«فرازهای زیارت جامعه کبیره» محور بحث در مجموعه مقالات «در آستان امامان(ع) بود» در این سلسله مقالات امام شناسی عمیق از نگاه معصومین(ع) مورد بحث است. در این مقاله فراز «اوصیاء نبی اللّه» را عنوان قرار می دهیم.
سلام بر شما امامان که اوصیاء پیامبرید.

واژه اوصیاء

واژه «اوصیاء» جمع «وصی» است. وصایت در لغت به معنای وصل چیزی به چیز دیگر است. مقائیس اللّغة گوید: «وصی اصل یدل علی وصل شی ء بشی ء»(1) معنای عرفی وصیت سفارش است و از همین ریشه گرفته شده است چون در وصیت انسان سفارش می کند بعد از مرگش کارهائی برای او انجام دهند و به دیگر عبارت موصی کارش را به وصی منتقل می کند و یا کارهای قبل از مرگ را به بعد از آن متصل می نماید.
این معنای خاص وصیت است، در قرآن کریم این واژه در معنای عام سفارش هم به کار رفته است «و تواصوا بالحق و تواصوا بالصبر...؛(2) یکدیگر را سفارش به حق و سفارش به صبر می نمایند.»
«و وصینا الانسان بوالدیه حسنا...؛(3) و انسان را سفارش کردیم که نسبت به والدین رفتار شایسته داشته باشد.»
و... و...
در این فراز از زیارت جامعه کبیره مراد از اوصیاء همان وصایت به معنای خاص است یعنی آنکه پیامبر اکرم(ص) امیرمؤمنان(ع) و فرزندان معصومش را جانشینان خود قرار داد.

بسم الله الرحمن الرحیم

درس پنجم امامت در خطابه غدیر

در پنجمین درس از امامت درخطابه ي غدير بعضي از اصطلاحات خطابه را مورد بحث قرار مي دهيم:

1. اولين اصطلاح اين است که پيامبر در اول بخش دوم فرمودند: خدا به من وحي کرد – « بِسْمِ‏اللَّهِ الرَّحْمانِ الرَّحيمِ،  يا أَيُهَاالرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّك ــ في عَلِي يَعْني فِي الْخِلاَفَةِ لِعَلِي بْنِ أَبي طالِبٍ  ــ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ  وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النّاسِ. »  اي رسول ابلاغ کن آن چه را که به تو نازل شده از جانب پروردگارت در مورد علي عليه السلام، يعني درباره ي خلافت و جانشيني علي ابن ابي طالب تعبير امامت و جانشيني با چند تعبير است که در اين جا وارث و وراثت. امام و امامت. خليفه و خلافت، وصيت و وصايت و ولي و ولايت که همه به کار برده شده است(5واژه).
1) در اين جا پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم  اولين بار مي فرمايند که خلافت علي ابن ابي طالب. خداوند متعال بعد از اينکه مقامات پيامبر  صلي الله عليه و آله و سلم را تمام مي کند مي گويد امامت را اعلام کن، البته در غار حرا اعلام شده است اما موقعي که مي خواهد اعلان رسمي وعمومي شود موقعي است که به پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم مي گويد برو شنل خودت را بپوش، چه شنلي؟ شنل رسالت « يا أَيُهَا الرَّسُولُ ... »يا دکتر؛ بايد دکتري کني. مهندس بايد مهندسي کني که اين هم از اين باب است. در ادبيات مي گويند:تعليقِ حُکم بر وَصف، مُشعِر بر عِليت است. چرا بايد رسالتم را انجام دهم؟ چون  الرَّسُولُ هستي، رسول خاص. خلافت يعني پايش را جاي پاي تو بگذارد، خلاف يعني قدم زدن و رفت و آمد کردن اصلاً اصل اختلاف يعني رفت و آمد  کردن؛ و به اين مسائل هم که به عدم اتفاق، اختلاف مي گويند به اين دليل است که رفت و آمد مي کنند و حرف مي زنند. مُخْتَلَفُ الْمَلَائِكَة  يعني جاي رفت و آمد؛ خلافت يعني پايش را جاي پاي پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله و سلم گذاشته است، چه کسي؟ علي ابن ابي طالب عليه السلام !

بسم الله الرحمن الرحیم

در ابتدای این نوشتار به بیان معنای لغوی و اصطلاحی وصیت و وصایت پرداخته و گفته شد به اینکه وصیّت پیوند زدن تصرّف در حال حیات خویش به تصرّفات پس از مرگ است. یعنی وصیت کننده، کارش را به کارهای وصی متصل می کند.

در منابع دینی وصیت به دو قسم تقسیم شد، وصیت تملیکی که کسی عین یا منفعتی را از مال خود برای زمان بعد از فوتش به دیگری مجانا تملیک می کند. وصیت عهدی آن است که شخص یک یا چند نفر را برای انجام اموری مأمور می نماید از وصیت عهدی به عنوان وصایت تعبیر می شود.
وصیت و مشتقات آن ٣٣ بار در قرآن تکرار شد.

اشاره
در آنچه امروزه از تمدن مورد نظر است، به ویژگیها، اوصاف و تواناییهایی که تمدنها از خود بروز می دهند، توجه نمی شود. در نتیجه، زوایای ظریف درونی و استعدادهای خاص آنها به خوبی شناخته نمی شود. تمدنهایی که در جوامع مادی بیشتر مورد شناسایی واقع می شوند، همانهایی هستند که بدین گونه و در اثر تضارب آراء به وجود آمده اند و هر ملتی چیزی بر آنها افزوده است.

چرا فقط در دین ما امام وجود داشت
 

پرسش:

با عرض سلام چرا در دین ما فقط امام وجود داشته است و چرا پیغمبران دیگر امام نداشتند درست است که در قران حضرت هارون به عنوان جانشین حضرت موسی حضور داشتند ولی ایشان پیغمبر بودند نه امام ، تفاوت بین حضور پیغمبر و امام را برایم بیان کنید ؟

بررسی شرایط وصی از دیدگاه هفت مذهب اسلامی (امامیه- حنفی- مالکی- حنبلی- شافعی- زیدی- ظاهریه)

چکیده:

در این بررسی که تحت عنوان شرایط وصی از دیدگاه هفت مذهب اسلامی انجام گرفته باید گفت که شرایط مورد بحث در وصی به ترتیب عبارتند از:بلوغ، عقل، اسلام، عدالت، کفایت، حریت، بینایی، ذکوریت.اما همه فرقه ها و بلکه علمای هر یک از مذاهب در این شروط اتفاق نظر ندارند و می توان گفت که تنها سه مسأله بلوغ، عقل و اسلام از شروط متفق علیه همه فرق اسلامی بوده به طوری که می توان بر آن ادعای اجماع نمود.

کلیه فرق اسلامی وجود حالت بلوغ را در شخص وصی لازم می دانند، منتهی بعضی عقیده دارند که اگر به شخص نابالغ، شخص بالغ دیگری ضمیمه گردد وصایت نابالغ، صحیح خواهد بود.درباره شرط عقل نیز بین فقهای اسلام اتفاق عقیده است و تنها مسأله ای که در آن اختلاف نظر وجود دارد، حالت جنون ادواری است که اکثریت اینان، وصی قرار گرفتن شخص مجنون را(خواه ادواری یا طباقی)را باطل می دانند.در زمینه شرط عدالت می توان گفت که در تعریف آن بین حقوق دانان، اختلاف نظر وجود دارد وگرنه در لزوم وجود آن تردیدی نمی توان کرد.بقیه شرایط دیگری که ذکر گردید از شروطی هستند که بشدت در مورد آنها اختلاف رأی وجود دارد؛به طوری که بعضی، شروط«کفایت»«حریت»«بینایی»و ضروری می دانند و عده ای دیگر فقط بعضی از آن شروط مثل حریت و کفایت را لازم می دانند.در مورد زمان لزوم وجود شرایط یاد شده در وصی سه نظریه مهم وجود دارد:[1].نظریه ای که این شرایط را در هنگام فوت موصی لازم می دانست.2.نظریه ای که این شرایط را هم در زمان وصیت و هم در زمان فوت موصی لازم می دانست.3.نظریه ای که وجود شرایط لازم را از لحظه انشای وصیت تا لحظه فوت موصی لازم می دانست.بحث، موضع درخشان و مستحکم فقه امامیه و تفوق و برتری آن بر آرای دیگر مذاهب اسلامی به خوبی روشن می گردد.اینان در هر موضعی با دسترسی به اخبار فراوان وارده از ناحیه معصومین(ع)و مبتنی بر قواعد محکمه حقوقی به ارائه راههای جامع و همه گیر می پردازند.در این بررسی که تحت عنوان شرایط وصی از دیدگاه هفت مذهب اسلامی انجام گرفته باید گفت که شرایط مورد بحث در وصی به ترتیب عبارتند از:بلوغ، عقل، اسلام، عدالت، کفایت، حریت، بینایی، ذکوریت.اما همه فرقه ها و بلکه علمای هر یک از مذاهب در این شروط اتفاق نظر ندارند و می توان گفت که تنها سه مسأله بلوغ، عقل و اسلام از شروط متفق علیه همه فرق اسلامی بوده به طوری که می توان بر آن ادعای اجماع نمود.کلیه فرق اسلامی وجود حالت بلوغ را در شخص وصی لازم می دانند، منتهی بعضی عقیده دارند که اگر به شخص نابالغ، شخص بالغ دیگری ضمیمه گردد وصایت نابالغ، صحیح خواهد بود.درباره شرط عقل نیز بین فقهای اسلام اتفاق عقیده است و تنها مسأله ای که در آن اختلاف نظر وجود دارد، حالت جنون ادواری است که اکثریت اینان، وصی قرار گرفتن شخص مجنون را(خواه ادواری یا طباقی)را باطل می دانند.در زمینه شرط عدالت می توان گفت که در تعریف آن بین حقوق دانان، اختلاف نظر وجود دارد وگرنه در لزوم وجود آن تردیدی نمی توان کرد.بقیه شرایط دیگری که ذکر گردید از شروطی هستند که بشدت در مورد آنها اختلاف رأی وجود دارد؛به طوری که بعضی شروط«کفایت»«حریت»«بینایی» و ضروری می دانند و عده ای دیگر فقط بعضی از آن شروط مثل حریت و کفایت را لازم می دانند.در مورد زمان لزوم وجود شرایط یاد شده در وصی سه نظریه مهم وجود دارد:1.نظریه ای که این شرایط را در هنگام فوت موصی لازم می دانست.2.نظریه ای که این شرایط را هم در زمان وصیت و هم در زمان فوت موصی لازم می دانست.3.نظریه ای که وجود شرایط لازم را از لحظه انشای وصیت تا لحظه فوت موصی لازم می دانست.به هر حال با توجه به مباحث ذکر شده در این مقاله و نتیجه گیریهای پایان بحث، موضع درخشان و مستحکم فقه امامیه و تفوق و برتری آن بر آرای دیگر مذاهب اسلامی به خوبی روشن می گردد.اینان در هر موضعی با دسترسی به اخبار فراوان وارده از ناحیه معصومین(ع)و مبتنی بر قواعد محکمه حقوقی به ارائه راههای جامع و همه گیر می پردازند.

چكيده:
وصايت، امري الاهي است كه در كنار نبوت و به منظور تكميل رسالت مطرح ميشود. وجود اوصياي بزرگ براي انبياي اولوالعزم، امري است كه در تمام اديان ابراهيمي، اعم از يهوديت، مسيحيت و اسلام مطرح شده است. هم كتاب مقدس و هم قرآن، وصايت را قبول داشته، آن را منصبي الاهي و نیازی ضروری براي تكميل دين خدا ميدانند. اين مقاله با استناد به كتاب مقدس، قرآن و منابع اسلامي، ابتدا به بحثِ وصايت انبياي اولوالعزم ميپردازد و سپس بحث وصايت در اسلام و جانشيني نبي اكرم(ص) را بررسي ميكند و آن را در امتداد سلسله اوصيا كه در كنار سلسله انبيا قرار دارد، مطرح ميكند. در پایان، این نکته بیان می شود كه كاملترين دين، كاملترين وصي را ميطلبد؛ از اين رو پيامبر(ص) به امر خدا امام علي(ع) را به جانشيني برگزيد.

بررسي تطبيقي جانشيني و وصايت در قرآن و عهدين

چكيده:
وصايت، امري الاهي است كه در كنار نبوت و به منظور تكميل رسالت مطرح ميشود. وجود اوصياي بزرگ براي انبياي اولوالعزم، امري است كه در تمام اديان ابراهيمي، اعم از يهوديت، مسيحيت و اسلام مطرح شده است. هم كتاب مقدس و هم قرآن، وصايت را قبول داشته، آن را منصبي الاهي و نیازی ضروری براي تكميل دين خدا ميدانند. اين مقاله با استناد به كتاب مقدس، قرآن و منابع اسلامي، ابتدا به بحثِ وصايت انبياي اولوالعزم ميپردازد و سپس بحث وصايت در اسلام و جانشيني نبي اكرم(ص) را بررسي ميكند و آن را در امتداد سلسله اوصيا كه در كنار سلسله انبيا قرار دارد، مطرح ميكند. در پایان، این نکته بیان می شود كه كاملترين دين، كاملترين وصي را ميطلبد؛ از اين رو پيامبر(ص) به امر خدا امام علي(ع) را به جانشيني برگزيد.

نهج البلاغه و مخالفان وصایت امیرالمومنین علیه السلام
(اسناد وصايت)

شبهه :
در نهج البلاغه سخن از - وصایت و وصیت - و وصى بودن على بن ابى طالب علیه‏السلام آمده است و این گونه واژه‏ها تنها در سخنان سید رضى است و قبل از او به کار نمى‏رفته و این خود دلیل آن است که نهج البلاغه به على بن ابى طالب علیه‏السلام نسبت داده شده است و از سخنان او نمى‏باشد. - اثر التشیع فى الادب العربى ص 56 و الاسام على تالیف احمد زکى صفوت ص 131.

وصايت امام علي(ع)

چرا علي(ع) را وصي پيامبر مي دانيد؟

 پاسخ:امام علي در دو مرحله ، وصي پيامبر گرامي (ص) بوده است.

1. مرحله تجهيز: پيامبر در روزهای پاياني زندگاني خود كه در بستر بيماري افتاده بود، به علي(ع) سفارش كرد كه مراسم تغسيل و تكفين و دفن او را برعهده بگيرد و بدهي هاي او را بپردازد. لذا اميرمؤمنان(ع) پيش از انجام اين اعمال، دست به هيچ كاري نزد.