موضوع سلامت كودك در سراسر جهان جزو اولويتهاى مهم سياستگذاران بهداشت
كشورها محسوب مىشود و از آنجا كه در جوامع امروزى و از ديدگاه مديريتى،
نيروى انسانى باارزشترين و گرانبهاترين سرمايه هر جامعهاى است، لذا توجه
به رشد و تكامل كودكان كه آيندهسازان جوامع هستند، به نوعى حفاظت از
سرمايههاى ملى محسوب مىشود.
اولين همايش «كودك سالم» با مشاركت و
همكارى جهاد دانشگاهى علوم پزشكى ايران و پژوهشكده رويان به منظور آشنايى
با عوامل مؤثر در بهبود سلامت كودك و تبادل نظر بين متخصصان فن و استفاده
از تجربيات مدعوين و ارتقاى سطح علمى شركتكنندگان در زمينه سلامت كودك و
همچنين آشنايى با آخرين دستاوردهاى علمى ـ پژوهشى متخصصان در اين زمينه
برگزار شد.
موضوعات مورد بحث در اين همايش شامل: رشد و تكامل كودك،
نقش مشاوره و آموزش سلامت كودك، تغذيه و فعاليت بدنى كودك سالم، بهداشت
روان كودكان، نقش مشاوره ژنتيك در سلامت كودكان، وضعيت سلامت كودكان حاصل
از درمانهاى نابارورى و اقدامات پيشگيرانه براى سلامت كودك بود.
دكتر «رامين مظفرى كرمانى» دبير علمى همايش اظهار داشت: «هر ساله همايشهاى گوناگونى در كشور با عنوان بيمارىهاى
كودكان
و شيوه درمان آنها برگزار مىشود، اما يكى از مهمترين ويژگىهاى اين
همايش رويكرد نوين نسبت به كودك سالم و آشنايى با عوامل مؤثر در سلامت
كودك، آشنايى با نيازهاى روانى، عاطفى و جسمانى كودك، آگاهسازى والدين از
لزوم پايش رشد و تكامل كودكان سالم و به ظاهر سالم و نقش بسيار مهم مشاوره
در مراحل مختلف زندگى براى داشتن كودك سالم است.»
دكتر «شاهزاده
فاضلى» رئيس جهاد دانشگاهى علوم پزشكى ايران و عضو هيئت اجرايى همايش نيز
گفت: «اين همايش به منظور جهتدهى محققان و شناسايى عوامل آسيبرسان به
سلامت كودك، و نقش مشاوره قبل از ازدواج و پيش از باردارى و پس از تولد
برگزار شده و نتيجه اين پژوهشها مىتواند به عنوان دستمايه برنامهريزى
كلان در كشور مورد استفاده قرار گيرد.» وى در پاسخ سؤال ما كه چرا
متأسفانه جاى خالى مسئولان برنامهريزى آموزشى و تربيتى كشور و نهادهاى
مرتبط با آموزش سنين مهد كودك، در اين همايش مشهود است، گفت: «ما از
نهادهايى مانند بهزيستى دعوت همكارى علمى كرديم اما پاسخ مثبتى نگرفتيم،
در حالى كه اداره سلامت شهردارى تهران با ما همكارى خوبى داشت. به هر حال
نبايد فراموش كرد كه چنين همايشى براى اولين بار در ايران برگزار شده و
هنوز مقولهاى نوپا و جديد است و تا رسيدن به حد مطلوب و رضايتبخش فاصله
زيادى دارد.»
دكتر «بهرام دلاور»:
مداخلاتى كه به منظور ارتقاى كيفيت مراقبت از كودك انجام مىگيرد، پيچيده و پرهزينه نيستند، اما اثرات اجراى آن در كاهش مرگ و مير، آمادگى بهتر كودكان پيشدبستان، موفقيت در تحصيل و وضعيت تغذيهاى كودك قابل توجه مىباشد.يكى از سخنرانان اين همايش دكتر «بهرام دلاور» متخصص كودكان و نوزادان دانشكده پزشكى و خدمات بهداشتى دانشگاه تهران بود. وى با اشاره به اينكه دوران اوايل كودكى (Early childhood) سريعترين دوران رشد و نمو در زندگى بشر است، گفت: «مراقبت در اين دوران در بر گيرنده آموزش، بهداشت، تغذيه و درمان و توسعه مديريت و هماهنگى است، و توجه به اين مهم موجب شده كشورهاى توسعهيافته از حدود 30 سال پيش، شروع به مطالعات و تحقيقاتى در زمينه روند توانمندسازى و مراقبت از كودكان در سنين صفر تا هشت سالگى كنند. در واقع هر چه كودكان رشد كنند و بزرگتر شوند، به اشكال متفاوتى از تعامل و تحريكات محيطى براى توسعه توانمندىهاى خود نيازمندند، لذا برنامهريزى به منظور توانمندسازى كودكان بايد با توجه به نياز كودك و توجه به محيط و جامعه زندگى كودك باشد.»
وى افزود: «مداخلاتى كه به منظور ارتقاى كيفيت مراقبت از كودك انجام مىگيرد، پيچيده و پرهزينه نيستند، اما اثرات اجراى آن در كاهش مرگ و مير، آمادگى بهتر كودكان پيشدبستان، موفقيت در تحصيل و وضعيت تغذيهاى كودك قابل توجه مىباشد. در واقع به ازاى هر يك دلار سرمايهگذارى در رشد و تكامل بهتر كودك، 7 دلار بازگشت سرمايه محاسبه شده است.»
اين پزشك متخصص كودك ضمن اشاره به اينكه در مطالعات كنترل شده افزايش ميزان هوشبر (IQ) كودكان به بيش از 15 درصد جوامع مشابه تأييد شده است، افزود: «همچنين سرمايهگذارى براى كودكان در سنين پايين صرف نظر از كاهش مرگ و مير، موجب كاهش ميزان مردودى تحصيلى، ترك تحصيل و ناهنجارىهاى اجتماعى حتى ابتلا به ايدز و كشيدن سيگار مىشود. هيچ كس صاحب اين روند توانمندسازى نيست و وارثان آن نسلهاى آينده با زندگى مرفهتر و سالمتر هستند.»
«لزوم ارزيابى دورهاى رشد كودكان» عنوان سخنرانى دكتر «مظفرى» متخصص كودكان و نوزادان بود. وى تصريح كرد: «نياز جامعه ما، آگاهى والدين نسبت به اهميت مراقبت از كودكان در سنين خردسالى است زيرا فراهم نمودن محيط مناسب و توجه به رشد همه جانبه كودك، در عملكرد مغز، ادراك، توانايى يادگيرى و حافظههاى كوتاهمدت و بلندمدت كودك تأثير مىگذارد. بدين ترتيب كودكانى كه از برنامههاى معاينات دورهاى دوران نوزادى خود بهرهمند بودهاند، آمادگى مناسب براى ورود به دبستان را دارند و در مدرسه دانشآموزان موفقترى هستند و در آينده در زندگى خانوادگى و اجتماعى موفقيتهاى قابل ملاحظهاى خواهند داشت.»
او افزود: «يكى از مهمترين اقدامات جهت ارزيابى وضعيت سلامت كودكان، پايش رشد كودكان است كه راهى عملى براى تشخيص كفايت و يا عدم كفايت غذا براى كودك است. پايش رشد كودك شامل توزين دورهاى كودكان و اندازهگيرى دقيق قد و دور سر آنان و ورود اين اطلاعات در منحنى رشد و انجام بهموقع اقدامات لازم براى ارتقاى وضعيت تغذيهاى و پيشگيرى از سوء تغذيه كودكان مىباشد. در حالى كه دغدغه اغلب والدين هنگام مراجعه به مراكز درمانى و پزشك كودك، اطمينان از چاقى كودك و نگرانى نسبت به لاغر بودن اوست.»
«افسانه آذرى» عضو هيئت اجرايى همايش و عضو گروه پژوهشى فيزيوتراپى جهاد دانشگاهى واحد علوم پزشكى ايران نتايج تحقيق خود و همكارانش را در بخش ديگرى از اين همايش ارائه داد. به دليل اهميت موضوع يعنى «آموزش مراقبتهاى دوران باردارى» دستاوردهاى اين تحقيق، چنين بيان شد: سازمان بهداشت جهانى، بر اهميت و اثربخشى مراقبتهاى دوران باردارى در جلوگيرى از مرگ و مير زنان در دوران باردارى و نيز اهميت اين مراقبتها در جلوگيرى از تولد نوزاد با وزن كم تأكيد دارد. لذا دستيابى به مواد آموزشى اين دوران كه شامل فيزيولوژى دستگاه تناسلى و باردارى، مشكلات شايع دوران باردارى، تغذيه مناسب مادران باردار، تغييرات بدن مادر و جنين، اهميت ورزش، مراحل زايمان طبيعى و ايجاد آمادگى براى شيردهى و تغذيه نوزاد مىباشد. همچنين برخوردارى از مشاورههاى بهداشتى در اين دوران بسيار مؤثر و مفيد است.
در حالى كه يافتههاى تحقيق در جامعه مورد بررسى كشور نشان داد، زنان باردار ما از مراقبتهاى دوران باردارى، بخصوص از اهميت ورزش در اين دوران و نحوه انجام ورزش، همچنين اصول بهداشت روانى اين دوران، اطلاع چندانى نداشته و برگزارى كلاسهاى مراقبتهاى فيزيكى دوران باردارى براى زنان جوان كه قصد باردارى دارند، لازم مىباشد.»
خانم «آذرى» در پاسخ به سؤال ما كه دولت چه اقداماتى براى رفع اين مشكل انجام داده است، پاسخ داد: «در حال حاضر 80 ساعت آموزش مراقبتهاى دوران باردارى برنامهريزى و از سوى وزارت بهداشت تصويب شده است كه اميدواريم به زودى وارد برنامه كشورى شود.»
دكتر «وحيد ضيائى» متخصص كودكان و عضو هيئت علمى مركز تحقيقات پزشكى ـ ورزشى دانشگاه علوم پزشكى تهران گفت: «با توجه به اينكه امروز منشأ بسيارى از بيمارىهاى غير واگير و قابل پيشگيرى را شيوه ناصحيح زندگى مىدانند و بيمارىهاى قلبى ـ عروقى، ديابت نوع دوم، استئوپروز، فشار خون و برخى اختلالات اسكلتى، از اين دسته هستند، دقت در شيوه زندگى مانند نوع تغذيه و فعاليت فيزيكى در دوران كودكى بسيار اهميت دارد.
«افسانه آذرى» عضو هيئت اجرايى همايش:
در حال حاضر 80 ساعت آموزش مراقبتهاى دوران باردارى برنامهريزى و از سوى وزارت بهداشت تصويب شده است كه اميدواريم به زودى وارد برنامه كشورى شود.مطالعات اخير در ايران نشان مىدهد به تدريج در جوامع شهرى بخصوص شهرهاى صنعتى، اضافه وزن و چاقى يكى از مشكلات بهداشتى كشور خصوصا در رده سنى كودكان و نوجوانان مىشود و اين در حالى است كه سيستم بهداشتى كشور هنوز از مشكل نارسايى رشد كودكان رها نشده است.»
وى با اشاره به مطالعه «كاسپين» كه بر روى 21000 دانشآموز شهرهاى مختلف ايران انجام شده و نشان داده است 2/5% دانشآموزان چاق و 4/9% وزن بالا دارند، اضافه كرد: «كاهش سن شيوع بيمارىهاى قلبى، فشار خون و استئوپروز نيز با افزايش شيوع چاقى ارتباط دارد و بر اساس نتايج تحقيق كاسپين متوسط ميزان ساعات فعاليت فيزيكى با شدت متوسط و بالا (كه در سلامت مؤثر است) به ترتيب 7/4 و 8/0 ساعت در شبانهروز مىباشد و متأسفانه نه تنها ميزان فعاليت كودكان و نوجوانان ايرانى كم است بلكه با افزايش سن، مانند كشورهاى ديگر، كاهش نيز مىيابد.»
دكتر «ضيائى» دلايل مختلفى را در بروز پديده چاقى كودكان كشور برشمرد كه از آن ميان مىتوان به تغيير كيفيت زندگى به دليل استفاده از فناورىهاى نوين در زندگى روزمره اشاره كرد. اين فناورىها باعث تغيير الگوى تهيه و مصرف مواد غذايى، كاهش فضاى زندگى (زندگى آپارتمانى)، كاهش فضاى مدارس، رواج بازىهاى كامپيوترى بين كودكان و دستيابى آسان و سريع به وسايل حمل و نقل شده است كه متعاقب آن فعاليت
فيزيكى كودكان به طور محسوسى كاهش يافته است. وى ادامه داد: «بسيارى از بيمارىهاى سالهاى اوليه زندگى و دوران كودكى و نوجوانى بر تمام طول عمر تأثير دارد و الگوهاى فرا گرفته شده طى كودكى در تمام عمر بر كيفيت زندگى مؤثر است، لذا با مداخلات سلامتى در دوران كودكى مىتوان از بروز آنها كاست. از طرفى با توجه به خصوصيات خلقى و رفتارى سنين كودكى و نوجوانى حذف بسيارى از عوامل مؤثر بر افزايش وزن از زندگى روزمره بسيار مشكل است. به طور مثال با توجه به ذائقه كودكان، پرهيز دادن آنها از خوراكىهاى جذاب مانند ساندويچ و ميانوعدههاى داراى ارزش غذايى كم عملاً تأثير چندانى ندارد، همچنين با توجه به جذابيتهاى بازىهاى كامپيوترى، منع كودكان از پرداختن به اين بازىها چندان تأثيرى نخواهد داشت، لذا تشويق آنها به ورزش و فعاليتهاى فيزيكى مفرح ضمن آنكه با مقاومت در كودك مواجه نمىشود و مورد علاقه آنان است، باعث ترويج فرهنگ
صحيح زيستن شده و تأثير تربيتى بر كودك نيز دارد، ضمن آنكه فعاليتهاى ورزشى، زمينهساز مناسبى براى رشد و شكوفايى خلاقيت و استعدادهاى كودكان نيز مىباشد.»
دكتر ضيائى:
بسيارى از بيمارىهاى سالهاى اوليه زندگى و دوران كودكى و نوجوانى بر تمام طول عمر تأثير دارد و الگوهاى فرا گرفته شده طى كودكى در تمام عمر بر كيفيت زندگىمؤثر است.
دكتر «بهروز جليلى» دانشيار دانشگاه علوم پزشكى ايران، سخنرانى خود تحت عنوان «از نظر بهداشت روان كودك سالم كيست؟» گفت: «كودك سالم از لحاظ بهداشت روان كودكى است كه مىتواند متناسب با سن خود، حرف بزند و از لحاظ شاخصهاى تكاملى اشكالى نداشته باشد. كودك سالم مىتواند به اندازه كافى در هر سنى خود را مطرح كند و انتظار دارد ديگران به او توجه كنند، نه اينكه همه فقط به او توجه كنند. كودك سالم مىتواند متناسب با سن خود، دور از پدر و مادر به سر برده و از بازى و تعامل با ساير اطفال و بزرگترها لذت ببرد. اين كودك از موفقيت لذت مىبرد و فرق رقابت با حسادت را درك مىكند.» دكتر «جليلى» در ادامه تأكيد كرد: لازمه داشتن كودك سالم از جهات روانى اين است كه والدين نكاتى را در رويكرد خود با فرزندانشان مد نظر قرار دهند، مانند اينكه:
1ـ والدين بايد واقعگرا باشند و نقاط ضعف كودك خود را باور كنند.
2ـ هنگامى كه افراد مسئول مثل معلمان و اطباء متخصص كودك نقاط ضعف كودك را يادآورى مىكنند، والدين بايد مسئله را پيگيرى كنند نه آنكه انكار و حذف صورت مسئله را چاره كار بدانند.
3ـ والدين بايد بتوانند جلوى خشم خود را بگيرند و چاره همه رفتارها و خطاى طفل (مثل دويدن و جيغ كشيدن و درس نخواندن) را در كتك و تنبيه جسمانى جستجو نكنند.
4ـ والدين نبايد انتظار داشته باشند تمام اجتماع از معلم گرفته تا اقوام و دوستان خود را با طفل ايشان منطبق كنند بلكه برعكس بدانند كه هر انسان وظيفه دارد خود را با اجتماع منطبق سازد.
5ـ تا حد لازم علايم اختلالات روانپزشكى را در كودك خود بشناسند و در صورت لزوم از رجوع به پزشك غفلت نكنند.
6ـ در كشمكشهاى خانوادگى كودك را وجهالمصالحه اختلاف قرار ندهند و تا حد امكان وقتى به بحث و مجادله بپردازند كه طفل حضور نداشته يا در خواب باشد.
آقاى دكتر «جليلى» پس از اين سخنرانى در گفتگويى به چند سؤال ما پاسخ گفت. او در جواب به اين پرسش كه جايگاه بهداشت روان نسبت به بهداشت جسم جهت ارتقاى كودك سالم چگونه است؟ پاسخ داد:
«همه مىدانيم روح است كه جسم را راه مىبرد لذا روان سالم نيز موجب پرورش جسم سالم مىشود. اگر به بچهاى كه او را كتك مىزنيم بهترين غذا و پوشاك را بدهيم در واقع براى او هيچ كارى نكردهايم.
دكتر جليلى:
والدين بايد واقعگرا باشندو نقاط ضعف كودك خود را
باور كنند.
شايد بهتر است بگوييم يك كودك با روان سالم در متن يك خانواده سالم از لحاظ روحى ـ روانى ـ رفتارى تربيت مىشود.» همچنين دكتر «جليلى» در مورد ارزيابى سطح آگاهى خانوادهها نسبت به بهداشت روانى كودك اضافه كرد: «متأسفانه بايد بگوييم آگاهى اكثر خانوادههاى ايرانى در حد مطلوبى نيست و معمولاً وقتى مشكل روانى به يك بيمارى يا پاتولوژى تبديل مىشود به ما مراجعه مىكنند. و آن زمانى است كه مسئله بسيار جدى شده و با راهكارهاى ساده قابل پيشگيرى نيست.
والدين معمولاً پس از درگيرى با معلم و مسئولان مدرسه و يا حتى پليس به روانشناس و روانپزشك مراجعه مىكنند. و اغلب والدين از علايم اختلالات روانپزشكى در فرزندشان مانند (افسردگى، تهاجم، كمبود اتكاء به نفس، ضعف تحصيلى و بيشفعالى و ...) آگاهى و درك لازم و بهموقع ندارند و بسيارى از والدين هم در صورت آگاهى از مشكل و اختلالى اينچنينى در فرزندشان، سعى مىكنند آن را انكار كنند يا مخفى سازند و يا تقصير را به گردن اجتماع و افراد بيندازند. به همين دليل لازم است اطلاعرسانى به والدين در زمينه تربيت كودكان و رفتار با آنها و شناخت علايم بيمارىهاى روانپزشكى به صورت وسيعترى صورت گيرد.»
دكتر «صديقه حنطوشزاده» متخصص زنان و زايمان و عضو هيئت علمى دانشگاه علوم پزشكى تهران، با سخنرانى «نقش مشاوره پيش از باردارى» در مورد روند مشاوره پيش از باردارى در كشور گفت:
«با توجه به نقش بسيار مهم اين نوع مشاوره در تولد نوزاد سالم، كشور ما هنوز در گامهاى اوليه است. از طرفى مسائلى چون
آداب و سنتها مانند ازدواج فاميلى در كشور زياد ديده مىشود كه لزوم و ضرورت مشاوره پيش از ازدواج را نيز قويا مطرح مىكند. به هر حال هنوز در كشور در زمينه ژنتيك اجراى درست و مطلوبى وجود ندارد. بنابراين مردم بايد با كسب اطلاعات در اين زمينه، خود خواستار عملى شدن مشاورههاى لازم باشند.»
خانم دكتر «حنطوشزاده» در پاسخ به سؤالى در مورد ميزان تأثيرگذارى رسانهها گفت: «اتفاقا رسانهها چه راديو و تلويزيون و چه مطبوعات نقش بسيار مهمى در اطلاعرسانى و آگاهسازى مردم در زمينه تأثير مثبت مشاوره پيش از ازدواج و پيش از باردارى براى داشتن كودك سالم دارند. اما متأسفانه به اين موضوع كه الفباى بهداشت است توجه كافى نشده و بيشتر مسائل تخصصى پزشكى و بعضا نكات ريز درمانهاى پيچيده مورد توجه قرار مىگيرد. لذا با توجه به نياز كشور و مردم در زمينه مشاورههاى لازم بهداشتى، از تمام اصحاب رسانهها دعوت مىكنيم بيشتر به اصول و جزئيات مهم بهداشتى يعنى بالا بردن سطح سواد بهداشتى مردم بپردازند. سادهترين راه در برنامههاى تلويزيونى زيرنويسهايى با مضامينى چون: بهتر است قبل از باردارى به پزشك مراجعه كنيم يا پيش از باردارى حتما به دندانپزشك مراجعه شود، مىباشد.
بكارگيرى همين توصيههاى ساده تأثير بسيار مهمى در ارتقاى سلامتى جامعه و تولد نوزادان سالم دارد. مردم حق دارند حاملگىهاى پر خطر را بشناسند و بدين وسيله از عواقب آن پيشگيرى كنند.
منبع : نورپرتال
لينک مطلب
توسط صغری شکوهی در جمعه 28 خرداد 1389 ساعت 1:42 PM
نظرات 0