روزه فقط امساك از اكل و شرب نیست، بلكه شرائطى دیگر هم همراه آن است، تعهد و مسؤولیتهاى انسان در برابر روزه، این فریضه الهى زیاد است.
روزه چهار گروه مقبول نیست

حضرت صادق(علیه السلام) فرمود: لا صیام لمن عصى الامام، و لا صیام لعبد آبق حتى یرجع، و لا صیام لامراة ناشزة حتى تتوب، و لا صیام لولد عاق حتى یبر، (1) روزه نیست‏براى كسى كه امام و پیشواى خود را نافرمانى كند و از او اطاعت ننماید، و صحیح نیست روزه عبد فرارى، تا مراجعت كند و به خدمت‏باز نگردد، و روزه زن ناشزه درست نمى‏باشد تا توبه كند و در اختیار همسرش قرار گیرد و همچنین روزه فرزند عاق شده پدر و مادر تا خوب نشود و اصلاح نگردد، مورد قبول قرار نمى‏گیرد، و روزه به حساب نمى‏آید بلى یكى از ابعاد سیاسى این حدیث‏شریف، اطاعت و فرمانبرى پیروان و رهروان مسلمان از راهبر و پیشواى مذهبى است. فاطمه (سلام الله علیها) در آداب صائم سخن مى‏گوید

حضرت فاطمه (علیها السلام) سیده نسوان عالم در آداب روزه‏دار مى‏فرماید: عن جعفر بن محمد عن آبائه عن فاطمه (علیهم السلام): «انها قالت: ما یصنع الصائم بصیامه اذا لم یصن لسانه و سمعه و بصره و جوارحه‏» (2) .

جعفر بن محمد (علیهما السلام) از آباء گرامش از فاطمه دخت گرام رسول الله (صلى الله علیهم اجمعین) روایت مى‏نماید: كه حضرت زهرا (علیها السلام) فرمود: صائم با روزه خویش كارى نكرده (یعنى حق روزه را ادا نكرده) هرگاه زبان و گوش و چشم و جوارحش را از (آنچه كه بر آنها حرام است) حفظ نكرده باشد.

یعنى روزه یك مسماى واقعى از حفظ شكم از كل خوردنیها و نوشیدنیها و مبطلات دیگر و خلاصه‏اى از اجتناب از گناهان و معصیت‏خداوند مى‏باشد، زیرا روزه‏دار بدون پرهیز از تمامى محرمات روزه واقعى را در خویش تحقق نبخشیده است. 

دو عاملی که همیشه به بدن ما انرژی می رساند یکی ورزش و دیگری رژیم غذائی و یا تغذیه صحیح می باشد که بحث تغذیه از اهمیت بسزائی برخوردار است . باور کنید بعضی از افراد هنوز آداب صحیح غذا خوردن را بلد نیستند و واقعا نمی دانند که چگونه باید شروع کنند ؟ در هر حال برای ما سه وعده غذائی تعریف شده است " صبح ، ظهر و شب " و باید با برنامه ریزی صحیح سعی کنیم که انرژی لازم را به بدن خود برسانیم . البته بعضی از مواد غذائی پر حجم اما کم انرژی ، وبرخی هم کم حجم ولی پر انرژی هستند و ما باید بیشتر مواد غذائی را از نوع دوم تهیه کنیم . حقیر خوب به خاطر دارم که این ضرب المثل همیشه ورد زبان افراد مسن بود: صبحانه را تنهائی میل کن ، نهار را با دوست و شام را با دشمن ، از این ضرب المثل ما متوجه می شویم که صبحانه باید کامل باشد و مواد آن شامل شیر ، تخم مرغ ، عسل و کره ، مربا و پنیر و گردو خواهد بود . حجم نهار باید به اندازه دو لقمه کمتر از صبحانه باشد و شام هم باید از مواد کم حجم مهیا گردد . البته متخصصان علم تغذیه هم برهمین باورند . اگر نهار تهیه شده از نوع پر حجم و کم انرژی بود حتما باید با خوردن سبزیجات ، سالاد و ماست کمبود انرژی را تامین نمود . به اعتقاد متخصصان تغذیه شام باید حداقل دو ساعت قبل از خواب میل گردد و همچنین میوه یا یکساعت قبل از غذا و یا یکساعت بعد از آن میل گردد که برخی از افراد درست عکس این قضیه را عمل کرده وشام را نیم ساعت قبل از خواب می خورند . این افراد دستگاه گوارش خود را دچار اشکال می کنند و برخی از آنها در مورد عادات تغذیه ای خود هم اشتباه می کنند که عبارتند از :

الف – نخوردن صبحانه ، ب- غذا خوردن پیش از خواب ، ت- پر خوری ، ث- گرسنه ماندن ، ح- انجام کارهای دیگر در حین غذا خوردن ، خ- سریع غذا خوردن ، د- نخوردن آب به اندازه کافی ، ذ- نخوردن میوه و سبزیجات به اندازه کافی ، ر- خوردن تنقلات هنگام گرسنگی 

فيض كاشانى - بر اساس روايات - ده چيز را از آداب دعا ذكر نموده است :
مترصد بودن اوقات شريفه ؛ از روزها مانند روز عرفه كه روز نهم ذيحجه است . و از ماه ها ماه رمضان و از ايام هفته روز جمعه و از اوقات هنگام سحر يعنى آخر شب نزديك به صبح كه در فضيلت تمام اين اوقات روايت شده است و در اين مواقع دعا به اجابت مى رسد.
غنيمت شمردن حالات شريفه ، مانند حالى كه دوصف كفر و اسلام روبرو مى شوند و آن حالت انقطاع است و دعا در آن حال به اجابت مى رسد. روايت شده است از حضرت صادق عليه السلام كه فرمود: اطلبواالدعا فى اءربع ساعات عند هبوب الرياح و زوال الافياء و نزول المطر و اول قطرة من دم القتيل المومن فان ابواب السماء تقتح عندهذة الاشياء

در چهار ساعت (وقت ) دعا كنيد و وخواسته هاى خود را از خد بخواهيد: هنگام وزش بادها و هنگام زوال ظهر و هنگام نزول باران و هنگامى كه اول قطره خون شهيد در راه خدا به زمين ريخته مى شود كه در اين اوقات درهاى آسمان گشوده مى شود.
و همچنين هنگام اقامه نماز و بين اذان و اقامه و در حال روزه كه در تمام اين حالات دعا مستجاب است .
روبه قبله دعا كند و دستهاى خود را طورى بلند كه زير بغل او ظاهر گردد، سلمان نقل مى كند كه پيغمبر اكرم فرمود: ان ربكم حى كريم يستحى من عبده اذا رفع يديه اليه ام يردهما صفرا
پروردگار شما زنده و حيات بخش و بزرگوار است ، از بنده خود حياء مى كند كه دست او به طرفش بلند شود و او را دست خالى برگرداند.
خفض الصوت  يعنى در هنگام دعا كردن نه آواز خود را خيلى بلند و نه خيلى آهسته بلكه حال متوسط داشته باشد. در روايت دارد هنگامى كه پيغمبر اكرم به مدينه مهاجرت كرد وقتى نزديك مدينه رسيدند مردم صداى خود را به تكبير بلند كردند، حضرت فرمود:
يا ايها الناس ان الذى تدعون ليس باصم ولا غائب ان الذى تدعون بينكم و بين اعناق ركابكم
آن خدايى را كه شما مى خوانيد نه كر است و نه غائب و به تحقيق آن كس را كه شما مى خوانيد هميشه با شما است و از رگ كردن به شما نزديكتر است .
در دعا خود را به زحمت قافيه سنجى مقيد نكند؛ زيرا حال دعا كننده حال تضرع است و تضرع با تكلف سازگار نيست چنانچه خداى تعالى مى فرمايد: ادعواربكم تضرعا و خفيه انه لايحب المعتدين 
خدا را با تضرع و پنهانى بخوانيد كه خدا متجاوزين را دوست ندارد.

شرایط نجومی، جایگاه مهمی در زندگی مسلمانان دارند و جهت انجام اعمال و فرائضی که در دین مبین اسلام به آن پرداخته شده، همواره مورد توجه بوده اند. در این میان مواردی وجود دارد که متاسفانه در تقویم های جدید به آن پرداخته نمی شود و بعضا از روی غفلت و یا نفوذ تفکر سکولار در محافل علمی دانشگاهی، از تقویم ها حذف شده اند و به آن ها اهمیتی داده نمی شود.

(4.2 مگابایت، PDF)

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

لينك كمكی: در صورتی كه لينك بالا در دسترس نيست: (كليك كنيد)

میان اخلاق و آداب تفاوت هایی وجود دارد. اخلاق، عبارت است از ویژگی ها وخصائص پایداری که روح انسان در اثر تکرار و مداومت بر اعمال خاصی به آن ها متصف می شود ولی آداب مربوط به جنبه های ظاهری رفتارهاست. آداب نیز به آداب دینی و غیر دینی تقسیم می شود. بر این اساس، آداب دینی به آداب منسوب به دین گفته می شود که از نظر شرعی، برخی سنت نامیده شده است؛ یعنی شارع مقدس به آنها نظر دارد، و به انجام آنها در قالب یک امر مستحب، دستور داده است.

آداب غیر دینی، آدابی هستند که پیدایش و رواج آنها، ریشه در ویژگی های منطقه ای، نژادی، تاریخی، صنفی، جنسی، فرهنگی و امثال اینها دارد.

از این رو مسائل اخلاقی و همچنین آداب دینی میان فرهنگ های گوناگون ثابت و تغییر ناپذیر است؛ اما آداب اجتماعی غیر دینی که تابع تاریخ و فرهنگ مردم شمرده می شود، بیشتر، نسبی و متغیرند. لازم است توجه داشته باشیم که پایبندی به آداب غیر دینی این دقت را می طلبد که این آداب با دستورات دینی در تضاد و تعارض نباشد.

در شماره قبل نتایج و پیامدهای پایبندی به آداب اجتماعی بیان شد و اینک به بیان نتایج بی مبالاتی در آداب معاشرت و ریشه یابی و درمان آن می پردازیم:

ب. نتایج و پیامدهای بی مبالاتی در آداب معاشرت

- از آنجا که آداب معاشرت افراد هر جامعه، تا حدود زیادی از باورها و اعتقادات مردم آن جامعه، متأثر است و تکالیف شرعی و اخلاقی مورد تأکید دین و ایین مورد پذیرش عموم افراد هر جامعه، اثری بی بدیل در شکل دهی به آداب و رسوم آن جامعه دارد، طبعاً بی توجهی به آداب معاشرت در جامعه، تأثیری منفی در دین مداری برجا می گذارد و باعث کندی حرکت انسان در صراط مستقیم دین می شود؛ چنان که می تواند به تدریج، میان انسان و هویت تاریخی و سابقة فرهنگی اش نیز فاصله اندازد. 

1 - به یاد داشتن حدیث ((ملک داعى))
از پیامبر اکرم (صلى الله علیه و آله و سلم) روایت شده: ((خداى متعال در آسمان هفتم فرشته اى قرار داده است که ((داعى)) گفته مى شود. هنگامى که ماه رجب آمد، این فرشته در هر شب از این ماه تا صبح مى گوید: خوشا به حال تسبیح کنندگان خدا، خوشا به حال فرمانبرداران خدا. خداى متعال مى فرماید:
همنشین کسى هستم که با من همنشینى کند. فرمانبردار کسى هستم که فرمانبردارم باشد و بخشنده خواهان بخشایش هستم. ماه، ماه من و بنده، بنده من و رحمت، رحمت من است. هر کسى در این ماه مرا بخواند او را اجابت مى کنم و هر کس از من بخواهد به او مى دهم و هر کس از من هدایت بخواهد او را هدایت مى کنم . این ماه را رشته اى بین خود و بندگانم قرار دادم که هر کس آن را بگیرد به من مى رسد.))

2 - مقدم شمردن عبادت بر تحصیل علم در این ماه و ماههاى شعبان و رمضان نمایند؛ گر چه تحصیل علم نیز از برترین عبادتهاست.

3 - خواندن دعای وارد شده که در هنگام دیدن ماه در شب اول.

4 - خواندن بیست رکعت نماز در شب اول این ماه، بعد از نماز مغرب که در هر رکعت بعد از سوره فاتحه و اخلاص را یک مرتبه خوانده و براى هر دو رکعتى ، یک سلام بدهد.
یا نمازی که از پیامبر اکرم (صلى الله علیه و آله و سلم) روایت شده: کسى که دو رکعت نماز در شب اول ماه رجب ، بعد از نماز عشا بخواند و در رکعت اول آن، سوره فاتحه و الم نشرح را یک بار و اخلاص را سه بار و در رکعت دوم، سوره فاتحه، الم نشرح، اخلاص و معوذتین (ناس و فلق) را هر کدام یک بار بخواند؛ سپس تشهد خوانده و سلام دهد. بعد از آن نیز سى بار ((لا اله الا اللّه)) گفته و سپس سى بار بر پیامبر (صلى الله علیه و آله و سلم) صلوات بفرستد. گناهان گذشته او آمرزیده شده و او را مانند روزى که از مادر متولد شده از گناهان بیرون مى برد.

5 - توجه به خداى متعال با نامهاى او مانند ((کریم العفو و مبدل السیئات بالحسنات)) و توسل به او به وسیله محمد و آل او (علیه السلام)

6 – اعمال شب ((لیلة الرغائب)) که در ادامه ذکر می‌شود.

7 - در روز اول روزه، نماز حضرت سلمان دعا در اول آن با دعایى که در اقبال سید قدس سره روایت کرده است.

8 - در تمام ماه، هزار بار بگوید: استغفر اللّه ذاالجلال و الاکرام من جمیع الذنوب و الاثام .
شیخ صدوق (ره) روایت کرده است: اگر کسى این ذکر را در رجب، هزار بار بگوید، خداوند متعال مى فرماید: اگر گناهان شما را نبخشم، پروردگار شما نیستم، پروردگار شما نیستم، پروردگار شما نیستم!

9- در تمام ماه رجب، سوره توحید را ده هزار بار و همچنین روایت شده است که هزار بار بخواند.
روایت شده است: ((کسى که هزار بار آن را بخواند روز قیامت ، عمل هزار پیامبر و هزار فرشته را مى آورد و هیچکس نزدیکتر از او به خدا نیست ؛ مگر کسى که بیشتر از او آن را خوانده باشد و ثواب خواندن این سوره در رجب ، چندین برابر است .))

10 - هزار بار در این ماه خدا را تسبیح کردن.
در روایت آمده است کسى که چنین عملى را انجام دهد، خداوند صد هزار عمل خوب براى او نوشته و صد کاخ در بهشت براى او مى سازد.

11 - در تمام این ماه ، هزار بار ((لا اله الا اللّه)).
روایت شده است کسى که در این ماه این عمل را انجام دهد خداوند براى او صد هزار حسنه نوشته و صد شهر در بهشت براى او مى سازد.

12 – گفتن صد بار «استغفر اللّه الذى لا اله الا هو وحده لا شریک و له و اتوب الیه»
و اگر پس از آن صدقه بدهد خداوند او مورد رحمت قرار داده و گناهان او را مى آموزد و کسى که چهار صد بار بگوید خداوند پاداش صد شهید را براى او مى نویسد.

13 در تمام ماه با پیروى از امام سجاد (علیه السلام) در سجده ذکر « عظم الذنب من عبدک فلیحسن العفو من عندک» را گفتن.

14 - هر صبح و شب و بعد از هر نمازى دعاى یا من ارجوه لکل خیر.... را بخواند و سپس با دست چپ محاسن خود را گرفته و انگشت سبابه دست راست خود را حرکت داده گریه کند و بگوید: یا ذالجلال و الاکرام یا ذا النعماء و الجود یا ذا المن و الطول حرم شیبتى على النار.

15 - خواندن دعاى : یا من یملک حوائج السائلین ...

16 - زیارت امام حسین (علیه السلام) در اول و وسط ماه است .

17 - روز بیست و هفتم رجب ، مستحب است که روزه بگیرد، غسل کرده و زیارت پیامبر (صلى الله علیه و آله و سلم) و حضرت على (علیه السلام) را بخواند.

منبع : خبرنامه دانشجویان ایران
 

آداب غذا خوردن
ـ مستحب است انسان :
1 ـ دست ها را قبل از غذا و پس از آن بشويد .
2 ـ در اول غذا «بسم الله »و در پايان «الحمدالله » بگويد .
3 ـ با دست راست غذا بخورد .
4 ـ لقمه را کوچک بردارد .
5 ـ غذا را خوب بجود .
6 ـ ميوه را پيش از خوردن با آب بشويد .
7 ـ اگر چند نفر سر سفره نشسته اند ، هر کسي از غذاي جلوي خودش بخورد .
8 ـ ميزبان پيش از همه شروع به غذا خوردن کند و بعد از همه دست بکشد .

مکروهات :
1 ـ درحال سيري غذا خوردن .
2 ـ پرخوري .
3 ـ نگاه کردن به صورت ديگران هنگام غذا خوردن .
4 ـ خوردن غذاي داغ .
5 ـ فوت کردن به غذايي که مي خورد .
6 ـ پاره کردن نان با کارد .
7 ـ گذاشت نان زير ظرف غذا.
8 ـ دور انداختن ميوه ، پيش از آن که کاملاً آن را بخورد .

آداب آب نوشيدن :
مستحب است انسان :
1 ـ در روز ، ايستاده آب بخورد .
2 ـ پيش از آشاميدن آب «بسم الله » و بعد از آن «الحمدالله » بگويد .
3 ـ با سه نفس آب بياشاميد .
4 ـ پس از آشاميدن آب ، حضرت امام حسين (ع)و خاندان و ياران او را ياد و قاتلان ايشان را لعن کند .

مکروهات :
1 ـ زياد آشاميدن .
2 ـ آشاميدن آب بعد از غذاي چرب .
3 ـ با دست چپ آب نوشيدن .
4 ـ درشب ، ايستاده آب نوشيدن .

منبع:مجله قدر،(ش 19)
 

آداب تعليم

و اما آداب تعليم، آن نيز چند چيز است:

اول آنكه: معلم، در تعليم، قصد تقرب به خدا داشته باشد و غرض او از درس گفتن‏جاه و رياست و بزرگى و شهرت، و مقصودش مجمع آرائى و خودنمائى نباشد، وطمع وظيفه سلطان ⁽³²⁾ يا مال ديگران او را به تعليم نداشته باشد، بلكه منظور او به غير ازارشاد و احياى دلهاى مرده و رسيدن به ثوابهاى پروردگار، ديگر چيزى نباشد.

و شكى نيست هر كه كسى را تعليم نمايد شريك خواهد بود در ثواب تعليم آن كس‏ديگرى را و در ثواب تعليم آن ديگر غير او و همچنين الى «غير النهايه‏» .پس به سبب‏يك تعليم به ثوابهاى بى‏نهايت مى‏رسد و ستم باشد كه كسى چنين امرى را «مشوب‏» . به‏نيتى كند كه همه از دستش به در رود.

دوم آنكه: بر متعلم، مهربان و مشفق باشد و خيرخواهى او را ملاحظه نمايد و او رانصيحتهاى مشفقانه گويد و در تعليم، به قدر فهم او اكتفا كند، و با نرمى و گشاده روئى بااو سخن گويد و درشتى و غلظت‏با او نكند.

دوم آنكه: بر متعلم، مهربان و مشفق باشد و خيرخواهى او را ملاحظه نمايد و او رانصيحتهاى مشفقانه گويد و در تعليم، به قدر فهم او اكتفا كند، و با نرمى و گشاده روئى بااو سخن گويد و درشتى و غلظت‏با او نكند.

سوم آنكه: چون او را سزاوار علمى داند از او مضايقه نكند و «ضنت‏» ⁽³³⁾ و بخل‏نورزد و كسى را كه قابل مطلبى نداند آن مطلب را با او در ميان ننهد و با او نگويد.

چهارم آنكه: چيزى كه خلاف واقع باشد به او نگويد و نخواهد امرى را كه مطابق‏واقع نيست‏به او بفهماند، بلكه چنانچه شبهه‏اى وارد شود كه نداند، سكوت كند و تامل‏نمايد تا جواب صحيح به دست آورد و تعليم كند.و اين شرطى است مهم در تعليم، زيرا كه اگر ملاحظه نشود، ذهن متعلم به خلاف واقع معتاد مى‏شود، و سليقه او اعوجاج‏به هم مى‏رساند، و از ترقى باز مى‏ماند.

و آنچه مذكور شد، شرايط كلى تعليم و تعلم است، و يمكن كه آداب جزئيه‏ديگرى هم باشد كه متفحص در احاديث و علم اخلاق بر آنها مطلع گردد.و كسى كه‏معرفت‏با اهل اين زمان داشته باشد، مى‏داند كه آداب تعليم و تعلم، مثل ساير اوصاف‏كماليه «مهجور» ، ⁽³⁴⁾ و معلم و متعلم از ملاحظه شرايط دورند، زمان و اهل آن فاسد وبازار هدايت و ارشاد «كاسد» ⁽³⁵⁾ گشته، نه نيت معلم خالص است و نه قصد متعلم، و نه‏غرض استاد صحيح است و نه منظور شاگرد، و از اين جهت است كه: از هزار نفر يكى‏را رتبه كمال حاصل نمى‏شود، و اكثر در جهل خود باقى مانند، با وجود اينكه بيشترعمر خود را در مدارس به سر مى‏برند.

فايده دوم: بدان كه جميع علوم اگر چه روح را كمال‏اند و نفس را جمال، ليكن‏متفاوت‏اند در شرافت و تكميل و وجوب تحصيل، زيرا كه علوم بر دو قسم‏اند:

اول: علم دنيا، و آن علومى است كه معظم فايده آن براى دنياست، مثل طب،هندسه‏«نجوم‏» ، ⁽³⁶⁾ «عروض‏» ، ⁽³⁷⁾ موسيقى‏«هيئت‏» ⁽³⁸⁾ و حساب.و از اين علوم چندان «بهجت‏» ⁽³⁹⁾ و سعادتى در عالم عقبى حاصل نمى‏شود و از اين جهت تحصيل آنها واجب‏نيست، بلى «نادرا» ⁽⁴⁰⁾ مى‏شود كه در تحصيل بعضى مسائل بعضى از اين علوم، واجب‏كفائى باشد.

دوم: علم آخرت، كه ثمره اصلى آن تحصيل سعادت اخرويه است، و آن سه علم‏است كه آنها را علم دين گويند.يكى علم الهى، كه به وسيله آن، اصول و عقايد دين واحوال مبدا و معاد شناخته مى‏شود، و آن اشرف علوم و افضل آنها است.و ديگرى علم‏اخلاق، كه به وسيله آن، راه تحصيل سعادت، و آنچه به واسطه آن نفس نجات مى‏يابديا به هلاكت مى‏رسد دانسته مى‏شود، و بعد از علم الهى علمى از آن اشرف نيست.

سيم: علم فقه، كه به وسيله آن كيفيت عبادات و معاملات و حلال و حرام و آداب‏و احكام فهميده مى‏شود.و تحصيل اين سه علم، واجب و لازم است.و همچنين علومى‏كه مقدمات تحصيل اين علوم‏اند مانند: علم لغت عرب و حديث و تفسير، و ليكن‏وجوب تحصيل آنها از باب مقدمه است.

32. حقوق و مقررى دولتى.

33. دريغ

34. متروك.

35. بى رونق، بدون خريدار.

36. علم شناخت‏ستارگان و تاثير آنها در جهان خاكى (جهت آگاهى بيشتر به كتاب فرهنگ معارف اسلامى،ج 3، ص 1991 مراجعه شود) .

37. علمى است كه به وسيله آن به وزن‏هاى شعر و تغييرات آن پى مى‏برند.علم عروض، ميزان و قواعد كلام‏منظوم (شعر) است. يعنى شعر را بر آن عرضه كنند تا شعر موزون از ناموزون پديد آيد.فرهنگ معارف اسلامى، ج‏2، ص 1255.و دهخدا، ماده «عرض‏» .

38. ستاره شناسى (آمار ستارگان، حركت آنها و...) .

39. خوشحالى، سرور.

سومين فاکتور از مواردي که سخنران به متناسب بودن آن دقت مي‌کند. بحث تناسب با مخاطب است. سخنراني در جمع دانش آموزان، اساتيد، جوانان، کهنسالان، قشر فرهنگي، قشر عوام و ... هر کدام از اينها با ديگري بسيار متفاوت است و درايت و دقت يک سخنران در اين زمينه بسيار کارگشاست.
در بحث تناسب با مخطابان، هفت محور مورد بررسي و تحليل قرار مي گيرد که ذيلا به آنها خواهيم پرداخت.



3 ـ تناسب با مخاطبان

در فرایند تبلیغ پیام و پیام رسان نیمی از کار را انجام می دهند و نیم دیگر پیام گیرانند. بنابراین مبلّغ باید مخاطبان خود را بشناسد تا به تناسب آنان کار خود را پی بگیرد. جهاتی را که نسبت به آنان باید مد نظر داشته باشند عبارتند از:

الف ـ سن و سال؛ مبلّغ باید بداند مخاطبان او در چه سن و سالی هستند. تلاش کند به تناسب سن آنان، پیام، قالب و محتوای تبلیغی را تنظیم کند.

انسان در هر دوران از عمر خود با فرهنگ، زبان و نیازهای خاصی رو بروست. مبلّغ باید آن ها را مد نظر داشته باشد و در شیوه بیان و مطالبی که ارائه می کند، از جهات مختلف با سن مخاطب متناسب باشد.

با کودکان و نوجوانان باید عاطفی و احساسی تر سخن گفت و نوشت. مطالب را در سطحی پایین تر بیان کرد و برای تفهیم بیشتر از شیوه تشبیه و تمثیل به خوبی بهره گرفت.

اگر مبلّغ این مسئله را از نظر دور بدارد، هم چون پزشکی است که دارو را به تناسب سن بیماران تجویز نکرده است.

ب ـ جنسیت؛ این ویژگی بیشتر آن جا رخ می نماید که ما مخاطبان خود را از جهت جنسیت تفکیک کنیم. در آن صورت ضرورت دارد، قالب و محتوا را بیشتر با جنسیت مخاطبان خود پیوند بزنیم، زیرا روحیات و نیازها و استعدادهای متفاوت است و مبلّغ نمی تواند هنگام تبلیغ آن ها را نادیده بگیرد. اگر او بتواند به تناسب جنسیت مخاطبان خود مطالب خود را بیان کند، قطعا موفق تر خواهد بود. این تناسب را حتّی می توانیم، در واژه ها، عبارات و محتوایی که در نظر گرفته ایم، ایجاد کنیم. در این زمینه باید درباره ی روحیّات مرد و زن و ویژگی های هر یک اطلاعاتی داشته باشیم. نادیده گرفتن این اصل چون کسی می ماند که در فروشگاهی که اختصاص به یک گروه از زنان یا مردان دارد، فروشنده پوشاک هایی مخلوط یا خلاف تقاضای مشتریان خود عرضه کند.

ج ـ نیازها؛ توجّه به نیازهای مخاطبان یکی از اصلی ترین کارهای مبلّغ است. او باید نسبت به پیامگیران خود آگاهی داشته باشد و بداند که نیازهای فکری، فرهنگی، اخلاقی، آسیب ها وآفت های آنان چیست و با اولویّت بندی آن ها چنان به کار تبلیغ بپرازد که آنان گمشده و پاسخ سؤالات خود را در بیانات او بیابند.

آیا پزشکی که بدون توجّه به نیازها و بیماری های مردمش به کار مداوا دست بزند و داروهای غیر ضرور و بلا مصرف را به همراه ببرد، در کار خود موفق خواهد بود. راستی جوانان امروز چه مشکلاتی دارند و کودکان به چه مسائلی نیازمندند و ...

وقتی مخاطبان، احساس کنند، از نوشته ها و گفته های ما چیزی عایدشان نمی شود و یا هیچ گونه پیوندی بین محتوای تبلیغی خود و مسائل محسوس و ملموس زندگی آنان نمی زنیم انگیزه ای برای شنیدن و یا خواندن مطالب، نخواهند داشت. در نتیجه کم کم از اطراف ما پراکنده می شوند و به دامن دیگران پناه می برند.

د ـ زبان و فرهنگ؛ نظر به این که در هر نقطه ای از جهان و کشور عزیزمان، ایران، فرهنگ خاصی حاکم است و زبان و گویش مردمان هر دیار با جاهای دیگر متفاوت است، باید در تبلیغ به این نکته نیز توجّه ویژه شود. مبلّغ ضمن آگاهی از فرهنگ و زبان مردمی که می خواهد با آنان سر و کار داشته باشد باید تلاش کند متناسب با آنان بنویسد و بگوید.

رعایت این تناسب را به روشنی می توان در سنت خداوند تبارک و تعالی نسبت به بعثت پیامبران دید.

قرآن کریم چنین می گوید:

«و ما ارسلنا برسول الا بلسان قومه لیبین لهم»(12)

«پیام خدا را» برایشان بیان کند.»
 

نکته و حديث: بدان که هر کسي رفاقت و دوستي را شايسته نبوَد، بلکه بايد که هم نشيني با کسي داري که اندر وي سه خصلت بود:
اول عقل؛ در صحبتي احمق هيچ فايده نباشد و در آخر به تنهايي کشد؛ که احمق آن وقت که خواهد که با تو نيکويي کند باشد که کاري کند- به احمقي - که زيان تو در آن بود ونداند.
دوم خوي نيکو؛ از بدخوي سلامت نبود و چون آن خوي بدِ او بجنبد(1) حقّ تو فرونهد و باک ندارد.
سوم صلاح؛ هر که بر معصيت اصرار کند از خداي نترسد، و هر که از خداي نترسد بر وي اعتماد نباشد...
جعفرصادق عليه السلام فرموده است: «از صحبت پنج کس دوري بايد کرد: يکي دروغزن، که هميشه تو را بفريبد؛ و ديگر احمق، که آن وقت که سود تو خواهد، زيان رساند ونداند؛ و بخيل که بهترين وقت از تو بِبُرد؛ و بد دل که اندر وقت حاجت تو را به خود واگذارد؛ و فاسق که به يک لقمه تو را بفروشد، و به کمتراز يک لقمه نيز بفروشد.(2)
توصيه: اگر فقيري با توانگران دوستي مکن. و دوستاني در سطح خود انتخاب کن. و اگر توانگر هستي ودوست فقير داشته باشي بسيار پسنديده است.(3)
توصيه به دوستانِ دوستانِ خود هم بينديش که دوستانِ دوستان هم ا ز جمله دوستان تو هستند؛ و از دوستي که با دشمن تو دوستي دارد بترس؛ که ممکن است است او را بيشتر از تو دوست داشته باشد و براي دوستي او از دشمني با تو نپرهيزد. و همچنين از دوستي که با دوست تو دشمن است بپرهيز و به دوستي کسي که از توبي بهانه و بي هيچ دليل گله مند مي شود، طمع نداشته باش.(4)
حکايت: ذوالنون مصري را پرسيدند: رفاقت چه کسي بايد اختيار کردن؟ گفت: کسي که او را من و تو در ميان نباشد.(5)
توصيه: بترس ازکسي که از کس نترسد و هر کاري که کند از کس نپرسد.(6)
نکته: دوستي را او شايد که در وقت خشم بر تو ببخشايد.(7)
جمله نغز دوست تو آن بود که تو را گويد مکن، نه آن که گويد هر چه خواهي کن. (8)
توصيه: صحبت کسي طلب کن که ديدار وي تو را از خداي - تعالي- ياد آورد و تو را از خداي، ترس افتد با دوستي او و تو را به عمل پند دهد نه به زبان گفتار.(9) 

بطور كلي مي توان شرايط آداب نماز, را به دو بخش اصلي تقسيم كرد:
1. صفات و ويژگي هاي نمازگزار قبل از ورود به نماز.
2. آداب و شرائطي كه مي بايست يك نماز گزار واقعي آنها را درحال نماز رعايت كند.

الف: در بخش اول از باب نمونه مي توان به اين امور اشاره كرد:

1. تقوي و ترك گناه
از امور مهمي كه بيش از هر چيز رعايتش براي نمازگزار واقعي ضروري است محافظت بر نفس و اعمال و رفتار خويش است يعني دوري گزيدن از هر آنچه را كه خداوند متعال از انجام آن ناخشنود است و گناه و معصيت الهي بشمار مي رود، چرا كه حقيقت گناه و معصيت چيزي جز آلودگي و نجاست و تيرگي نفس و جان آدمي نيست و براي نمازگزاري كه مدعي است مي خواهد به معراج و ملكوت پرواز كند و هم آوا و هم سخن خداوند و فرشتگان شود.و با اين كدورتها و آلودگي روحي و سنگيني گناه به ملكوت اعلي راه نمي يابد و با قلبي كه شيطان آن را تصرف كرده متوجه خدا نمي شود و با زباني كه در اثر گناه لال شده با حضرت دوست سخن نمي گويد. از اين روي در قرآن بر پرهيز از گناه و معصيت تأكيد شده و مي فرمايد: « بگو اي اهل کتاب! بياييد به يک کلمه (ايمان)که مشترک بين ما و شماست ايمان آوريد و جز خدا را نپرستيم و برخي ديگر را تحت سلطه قرار ندهيم.» [1]
و از صبر و نماز ياري جوئيد و اين كار سنگين و گران است مگر بر خاشعون. در اينجا صبر را به معناي عام از ما خواسته شده هم صبر بر سختي ها و ناگواري ها و هم صبر بر عبادت و هم صبر بر معصيت و پرهيز از شهوت ها و لذتهاي نامشروع كه مبغوض خداوند هستند.
از طرفي در آيات و برخي روايات همين تقوي و پرهيز از معاصي را از يك نمازگزار واقعي، متوقع است و خواستار نتيجه واقعي و عيني نماز است يعني نمازي مي خواهد كه«تنهي عن الفحشاء و المنكر»[2] باشد رسول اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ مي فرمايد:«هر كس نمازش او را از فحشاء و منكر باز ندارد هيچ بهره اي جز دوري از خدا نبرده است»[3]
 

آداب شاگردی اخلاق


1. فروتنی وانعطاف پذیری

حالت انقیاد و پذیرش در برابر علم و در محضر معلم ، زینت متعلم است . شرط بهره مندی از دانش و پندهای تربیتی ، روحی نرم واندیشه ای رام داشتن است .اگر چه مستعد و تیزهوش باشی اما سزاوار نیست که از کمال خود لاف زنی و خود را در سایه خیال بافیهایت مسخ سازی . سرکشی از پذیرش حق و کناره گیری از فروتنی در برابر پند، تو راازاستعداد و ذکاوت ذاتیت نیز محروم می سازد.



امام علی(علیه السلام) می فرماید:

من اعرض عن نصیحه الناصح احرق بمکیده الکاشیح. 29

آن که پند خیرخواهی روی بگرداند، به مکر دشمن گرفتار می شود.



آدمی هر چند گرانقدر و تواناتر گردد، نیاز به فروتنی و نرمخویی فزونتر می شود.


چون پیمبر نیستی پی رو براه
تا رسی از چای روزی سوی جاه
تو رعیت باش چون سلطان نه
خودمردان چون مرد کشتیبان نه
انصتو را گوش کن خاموش باش
چون زبان حق نگشتی گوش باش 30 

همانطور که بيان شد، يکي از اصولي مهمي که در سخنوري بايد به آن پرداخته شود، اصل تناسب است. اين اصل در چند بخش مورد بررسي قرار گرفت. اکنون درباره تناسب مکاني سخن خواهيم گفت.

بدون شک هر مکاني که يک سخنران در او به روشنگري مي پردازد، شرايط مخصوص به خود را دارد و لحاظ اين شرايط مي‌تواند در اثر گذاري و جذابيت کلام او تاثير بسزايي داشته باشد.



ممکن است کسي در کشورهاي گوناگون، سخنراني کند و يا به تناسب ايام سال در شهرهاي متفاوتي از يک کشور تبليغ کند و يا حتي در يک بخش از يک شهر و در نقاط مختلف آن به سخنراني بپردازد، بدون شک تمام اين موارد با يکديگر متفاوت بوده و تناسب با آن مکان بايد از هر جهت لحاظ شود.

يکي از مهمترين دلائل خستگي و ملال آور بودن يک سخنراني، مراعات نکردن تناسب مکاني آن است.

در تناسب مکاني از دو جهت بحث به سخن مي آيد که تفصيل آن را ذيلا مشاهده خواهيد کرد.

شما تصور کنید یک مبلغ نداند، در محله ای که برای تبلیغ رفته چه مذاهب و فرقه هائی زندگی می کنند. او بسان رزمنده ای است که در میدان مین قرار گرفته اما خود نمی داند. کمترین حرکت ناآگاهانه برای او خطرناک خواهد بود.

2 ـ مکان: که می توان از دو جهت به آن پرداخت:

الف ـ جامعه و محله ای که در آن قرار دارد؛ پیام رسان دینی برای موفقیت بیشتر شایسته است به جایی که در آن قرار گرفته توجّه کند. متناسب با آن به تبلیغ بپردازد. اگر او نشناسد که در کجاست. طبیعی است که نداند، با چه افرادی مواجه خواهد شد، نیاز آنان چیست و چگونه باید با ایشان ارتباط برقرار کند.



اگر تجربه مبلّغان گرانقدر را مرور کنیم، خواهیم دید چه خاطرات تلخ و شیرینی در این زمینه دارند. شما تصور کنید یک مبلغ نداند، در محله ای که برای تبلیغ رفته چه مذاهب و فرقه هائی زندگی می کنند. او بسان رزمنده ای است که در میدان مین قرار گرفته اما خود نمی داند. کمترین حرکت ناآگاهانه برای او خطرناک خواهد بود.



ب ـ نقطه ای که در آن تبلیغ می کند؛ مبلّغ علاوه بر آن که باید جامعه ای را که در آن به سر می برد بشناسد و به تناسب آن پیام رسانی کند. باید ببیند در چه نقاطی به تبلیغ می پرازد، در مسجد، مدرسه، بیمارستان، باغ و بوستان، سفر یا ... او باید در هر نقطه ای قرار گرفته، آن مکان را محملی برای بیانات خود قرار دهد. و مثال ها و مطالب خود را با آن پیوند بزند تا تناسب بیشتری بین مطالب او و مخاطبان ایجاد شود.

او باید در هر نقطه ای قرار گرفته، آن مکان را محملی برای بیانات خود قرار دهد. و مثال ها و مطالب خود را با آن پیوند بزند تا تناسب بیشتری بین مطالب او و مخاطبان ایجاد شود

مثلا، اگر با گروهی به سفر زیارتی و سیاحتی رفته است، در بین راه مناسب است، از سفر روحی انسان و مقایسه آن با مسافرت جسمی سخن بگوید و یا اگر در بیمارستان برای بیماران و کارکنان آن جا سخن می گوید، از بیماری های روحی و مقایسه آن با بیماری های جسمی و لزوم پیشگیری و درمان آن مطالبی بیان کند.



منبع:

پايگاه حوزه
 

«روزي که با هم آشنا شديم و پيوند زناشويي بستيم، فکر نمي کردم وقتي به هم برسيم اين همه اختلاف نظر داشته باشيم. فکر نمي کردم روزي بيايد که من و تو با هم بر سر يک موضوع اين همه جر و بحث کنيم. حالا که اين اتفاق افتاده، حس مي کنم به ما به درد هم نمي خوريم و آن پيوند و ارتباطي که براي يک زوج خوشبخت قابل تصور است، براي ما دست نايافتني است. خيلي ها مي گويند که هرگز با همسرشان اختلاف نظر و بحث نداشتند ولي من و تو در همين آغاز راه، آن را تجربه کرديم...»
اگر شما هم در شروع داستان زندگي مشترک تان به اين نقطه رسيديد و جملاتي مشابه آنچه مطرح شد را در ذهن داريد که يا حتي آنها را به همسرتان گفته ايد و از اين بابت که در برقراري ارتباط با يکديگر و کنار آمدن با اختلاف نظرهاي هم به مشکل برخورديد ناراحت ايد، رعايت توصيه هاي زير مي تواند کمک تان کند.
اولين نکته اي که بايد رعايت کنيد، اين است که اين اختلاف نظرها را کاملاً طبيعي بدانيد و اگر کسي به شما گفته که با همسرش هيچ اختلاف نظري ندارد. يا هرگز جر و بحثي با هم نداشته ايد، بايد در صحت گفته هايش شک کنيد. هيچ دو نفري نيستند که نظريات شان کاملاً موافق هم باشد به قول دکتر بدري سادات بهرامي، روان شناس و مشاور خانواده «حتي يک خواهر و برادر که در بستر خانواده اي مشترک پرورش يافته اند، قطعاً با هم اختلاف نظرهايي دارند و اين کاملاً طبيعي است؛ چه رسد به اختلاف بين همسراني که طبيعتاً در دو خانواده مختلف و با فرهنگ هاي گوناگون رشد يافته اند.»
قبل از اينکه توصيه هاي ما را براي برقراري يک رابطه صحيح و اصلي با همسرتان بخوانيد، اين را هم بدانيد که هر چند پيام ما عمدتاً مختص زن و شوهرهاي جوان يا دختر و پسرهايي است که در حال طي کردن مراحل قبل از ازدواج هستند، اما مي خواهيم اين نويد را به همسران بدهيم که هيچ وقت دير نيست. حتي آنهايي که ديوار حرمت هاي بين خود و همسرشان را شکسته اند و مدت هاست به اين زخم هاي عميق که در رابطه شان رخنه کرده عادت کرده اند، مي توانند اين توصيه ها را به مرحله اجرا درآورند و رابطه خود را بهبود بخشند. البته بايد بدانيد که هميشه پيشگيري مؤثرتر است و چه بهتر که اجازه ندهيد. اين شکاف عميق ايجاد شود ولي اگر کار از کار گذشت، مي توانيد از مشاوران و کارشناسان کمک بگيريد.