ابزار نظر سنجی

6. ثروتمندان و گشودن گره هاي مالي از كارتهي دستان

درهرجامعه اي، برخي آدميان از بدي حادثه تهي دست شدند و در تنگناي مالي قرار گرفتند. اين وظيفه توانمندان و ثروتمندان است كه گره از كار فروبسته آنان بگشايند و به آنها توان اقتصادي ببخشند، تا خيالي آسوده، به زندگي خويش ادامه دهند. امام رضا(ع) يكي از فلسفه هاي تشريع «زكات» را استفاده آن در همين موارد مي داند و در مقام تبيين حكمت وجوب زكات مي فرمايد: «خداوند مردمان تندرست را مكلف كرده است تا به كار مردم زمين گير و گرفتار رسيدگي كنند. [همچنين،] پرداخت زكات موجب بركت مال و سبب رأفت و مهرباني به ناتوانان و توجه به مسكينان و انگيزش مردمان به مساوات و تقويت فقرا و ياري رساندن به آنها در انجام دادن تكاليف ديني است».(1)
«آنچه ازمجموعه آيات و روايات رسيده درباره زكات و حكمت تشريع آن به دست مي آيد، اين است كه چنين قانوني، در مهم ترين هدف خود، براي از بين بردن فقر و عوارض آن از عرصه هاي زندگي به صورتي فراگير است كه در نتيجه آن، سيماي جامعه از فقر به بي نيازي تحول مي يابد و ديگر در آن، بيچاره و نيازمندي مشاهده نمي شود و همه اهل ايمان و داراي عزت هستند. همچنين، زكات، وسيله عمده اي براي عادت دادن مردم به بخشيدن و انفاق كردن است تا آنجا كه اين امر، بدان منجرشود كه در راه دين خدا از بذل جان خود نيز مضايقه نكند.

نبايد از نظر دور داشت كه ميان قرب به خدا و عبادت او در نماز و ميان بخشيدن مال براي برانداختن فقر و بيچارگي از جامعه اسلامي، ارتباطي نيرومند و استوار وجود دارد. پس زندگي اسلامي، زندگي اي است كه اجزاي آن از يكديگر منفصل نمي باشد. از اين رو، نماز با زكات قبول مي شود و زكات، با نماز به درگاه خدا راه مي يابد و ايمان و يقين، با پرداخت زكات شناخته مي شود».(2)

4. امام رضا(ع) و هشدار درباره فقر

هيچ يك از اهل بيت(ع) پيروانشان را به فقر و تهي دستي فرا نخواندند؛ چرا كه فقر، به طور طبيعي مي تواند سرچشمه بسياري از غصه ها، لغزش ها و تبه كاري ها باشد. «بررسي مشكلات اجتماعي و سبب جويي نابساماني ها روشن مي سازد كه فقر اساس بسياري از مشكلات اجتماعي و نابساماني هاي زندگي فردي خانوادگي و اجتماعي است. ترديد نيست كه انسان دراين زندگي، دركالبدي جاي دارد از مواد طبيعي تشكيل يافته است و با اشيايي سر و كار دارد و در فضايي زندگي مي كند به وسايل و كالاهاي مادي نيازمند است. غذا، لباس، مسكن، نظافت و بهداشت، همه در طبيعت اين زندگي و لازم تداوم حيات انساني است و نبود يا كمبود هر يك از اين امور، ناتواني، بيماري و فرسايش و پيري زودرس را در پي خواهد داشت».(1)

برهمين اساس است كه امام رضا(ع) فرمود: «المسكنة مفتاح البوس؛ بينوايي و فقر، كليد بدبختي و بيچارگي است.» (2) آن حضرت در سخني ديگر به نقش معيشت كافي در آرامش روحي و رواني انسان اين گونه اشاره مي فرمايد:

«ان الانسان اذا ادخر طعام سنته حف ظهره و استراح؛ چون آدمي خوراك سال خويش را ذخيره كند، بارش سبك مي شود و آرامش مي يابد.» (3) و باز از آن حضرت روايت شده است: «اعمل لدنياك كانك تعيش آبداً ؛ براي دنيايت چنان عمل كن كه گويا براي هميشه زنده اي.»(4) شهيد مطهري نيز در اين باره مي گويد: «پيغمبر اسلام؛ با هر نوع گدا صفتي و كلاشي سخت مبارزه كرده است.» پيغمبر اكرم(ص) فرمود: «در كار دنياي خودتان مصلح باشيد!»؛ مصلح باشيد، غير از اين است كه پول پرست باشيد؛ يعني كار صحيح و درست بكنيد و دنياي خودتان را به سامان بياوريد و البته نسبت به آخرتتان نيز آني غفلت نكنيد».(5)

 نويسنده: سيد محمود طاهري

سخنان اهل بيت (ع) در بردارنده خير دنيا و آخرت است آن بزرگواران با رهنمودهاي گران بهايشان، هم شيوه هاي خوشبختي در دنيا را فرا راه پيروانشان قرار داده اند و هم شيوه هاي خوشبختي در آخرت را. آموزه هاي به جا مانده از هشتمين امام ما نيز، هم در بردارنده رهنمودهاي سامان بخشي به دنياي انسان هاست و هم به خوشبختي آخرت توجه دارد. بر اين اساس و به منظور آباداني دنياي آدميان، به انديشه هاي اقتصادي امام رضا(ع) اشاره مي شود. بررسي انديشه هاي اقتصادي امام هشتم(ع)، آنگاه اهميت بيشتري مي يابد كه بدانيم، يكي ازاهداف مقام معظم رهبري در نام گذاري سال 1389 به سال «همت مضاعف و كار مضاعف»، شكوفايي اقتصادي ايران است. در اين نوشتار به برخي ازاين انديشه هاي ناب اشاره مي كنيم.

فساد اقتصادی و بازمهندسی ساختارها

اگه یه روز پولدار بشم ؛

میرم بهزیستی و چند کودک بی سرپرست تحت تکفل میگیرم ، یک ملک میخرم و وقف روضه خوانی حضرت  اباعبدالله ^{علیه السلام}می کنم ، یک بیمارستان بزرگ می سازم که مستمندان را رایگان درمان کند ، برای دختران بی بضاعتی که آبرومند هستند جهیزیه فراهم می کنم و . . .

اگر شما هم از این آرزوها میکنید حتماً این یادداشت را بخوانید که یکوقت دچار توهّمی کودکانه و جهلی مرکب نشوید

خیلی از ماها هر از گاهی آرزو می کنیم که کاش پولدار بشویم و به داد مساکین و فقراء برسیم ، کاش خدا پولی می داد که بتوانیم در مراسمات محرم و فاطمیه بانی خیر شویم و هزینه مساجد و کانون ها را فراهم کنیم ، کاش وسعت رزق پیدا کنیم که برای زوج های جوان ساز و کار ازدواج فراهم نماییم و کاش پول هنگفتی داشتیم که مسجدی بسازیم و هزاران کاش و کاش دیگر .

بعضی هامون هم که کمی مقدس تر هستیم و در امورات فرهنگی و مجموعه های مذهبی نیز فعالیت داریم نیز حاضریم از وقت ، زندگی و کارهای شخصی خود هم بزنیم و امورات مجامع فرهنگی را دنبال کنیم فقط به شرطی که از ما فقط کار یدی(عملی) بخواهند اما کمک مالی یا بانی شدن و پول دادن ، هرگز ! هرگز ! هر چه کار از ما بخواهند انجام می دهیم و خودمون بانی جور میکنیم ، اردو برگزار میکنیم ، مراسم میگیریم اما دریغ از یک درهم پول که از خودمان خرج کنیم و همواره پیگیریم که خیرین بیشتری بیابیم و هزینه فعالیت های خویش را فقط از ناحیه دیگران فراهم کنیم و یا خیالبافی می کنیم که ما هم که پولدار شدیم حتماً درصدی از این مخارج را عهده دار خواهیم شد ؛ حال آنکه این آرزو ، توهّمی کودکانه  و آرزویی عقیم ، بیش نیست .

و اما علت :

اگر شما هم جزء افرادی هستید که آرزو می کنند پولدار شوند و به این و آن کمک کنند ، حتماً برای چند لحظه هم که شده فکر کنید و شخصیت خود را واکاوی و بررسی کنید و ببینید همین الان چقدر دست بخشش دارید ، ببینید جدا کردن مال از خود و بخشیدن آن به دیگران برایت آسان است یا سخت ؟ ببینید با توجه به دارایی محدود و احیاناً ناچیز خود ، تاکنون چقدر به دیگران کمک کرده اید یا در راه خیر قدم برداشته اید ؟ آیا دست و دل باز هستید یا اینکه در حین کمک به دیگران ؛ یک عالمه با خودتان درگیر هستید و در حین پول خرج کردن یا مهمانی دادن و دعوت کردن دوستانتان ده بار تا مرز پشیمانی می روید و بر میگردید و خلاصه به زحمت یک مالی را از جانتان جدا می کنید ؟ یا اگر اهل کمک هستید چه درصدی از پول جیبتان یا درآمدتان را صرف امور خیر میکنید ؟ یک دهم ،یک صدم ؟ یک هزارم یا کمتر؟ یا اینکه وقتی کمکی میکنید هی به خود می بالید و غره می شوید که به به من چه کردم!؟!  و گویا سرتان می خواهد آسمان را بشکافد که ذره ای از مال الله را به خلق الله داده اید !؟!

محض برون رفت از این توهم عرض کنم که بر اساس مفاهیم دینی و تجربه بزرگان ؛ کسانی که با درآمد کم خود ، حتی نوجوانان با پول توجیبی خود ، اهل بخشش و سخاوت هستند  و درصدی از پول خود را در خیرات و مبرات خرج می کنند قطعاً پولدار یا سرمایه دار هم که بشوند به همان درصد اهل سخاوت هستند اما کسی که در تنگدستی اهل بخشش نیست به طریق اولی در سرمایه داری اهل سخاوت نخواهد چرا که سخاوت و بخشندگی از سنخ صفت و ذاتیات نفسانی انسان و مربوط به اخلاق فردی است نه از صفات مال و ثروت .

در ضمن بسیاری مواقع ، عکس آن صادق است یعنی نوعاً بر خلاف تصور ، انسان که ثروتمند می شود خسیس تر و حریص تر نیز می گردد ، چون ثروت معمولاً حرص هم به همراه می آورد چرا که حرص ، آدمى را وامی ‏دارد بر جمع نمودن مازاد بر نیاز ، و همچون بیابانى است بیکران که از هر طرف بروى به جایى نرسى ، اگر بیشتر اموال دنیا را جمع کند باز در فکر تحصیل باقى است ، می بینیم حریصى که هفتاد سال عمر کرده  و این قدر از اموال و املاک و خانه و غیره دارد که صد سال دیگر او را کفایت می‏کند و می داند که چند صباحى بیش از عمر طبیعی او باقی نیست ، باز در صدد زیاد کردن مال است .

البته چنین آرزوهایی که در صدر کلام ذکر شد ، عیب که نیست هیچ ، بلکه بسیار شایسته و بایسته هم هست و حتی بر اساس روایات به ازای این چنین آرزوها در قیامت پاداش نیز داده می شود اما بشرطی که انسان حرکتی هم بکند نه اینکه انسان در وقت تنگدستی آب از دستش نچکد اما آرزوی گشاده دستی نماید که فلان کند و بهمان …

مطلب تمام

والسلام علی من اتبع الهدی

*******************************************************************************************************************************************************************************************

احادیثی زیبا در باب سخاوت و بخشندگی :

حضرت رسول ^{صلّى اللّه علیه و آله} فرمودند که : هر گاه از براى فرزند آدم دو رودخانه طلا باشد باز رودخانه سوم را میطلبد ، و اندرون او را هیچ چیزى پر نمیکند مگر خاک .

و نیز حضرت میفرمایند : ثلاث من حقائق الإیمان ؛ الإنفاق من الإقتار و… سه چیز از حقایق ایمان است: ۱- سخاوت و بخشش با تنگدستی و …

در اسلام تأکید بر سخاوت و بخشندگی بقدری زیاد است که به نظر میرسد ، اگر مومنی همین یک صفت نیکو را داشته باشد بعید نیست که اهل نجات باشد .

- روز قیامت بنده ای را می آورند تا به پرونده او رسیدگی کنند، خطاب به خداوند عرضه می دارد: ای پروردگار بزرگ!مرا خلق کردی و هدایت نمودی و رزق بسیار به من دادی، من هم نسبت به خلقت آسان گرفتم و بخشندگی کردم بخاطر اینکه در این روز(قیامت) بر من آسان بگیری و به من رحم کنی ، سپس خداوند می فرماید: بنده من راست می گوید ، ببرینش به بهشت.

- دختر حاتم طائی (سفانه) زمانی در جریان جنگ قبیله اش با نیروهای اسلام اسیر شد ، پیامبر هنگامی که از وضعیت او مطلع گردید ، شخصی امین را مامور کرد تا او را به سلامت به خانواده اش برساند.

- خداوند وحی کرد به موسی که : سامری را نکش(وتخفیف بده) چون او سخاوتمند است.

رسول اکرم^{صلّى اللّه علیه و آله} می فرمایند : طَعامُ السَّخىِّ دَواءٌ وطَعامُ الشَّحیحِ داءٌ ؛ غذاى سخاوتمند ، داروست و غذاى بخیل ، درد ^{بحارالأنوار ۷۱/۳۵۷/۲۲}

«www.firouzi.org»

تجارت

محيطي اردكاني، احمد

زود و منظم به بازار رفتن

در روايات آمده است انسان نبايد زودتر از همه وارد بازار شود و ديرتر از همه از آن خارج گردد؛(1) ولي دير به بازار رفتن نيز مورد نكوهش اسلام است.

معلّي بن خُنيس مي گويد: در حالي كه دير به بازار مي رفتم،امام صادق عليه السلام مرا ديد و فرمود: زود به بازار رو كه موجب عزّت تو است.(2)

در روايتي ديگر امام صادق عليه السلام به خالد بن نجيع مي فرمايد: سلام مرا به اصحابتان برسانيد و به ايشان بگوييد جعفر بن محمد به شما سلام مي رساند و مي گويد: برشماباد تقواي الهي و آنچه باعث مي شود شما به آنچه نزد خدا است، دست يابيد؛ به خدا سوگند، امر نمي كنم به شما مگر آنچه را كه خودمان را به آن امر مي كنيم. برشماباد به كوشش و جدّيت. وقتي نماز صبح گزارديد، زود براي كسب روزي حركت كنيد و حلال بخواهيد. خداوند شما را كمك مي كند و روزي مي دهد.(3)

ولي سفارش شده بين طلوع فجر و طلوع خورشيد تجارت نكنيد. پيامبر خدا صلي الله عليه و آله ازتجارت بين طلوع فجر تا طلوع خورشيد، نهي كرد.(4)

البته خوابيدن در اين موقع نيز نكوهش شده است. اين هنگام، بهترين فرصت براي تلاوت قرآن و كسب فضايل و معارف است كه بايد مغتنم شمرده شود. بسياري از صالحان اين زمان را غنيمت شمرده، در مغازه هاي خويش به تلاوت قرآن مي پرداختند.

سعيد فراهاني‌فرد*

چكيده

جامعيت فكري شهيد مطهري سبب شده است تا به بسياري از مشكلات فكري زمان خود پرداخته، براي آن‏ها راه حل‏هايي بيابد. به رغم اين كه تخصّص اصلي شهيد بزرگوار اقتصاد نبوده و از طرفي، اقتصاد اسلامي نيز در زمان وي چندان مطرح نبوده است، افزون بر كتاب‏هايي كه به طور مستقل در اين باره نگاشته، در ساير آثار خود نيز به مناسبت، مطالب ارزشمندي را دربارة مسائل اقتصادي اسلام مطرح كرده است. ما در اين مقاله كوشيده‏ايم، با استفاده از نوشته‏هاي استاد، چارچوب نظام اقتصادي اسلام را از ديدگاه آن بزرگوار معرّفي كنيم. بديهي است كه داوري دربارة ديدگاه‏هاي اقتصادي استاد مستلزم توجّه به دو مطلب است:

أ. همان طور كه اشاره شد، اين نوشته‏ها در فضا و وضعيت خاص نگاشته شده است.

ب. برخي از آثار استاد كه در متن از آن ها استفاده شده، يادداشت‏هايي بوده كه هنوز از ديد وي نهايي نشده بوده است. در اين مقاله، ضمن اشاره به اختلاف نظرهايي دربارة نظام اقتصادي اسلام و علم اقتصاد اسلامي و بيان ديدگاه استاد در اين باره با استفاده از آثار شهيد مطهري، مباني و اهداف نظام اقتصادي اسلام را استخراج، و در پايان، اندازة دولت و بخش خصوصي و اختيارات دولت را در اين نظام مطالعه مي‌كنيم.

واژگان كليدي: مطهري، نظام اقتصادي اسلام، انديشه اقتصادي، مالكيت، رشد اقتصادي.