و شرب است . اين تجربه بومي جامعه ما است كه به مجرد مشاهده ريزش هاي جوي صرفه جويي را فراموش و برنامه هاي مراقبت از منابع آبي دوران بروز خشكسالي را رها مي كنيم !
سال جاري گرمترين سال كره زمين
براساس اعلام معاونت مناطق خشك و نيمه خشك جنگل ها مراتع و آبخيزداري كشور به نقل از منابع جهاني سال جاري ميلادي 2009 گرمترين سال كره زمين است كه شدت تغييرات اقليمي در مناطق خشك بيشتر است و اين وضعيت سبب شده كه دوره خشكسالي در ايران نسبت به گذشته كوتاهتر شود بدين معني كه اگر در هر 10 سال يك بار در ايران خشكسالي رخ مي داد درحال حاضر هر سه يا 4 سال با يك سالي شاهد وقوع خشكسالي بود .
طبق اين اعلام موضع محدوديت آب در مناطق خشك كشور واقعيتي غيرقابل انكار است به طوري كه سبب افت سطح آب هاي زيرزميني در بسياري از دشت هاي كشور شده است . به همين دليل مهمترين راه براي صرفه جويي در مصرف آب در حوزه كشاورزي توسعه شبكه آبرساني سرپوشيده به اراضي و گسترش فعاليت كشاورزي گلخانه اي است زيرا در هر هزار متر گلخانه مي توان به ميزان 10 هكتار كشت آبي ارزش افزوده ايجاد كرد و استفاده از شيوه غرقابي در آبياري بدترين نوع مصرف آب براي ما است .
در همين زمينه رئيس سازمان هواشناسي كشور هم اعلام مي كند كه در سال جاري در 18 استان كشور به صورت كلي و يا به صورت لكه اي با خشكسالي ولي با شدت كمتر از سال گذشته مواجه هستند.
وي مي افزايد : امسال در پنج استان كشور شامل استانهاي فارس بوشهر خوزستان ايلام و بخش هايي از استان كهكيلويه وبويراحمد با مشكل خشكسالي اما با شدت كمتر از سال گذشته روبروئيم و در مجموع در 18 استان تا حدودي خشكسالي خواهد بود .

وي بارش هاي اخير را نقطه پايان خشكسالي نمي داند و مي افزايد : بارش هاي اخير خشكسالي هاي سالهاي گذشته را جبران نمي كند زيرا خشكسالي در سالهاي گذشته بسيار شديد بوده و منابع آبي فراواني مصرف شده است و اين بارندگي ها كمبودهاي گذشته را جبران نمي كند.
طبق اين اظهارات اگرچه در سال جاري در زمينه تامين آب شرب مشكل چنداني وجود ندارد و سهميه بندي آب هم پديد نمي آيد اما همچنانكه اشاره شد در 18 استان از لحاظ تامين آب كشاورزي مشكل وجود دارد كه نشان مي دهد اصلاح الگوي مصرف آب بايد به صورت يك برنامه و هدف ملي همواره در دستور كار مردم و مسئولان باشد.
مهندس پرويز فتاح وزير نيرو نيز اخيرا با تاكيد مجدد به ضرورت صرفه جويي در مصرف آب اعلام كرد كه ذخيره آب كشور بايد تا آذرماه آينده مديريت شود و با منطق و برنامه درخصوص مصرف آن پيش برويم ولي سهم آب شرب مردم محفوظ است و جيره بندي آب در تابستان امسال نداريم .
وي ادامه داد : البته نمي توان با صراحت اعلام كرد كه وضعيت تامين آب شرب مردم خيلي خوب است . بلكه سهم آب شرب را بايد از ميزان آبي كه در اختيار است خارج كرد و مازاد را با نگاه به آينده و پاييز كه ممكن است به هر دليلي بارندگي خوبي نباشد مديريت كرد.
وزير نيرو افزود : براي آب كشاورزي در نيمه جنوبي كشور همچنان محدوديت اعمال مي شود اما در نيمه شمالي كشور بارندگي امسال بهتر بوده است و محدوديت آب كشاورزي نداشته ايم . ولي براي نيمه جنوبي كشور كه كاهش بارش را شاهد بوديم محدوديت كشت تابستانه و پاييزه داريم .
وي گفت : سال گذشته از نظر بارندگي سال سختي بود و وزارت نيرو اميدوار بود كه نيمه دوم سال 87 بارندگي هاي پاييزي و برف زمستاني بتواند كمبودها را جبران كند كه پيش بيني هواشناسي هم همين بود. ولي زمانيكه به آخر اسفند رسيديم نگراني بيشتر شد و نه تنها جبران نشد كه نسبت به طول سال هم عقب افتاده ايم .
وي بارندگي تابستاني را در آمار رسمي كم اثر دانست و گفت : حتي اگر حداكثر 20 ميلي متر باران در تابستان اتفاق بيفتد رقم بارندگي كل كشور در سال آبي جاري به 195 ميلي متر مي رسد كه بازهم تا 250 ميلي متر متوسط بارندگي در 40 سال اخير حدود 15 درصد عقب

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

چهارشنبه 14 بهمن 1388

نظرات0

آبياري شبانه از راهكارهاي كاهش مصرف آب در خشكسالي

آبياري شبانه از راهكارهاي كاهش مصرف آب در خشكسالي

كشاورزان بخوانند
آبياري شبانه از راهكارهاي كاهش مصرف آب در خشكسالي
حذف نوبت آبياري روزانه و جايگزيني آن با آبياري شبانه تا 30 درصد مقدار تبخير را كاهش مي دهد.كارشناسان كشاورزي اين مطلب را مي گويند و تاكيد دارند آبياري شبانه علاوه بر اين كه آب بيشتري در اختيار گياه قرار مي دهد باعث خشكسالي گياه در طول روز نيز نخواهد شد.براي اين دسته از كشاورزان، استفاده از فانوس هاي خورشيدي كه نور خورشيد را در طول روز جذب و در شب به صورت نورافكن مزرعه را روشن مي كند، توصيه مي شود و كشاورزان بايد آبياري روزانه را حذف و از سيستم هاي آبياري تحت فشار و مدرن استفاده كنند زيرا در چنين وضعيتي استفاده بهينه در مصرف آب و افزايش بهره وري با روش هاي مناسب، بهترين راه مقابله و گذرا از اين بحران است.همچنين با توجه به آسيب ديدن اراضي ديم در اثر كمبود بارش، تدابيري بايد به كار گرفته شود كه عملكرد در واحد سطح اراضي آبي افزايش يابد و استفاده از كودهاي زيستي سريع الجذب بسيار مفيد خواهد بود.به علاوه استفاده از بذرهاي گواهي شده و مقاوم به بي آبي مركز تحقيقات ديم در كاهش خسارات ناشي از خشكسالي مفيد است و در صورت لزوم بايد برنامه اي تدوين شود تا امكان استفاده از ماشين هاي آب پاش نظامي

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

چهارشنبه 14 بهمن 1388

نظرات0

الگوي مصرف در وقت، آب و برق

● نويسنده: محمد حسين - دادرس

● منبع: روزنامه - جام جم- به نقل از باشگاه اندیشه

اين‌كه الگوي مصرف مردم ايران در بخش‌هاي مختلف، الگويي غيربهينه و سرشار از ناكارآمدي است، تقريبا مورد وفاق همه ما قرار دارد و كسي در اين مساله ترديد به خود راه نمي‌دهد؛ اما اين‌كه چنين الگوي غيربهينه را چگونه مي‌توان اصلاح كرد و اصولا الگوي مطلوب چيست، محل اختلاف نظر فراوان است.

در اين ميان، آنچه از رسانه‌ها و مطبوعات برمي‌آيد ارائه الگوها و راهكارهاي صحيح و اصولي مصرف در بخش‌هاي مختلف است كه مي‌تواند در برخي حوزه‌ها راهگشا باشد. مقاله حاضر نيز در همين راستا به ارائه برخي راهكارها در زمينه اصلاح الگوي مصرف مي‌پردازد.

صرفه‌جويي در لغت به معني اندازه نگه داشتن در خرج يا منابع است كه در مقابل آن اسراف به معني از حد ميانه خارج شدن و تبذير به معني بيهوده خرج كردن است.

در حقيقت صرفه‌جويي مسير قرار داشتن در حد تعادل و نياز و استفاده بجا را از منابع دنبال مي‌كند، اگرچه ممكن است استنباط عدم استفاده از منابع در ذهن متبادر شود.

نيازهاي نامحدود جامعه بشري و توجه به منابع محدود موجود، مديران را مكلف به ارائه تدبير و برنامه‌اي براي استفاده بهينه از منابع مي‌كند. روي آوردن مديران جوامع امروزي به علم ژنتيك و حضور در عرصه نانوتكنولوژي، شايد پاسخي به نيازهاي فراوان جوامع است كه در قالب زمان و مكان و منابع جغرافيايي آن مجموعه دست يافتني نيست. بهره‌گيري از خواص مناسب‌تر و تجميع آن در يك محصول به منظور بالا بردن كيفيت، حجم بيشتر، رشد سريع‌تر و آفت‌پذيري كمتر در علم ژنتيك بخشي از اقدامي است در حفظ و استفاده مناسب‌تر منابع كه نظر بسياري از مديران امروزي را به خود جلب كرده است. اگر وظيفه‌گردانندگان امور، دسترسي به كيفيت و كميت بيشتر براي پاسخگويي به نياز است، وظيفه مصرف‌كنندگان نيز سعي در مصرف بجا و اجتناب از هدر دادن منابع است. اين رابطه دوطرفه، نياز به مكانيسمي (ساز و كاري) دارد كه به طور ساختاري جامعه را در مسير تعادل هدايت كند. براي نيل به اين اهداف بايد مشكلات و موانع موجود آسيب‌شناسي شود تا بتوان راه‌حل‌هاي مناسبي براي رفع آنها ارائه كرد.

امروزه در كشور ما نبود اين ارتباط و چرخه مناسب، منابع فراواني را با سرعت به هدر مي‌دهد. يكي از دلايل رشد كشورهاي جهان پيشرفته، برنامه‌ريزي صحيح براي حفظ منابع و برقراري ارتباط مناسب ميان منابع موجود و شيوه مصرف است كه در فرهنگ جامعه‌شان نهادينه شده و ما در ايران اسلامي بايد اين مهم را بدقت مورد ملاحظه قرار دهيم.

توجه به برنامه‌هاي اساسي و بلندمدت در جامعه امروز ايران چقدر لازم به عنوان اولويت چگونه خودنمايي مي‌كند؟ آيا وجود ذخاير ارزي فراوان امروز كشور از يك طرف و خيل عظيم نيروي مستعد بيكار و وجود نرخ بيكاري بالا در جامعه از طرف ديگر، همچنين هدر رفتن منابع فراوان آبي رودخانه‌اي در جنوب و غرب كشور، منابع آبي سطح‌الارضي در فصول ابتدايي سال و زمستان و عدم تلاش در حفظ آن، مواجه بودن كشور با كمبود آب در بخش مصرف انساني و كشاورزي كمترين بهره از خطوط راه‌‌آهن شهري در شهرهاي بزرگ و اتلاف ميلياردها ساعت وقت ارزشمند شهروندان در طول روز و... چگونه قابل تجمع است و مديران امروز جامعه چه پاسخي براي آن دارند؟

موضوعات ذيل بخشي از موضوعات اساسي از بين نيازهاي جامعه ايران است كه مي‌تواند مديران جامعه را در جهت تدبير آن كمك كند.

تدبير وقت جامعه

ساعت‌ها عمرها را به غارت مي‌برند و آنها را فاني مي‌گردانند. در عين حال كه زيباترين واژه‌ها و اصطلاحات را در فرهنگ غني خود داريم و وقت را طلا مي‌ناميم، ولي بيشترين اتلاف زمان را در زندگي روزانه مردم كشورمان شاهد هستيم.

مديريت، اين امر مهم با برنامه‌ريزي و آموزش دولت ميسر است. بايد شيوه‌هاي صحيح استفاده از زمان در فرهنگ جامعه و زندگي مردم جايگزين شيوه‌هاي غلط شود و بخش مهم‌تر كه مورد فوق را در درازمدت تامين خواهد كرد، ايجاد زمينه‌هاي لازم توسط دولت براي قرار دادن مصرف وقت مردم در جهت صحيح و استفاده بهينه است.

مصرف روزانه چندين ساعت از بهترين زمان‌هاي مردم در شهرهاي بزرگ مثل تهران و شهرهاي بزرگ ديگر كشور، در حقيقت سرمايه عظيم كشور را به هدر مي‌دهد. اين آفت با سرعت سرسام‌‌آوري در حال پيشرفت بوده با حضور خودروهاي بيشتر در خيابان‌ها و افزايش جمعيت به دليل مهاجرت‌ها به سوي شهرهاي بزرگ رو به گسترش است. گسترش خطوط قطارهاي زيرزميني با سرعت افزون مي‌تواند قدرت ظهور وسايل نقليه عمومي شهري و اطمينان عمومي جامعه بر تكيه بر وسايل خدمات شهري براي جابه‌جايي را افزايش دهد.

وجود فيلم‌‌ها و كتابخانه‌هايي با تنوع موضوع براي آموزش و ارتقاي فرهنگ عمومي در وسايل نقليه عمومي و محل‌هاي انتظار آن، وقت اتلافي را به وقت مفيد تبديل مي‌كند كه نياز است در برنامه شهري مورد عنايت قرار گيرد.

وقت مردم در ترمينال‌هاي عمومي، ايستگاه‌هاي قطار و هواپيما با وسايل جذاب ورزشي، كلاس‌هاي الكترونيكي كوتاه مدت و مفيد، فيلم و كتابخانه‌ها مي‌تواند مفيد مصرف شود.

در روستاها پس از فصول كاشت و برداشت بقيه اوقات در صرف زمان غيرمفيد است كه هدايت منطقي آن به سوي كتابخانه‌هاي سيار (با ماشين) و پخش فيلم‌هاي آموزشي و آموزش مهارت‌هاي زندگي در محيطي متناسب با محل زندگي با برنامه‌ريزي صحيح، علاوه بر مديريت مناسب زمان، سطح دانش و تخصص حرفه‌اي روستاها را نيز بالا مي‌برد و منجر به افزايش بازدهي اقتصادي خواهد شد.

گذران زمان بدون برنامه در قشري از مردم يا در بخش قابل توجه از مردم در زمان تعطيلات تابستان موجود است كه نياز است با جاذبه‌هاي متنوع اين اوقات به نحو شايسته‌اي مديريت شود.

گسترش كلاس‌هاي آموزش فني و حرفه‌اي براي ايجاد اشتغال و كاهش بيكاران و زمان بيكاري جامعه جهت تربيت متخصص و ايجاد توان ورود به عرصه‌هاي نياز.

آب

بسياري از صاحبنظران بحران‌هاي اجتماعي آتي را مرتبط با آب مي‌دانند. كشور ما همواره در گذشته بخصوص در سال‌هاي جاري با افزايش جمعيت از كمبود آب رنج برده است. آمار گوياي اين مطلب است كه در كشور، استفاده ناصحيح آب در زندگي شهري و در بخش كشاورزي همچنين عدم بازيافت آن باعث به وجود آمدن بخشي از نارسايي‌ها بوده و تدبير 3 مورد ياد شده، مقدار قابل ملاحظه‌اي كشور را از كم‌آبي نجات خواهد داد.

مصرف سرانه آب (ليتر در روز) در شيراز 155 ليتر، در قم 166 ليتر، در خوزستان 234 ليتر بوده در حالي‌كه در ظهرون عربستان 87 ليتر، در مكزيك 100 ليتر و در مالزي 90 ليتر است.

در بخش آب كشاورزي مصرف جهاني صيفي‌جات 7000 تا 10500، چغندر قند 5500 تا 7500 و ذرت 5000 تا 8000 متر مكعب در هكتار است حال آن‌كه در كشور ما صيفي‌جات 17900، چغندر قند 10000 تا 14000 و ذرت 10000 تا 12000 متر مكعب در هكتار است.

در بخش نظارت دولت

الف - جمع‌آوري و هدايت و حفظ آب‌هاي سطح الارضي

ب - كشور ما علاوه ب

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

چهارشنبه 14 بهمن 1388

نظرات0

ارائه راهکارهای راهبردی مصرف بهینه آب در کشاورزی

مقدمه:

آب مایه حیات است و به گفته خداوند:(و من جعلنا من ماء کل شئ حی.)(و هر چیزی را از آب زنده کردیم)و این نعمت الهی غیر قابل جایگزین و از جمله انفال متعلق به همه ساکنین یک سرزمین بوده و دسترسی به آب به خصوص برای شرب و بهداشت حق همه انسانهاست.

روند رو به تزاید جمعیت و گسترش شهر نشینی نیاز مند تامین آّب شرب و بهداشت جامعه,امنیت غذایی,محیط زیست افراد,تامین آب کشاورزی وصنعت که به عنوان ارکان حیات انسانهاست, میباشد.لذا به دلیل محدود و ثابت بودن مقدار آب تجدید شونده,رقابت بین مصرف کنندگان آب شرب,کشاورزی و صنعتی از یک سو و رقابت در سطح حوضه های آبریز از سوی دیگر در آینده می تواند تشدید شود و یا چلشهای جدیدی را موجب شود.از طرفی آلودگی آب گسترش یافته و در دوره های خشکسالی و توزیع نا همگون نزولات آسمانی در سر زمین و آثار تخریبی آبهای جاری ناشی از سیلابها شرایطی را به وجود آورده است که اگر منابع آب مديریت نشود و کیفیت و کمیت آنها مورد توجه قرار نگیرد ممکن است تنشهای غیر قابل پیش بینی را برای کشورها به وجود آید.

درسطح منطقه ای نیزدرخاورمیانه آب به عاملی برای جبهه گیری بین تعدادی ازکشورها علیه یکدیگر مبدل شده است.بر خلاف نفت و کالاهای دیگر آب را نمی توان در حجم زیاد از جایی به جای دیگر انتقال داد و لذا مصرف آن فقط به منابع محلی محدود است در این صورت باید بپذیریم که اکثر مناطق کشور با کم آبی مواجه می باشد.به طوری که کمبود آب در بعضی مناطق کشورامنیت و سلامت اقتصادی را به مخاطره خواهدافکند.به خصوص این که تغییرات اقلیم و اثر گازهای گلخانه ای الگوی بارندگی را تغییر داده و در آینده نیز مسئله حادتر از وضعیت کنونی خواهد شد.

زیرا سابقه بارندگی ها در چند سال گذشته اگر ناشی از تغییر اقلیم باشد نشان می دهد که شرایط نا مطلوب است,لذا برای جلوگیری از این بحران قدم اول ایجاد فرهنگ صحیح و منطقی مصرف آب و ارتقای آن از طریق تدوین مصرف بهینه آب برنامه ریزی و اجرای طرحهای مدیریت مصرف آب در کشاورزی و اصلاح تعرفه ها برای مشترکین پر مصرف و اعمال طرحهای تشویقی نظیر سوبسیتهای صحیح در جهت توسعه طرحهای آبیاری مدرن است.

1-تدوین صحیح مصرف بهینه آب

نگاهی حکومتی و فرا گیر به جمعیت یک کشور اگر فعالیت در زمینه منابع و با دیدگاه مملکتی و ملی و تامین منافع کل کشور انجام شود می تواند برنامه ریزی صحیح بهره برداری از منابع خدا دادی را تکلیف و ترسیم کند. آب مانند نفت از منابع ملی است و به نقطه خاصی تعلق ندارد و باید در قالب برنامه ریزی های حکومتی و ملی تخصیص یابد.این بدان معناست که پس از تامین نیازهای شرب و بهداشتی که بدون توجه به مسایل اقتصادی آن اجتناب نا پذیر است آب را باید با مصرف هزینه حداقل به نقاط مستعدی که بیشترین و بهترین استعداد را برای تولید ملی نسبت به سایر نقاط در اختیار دارند منتقل نموده و در آمدهای آن را از طریق خزانه دولت صرف هزینه های ملی و آبادانی کشور نمود.

در واقع این برنامه و تخصیص در قالب یک بهینه سازی انجام می پذیرد.برای مثال هدف ملی در راستای خود کفایی و بی نیازی از واردات گندم و سایر تولیدات کشاورزی است.برای تولید یک تن گندم و در جایی که منابع آب و خاک فراهم و مناسب باشد مسلما هزینه کمتری صرف خواهد شد تا انتقال آن به نقطه ای دور دست و کشت زمینهای نا مرغوب تر.بنا بر این تامین گندم مورد نیاز مردم که امری حکومتی است باید در قالب برنامه ریزی های حکومتی قرار گیرد و توزیع آب منابع مختلف نیز بر همین اساس صورت گیرد.

شکی نیست که توسعه و اجرای طرحهای آبی از نظر بالابردن استاندارد و سطح زندگی مردم الزامی است و اگر بخواهیم به مردم کمک شود می بایست توسعه برنامه های آبی صورت گیرد؛اما این کار بدون تخلیه ابهای زیر زمینی,خشک شدن رود خانه ها و یا از بین رفتن جنگلها به آسانی حاصل نخواهد شد.از منابع آبی نمی توان استفاده بهینه کرد مگر آنکه سه اصل عمده یعنی کارآیی مصرف آب ,عدالت در توزیع آب و حفظ تعادل بوم شناختی و زیست محیطی رعایت شده باشد.

شواهد بسیاری نشان میدهد که توزیع آب در کشور ما عادلانه نیست و این روند نمی تواند برای همیشه دوام داشته باشد.باید بپذیریم که در کویر زندگی می کنیم و لذا می بایست آب را جور دیگر دید و قبل از آن که هر روز با بحران جدیدی از آب رو به رو شویم لازم است مصرف آب را از درون دگرگون

کرد.اگر آب را با کار آیی بالا مصرف کنیم بدون قطع نیاز شهری می توان نیاز دیگر شهروندان را بر آورده ساخت.با استفاده از روشهای کار آمد می توان از مصرف آب در بخش کشاورزی 10 تا 15 در صد,در صنایع 40 تا 90 درصد و در شهر ها تا 30 در صد کاست.یا حد اقل طوری برنامه ریزی کرد که با مصرف همین مقدار آب محصول بیشتری برداشت و یا افراد بیشتری را سیراب کرد.

فناوری جدید و به کار بستن روشهای جدید می تواند ما را در هدف همین تامین آب کافی یاری کند اما نخواهد توانست تا بی نهایت همراه باشد.به خصوص د رشرایط کشور ما که رشد جمعیت در آن زیاد است تنها صرفه جویی در مصرف آب نمی تواند کار ساز باشد بلکه باید نرخ رشد جمعیت را نیز کاهش داد و چه بسا ممکن است تنها راه مقابله با کم آبی کاهش جمعیت باشد.باید قبول کنیم که درمورد آب چه در کشور ما چه در سطح جهان دوران جدیدی شروع شده است.

موضوع فقط تخلیه منابع زیر زمینی و امثال آن نیست بلکه مشکلات اقتصادی,سیاسی,امنیتی و زیست محیطی در پیش است.لیکن زمان آن فرا رسیده که در دیدگاه ها و ارتباط خود با آب,زمین و محیط زندگی تغییر اساسی دهیم.بنا براین تدوین سیاستها و راه بردهای مربوط به آب از اهمیت بیشتری نسبت به گذشته بر خوردار می گردد و یکی از مسایل امنیت ملی و عنصری اساسی در ساختار و رفتار سیاست خارجی و عامل مهمی در استقرار جمعیت و فعالیت به شمار می رود.

2-برنامه ریزی و اجرا ی طرحهای مدیریت مصرف آب در بخش کشاورزی

قبل از برنا مه ریزی و اجرای طرحها"مصارف آب در کشور"را بررسی میکنیم. در حال حاضر مصارف آبی در کشور جمعا حدود 5/84میلیارد متر مکعب تخمین زده می شود که 47 درد آن از آبهای سطحی و 53درصد دیگر آن از منابع زیر زمینی تامین میگردد.در این میان توزیع مصرف آب در بخشهای مختلف به صورت زیر است:

1-بخش کشاورزی 93 درصد

2-بخش صنعت 1 درصد

3-بخش شرب شهری 4 درصد

4- بخش شرب روستایی 1 درصد

5-سایر مصارف 1درصد

جمع=%100

آبریزدریاچه نمک بزرگترین مصرف کننده آب کشور است.از مجموع جریانهای سطحی در کشور کمتر از 6 در صد به مصارف شرب و صنعت و خدمات عمومی می رسد و بالغ بر 94 درصد آن با کارآیی نسبتا کم در کشاورزی مورد مصرف قرار میگیرد.تقریبا تمام جریان پایه رود خانه ها از طریق بندها و انهار سنتی و یا پمپاژ فصلی به مصرف کشاورزی می رسد.مدیریت تقسیم و توزیع ونظارت این بخش از آبهای سطحی با مدیریت مصرف ارتباط نداشته و فقط در حد وصول حقابه مورد عمل قرار می گیرد.

آن قسمت از اراضی کشاورزی که در آبخور این سدها قرار داردمعادل 1460 هزار هکتار می باشد که از این مقدار تاکنون شبکه های آبیاری اصلی 1و2 در سطح 2/1278 هزار هکتار اجرا گردیده است.ولی شبکه های توزیع 3و4 برای رساندن آب به مصرف کننده فقط در سطح 487 هزار هکتار به اجرا در آمده است.به همین دلایل است که گفته شده کارآیی آب در این قسمت اندک بوده و تارسیدن به اهداف اصلی از احداث سدها و استفاده بهینه از آب در بخش کشاورزی فاصله زیادی وجود دارد.از نظر استفاده از آبهای زیر زمینی ونتایج بیلان این منابع عدم توازن در اکثر آبخوان های کشور مشاهده می شود.بررسی داده ها در سالهای اخیر نشان می دهد که:

الف-به دلیل برداشت اضافی از ذخایر ثابت آبخوان ها توسط 115 هزار حلقه چاه جدید در 168 دشت کشور که 73درصد کل برداشت آبخوان ها را به خود اختصاص میدهند افت سطح آبهای زیرزمینی بیش از یک متر در سال است.این وضعیت از نظر اقتصادی و سرمایه گذاری موجب افزایش هزینه های تولید آب و کاهش کیفیت آب در بخش کشاورزی شده ودر نهایت بهره دهی آب کاهش می یابد.

ب-تغذیه آبهای زیر زمینی نه تنها به دلیل مشکلات مدیریتی بلکه به دلیل تخلخل لایه های آبدار در اثر برداشت آب و متراکم شدن لایه ها مرتب در حال تقلیل است.بنابر این نباید انتظار داشت که به همان میزان تخلیه بتوانیم در سالهای پر آب تغذیه آبخوان ها را صورت دهیم.

ج-برداشت اضافه آب باعث افت سطح ایستایی ودر نتیجه خشک شدن اکثر قناتهای کشور شده است که احیای آنها عملا نا ممکن است.

د-اضافه برداشت آبهای زیر زمینی باعث پیشروی جبهه آبها ی شور و در نتیجه زوال آبهای زیر زمینی گردیده است.

ه-در استفاده از آب مدیریت یکپارچه بین مصرف کنندگان از نظر مشارکت های مردمی بر قرار نبوده و این امر باعث شده است که تلفات آب در انهار کوچک افزایش یابد.

و-مشکلات و مسایل

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

چهارشنبه 14 بهمن 1388

نظرات0

:: سال 88،سال اصلاح الگوي مصرف ::