چکیده: پهلوی دوم برای گرفتن یك وام تسلیحاتی حاضر به احیاء كاپیتولاسیون گردید و در این راه از بركناركردن نخست‌وزیران غیرفعال هم ابائی نداشت! رای موافق مجلس با اكثریت نسبی انجام شد و رئیس و برخی از نمایندگان غیبت را بر حضور در آن مجلس ترجیح دادند و با بهانه‌های مختلف برای معالجه یا مسافرت! سعی كردند دامان خودشان را از ننگ امضاءكردن قرارداد مذكور مصون نگاه‌دارند. 
حق قضاوت كنسولی اگرچه نوعی امتیاز سیاسی مرسوم بین دولتهای ماقبل قرن بیستم بود، اما تصویب آن در سال 1343 توسط دولت و مجلس ایران خبر از یك واپسگرایی غیرقابل قبول داشت. درحالی‌كه رضاشاه پس از به‌سلطنت‌رسیدن موضع نسبتا محكمی در قبال كاپیتولاسیون گرفت، فرزندش برای گرفتن یك وام تسلیحاتی حاضر به احیاء كاپیتولاسیون گردید و در این راه از بركناركردن نخست‌وزیران غیرفعال هم ابائی نداشت! رای موافق مجلس با اكثریت نسبی انجام شد و رئیس و برخی از نمایندگان غیبت را بر حضور در آن مجلس ترجیح دادند و با بهانه‌های مختلف برای معالجه یا مسافرت! سعی كردند دامان خودشان را از ننگ امضاءكردن قرارداد مذكور مصون نگاه‌دارند. 

چکیده: پیشنهاد تصویب كاپیتولاسیون در اسفند 1340 از سوی سفارت آمریكا به دولت امیر اسدالله علم داده شد. این پیشنهاد در 13 مهر 1342 در كابینه علم و در مرداد 1343 درمجلس سنا به تصویب رسید. سپس در 21 مهر 1343 حسنعلی منصور نخست وزیر وقت این لایحه را به مجلس شورای ملی برد و به تصویب نمایندگان مجلس رساند. 
درپی این مصوبه امام خمینی درچهارم آبان 1343 اقدام رژیم در تصویب این لایحه را مورد انتقاد شدید قرار داد. 
 

چکیده: امام‌خمینی‌ از علما و سران‌ كشورهای‌ اسلامی‌ دعوت‌ كردند به‌ كمك‌ ملت‌ ایران‌بیایند و به‌ شدت‌ از ابرقدرت‌های‌ وقت‌ انتقاد كردند:«آمریكا از انگلیس‌ بدتر، انگلیس‌ از آمریكا بدتر، شوروی‌ از هر دو بدتر، همه‌ ازهم‌ بدتر، همه‌ از هم‌ پلیدتر؛ اما امروز سر و كار ما با این‌ خبیث‌هاست‌! باآمریكاست‌! رئیس‌ جمهور آمریكا بداند، بداند این‌ معنا را كه‌ منفورترین‌ افراددنیاست‌ پیش‌ ملت‌ ما!». 
امام‌ خمینی‌ در ادامه‌، از وضعیت‌ كشور انتقاد و اداره‌ كنندگان‌ را افرادی‌ بی‌ لیاقت‌معرفی‌ كردند و از این‌ كه‌ رجال‌ وطنخواه‌ در رأس‌ كارها نیستند انتقاد نمودند و به‌ ارتشیان‌هشدار دادند كه‌ با این‌ اقدامات‌ رژیم‌ ارزش‌ آنها بسیار پایین‌ آمده‌: «یك‌ آشپز آمریكایی‌بر یك‌ ارتشبد ما مقدم‌ می‌شود در ایران‌! دیگر برای‌ شما آبرو باقی‌ ماند؟ اگر من‌ بودم‌استعفا می‌كردم‌، اگر من‌ نظامی‌ بودم‌ استعفا می‌كردم‌؛ من‌ این‌ ننگ‌ را قبول‌ نمی‌كردم‌...» 
در تاریخ‌ 21 مهر ماه‌ سال‌ 1342 ه .ش‌، دولت‌ حسنعلی‌ منصور لایحه‌‌ مصونیت ‌مستشاران‌ آمریكایی‌ را به‌ مجلس‌ فرستاد و مجلس‌ آن‌ را تصویب‌ كرد. 
 

1 بهمن 1386چکیده: حسنعلی منصور از نخست‌وزیران عصر پهلوی دوم، اردیبهشت 1302 در تهران متولد شد. پدرش، رجبعلی منصور ـ منصورالملك ـ از اعضای اولیه لژ «بیداری ایرانیان» بود كه در دوران رضاشاه سالیان مدیر در مشاغل حساس جای داشت و در آخرین ماههای سلطنت او به صدرات رسید... 
حسنعلی منصور از نخست‌وزیران عصر پهلوی دوم، اردیبهشت 1302 در تهران متولد شد. پدرش، رجبعلی منصور ـ منصورالملك ـ از اعضای اولیه لژ «بیداری ایرانیان» بود كه در دوران رضاشاه سالیان مدیر در مشاغل حساس جای داشت و در آخرین ماههای سلطنت او به صدرات رسید.(1)
ارتشبد فردوست می‌نویسد: علی منصور از مأموران انگلیسی بود. پسرش حسنعلی مانند پدر پرورش یافته انگلیسی‌ها بود. ولی از آن گروه بود كه به آمریكایی‌ها وصل شدند. او چه در «اصل چهار»(2) و چه بعدها كه نخست‌وزیر شد از طرف آمریكاییها به شدت تقویت می‌شد.(3)

تداوم درراه شیعهچکیده:
حضرت امام در پاسخ به سخن یكی از علما كه گفته بود:«اگر خود حضرت صاحب– سلام الله علیه– مقتضی بدانند خوب خودشان تشریف بیاورند،.... چرا من بكنم» فرمودند:« این منطق اشخاصی است كه می خواهند از زیر بار در بروند...اینها...یك چیزی درست می كنند، دو تا روایت از این طرف از آن طرف می گردند پیدا می كنند كه خیر ، با سلاطین مثلا بسازید ، دعا كنید به سلاطین، این خلاف قرآن است. اینها نخوانده اند قرآن را. اگر صد تا، همچون روایت هایی بیاید، ضرب به جدار می شود. خلاف قرآن است. خلاف سیره انبیاست... 
روز 29 بهمن 1356 كه مصادف با چهلم فاجعه قم و كشتار روحانیون و مردم قم در 19 دی بود ، به دعوت آیات عظام و روحانیت مبارز ، بازارها در بسیاری از نقاط كشور بسته شد و در بسیاری از شهرها و نقاط كشور به یاد و خاطره شهدای آن فاجعه خونین ، مجالس ختم و سوگواری برگزار شد .1

حمله مأموران رژیم ستم شاهی به مدرسه فیضیه در سالروز شهادت امام صادق در سال ۱۳۴۲هر چند تصویر تلخی بر خاطره انقلاب باقی گذاشت، اما سرمنشأ بسیاری از رخدادهای سیاسی شد. از این رو در سالگرد این واقعه فجیع به بررسی زمینه‌های بروز آن و خاطرات باقی مانده و تأثیر این واقعه بر قیام خمینی كبیر می‌پردازیم.

زمینه‌های حمله به مدرسه فیضیه
در ماه‌های پایانی سال ۱۳۴۱،محمدرضا شاه كه سالگرد ناكامی‌طرح انجمن‌های ایالتی و ولایتی را به تلخی پشت سر می‌گذاشت، تصمیم گرفت اصول ششگانه‌ای را با حذف و اضافاتی در قالب «انقلاب سفید» به رفراندوم بگذارد. این اصول ششگانه در واقع همان انقلاب از بالایی بود كه آمریكا به كشورهای توسعه نیافته اعلام كرده بود. مخالفت با اصول ششگانه، برخی تبعات را برای روحانیت در پی داشت. چرا كه «مسأله اصلاحات ارضی، سهیم كردن كارگران دركارخانه‌ها، سپاه دانش كه به نوعی به زن‌ها برمی‌گشت و قانون ملی كردن جنگل‌ها، جزو اصول لوایح ششگانه شاه بود. اینها مسائلی بود كه به ظاهر یك مقداری وجهه عمومی شاه را در مقابل اقشاری از مردم بالا می‌برد. این اصول، ظاهری فریبنده و عوام پسندانه داشت و مخالفت با آنها اعتراض افراد ناآگاه را در پی داشت.» (۱)

قتل‌ رزم‌آرا به‌ طور عمده‌ از دو جنبه‌ اهمیت‌ داشت‌:
نخست‌، ملی‌ شدن‌ صنعت‌ نفت‌ و دیگری‌، رفع‌ شر دیكتاتوری‌ تمام‌ عیار از سر ملت‌. 

در طول‌ سال‌های‌ پس‌ از جنگ‌ جهانی‌ دوم‌ و به‌ دنبال‌ خروج‌ رضا شاه‌ از كشور، مردم‌ به‌ یكباره‌ آزادی‌های‌ سیاسی‌ و اجتماعی‌ مهمی‌ را تجربه‌ كردند و گروه‌های‌ سیاسی‌ با خروج‌ از فضای‌ حفقان‌ گذشته‌، با هدف‌ دموكراتیك‌ نمودن‌ فضای‌ سیاسی‌ كشور به‌ عرصه‌ی‌ سیاسی‌ وارد شدند. در واقع‌، از این‌ زمان‌، سیر حوادث‌ به‌ گونه‌ای‌ پیش‌ رفت‌ كه‌ امید به‌ داشتن‌ چنین‌ فضایی‌ را زنده‌ می‌كرد. شاه‌، كه‌ سال‌های‌ جوانی‌ و كم‌ تجربگی‌اش‌ را پشت‌ سر می‌گذاشت‌، با اطلاع‌ از ضعف‌های‌ نظام‌ سلطنت‌، صرفاً به‌ حفظ‌ آن‌ می‌كوشید. از سوی‌ دیگر، حضور نیروهای‌ متفقین‌ نیز فضا را دگرگون‌ كرده‌ بود و دیگر امكان‌ یكه‌ تازی‌ سابق‌ برای‌ شوروی‌ و انگلستان‌ وجود نداشت‌. به‌ عبارت‌ دیگر، سیاست‌ ایالات‌ متحده‌ نسبت‌ به‌ ایران‌ به‌ گونه‌ای‌ خاص‌ فعال‌ شده‌ و در مورد شوروی‌، مانع‌ از دست‌اندازی‌ آن‌ كشور به‌ آذربایجان‌ شده‌ بود. انگلستان‌ هم‌ اگرچه‌ دوست‌ و در كنار آمریكا بود، ولی‌ دریافته‌ بود كه‌ دیگر مقاصدش‌ را بدون‌ جلب‌ حمایت‌ آن‌ كشور نمی‌تواند پیش‌ ببرد.
در چنین‌ فضایی‌، این‌ امكان‌ هرچند ناچیز برای‌ نیروهای‌ ملی‌ و دموكراتیك‌ كشور به‌وجود آمد كه‌ در برابر رقابت‌های‌ شوروی‌ و انگلستان‌ در غارت‌ منابع‌ كشور ایستادگی‌ كنند. پیش‌تر امتیاز «نفت‌ شمال‌» از سوی‌ مجلس‌ رد شده‌ بود و این‌ بار، نوبت‌ كوتاه‌ كردن‌ دست‌ انگلستان‌ از منابع‌ نفت‌ جنوب‌ بود. درواقع‌، اندیشه‌ی‌ ملی‌ شدن‌ صنعت‌ نفت‌، حاصل‌ وجود چنین‌ فضایی‌ بود. در عمل‌، وجود عناصری‌ وطن‌ پرست‌ در هر دوره‌ی‌ مجلس‌، مانع‌ چنین‌ كاری‌ شده‌ بود. در این‌ زمان‌، نیروهای‌ آزادی‌خواه‌ و ایران‌ دوست‌ توانسته‌ بودند افكار عمومی‌ را نسبت‌ به‌ مسأله‌ی‌ نفت‌ آگاه‌ كرده‌ و منابع‌ خارجی‌ زیادی‌ را نیز علیه‌ انگلستان‌ بسیج‌ نمایند. درنتیجه‌، انگلیسی‌ها به‌ دنبال‌ روی‌ كار آوردن‌ كسی‌ بودند كه‌ بتواند با مرعوب‌ كردن‌ نیروهای‌ مخالف‌ و در صورت‌ لزوم‌، ایجاد یك‌ دیكتاتوری‌ تمام‌ عیار، مسأله‌ی‌ نفت‌ را حل‌ و فصل‌ كند. به‌ قول‌ كیانوری‌، «بالاخره‌ انگلیسی‌ها به‌ این‌ نتیجه‌ رسیدند كه‌ رزم‌آرا، بهترین‌ كسی‌ است‌ كه‌ می‌تواند با مشت‌ محكم‌ جلوی‌ جبهه‌ی‌ ملی‌ را بگیرد و قرارداد نفت‌ را بگذارند.»