وقتی امام باقر علیه السلام پدرش علی بن الحسین علیه السلام را غسل می داد چشم همراهان او به بدن امام سجاد علیه السلام افتاد و دیدند كه زانوها و سرانگشت پاهای او از زیادی سجده پینه بسته است و كتف او نیز پنبه بسته است . به امام باقر علیه السلام عرض كردند پینه بستن پای او از ادامه سجده های مكرر و طولانی است اماشانه های او چرا پینه بسته است ؟ امام علیه السلام فرمود: اگر پدرم نمرده بود چیزی به شما نمی گفتم . روزی نبود مگر اینكه او مسكین یا مساكینی را در حد امكان سیر می كرد و وقتی شب می شد آنچه از خوردنی در منزل اضافه داشت در كیسه ای می گذارد و در هنگامی كه مردم می خوابیدند آنها را بر دوش می گذارد و بسوی منازل افرادی می رفت كه از روی حیا از مردم در خواستی نداشتند و آنها را بین آنها تقسیم می كرد به گونه ای كه آنها متوجه نشوند تنها من می دانستم و البته هدف او این بود كه بطور پنهانی و بدست خود صدقه بدهد و می فرمود: صدقه السر تطفی غضب الرب كما تطفی الماء النار فاذاتصدق احدكم فاعطی بیمینه فلیحفها عن شماله . صدقه پنهانی شعله های غضب پروردگار را خاموش می كند همان گونه كه آب وآتش را خاموش می كند، وقتی كسی از شما بادست راست خود صدقه می دهد آن را از دست چپ مخفی بدارد.

قصه هاي تربيتي چهارده معصوم (عليه السلام) / محمد رضا اکبري

▪ همدلی با فرد نیازمند؛ تسهیل شرایط همدلی در داشتن تجارب خاصی امکان پذیر می شود مثلاً وقتی کمک کننده در گذشته تجاربی از نیازمند شدن را داشته باشد یا به فرد نیازمند وابسته بوده و این وابستگی ممکن است بر اساس روابط خانوادگی، دوستی، زبانی - نژادی - قومی، همسایگی، همکاری یا روابطی از این دست استوار باشد یا اینکه دیگران به او آموخته اند که شرایط افراد نیازمند را در ذهن خود مجسم کند یا شخصاً در این زمینه تلاش کرده است. چنین آموزش هایی مستقیماً موجب تشدید احساس همدلی می شود و شخص به راحتی می تواند خود را به جای دیگری بگذارد. همدلی با آسیب دیدگان اجتماعی می تواند موجب احساس پاداش های جانشین شود که منافع کمک کننده را افزایش می دهد. مثلاً او ممکن است چنین بیندیشد که دنیا چندان هم جای بد و وحشتناکی نیست، یا ممکن است او امیدوار و خوش بین شود و تصور کند که بالاخره روزی پیامدهای منفی فقر از بین برود.
▪ تسکین حالت ناخوشایند درونی؛ گاهی کمک کننده در حالت غم و اندوه به سر می برد و کمک کردن که نمادی از رفتار اجتماعی مطلوب است موجب تغییر حالت درونی او می شود. این اجتماعی شدن، در ایجاد تقویت فردی برای رفتار های مثبت اجتماعی در بزرگسالی نقش مهمی ایفا می کند.
▪ کاهش احساس ناراحتی ایجاد شده؛ مشاهده وضع فلاکت بار دیگران ممکن است موجب بروز اندوه و رنج در مشاهده گر شود. این احساس ناخوشایند یا با کمک کردن یا با ترک کردن (فرار از آن) موقعیت کاهش می یابد. به نظر می رسد که در صورت نبود شرایطی برای دوری فرد از آن موقعیت، کمک کردن می تواند به کاهش احساس زجرآور در رهگذر منتهی شود. چنین شرایطی با مشاهده افراد معلول جسمی و ذهنی، کودکان و سالمندان بیشتر تجربه می شود.
▪ کاهش احساس گناه ایجاد شده؛ رویارویی فرد با اشخاصی که دست نیاز به سوی او دراز می کنند گاهی به دلیل عدم حمایت یا کمک نکردن موجب بروز احساس گناه در آنان می شود. چون برخی از افراد به دلیل اعتقادات دینی و اخلاقی آموخته اند که حمایت کردن افراد نیازمند واجب است و ثواب دارد.
▪ پذیرش اجتماعی؛ در برخی از موقعیت ها اقدام فرد نیازمند برای دریافت کمک نزد دیگران موجب می شود که شخص به منظور پیشگیری از ارزیابی منفی افراد (ناظران بیرونی) به افراد نیازمند کمک کند ،چنین اقدامی تلاشی است در جهت ایجاد نگرش مثبت در مشاهده گران و مورد پذیرش اجتماع واقع شدن.
▪ احساس رضایتمندی از کمک کردن؛ به نظر می رسد که برخی از مشاهده گران به دلیل احساس مهربانی و مسوولیت نسبت به سایرین به انسان های فقیر کمک می کنند. چنین انگیزه هایی به افزایش احساس ارزشمندی و معنادار بودن زندگی منتهی می شود.
▪ رهایی از تداوم مزاحمت؛ متاسفانه در جامعه مان تجاوز به حقوق شهروندان توسط متکدیان به راحتی صورت می گیرد مثلاً اصرار به دریافت پول، جلوی شهروند را برای پول مسدود کردن، بدون اجازه شیشه ماشین را پاک کردن، دراز کردن دست به داخل ماشین، فروش اجباری فال، گل یا... گونه هایی از تجاوز به حریم، قلمرو و آزادی فردی است. گاهی مردم برای رهایی از چنین شرایط پراسترسی به خواسته متکدیان تن می دهند تا تنش و ناخرسندی حاصل از این شرایط را کاهش دهند.
▪ کاهش احساس گناهکاری؛ انگیزه بسیاری از مردم برای کمک به نیازمندان کاهش بار حس گناهکاری با تمسک جستن به مبانی دینی است. از یک سو کمک کردن به باور این افراد موجب بالا رفتن کفه اعمال نیک می شود و از سویی تداوم برخی رفتارها موجب افزایش کفه گناه شده و حلقه مکرری را ایجاد می کند، هر چند که شاید در نگاه ناظران چنین افرادی به عنوان خیرین و اشخاص باتقوا امکان دارد به نظر برسند ولی انگیزه های درونی آنها نه از روی مهرورزی و درک نیاز دیگران بلکه تلاش برای توازن دو کفه است. این انگیزه ها ممکن است به تنهایی یا همراه با یکدیگر بر رفتار اجتماعی تاثیر بگذارد. چند انگیزه خودخواهانه و نوع دوستانه ممکن است در یک انگیزه کلی کمک رسانی با یکدیگر تلفیق شوند. اینکه چه انگیزه هایی در کمک کردن فرد تاثیر دارند تا حدودی به موقعیت بستگی دارد و تا حدی هم به شخص یاری دهنده مربوط می شود.
با وجود انگیزه های طرح شده، واقعیت این است که رفتارهای اجتماعی مطلوب دارای انگیزه های چندجانبه هستند و همین امر، یافتن انگیزه غالب را مشکل می کند، ضمناً انگیزه ها منجر به واکنش های درونی می شوند (مانند تبریک گفتن به خود، خود را به جای دیگری گذاردن) که به سهولت از بیرون قابل تشخیص نیستند.

روزنامه اعتماد

امام صادق (ع) فرمود: هرگز رسول خدا (ص) سائلی را منع نکرد؛ اگر چیزی داشت، به وی می داد و اگر نداشت می فرمود: خدا آن را می آورد.
اهل بیت (ع) فرموده اند: ما به غیر مستحق چیزی می دهیم تا مبادا مستحقی را رد کنیم.
امام صادق (ع) فرمود: کسی که درخواست سائلی را رد می کند، اگر از پیامد منع خود آگاه بود، هرگز سائلی را رد نمی کرد.
رسول خدا (ص) فرمود: سائل را با بذل اندک یا با نرمی و رحمت بازگردانید، چرا که کسی نزد شما و به در خانه های شما می آید که نه انسان است و نه جن و به این مظور می آید تا ببیند که شما در برابر نعمت های خداداد چه می کنید.
امیر مؤمنان (ع) فرمود: مسکین فرستاده خداست [تا توانگر بی نیاز را بیازماید]، پس اگر وی نیازمند را رد کرد خدا را مردود داشته و اگر به او عطا کرد، عطایش به خداست.
امام باقر (ع) فرمود: اگر درخواست شونده می دانست در بخشش چه پاداشی است، هرگز کسی سائلی را رد نمی کرد.
ادب برخورد با سائل
تکریم سائل: هرگاه نیازمندی برای رفع نیازش نزد امیر مؤمنان علی (ع) می آمد به وی می فرمود: آن را بر زمین بنویس، زیرا کراهت دارم شرم درخواست را در سیمای سائل ببینم.
بخشش بی واسطه: امام صادق (ع) فرمود: پدرم گاهی سائلان را می آزمود تا قانع را از غیر آن باز شناسد و هرگاه هنگام قربانی سائلی می آمد ابتدا سر حیوان را به وی می داد؛ اگر می پذیرفت، می فرمود: آن را بگذار و از گوشت آن به وی می داد و اگر نمی پذیرفت، چیزی به وی نمی داد.
درخواست دعا از سائل: امام زین العابدین (ع) فرمود: دعای فقیر [برای بخشنده] رد نمی شود، از این رو امام (ع) به خادمش می فرمود: هرگاه به سائل چیزی دادی، از او دعای خیر بخواه.
امام صادق (ص) می فرمود: مستحب است بیمار با دست خود به سائل بدهد و از او بخواهد تا برایش دعا کند.
بوسیدن دستی که دعا کرد: امیر مؤمنان (ع) فرمود: بخشنده به سائل دست خود را ببوسد، زیرا خدا صدقه را پیش از آن که به دست فقیر برسد دریافت می کند، چرا که صدقات را خدا در می یابد.