گزارش مجله نیوزویك از قیام خونین 17 شهریور
هفته گذشته جمعیتی كه پیشاپیش آن نوجوانان و زنان محجبه حركت می كردند ، در میدان ژاله واقع در مركز تهران تجمع كردند . آنان كه خشمگین از برقراری حكومت نظامی از ساعاتی پیش بودند ، با سر و صدا از دعوت آیت الله نوری كه یك رهبر مذهبی است و آنان را به پراكنده شدن ترغیب می نمود ، سرپیچی كرده و سپس به پرتاب سنگ و آجر به سوی سربازان پرداختند .
خیل جمعیت ضمن تحمل دردهای حاصل از شلیك گاز اشك آور ، به تدریج خود را به صفوف سربازان نزدیك ساختند . سربازان تفنگ های نیمه خودكار خود را بالا آورده و تیر هوایی شلیك كردند . اما وقتی دیدند جمعیت به پیشروی خود ادامه می دهد ، تفنگ ها را به سوی آنان نشانه رفتند و جمعیت را پی در پی به رگبار گلوله بستند . (1) تظاهركنندگان كشته شدند ؛ طبق پاره ای از آمار غیررسمی ، تعداد كشته شدگان یكصد نفر است . این درگیری تاكنون خونین ترین درگیری بوده كه در طول مبارزه قدرت به وقوع پیوسته است ؛ مبارزه ای كه از نه ماه پیش ایران را در بر گرفته است .

چکیده:
یكی‌ از نقاط‌ عطف‌ تاریخ‌ انقلاب‌ اسلامی‌ قتل‌عام‌ مردم‌ تهران‌ در 17 شهریور درمیدان‌ ژاله‌ (شهدا) بود. كشتار بی‌رحمانه‌‌ مردم‌ در آن‌ روز تجلی‌ واقعی‌ رژیمی‌ بود كه‌ سعی‌ می‌كرد با فریب‌كاری‌ از خود چهره‌ای‌ صلح‌دوست‌، آزادی‌خواه‌ و مخالف‌ با مفاسدبسازد. واقعه‌ خونین‌ 17 شهریور نقطه‌‌ پایانی‌ بود بین‌ ملّتی‌ ستمدیده‌ و رژیمی‌ستمكار. این‌ واقعه‌ نظریه‌‌ امام‌ خمینی‌ را در دروغ‌گویی‌ و فریب‌كاری‌ رژیم‌ به‌ اثبات‌رساند و مردم‌ را برای‌ سرنگونی‌ رژیم‌ مصمم‌تر ساخت‌.این مقاله به بیان چرایی و چگونگی این واقعه می پردازد. 

راهپیمایی‌ 16 شهریور
روحانیون‌ تهران‌ كه‌ برگزاری‌ راهپیمایی‌ 13 شهریور (عیدفطر) را تجربه‌ موفقی‌ ارزیابی‌ كردند، تصمیم‌ گرفتند بار دیگر در مقابل‌ حكومت‌شریف‌امامی‌ و به‌ منظور برائت‌ از وی‌، مانور قدرتی‌ را به‌ اجرا درآورند. به‌ گفته‌ شهیدمحلاتی‌، بعد از راهپیمایی‌ عید فطر به‌ این‌ نتیجه‌ رسیدیم‌ كه‌ «این‌ كار باید با نظم‌ و ترتیبی‌ادامه‌ یابد، جلسه‌ای‌ گرفتیم‌ و از صبح‌ تا غروب‌ دور هم‌ بودیم‌ و تصمیم‌ گرفتیم‌ كه‌ روزپنج‌شنبه‌ (16 شهریور) راهپیمایی‌ بكنیم‌.» آیت‌الله بهشتی‌ در جامعه‌ روحانیت‌استدلال‌ كرد كه‌ بعد از راهپیمایی‌ عید فطر «حالا كه‌ مردم‌ آمدند نباید در این‌ حركت‌مردمی‌ فترت‌ ایجاد شود، لذا از مردم‌ به‌ راهپیمایی‌ دعوت‌ شد.»

بسم الله الرحمن الرحیم 
هموطنان محترم و مظلوم!
اكنون كه یك هفته از كشتار فجیع گروه اول مقتولین مظلوم ما می گذرد‚ اكنون كه یك هفته تمام است ملت معظم ایران در زیر چكمه دژخیمان و رگبار مسلسل و توپ و تانك دست و پا می زند‚ اكنون كه شاه دست از آستین فضای باز سیاسی درآورده و به درو كردن نهال جوانان رشید و شجاع ما پرداخته است‚ اكنون كه با نفس های آخر‚ حكومت فاشیستی نفس های ملت را در سینه خفه كرده‚ اكنون كه گورستان ها از قبور شریف فرزندان اسلام و قرآن پر گردیده‚ اكنون كه دژخمیان شاه به عربده و پایكوبی در مرگ عزیزان ما به شادی نشسته اند‚ اكنون شاه می خواهد ایران را به ویرانه و قبرستان تبدیل كند. 
اكنون كه عمال از خدا بیخبر شاه در مجلس گرد هم جمع شده و با صحنه سازی های مبتذل و اغفال كننده می خواهند مجرم اصلی را تبرئه و گناه بزرگ و خیانت عظیم را به دیگران كه آلت فعلی بیش نیستند‚ نسبت داده و خود را مقرب الخاقان قرار دهند‚ اكنون كه تمام خیانتكاران خارج و داخل پشتیبانی از جنایات شاه می كنند‚ اكنون كه از چهره های كریه آزدایخواهی و طرفداری از حقوق بشر پرده برداشته شده‚ ملت مظلوم و بزرگ ایران باید اعتصاب نموده‚ در عزا بنشینند و رسما روز پنجشنبه یازدهم شوال را روز عزا قرار دهند. 

بسم الله الرحمن الرحیم 
(وبشر الصابرین الذین اذا اصابتهم مصیبه قالوا انالله و اناالیه راجعون اولئك علیهم صلوات من ربهم و رحمت و اولئك هم المهتدون). 
وقتی شما را ای فرزندان عزیز اسلام خداوند متعال تسلیت می دهد‚ آیا باز هم محتاج به تسلیتید خداوند عزوجل می فرماید: بشارت بده صبر كنندگان را‚ كسانی كه هر مصیبتی می بینند به حساب خدا تحمل می كنند و می گویند ما همه برای خدا خلق شده ایم‚ برای خدا زندگی می كنیم و وقتی بمیریم از بین نمی رویم بلكه به سوی خدای مهربان برمی گردیم. صلوات و رحمت خدا برایشان‚ اینها هستند كه به آرزوی انسانی رسیده اند. 
معذلك من به نیابت حضرت ولی عصر امام زمان (علیه السلام) به همه مسلمانان جهان مصیبت چهارم شوال سال 98 ق (17 شهریور) را خاصه به خانواده های داغدار تسلیت می گویم و در عین حال تبریك و خدا شاهد است مصطفای من تنها آن نبود كه سالش نزدیك است‚ بلكه همه به خاك و خون كشیده های حادثه شوال مصطفاهای من بوده اند. 

چکیده:
حادثه 17 شهریور تأثیر عمیقی بر روند نهضت مردم ایران گذاشت. با این كه ظاهرا سه هفته كشور را با آرامش نسبی رو به رو كرد، ولی نه تنها توقفی در روند انقلاب ایجاد نشد،‌ بلكه كینه عمومی از حكومت شاهنشاهی بیشتر گردید. كشور یك هفته دست به اعتصاب زد تمامی بازارها و بیشتر اماكن كسب تا 25 شهریور به عنوان اعتراض به این كشتار وحشیانه تعطیل بودند. حكومت نظامی تا واپسین روز دوام نظام شاهنشاهی پا برجا بود،‌ اما عملا كارآیی نداشت و هرگز نتوانست مقررات خشك خود را در شهرها تزریق كند. 
سال پایانی حكومت پهلوی در حالی آغاز شد كه علیرغم اوج گیری اعتراضات مردمی ،‌كمتر كسی باور می‌كرد كه این رژیم نتواند سال جاری را به پایان برساند البته بودند كسانی چون امیراسدالله علم – یار همراه محمدرضا پهلوی – كه در یادداشتهای روزانه‌اش فروپاشی حكومت را پیش بینی كرده بود، ‌اما هنوز زنگ خطر جدی در بین رجال پهلوی به صدا در نیامده بود. 

لاله‌های سرخ 
سلام بر حماسه‌سازان 17 شهریور؛ بزرگ‌مردانی که عاشقانه شربت شهادت نوشیدند و مشتاقانه به دیدار پروردگارشان شتافتند. درود بر جوانان پاک‌دل و سبزسیرت که روز خونین کربلای 17 شهریور 57 را، به روز سقوط کامل رژیم سفّاک ستم‌شاهی تبدیل کردند. در 17 شهریور، غریو خونین عاشقان شهادت، طاغوت‌شکن شد و تاریخ‌ساز. در این روز، خون شهادت‌طلبان ایثارگر، چونان صاعقه‌ای سهمگین، نعره‌های مستانه دژخیمان رژیم مستکبر را محو کرد و کاخ ستم یزیدصفتان را لرزاند. یوم اللّه‌ 17 شهریور، حماسه جاوید کربلا و نوید پیروزی خون بر شمشیر را دیگر بار تجسم عینی بخشید. اینک برماست که این روز را گرامی بداریم و خاطرات جمعه سیاه و لاله‌های سرخ را هرگز فراموش نکنیم. 
 

اشاره
یوم‌اللّه هفده شهریور، از نمادهای مقاومت، شجاعت و ایستادگی ایرانیان در حکومت پهلوی است. روزی که به تعبیر رهبرکبیر انقلاب، روز خداست. از سوی دیگر، جمعه سیاه، گزارشگر جنایت‌های شاهنشاهی و اعمال ضداسلامی و غیرانسانی رژیم پهلوی است که با عنوان آزادی و استقلال کشور، در مسیر حذف دین از جامعه دینی می‌کوشید.

نستوه چونان کوه
در نخستین ساعت‌های صبح جمعه هفدهم شهریور، ده‌ها هزارنفر به سوی میدان ژاله که از آن روز میدان شهدا نام گرفت، سرازیر شدند و در کمتر از دو ساعت، میدان و خیابان‌های اطراف لبریز از جمعیت شد؛ جمعیتی که آمده بودند تا آخرین تپش‌های قلب خویش را ایثار کنند و چنین بود که یوم‌اللّه هفده شهریور شکل گرفت. آرام و لبریز از عشق و هم‌دلی، موجی به پاکی چشمه‌ساران راه افتاد. هر قطره‌اش به شفافیت اشک، به طراوت لبخند، ولی استوار و پرتوان چون کوه بود.
در آن روز، دژخیمان آمده بودند تا به هر قیمت، قیام اسلامی و فراگیر ملت مسلمان را فرو نشانند. پس بی‌خبر و بی‌امان و از همه سو تیراندازی کردند، نه به قصد پراکندن و ترساندن، که به قصد کشتن شلیک می‌شد. در آن روز، کشتاری انجام شد که همه دنیا را تکان داد و پایه‌های سلطنت را لرزاند.