حضرت آیت الله حاج سید مصطفی خمینی فرزند بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام ره،2 رجب 1349 قمری در قم دیده به جهان گشود .بعد از اتمام دروس ابتدایی در حوزه علمیه قم به آموزش و فرا گرفتن دروس اسلامی پرداخت. ادبیات عرب را نزد استاد فن آموخت و دوره سطح را در محضر اساتید حوزه علمیه قم چون آیت الله حائری،آیت الله صدوقی،آیت الله سلطانی،آیت الله شیخ محمدجواد اصفهانی گذراند.

درسن 21 سالگی از حوزه درس خارج فقه مرجع بزرگ وقت مرحوم آیت الله العظمی بروجردی ره استفاده کرد و خارج اصول را در خدمت پدر بزرگوارشان شروع کرد.پس از درگذشت آیت الله العظمی بروجردی ره در درس حوزه فقه پدر ارجمندش و نیز علامه مرحوم داماد شرکت کرد و از چهره های برجسته و دست پروردگان بنام حوزه علمیه قم به شمار آمد و تا پایان عمر در حوزه فقه پدر ارجمندش حضور یافت .

در علم رجال و تاریخ دارای اطلاعات وسیع و تبحری کم نظیر بود و استعداد و حافظه ای سرشار داشت.

آیت الله فقید علاوه بر مقام و درجه اجتهاد در فقه و اصول ، در  علوم معقول و فلسفه و کلام نیز ید طولایی داشت،منظومه حکمت را نزد یکی از اساتید فلسفه آموخت و بلافاصله به تدریس آن پرداخت و از اساتید فن شد.اسفار را از استاد بزرگ و علامه مرحوم سید ابوالحسن قزوینی و علامه عالیقدر سید محمدحسین طباطبایی فرا گرفت و به سن سی سالگی نرسیده بود که جامع معقول و منقول شد و مدت 10سال در حوزه علمیه نجف اشرف خارج اصول تدریس می کرد.

آثار علمی آیت الله شهید

در زمینه فقه یک دوره کامل بیع مرکب از 10 جلد،کتابی در مبحث اجاره.این کتاب در یورش مأمورین شاه سفاک به منزل امام ره در قم به ضمیمه نزدیک به 3000 جلد کتاب از کتب خطی تألیف خود امام ره و. ... به یغما برده شد.

کتابی در مبحث نکاح و حاشیه ای بر عروه الوثقی مرحوم سید محمد کاظم یزدی.

در اصول،تحقیقاتی از اول اصول تا مبحث استصحاب تعلیقی.

در موضوع تقسیر،متجاوز از 4000صفحه که به اتمام نرسیده است.

در زمینه فلسفه،حاشیه ای بر اسفار.

از دیدگاه مبارزه:

در مبارزات ایران از سال 1341 هـ ش یکی از افراد فعال روحانیون بود.در سال 1342 بعد از دستگیری امام ره در اثر هجوم وحشیانه جلادان شاه یکی از فرزندانش را از دست داد و نیز در حمله دیگری در 13 آبان1343 به منزل ایشان فرزند خردسال دیگرش کشته شد.

در مدت بازداشت امام ره نقطه اتکایی برای مبارزات روحانیون بود در 13 آبان 43 که امام توسط رژیم  مزدور ربوده شد و به ترکیه تبعید شد معظم له نیز دستگیر و در قزل قلعه زندانی شد.بعد از 2ماه و چند روز بر اثر فشار افکار عمومی آزاد گردید.

پس از چندی  شاه به ناچار امام خمینی را به همراه این فرزند برومند به عراق تبعید کرد و  ایشان در همین تبعیدگاه به شهادت رسیدند .او بارها می فرمود:

در راه آزادی کشته های بسیار خواهیم داد و بالاخره پیروزی ثمره پایداری است.

قبر اشان در ایوان مطهر مولای متقیان علی علیه السلام می باشد.

امام خمینی 2ساعت پس از فوت فرزندش مطلع گردید ولی برنامه روزانه خود را تغییر نداد. همان روز در نماز جماعت ظهر و شب حاضر گردید.امام ره پس از نماز ظهر به خانه فرزند شهیدشان رفتند و خانواده و فرزندانش را تسلیت دادند و امر به صبر کردند و به مادر داغدار ایشان فرمودند:

امانتی خداوند متعال به ما داده بود و اینک از ما  گرفت. من صبر می کنم شما هم صبر کنید و صبرتان هم برای خدا باشد .

منبع:کتاب شهیدی دیگر از روحانیت با تلخیص

مأمون مجلس عظیمی تشکیل داد و علمای بزرگ را به آن مجلس دعوت کرد که یکی از آنها یحیی بن أکثم قاضی بغداد و اعلم علمای زمان بود. امام جواد علیه السلام را در صدر مجلس جای دادند و مأمون نیز کنار آن حضرت نشسته بود.در آن مجلس یحیی در حضور اشراف و شخصیت ها پس از اجازه به امام جواد  علیه السلام رو کرد و گفت:

کسی در احرام حج بود و حیوانی صید کرد و آن را کشت چه می فرمایید؟

امام جواد  علیه السلام فرمودند:این مسأله دارای شاخه های بسیار است:

1. آن مُحرم در حرم(مکه و اطرافش تا چهار فرسخ)بود یا در بیرون حرم؟

2. او آگاه به مسأله بود یا ناآگاه؟

3. او عمدا آن صید را کشت یا از روی خطا بود؟

4. آن مُحرم،آزاد بود یا برده؟ 

5. او ضغیر بود یا کبیر؟

6. آیا این بار نخستین بار او به صید و قتل بود یا قبلا نیز صید کرده بود ؟

7. آن صید از پرندگان بود یا غیر پرندگان؟

8.آن حیوان صید شده از پرندگان بود یا غیر پرندگان؟

9.او به کار خود اصرار داشت یا اظهار پشیمانی کرد؟

10. او در شب صید کرد یا روز ؟

11. او در احرام حج بود یا در احرام عمره؟

یحیی با شنیدن این مسائل متحیر ماند و هوش از سرش رفت و درماندگی از چهره اش پدیدار گشت و زبانش لکنت پیدا کرد و عظمت کمال و مقام علمی امام بر حاضران معلوم شد . پاسخ سوالات یازده گانه فوق را از آن حضرت خواستند و آن حضرت به یک یک مسائل با بیان شیوا پاسخ دادند.مأمون فریاد زد:أحسنت أحسنت

سپس از امام جواد علیه السلام  خواستند، او نیز از یحیی بن أکثم مسأله ای بپرسد .حضرت به یحیی رو کرد و فرمودند:به من خبر بده از مردی که:

1.اول روز به زنی نگاه کند حرام باشد.

2. پس از ساعاتی نگاه به آن زن برای او روا باشد.

3. و هنگام ظهر نگاه به آن زن برای او حرام باشد.

4. و هنگام عصر جایز باشد.

5.و هنگام غروب حرام باشد.

6. آخر شب جایز باشد.

7. نصف شب حرام باشد.

8. هنگام طلوع فجر جایز باشد. بگو بدان این مسائل چگونه است؟

یحیی گفت:سوگند به خدا پاسخ این مسائل و وجوه را نمی دانم. امام جواد علیه السلام فرمودند:

این زن کنیز شخصی بود،مردی به او در اول روز نگاه کرد که نگاه او حرام بود پس از ساعاتی آن کنیز را از صاحبش خرید، نگاه آن مرد به آن زن جایز شد .هنگام ظهر آن کنیز را آزاد کرد نگاه او به آن زن حرام گردید، هنگام عصر با او ازدواج کرد ،نگاه به او جایز شد، هنگام غروب آن مرد به آن زن ظهار کرد(ظهار یعنی مردی به زنش بگوید: أنت علیّ کظهر امیّ  این عبارت طلاق مردم جاهلیت بود اسلام آن را(نه به عنوان طلاق) تقریر کرد و رجوع آن را به وسیله کفاره قرار داد) و نگاه آن مرد به آن زن حرام گردید و در آخر شب کفاره ظهار را داد و نگاه به او جایز شد، نصف شب او را طلاق داد، نگاه مرد به او حرام گردید، صبح به آن زن رجوع کرد ،نگاه به آن زن جایز گردید.!!

همه حاضران از بیان شیوا و دلنشین امام جواد علیه السلام حیران شدند و به عظمت و مقام علمی آن حضرت اعتراف نمودند.

منبع:کتاب سوگنامه آل محمد نوشته محمد محمدی اشتهاردی