بي ترديد اساس پيروزي ها و كامروايي ها حاصل كار و تلاش انسانهاست و انسان هاي كم كار همواره محرومند، لذا قرآن كريم بهره انسان ها را با سعي و تلاش آنها متناسب مي داند و مي فرمايد: «و اين كه براي انسان جز آنچه تلاش كرده بهره اي نيست»؛ نجم/.39 در كنار كار و همت مضاعف داشتن تقوا و عمل صالح اثر مضاعف دارد، قرآن كريم در سوره طلاق 2/3 مي فرمايد: «كسي كه تقوا را پيشه كند خداوند گشايشي براي او مي دهد و از آنجا كه گمان ندارد به او روزي مي بخشد». طبيعتاً جوامع موفق، جوامع پركار و داراي روحيه همكاري، تعاون و درستكاري هستند لذا در روايات اسلامي به مسأله كار و تلاش توأم با تقوا براي كسب روزي اهميت فوق العاده داده شده است تا آنجا كه امام صادق(ع) مي فرمايد: «كسي كه براي خانواده خود تلاش مي كند، مانند مجاهدان راه خداست»: (وسايل الشيعه ج 12 ص 43)، حتي دستور داده شده: مسلمانان صبح هر چه زودتر از خانه خارج شوند و دنبال تلاش براي زندگي بروند: (وسايل الشيعه ج 12، ص 50) و از جمله كساني كه دعايشان هرگز به اجابت نمي رسد كساني هستند كه تني سالم دارند و گوشه خانه نشسته و تنها براي گشايش روزي دعا مي كنند: (تفسير نمونه، ج 11، ص 349)
بي شك كار و تلاش دل مردگي و سستي را دور، و نشاط مي آفريند و باعث اشتغال سالم فكري و جسمي مي شود، انسان هاي سير، بي كار و بي دغدغه تبعات منفي براي جهان ايجاد مي كنند. لذا پيشوايان ديني نيز همواره بر كار و تلاش تأكيد مي كردند و خود نمونه عملي در اين زمينه بوده اند. اسلام هم اساس هرگونه بهره گيري مادي و معنوي را در سعي و كوشش مستمر مي داند: (نجم/39) پيشوايان اسلامي براي اينكه به ديگران سرمشقي بدهند در بسياري از مواقع كارهاي سخت و توان فرسا انجام مي دادند، از چوپاني گرفته تا خياطي، كشاورزي و ...
اگر مفهوم تضمين روزي از طرف خدا، نشستن در خانه و انتظار رسيدن روزي باشد پيامبران و امامان (ع) كه از همه آشناتر به مفاهيم ديني هستند نبايد اين همه براي روزي تلاش مي كردند: (تفسير نمونه، ج 9، ص37)
اهميت كار و تلاش از منظر روايات
اميرمؤمنان(ع) مي فرمايند: «هنگامي كه موجودات در آغاز با هم ازدواج كردند، تنبلي و ناتواني با هم پيمان زوجيت بستند، و فرزندي از آنها به نام فقر متولد شد»: (وسايل الشيعه ج 12، ص38). در حديث ديگري امام صادق(ع) مي فرمايند: «در طلب روزي و نيازهاي زندگي تنبلي نكنيد، چرا كه پدران و نياكان ما به دنبال آن مي دويدند و آن را طلب مي كردند»: (وسايل الشيعه، ج 12، ص38).
امام صادق(ع) در مورد يكي از ياران خود به نام «عمربن مسلم» كه تجارت و كار را ترك كرده بود و به عبادت رو آورده بود فرمود: «واي بر او، آيا نمي داند كسي كه تلاش و طلب روزي را ترك گويد، دعايش مستجاب نمي شود»: (اصول كافي، ج 5، ص 84)، اما موسي بن جعفر نيز در اين رابطه فرموده اند: «خداوند بنده پرخواب را مبغوض مي شمرد، خداوند انسان بي كار را دشمن مي دارد»: (وسايل الشيعه، ج 12، ص37).
پيامبر مكرم اسلام نيز در كار و تلاش شايسته تأكيد كرده و مي فرمايند: «خدا تلاش و كوشش را بر شما مقرر فرمود، پس در زندگي بكوشيد» و در جاي ديگر فرمود: «هراس انگيزترين چيزي كه بر جامعه خود مي ترسم، بلاي شكمبارگي، پرخوابي، بيكارگي و كم باوري ديني است» و باز مي فرمايند: «هنگامي كه يكي از شما كاري انجام مي دهد بايد آن را به صورت شايسته و درست انجام دهد»: (نهج الفصاحه)
بدين ترتيب ملاحظه مي شود علي رغم تأكيدات دين اسلام بر مقوله كار و تلاش جدي جامعه ما فاصله زيادي با اين تعاليم دارد و علي رغم جهش هاي بلند براي تبديل شدن به يك الگوي بي نقص، مسير طولاني در پيش دارد، متأسفانه ميزان كار مفيد در كشور به كمتر از نصف در مقايسه با كشورهاي پيشرفته مي رسد درحاليكه تعاليم ديني ما راهكارهاي لازم را مشخص نموده، لكن اميد است با رهنمودهاي حكيمانه مقام معظم رهبري و توجه مردم و مسئولين اين موانع از بين بروند