چالشهاي «اصلاح الگوي مصرف» در امور مذهبي بخش دوم
با قدرداني از تمام افرادي که مطالب بخش نخست از مقاله را تاييد نمودند يا بردسته ويا کليه موضوعات آن خرده گرفتند؛ لازم ديدم تا در اين بخش به تکميل، توضيح وافزودن نکات ديگري بپردازم.
1- موضوع اصلاح الگوي مصرف، دامنه گستردهاي دارد و بررسي عميق وکامل آن نيازمند تخصص وتجربه ميباشد. از ميان نمام زمينه وشاخههاي آن، به لحاظ برجستگي وفراگيري، اصلاح الگوي مصرف در حاملان انرژي، بيش از ديگر موارد خود نمايي ميکند ولي يافتن موارد پراهميت ديگر ودرهمان حال از ياد رفته، دور از دسترس نيست ورسالت اهل قلم وبه ويژه دانشگاهيان وحوزويان اين است که موارد فراموش شده را ازکنج تاريکي به صحنه روشنايي بياورند.
2- اصلاح الگوي مصرف درامورمذهبي، از موارد فراموش شده است وبه لحاظ درگير شدن با سنتها وباورهاي فرهنگي ومذهبي مردم، بسيار حساس ميباشد.از ياد نبريم که شکل کنوني دستهاي از اين باورها ورفتارها، مورد رضايت بلکه حمايت طيفي از افراد تاثير گذار جامعه است وآنان، طبيعي است که دربرابر هر اصلاحي که اعتباراجتماعي ايشان را تهديد کند؛ پايداري ازخود نشان دهند.
مبارزه با اسراف از دیدگاه اسلام و قرآن
بر اساس مبانی فکری و اعتقادی اسلام، انسان به عنوان یک موجود تکاملپذیر، مطرح شده است. به عبارت دیگر، انسان هم میتواند، بواسطة مخالفت نمودن با منکراتی که از طرف پروردگار عالم تعیین شده است: به سرحد کمالات انسانی برسد و هم این که با انجام دادن منکرات، از مسیر حق و حقیقت خارج شود.
بدیهی است که شناخت موضوعات اخلاقی و ضد اخلاقی در به کمال رسیدن انسان نقش مؤثری را ایفا میکند. اکنون که به برکت نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران، زمینه آشنایی با تعالیم و دستورات اسلامی مهیا گردیده؛ بر هر فرد مسلمانی لازم است حتی المقدور آشنایی مختصری با دستوراتی که اسلام برای نجات انسانها معین نموده و همچنین آن سری مسائلی که باعث انحطاط بشر میگردند پیدا نماید تا سیر تکاملی را بخوبی طی کند.
اسراف
اسراف عبارت است از خارج شدن و تجاوز نمودن از حد اعتدال در هر کاری که از انسان سر بزند.(1)
از روایات بسیاری چنین استفاده میشود که اسراف به معنای خارج شدن از حد اعتدال و میانهروی است. امیرالمؤمنین علی (ع) میفرماید: «اسراف را به خاطر میانه روی و حد اعتدال رها کن.» (2) مانند: لباس گران قیمتی بپوشیم، که بهای آن چند برابر لباس مورد نیاز باشد.
تبذیر
«تبذیر به معنای تباه ساختن نعمت و زیادهروی در بهره گرفتن از منافع آن است.» خلیل بن احمد فراهیدی در تعریف تبذیر میگوید: (3)
و التبذیر: افساد المال و انفاقه فی السرف.
چالشهای «اصلاح الگوی مصرف» در امور مذهبی
در متون اسلامي به واژگاني مانند قناعت، اقتصاد، اسراف و تبذير برمي خوريم که مسلمانان را به مصرف اندک و بهره برداري بهينه از داشتهها فرا ميخواند و ريخت و پاش کنندگان منابع را «برادران شيطان» مينامد.
متاسفانه مساله مصرف به اندازه نياز و بهرهبرداري بجا از منابع، مانند ديگر آموزههاي گرانسنگ اسلامي، به سبب تنبلي فکري ما، مورد کنکاش و بازتوليد قرار نگرفته و جزييات آن همراه با دگرگونيهاي جامعه، روشن نگرديده است. ناگفته نماند که موضوع مصرف برابر با نياز و بهرهبرداري بجا از منابع (يا همان زهد)، امروزه با دستهاي از آداب وسنتهاي مذهبي، که در سراسر تاريخ، آرام آرام، به مسلمات ديني ما تبديل شده؛ در تقابل قرار گرفته است. چنان که اصلاح الگوي مصرف، خواهي نخواهي موجب ميشود تا بخشي از رفتار، سنت و آداب مذهبي را کنار بگذاريم و در دستهاي از کنشها به آنچه که تا کنون «غربي»اش ميخواندهايم؛ نزديک شويم.
| 