اصلاح الگوی مصرف که به معنی نهادینه کردن روش صحیح استفاده از منابع کشور است، سبب ارتقای شاخص‌های زندگی و کاهش هزینه‌‌ها شده و زمینه ای برای گسترش عدالت است.

بعضی‌ها فکر می‌کنند، صرفه‌جویی یعنی؛ توی تاریکی بنشینیم و لامپ را روشن نکنیم!

یا دو هفته یک‌بار حمام برویم، تا آب کمتری مصرف شود.

یا مثلا در زمستان‌ها، از سرما قندیل ببندیم و مثل بید بلرزیم ولی بخاری را روشن نکنیم!

بعضی‌ها هم اصلاً باورشان نمی‌شود که بشود صرفه‌جویی کرد.

و می‌گویند: «یعنی اگر شیر آب چکه نکند، یا یک لامپ اضافه خاموش شود، دیگر برق نمی‌رود؟ دیگر کمبود آب نداریم؟»

ولی راستش «بله اگر حتی 1 لامپ اضافه  خاموش شود و انرژی برق هدر نرود، باعث صرفه‌جویی در برق می‌شود و خاموشی و قطع برق کمتر اتفاق می‌افتد.»

صرفه‌جویی کار سخت و عجیبی نیست. اگر ما به اندازه‌ی نیاز و درست از منابع انرژی مثل آب و برق و گاز و... استفاده کنیم، صرفه‌جویی کرده‌ایم.

گفته، استفاده نکردن از نعمت‌های ارزشمندی که خدا در اختیارمان قرار داده، یعنی صرفه‌جویی؟

اتفاقاً صرفه‌جویی یعنی «از نعمت‌های خدادادی خوب و درست و به جا و به اندازه استفاده کنیم و مواظب باشیم حتی ذره‌ای از آن هدر نرود».

به نظر من صرفه‌جویی یعنی: «خدایا شکرت که به ما این‌همه نعمت دادی.»

محمدحسین وزارتی
بانام‌گذاری سال 1388 به سال "حركت به‌سوی اصلاح الگوی مصرف" توسط رهبر انقلاب اسلامی، بیشتر نگاه‌ها و توجهات به‌سمت ناهنجاری‌های رفتاری در مصارف اقتصادی جامعه سوق پیدا كرد. به‌خصوص این‌كه مصادیقی كه رهبر انقلاب به‌عنوان بدمصرفی ملت- اسراف در مصرف آب و نان- ما بیان كردند، خود دلیل اهمیت این موضوع و توجه بیشتر كارشناسان به این قسمت از اصلاح الگوی مصرف بود. بدین ترتیب بود كه مسائلی نظیر مصرف‌گرایی، فروش و تبلیغ كالاهای خارجی، مصرف‌زدگی، اسراف و اتلاف منابع انرژی و... در كانون توجه صاحب‌نظران امر قرار گرفت.اكنون بیش از چهار ماه از آغاز سال می‌گذرد و اتفاقاتی در این بین رخ داده كه اذهان عمومی و نخبگان را نسبت به این مهم كم‌توجه كرده است. مسائلی نظیر انتخابات و وقایع پس از آن و كشمكش‌های سیاسیون و نخبگان كشور بر سر آن كه تا ...(ادامه متن در ادامه مطلب)...

امروز ادامه دارد و این چند روز هم بحث انتصاب و عزل معاون اول رئیس‌جمهور و وزرای كابینه نقل هر مجلسی شده است.

مسئله‌ای كه در این نوشتار بدان پرداخته می‌شود، غفلتی است كه ما در برداشت خود از نام سال كرده‌ایم. این امر شاید ناشی از ذهنیتی است كه از ابتدای سال به‌وسیله‌ی رسانه‌های ارتباط‌جمعی، نخبگان و صاحب‌نظران، درپی متمركز شدن آن‌ها بر روی مسائل اقتصادی صِرف، در تشریح اصلاح الگوی مصرف نشأت می‌گیرد. چراكه به نظر، اصلاح الگوی مصرف در عرصه‌های دیگر زندگی نظیر سیاست و فرهنگ هم صادق و در مواردی مهم‌تر از اصلاح ناهنجاری‌های رفتاری در اقتصاد است. قطعاً اگر وزیری در انتخاب مدیران خویش از سلایق شخصی به‌جای انتخاب براساس معیارهای علمی و عملی بهره گیرد- كه در ادبیات سیاسی عرف جامعه آن را انتخاب سیاسی می‌نامند-، مطمئناً آن شخص با تصمیم‌گیری‌های غیركارشناسانه‌ی خود، هزینه‌های زیادی را بر روی دوش دولت و ملت می‌گذارد.

اگر از این منظر و با توجه به اتفاقات اخیر، به نام امسال نگاهی دوباره بیندازیم، سؤال‌های اساسی كه در ذهن متبادر می‌شود این است كه آیا رفتارها و عملكرد نخبگان ما برای نظام اسلامی هزینه‌بردار نیست؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، آیا این هزینه‌ها كمتر از هزینه‌های اتلاف انرژیی و منابعی مثل آب و گاز به ما ضرر می‌رساند كه اصلاً به فكر اصلاح آن نیستیم؟ آیا ما برای اصلاح الگوی رفتاری نخبگان و سیاست‌مداران خود برنامه‌ای داریم؟ آیا خودشان فكری برای این معضل كرده‌اند؟ اهمیت این موضوع -همان‌طور كه در بالا اشاره شد- به این دلیل است كه بسیاری از ناهنجاری‌ها و كمبودها و اتلاف منابع، از سوءمدیریت و رفتارها و تصمیمات غیرعقلانی نخبگان نشأت می‌گیرد.

از طرف دیگر نخبگان هر كشور، از منابع مهم و استراتژیك آن می‌باشند كه هَرزروی آن‌ها باعث لطمات شدید و بعضاً جبران‌ناپذیری بر كشور وارد می‌كند. فكر، ایده‌پردازی و نوآوری نخبگان جامعه به‌مانند دیگر منابع ثروت هر كشور اولاً ارزش‌مند و ثانیاً محدود می‌باشد. بنابراین باید به استفاده‌ی صحیح از آن توجه ویژه‌ای داشت. ضمن این‌كه استفاده‌ی صحیح از نخبگان و نیز استفاده‌ی صحیح نخبگان از خود، موجب بهینه‌سازی مصرف در دیگر عرصه‌ها و منابع نیز می‌گردد. بنابراین در استفاده از نخبگان جامعه باید به این نكته توجه داشت كه آن‌ها خود نیز از منابع ثروت هستند كه باید از آن‌ها به‌طور صحیح استفاده شود. البته این امر در ابتدا ناظر به خود نخبگان است كه چگونه از نقش خود برای پیش‌برد اهداف متعالی جامعه استفاده كنند.

نگاهی به اتفاقات چند وقت اخیر نشان می‌دهد كه اصلاح الگوی رفتاری سیاست‌مداران و نخبگان ما، ضروری‌تر از اصلاح معضلات اقتصادی است. به‌طوری‌كه در این چند وقت، مشاهده كردیم و می‌كنیم كه چگونه گفتار و رفتار آن‌ها در بالا بردن هزینه‌های سیاسی و بین‌المللی نظام و كاهش اعتبار و سرمایه‌ی اجتماعی آن- كه در همه‌ی جوامع از مهم‌ترین سرمایه‌ها محسوب می‌شود- مؤثر است.

این‌كه رهبر انقلاب از فردای انتخابات، همه و به‌خصوص نخبگان و سیاسیون را به آرامش دعوت می‌كنند و خواستار این مطلب می‌شوند كه همه‌چیز از طریق قانونی پیگیری و دنبال شود، باید معیاری باشد برای اصلاح الگوی رفتاری نخبگان كشور تا بر این اساس رفتارهای خود را تنظیم كنند.
این‌كه رهبری خطاب به همه‌ی جناح‌ها بر لزوم شناخت صحیح دوست و دشمن تأكید دارند، به این دلیل است كه سرمایه و انرژی كه در بازار سیاست هزینه می‌شود، نباید با اشتباه گرفتن دوست و دشمن و پاك كردن صورت‌مسأله اصلی به‌راحتی به هدر برود.

این‌كه رهبر انقلاب در نامه‌ی خود به رئیس‌جمهور، دلیل مصلحت ندانستن انتصاب آقای مشائی به معاونت اولی ایشان را اختلاف و سرخوردگی بین علاقه‌مندان رئیس‌جمهور ذكر می‌كنند، مؤید این مطلب است كه ایشان نمی‌خواهند درصد قابل توجهی از ظرفیت‌های منابع انسانی كشور- چه مردم و چه نخبگان- هدر رود و بسیاری از نخبگان از همكاری با دولت دهم قطع امید و اجتناب كنند.

رهبر انقلاب با بیان این نكات مهم، تلویحاً اشاره به لزوم حركت جدی مسؤولین و نخبگان جامعه به‌سوی اصلاح الگوی رفتاری‌شان دارند تا بیش از این نظام جمهوری اسلامی از این‌گونه رفتارها لطمه نبیند. البته باید گفت كه بحث نخبگان، دولتی و غیردولتی ندارد و همه باید برای تحقق این امر تلاش كنند و مراقب باشند تا نكند به‌جای این‌كه نخبگان "فرصت‌ساز" باشند، تبدیل به نخبگانی "فرصت‌سوز" شوند.

هنر یك نخبه، استفاده‌ی به‌موقع از فرصت‌های به‌دست آمده است و اگر خیلی هنرمند باشد، می‌تواند چالش‌ها و تهدیدها را به فرصت مناسبی برای نظام تبدیل كند. اما امروز شاهد آن هستیم برخی از نخبگان كه به جناح‌ها و جریانات مختلف سیاسی تعلق دارند، فرصت‌هایی را كه با تدبیر رهبری فراهم شده، تبدبل به چالش می‌كنند. بنابراین مأموریت ویژه برای نخبگان جامعه در سال " حركت به‌سوی اصلاح الگوی مصرف"، ایجاد فضایی است كه آن‌ها بتوانند ابتدا خود و رفتارهای خود را اصلاح كنند.

راهی را كه رهبر انقلاب پیش روی نخبگان گذاشته‌اند، عقلانیت است. این امر با توجه به این‌كه فضای پس از انتخابات، فضایی احساسی و در برخی موارد، غیرعقلانی بوده، مهم جلوه می‌كند. زیرا تنها مسیر حل و فصل این مناقشات عقل‌مداری نخبگان است تا هم بتوان با منطق قضایا را دید و بررسی كرد و نیز، دیگر تمایلات شخصی و احساسی، در نگرش به واقعیت‌ها، تصمیم‌گیری‌ها، اظهار‌نظرها و گزینش افراد دخیل نخواهد بود.

چه مسأله ساده‌ای!

حجت‌الإسلام محمدرضا زائری
هنگامی كه پس از اعلام تحویل سال، رهبر معظم انقلاب سخنان خود را آغاز كردند، به سیاق متعارف سال‌های اخیر همه منتظر بودند تا ببینند ایشان چه موضوعی را برای عنوان و نام سال جدید تعیین خواهند كرد... صادقانه اعتراف می‌كنم، زمانی كه ایشان پرهیز از اسراف را مورد اشاره قرار دادند، گویی یك لحظه بر دلم گذشت: چه مسأله‌ی ساده‌ای! در چنین شرایطی كه همه‌ی اذهان به موضوعاتی چون انرژی هسته‌ای و رابطه با آمریكا درگیر است، آیا موضوع اسراف این‌قدر اهمیت دارد؟

...دقایقی بعد با دیگر ایرانیان در حیاط باغ سفارت برای ...(برای دیدن ادامه متن به ادامه مطلب بروید)...

  دكتر فهیمه فرهمندپور*
درهم تنیدگی مسائل هریك از عرصه‌های اقتصاد، سیاست، فرهنگ و فرد، خانواده، جامعه و... راه را برای محدود كردن حوزه‌ی مسؤولیت آحاد مرتبط با هریك از این عرصه‌ها مشكل و شاید غیرممكن می‌سازد. به همین دلیل داوری در این خصوص كه اصلاح الگوی مصرف امری مرتبط با كدام یك از این زمینه‌هاست بسیار دشوار است و تعیین سهم مسؤولیت هریك دشوارتر؛ اما بررسی ابعاد مختلف مسأله‌ می‌تواند به تسهیل این امر دشوار بیانجامد.

اصلاح، تغییری جهت‌گیری شده یا كاهشی غیرهدفمندبی‌گمان كاهش حجم و تنوع مصرف، نخستین برداشتی است كه از شعار اصلاح الگوی مصرف به ذهن متبادر می‌شود. این در حالی است كه اساساً صرف كاهش، بدون در نظر گرفتن جهت‌گیری كلان جریان اصلاح، می‌تواند موجب آسیب‌رسانی به این تلاش اصلاحی شود. برای نمونه چنانچه الگوی مصرف بسیاری از مواد غذایی تعیین كننده در سلامت در كشور ما، با استانداردهای علمی پذیرفته شده‌ی جهانی آن‌ها مقایسه شود، می‌تواند زمینه‌ی شناسایی علل شیوع بسیاری از بیماری‌هایی شود كه صرف نظر از همه‌ی پیامدهایش، هزینه‌ی مادی گزافی بر اقتصاد جامعه تحمیل می‌كند؛ سرانه‌ی ...(ادامه متن در ادامه مطلب)...