عاشورا را نمی توان در قلمرو قشر خاصّی محدود کرد.تأثیر و درس های آن برای همگان است.از آنجا که در نهضت عاشورا سهمی عمده و قابل ملاحظه بر دوش بانوان کاروان حسینی استوار بود و «عاشورا»،ماندگاری خود را تا حدّ زیادی مرهون فداکاری ها و قهرمانی های خانواده ی امام حسین(ع)،به خصوص زینب کبری(س) است؛مجموعه ی محورهای مهمّ ذیل نگرش مستقلّی به حضور زنان در نهضت عاشورا را می طلبد:
- مشارکت زنان در جهاد.
- آموزش و الهام صبر و مقاومت.
- پیام رسانی پس از یک حماسه و انقلاب و جهاد.
- روحیه بخشی به رزمندگان و بازماندگان شهدا.
- مدیریّت خانواده های شهدا و بازماندگان نهضت در شرایط دشوار.
- حفظ ارزش ها و پای بندی به اصول،حتّی در شرایط اسارت.

نکات فوق،می تواند موضوع بحث هایی مبسوط و گسترده در جریان شناسی عاشورا باشد تا نقش زنان را در آن حماسه نشان دهد.از نگاه دیگر،شناخت آماری از وضعیت زنان در قیام عاشورا،ایفای آن نقش را روشن تر بیان می کند.در این راستا توجّه به آگاهی های زیر،در خور تأمّل است:
زنان حاضر در عاشورا،برخی از اولاد علی(ع) بودند و برخی جزءِ آنان،چه از بنی هاشم یا دیگران.از فرزندان امیرالمؤمنین(ع) می توان از زینب،ام کلثوم،فاطمه،صفیّه،رقیّه و امّ هانی نام برد.

سکینه و فاطمه نیز دختران سیّدالشهدا(ع) بودند که در نهضت مشارکت داشتند.رباب،عاتکه،مادر محسن بن حسن،دختر مسلم بن عقیل،فضّه نوبیّه،کنیز خاصّ امام حسین(ع)،مادر وهب بن عبدالله و ... از جمله زنان حاضر در کربلا بودند.¹

پنج نفر از خیام امام حسین به طرف دشمن بیرون آمدند.آنان عبارت بودند از :کنیز مسلم بن عوسجه،امّ وهب زن عبدالله کلبی،مادر عبدالله کلبی،مادر عمرو بن جناده،زینب کبری علیها السّلام که نقشی چشمگیر تر از دیگران داشت.

امّ وهب،زنی بود که در عاشورا شهید شد،آن هم بر بالین شوهر شهیدش.در عاشورا دو زن از فرط خشم و عصبانیّت و احساس،به حمایت از امام برخاستند و جنگیدند:یکی همسر عبدالله بن عمیر،دیگری مادر عمرو بن جناده.

همسر زهیر بن قین(دلهم) در راه کربلا همراه شوهرش به امام حسین(ع) پیوستند.به نقلی رباب همسر امام حسین(ع)،نیز مادر سکینه و عبدالله رضیع هم در کربلا حضور داشتند.

سخنرانی های زینب و ام کلثوم و فاطمه بنت الحسین(علیهم السّلام) در کوفه و شام،از فصل های درخشان این حماسه است.و... نقش ها و کارهای دیگری که زنان و دختران این کاروان نور،در طول این مسافرت تا رسیدن دوباره به مدینه ی پیامبر(ص) داشتند.

سزاوار است که زنان با الهام گیری از نوع عمل و رفتار زنان عاشورایی،حضوری متعهّدانه و متدیّنانه در صحنه های مبارزات سیاسی و فعّالیّت های اجتماعی داشته باشند.