پوشاك وتجمّل.



زيبايى، لباسي است كه خداوند بر اندام طبيعت پوشانده و چون خود جميل مطلق است، جهان را نيز درنهايت جمال آفريده و ستارگان را در زيباترين صورت براي تزيين آسمان دنيا به وجود آورد و خود، مخلوقات خويش را به زيبايي و حسن، توصيف فرموده است:.
اَلّذي أَحْسَنَ كُلَّ شَىْ‏ء خَلَقَه...؛(12).
آن خدايي كه هر چيزي را كه ايجاد كرد نيكو آفريد.
خداوند خود جميل است و جمال را دوست دارد و بدين جهت آنها را كه خويش و ديگران را از زينت هاي الهي محروم مي كنند، توبيخ كرده‏(13) و انبياي بزرگ و كتاب هاي آسماني را فرستاده تا آدميان، نه تنها از نظر صورت باطني و روحي به بهترين وجه تربيت شوند؛ بلكه بهداشت و زيبايي ظاهري خويش را نيز به طور كامل رعايت كنند.
عنايت و توجّه بدين اصل مهمّ اسلامى، اضافه بر اين كه خود نوعي هماهنگي و همسويي با اصل خلقت است، آثار مثبت و بسيار مهمّي بر تحكيم روابط و پيوندهاي اجتماعي دارد. لذا خداوند دستور مي دهد، تا مؤمنين هنگام رفتن به مساجد - كه محلّ اجتماع مردم براي عبادت است - خود را بيارايند و با وضع نامرتب و آلوده پا در محيط پاك مسجد نگذارند.(14).
مرحوم امين الاسلام طبرسى(ره) از تفسير عياشي نقل مي كند:.
حضرت امام مجتبي ژ هرگاه براي اقامه نماز مهيّا مي شد، بهترين لباس خويش را مي پوشيد. وقتي اطرافيان علّت آن را جويا شدند، حضرت فرمود: خداوند زيبا است و زيبايي را دوست دارد و من خودم را براي پروردگارم زينت مي كنم؛ زيرا فرموده است: در وقت رفتن به مسجد خود را زينت كنيد و من دوست دارم نيكوترين لباسم را بپوشم.(15).
در سيره پيامبر گرامي ْ نقل شده است:.
آن حضرت خود را همواره در آيينه مي نگريست و موي سر خويش را شانه مي زد و آن را مرتب مي نمود و چه بسا در آب زلال نگاه مي كرد و موهاي خود را مرتب مي فرمود. آن حضرت، اضافه بر خودپردازي كه در محيط خانه داشت، آن را براي اصحاب و محيط بيرون نيز انجام مي داد و مي فرمود: خداوند دوست دارد وقتي بنده او به سوي برادران ديني اش از خانه بيرون مي رود خود را آماده كند و بيارايد.(16).
در اين گزارش علاوه بر اين كه سيره نبىّ اكرم مبني بر رعايت زينت ظاهر در بين اجتماع بيان شده، بر ضرورت و لزوم رعايت زيبايي و حسن منظر در محيط منزل براي تحكيم پيوندهاي خانوادگي نيز اشاره دارد و حتّي از اين نقل مي توان استفاده كرد كه لزوم آن در محيط داخلي و خانوادگي از اهميّت بيشتري برخوردار است؛ زيرا رعايت حسن ظاهر از سوي پيامبر اكرم ْ در بين اهل خود، به عنوان اصل و پايه و يك امر مسلّم فرض شده، ولي توجّه حضرت بدان در محيط اجتماع، فرع و بر پايه آن معرفي شده و اين نكته اي است كه براي حفظ بنيان زناشويي و جلوگيري از فساد در روايات ديگر نيز مورد توجه قرار گرفته و اهميّت آن مورد تأكيد واقع شده است.(17).
در همين راستاست كه در بعضي از روايات حتي داشتن لباس هاي متعدّد تا به وسيله آن، هم آبرو و موقعيّت اجتماعي خويش را حفظ كند و هم با استفاده به جا و منظّم از تمامي آنها، از فرسودگي و كهنگي زود رس آنها جلوگيري به عمل آورد، بي اشكال و خارج از اسراف شمرده شده است.
در يك حديث معتبر، اسحاق بن عمار مي گويد: از حضرت صادق ژ درباره مردي كه ده جامه دارد و از آنها بهره مند مي شود سؤال كردم، حضرت فرمود: (اشكالي ندارد.)(18).
باز در حديث ديگري مي گويد: به حضرت امام صادق ژ عرض كردم:.
آيا صحيح است يك مؤمن ده لباس داشته باشد فرمود: بلى، پرسيدم: بيست لباس فرمود: بلى. سؤال كردم: سي لباس بازهم جواب مثبت داد و فرمود: اين اسراف نيست...(19).
روايات در اين زمينه بسيار است و حتي در بعضي از آنها ائمّه طاهرين براي حفظ شخصيّت و موقعيّت پيروان خود در جامعه و به خصوص در بين مخالفان، دستور اكيد بر رعايت حسن ظاهر داده اند. در حديثي حضرت امام موسي بن جعفر ي خطاب به شيعيان فرمودند:.
شما گروهي هستيد كه دشمنانتان زيادند پس آنچه مي توانيد در تجمّل و زينت خود بكوشيد.(20).

چرا باید الگوی مصرف را اصلاح کنیم؟

 

مقام معظم رهبری (مدظله العالی) امسال را سال اصلاح الگوی مصرف نام نهادند تا آغاز سال نو، آغاز تحولی باشد در اندیشه  و نگاه ایرانی به آنچه داریم و به راحتی از دست می دهیم؛ آغاز تحولی باشد برای مدیریت مصرف و میزان برخورداری از ذخایر ملی.

مقام معظم رهبری امسال را سال اصلاح الگوی مصرف نامیدند و این نام گذاری هوشمندانه، بی شک؛ نشان از تدبیر و درایت ایشان دارد، زیرا ایران با همه ثروت ها و دارایی های خدادادی اش، با برخورداری از ذخایر بی بدیل و متنوع طبیعی و با داشتن امکانات و استعداد ذاتی برای بهره وری – چه از نظر تنوع زیستی و چه از نظر هوش و استعداد انسانی – نسبت به همتایان خود بیش ترین میزان ضایعات و تلف کردن امکانات را داراست که اگر نگوییم در این زمینه رکورد زده است، ولی – متأسفانه – باید اقرار کنیم که میزان آن خیلی بیش تر از میزان معقول و طبیعی است.

ایران با موقعیتی که از نظر جغرافیایی و طبیعی دارد و با توجه به دارایی هایی که همواره استعمارگران و غارتگران را برای تصرف و اشغال خود وسوسه کرده، از استعداد ذاتی تبدیل شدن به قدرت بلامنازع در دنیا برخوردار است، ولی آنچه امروز می بینیم، هر چند به مدد الهی و همت بلندنظران و دلسوزانش شایسته تحسین است، ولی از جایگاه واقعی آن بسیار فاصله دارد. ایران به کشوری قدرتمند تبدیل نخواهد شد، اگر همه ما نخواهیم و برای رسیدن به آن تلاش نکنیم.

مردم ایران در طول تاریخ نشان داده اند که دست اندازی بیگانگان را بر ذخایر خود بر نمی تابند و به سخت ترین شکل با آن برخورد خواهند کرد. با این حال، ایران چیزی نیست که سودای به چنگ آوردنش، به این آسانی بیگانگان را رها سازد. دشمنان بیکار ننشسته اند و به همین منظور راهی نو در پیش گرفته و نیرنگی تازه به کار بسته اند تا به شیوه ای غیرمستقیم بهره ببرند. آنان کوشیده اند ایران بازاری باشد برای آنچه آنان می خواهند و می سازند.

مردم ایران در طول تاریخ نشان داده اند که دست اندازی بیگانگان را بر ذخایر خود بر نمی تابند و به سخت ترین شکل با آن برخورد خواهند کرد.
امام خمینی(ره)، رهبر کبیر انقلاب، با هوشمندی فراوان، زمانی که انقلاب گام های نخست خودکفایی را برمی داشت، مؤکدانه مردم را از افتادن در این دام برحذر باشند. ایشان می دانستند که غرب برای به دست آوردن ایران از تلاش باز نخواهد ایستاد و به این نیرنگ پی برده بودند که آنها می خواهند کشور ما بازار فروش کالاهای تولیدی آنها باشد.

متأسفانه، ما در این سال ها کم تر به توصیه های پدرانه و دلسوزانه ایشان عمل کرده ایم و نه تنها به دام مصرف افتادیم، که حتی داشته های خود را نیز به راحتی از بین برده ایم و اسراف می کنیم. این مسئله، اکنون، به قدری عیان گشته است که باری دیگر آن توصیه های مشفقانه، این بار بر زبان مقام معظم رهبری جاری گشت و در پیام نوروزی امسال فرمودند: «ما دچار اسراف هستیم و اجمالاً عرض می کنم بسیاری از منابع کشور دچار اسراف های ماست  به هدر می روند و این امر منتهی به افزایش شکاف بین فقرا و اغنیا می شود».

این موضوع عزمی ملی می طلبد. امید است در سایه رهنمودهای رهبر فرزانه انقلاب و با اتکا به خود و دلسوزی همه آحاد جامعه، در حفظ داشته ها و برخوردار شدن از آنها به بهترین شکلی که ممکن است. امسال شاهد ایرانی سربلند و سرافراز باشیم.

از خود بپرسیم چرا ایران به تنهایی به اندازه تمام اروپا گاز مصرف می کند؟ شاید پاسخ به این پرسش ساده، ما را کمی در رسیدن به این هدف یاری دهد.

در مذمّت اسراف و تبذير

حکايتي از جوامع الحکايات

شك نيست كه اسراف، مُبذَّرِ كنوزِ اموال 1و مخرَّبِ قصورِ اعمار2 ست و مرد مسرف، از فايدة نعمت محروم بود و به وخامت عاقبت و ندامت، گرفتار. و نصّ قرآن، مر فرزندان آدم را در تناولِ طعام و محافظت غذا مي‌فرمايد: قوله- تعالي- "كُلُوا وَ اشَرُبوا وَ لا تُسِرفُو اِنَّهُ لا يُحِبُّ المُسرفين" 3 و مصطفي- صلي الله عليه و آله- فرموده است: "الاِقتصادُ 4 نِصفُ العيش" و گفته‌اند: اين حديث در ميانه گرفتن5  آن است كه دخل چنان گيري كه شايد و نتيجة ديگر آن است كه خرج چنان كني كه بايد.

و جماعتي كه آفريدگار- سبحانه و تعالي- مرايشان را نعمتي فاخر، و مالي وافر كرامت فرموده است، ايشان مر آن اموال را به اسراف و تبذير بر باد دادند، و به عاقبت جامِ مذلّت چشيدند و از آن اسراف، هيچ فايده نديدند، و درين باب حكاياتي چند ايراد خواهد افتاد تا برهانِ اين معني و صدقِ آن دعوي، به حقيقت انجامد. بتوفيق الله و مشيّته.

 

حكايت - آورده‌اند كه نديمي از ندماي اميرالمؤمنين مأمون، شبي در خدمت او سمري 6 مي‌گفت و از نظم و نثر در پيش وي دري مي‌سفت. پس در اثنايِ آن گفت كه: در همسايگيِ من مردي بود ديندارِ پرهيزگار، و كوتاه دستِ يزدان پرست. چون مدتِ حياتش به آخر آمد، و اجل بر املِ او غالب شد، پسري جوان داشت و بي‌تجربه؛ او را پيش خود خواند و از هر نوعي او را وصيتها كرد و در اثنايِ آن گفت: اي جانِ پدر، آفريدگارِ عالم- جلّ جلاله- مرا مال و نعمتي داده است و من، آن را به رنج و سختي، حاصل كرده‌ام؛ و آسان آسان به تو مي‌رسد؛ نمي‌بايد كه قدرِ آن نداني و به ناداني آن را به باد دهي. جهد كن تا از اسراف كردن، دور باشي و از حريفانِ پياله و نواله 7 كرانه كني.

 

و من يقين دانم كه چنانكه من به عالم آخرت روم، جماعتي از ناهلان، گردِ تو در آيند و يارانِ بد، تو را به فسادها تحريض  8كنند و تمامت اين مالِ تو تلف شود.

و من يقين دانم كه چنانكه من به عالم آخرت روم، جماعتي از ناهلان، گردِ تو در آيند و يارانِ بد، تو را به فسادها تحريض كنند و تمامت اين مالِ تو تلف شود.
باري، از من قبول كن كه اگر اين همه ضياع 9 و متاع بفروشي، زينهار تا اين خانه نفروشي كه مردِ بي‌خانه چون سپري بود بي دسته. و اگر افلاسِ تو به نهايت رسد و نعمتِ تو سپري شود و دوست و رفيق، خصم شوند، زينهار تا خود را به سؤال 10 بدنام نكني؛ و در فلان خانه 11 رسني آويخته‌ام و كرسي نهاده، بايد كه در آنجا روي و حلقِ خود را در آن طناب كني، و كرسي از زير پايِ خود برون اندازي. چه مردن به از زيستن به دشمنكامي.

 

پدر، جوان را اين وصيّت بكرد و به دارِ آخرت، رحلت كرد. پسر، چون از تعزيت پدر باز پرداخت، روي به خرج ِاموال آورد، و در مدت اندك، تمامت آن مالها را تلف كرد و آنچه عروض و اقمشه 12 بود جمله بفروخت، و جز خانه، مر وي را هيچ ديگر نماند. و كار فقرو فاقه و عُسرتِ او به درجه‌اي رسيد كه چند شبانروز گرسنه بماند و هيچ كس او را طعامي نمي‌داد.

 

پس وصيّت پدرش، ياد آمد. برفت در آن خانه كه رسن آويخته بود و كرسي نهاده. بيچاره از غايتِ اضطرار به استقبالِ مرگ باز شد و در آن خانه شد و رسني ديد از سقف معلّق و كرسي در زير آنه بنهاد و حيات را وداع كرد و بر كرسي شد و رسن را در حلقِ خود انداخت، و كرسي را به قوّت پاي، دور انداخت. از گراني جُثّة او، تيرِ آن خانه بشكست و ده هزار دينار سرخ از ميان تير بيرون افتاد.

چون جوان، آن زر بديد، بغايت شادمان شد، و دانست كه غرضَ پدر وي از آن وصيّت، آن بوده است كه بعد از آنكه جامِ مذّلت، تجرّع 13 كرده باشد، چون زر بيابد، دانسته خرج كند.

 

پس، جوان دو ركعت نماز بگزارد و آن زرها به آهستگي در تصرّف آورد و اسبابِ نيكو بخريد و زندگاني ميانه آغاز كرد و از آن واقعه، از خوابِ غفلت بيدار شد و بغايتي متنبّه گشت كه حكيمِ روزگار شد.و فايدة اين حكايت آن است كه مرد مُسرِف، آنگه از خواب بيدار شود كه مال از دست بداده باشد و از پاي در آمده بُود.

 

(جوامع الحكايات و لوامع الروايات عوفي، مقابله و تصحيح دكتر اميربانو مصفا، دكتر مظاهر مصفا)

 

--------------------------------------------------------------------------------

پي نوشت ها :

1- پريشان كنندة گنجهاي دارائيها.

2- ويران كنندة كاخ‌هاي زندگاني‌ها.

3-بخوريد و بياشاميد ولي اسراف مكنيد چرا كه او اسرافكاران را دوست ندارد (اعراف 7/31 ترجمة خرّمشاهي).

4- ميانه‌روي نيمي از زندگاني خوش است.

5- ميانه‌روي، اقتصاد.