دنیا مزرعه آخرت است و انسان، هرچه در این دنیا بکارد، در آخرت برداشت خواهد کرد و هیچ عمل خیر و شری از نظر خدا دور نمی ماند و عاقبت، صاحب آن نتیجه آن را خواهد دید.

اثر احسان

کمک به مستمندان

«خداوند، روزی انسان ها را اندازه گیری و مقدّر فرمود. گاهی کم و زمانی زیاد. و به تنگی و وسعت به گونه ای عادلانه تقسیم کرد تا هرکس را که بخواهد، با تنگی روزی یا وسعت آن، بیازماید و با شکر و صبر، غنی و فقیر را بیازماید.»

خداوند برای فقیر در مال ثروتمند سهمی قرار داده است که باید بپردازد. او باید به مستمندان و درماندگان رسیدگی کرده و آنان را از خود نراند. قلبی را شاد کند و خداوند را از خود راضی سازد. به بهسازی زندگی فقرا و محرومان نظر و عنایت داشته باشد. دستِ از کارافتادگان و بیماران را بگیرد و مشکلات زندگی آنها را مرتفع سازد. خداوند می فرماید: «نباید صاحبان ثروت و نعمت درباره خویشاوندان خود و در حق مسکینان و مهاجران راه خدا از بخشش و انفاق کوتاهی کنند، بلکه باید با خَلقْ عفو و صلح پیشه کنند و از بدی ها آسان درگذرند. آیا دوست نمی دارید که خدا هم در حق شما مغفرت و احسان کند که خدا بسیار آمرزنده و مهربان است».

گذشت و احسان در کلام سعدی

نیکوکار، در انجام دادن عمل خیر، سستی به خود راه نمی دهد؛ بلکه در انجام دادن آن مشتاق و حریص است و با ذوق و علاقه وافر و انگیزه قوی بر کارهای خیر و ثواب سبقت می گیرد و در راه آن ثابت قدم است. او فروتن است و کارهای خیر او رنگ و عطر خدایی دارد و هرگز با ریا و تظاهر عمل نیک خود را باطل نمی کند. پیوسته در خفا احسان می کند تا نیازمند را شرمنده و حقیر نسازد. علی علیه السلام می فرماید: «نیکی کن آن چنان که دوست داری به تو نیکی شود».

احسان، راهی برای تصاحب دل ها

احسان مغناطیسی است که جاذبه قوی آن، سرسخت ترین انسان ها را به سمت خود می کشاند. نیکی به واسطه نیروی خارق العاده اش، نور صفا و صمیمیّت را بر قلب های تیره و تار می تاباند و دل های سخت و سنگی را در آسیاب مهر و مودت خرد می کند. احسان، پیوند دوستی و رفاقت را مستحکم می سازد و علایق و وابستگی های عاطفی را پررنگ تر می کند. در احادیث آمده است «با هرکه خواهی نیکی کن که امیر و فرمانروای او شوی» و «با نیکوکاری مالک دل ها می گردی».

احسان، مختصّ اغنیا نیست

شاید این گونه برداشت شود که احسان ویژه کسانی است که مال فراوان در اختیار دارند و دیگران را به سبب تنگی رزق، در احسان و نیکی و کمک به دیگران جایی نیست. قرآن کریم، این اندیشه را رد کرده، احسان را به هر اندازه باشد محترم و مفید می داند و می فرماید: «دیگران را برخود مقدم می دارند، در حالی که خود نیازمندند و آنچه دارند در اختیار آنها قرار می دهند».

قرآن کریم می فرماید: «آیا پاداش خوبی، جز خوبی است». بنابراین در عوض احسان، باید احسان کرد و قدردانی و تشکر خود را ابراز نمود. این کار، و میل و رغبت نیکوکار را افزایش می دهد و انگیزه احسان را در وی قوی می سازد تا به کارهای نیک بیشتر مبادرت ورزد. علی علیه السلام می فرمایند: «هرگز نیکوکار و بدکار در نظرت یکسان نباشند؛ زیرا نیکوکاران در نیکوکاری بی رغبت، و بدکاران در بدکاری تشویق می شوند، پس هرکدام از آنان را بر اساس کردارشان پاداش ده».

چنانکه گذشت وجود درخت برای انسانهای نخستین و پس از آن و به خصوص قرن اخیر که زندگی ماشینی، آلودگی های بسیاری را به همراه دارد، اهمیت فوق العاده داشته و روز به روز افزایش می یابد. با توجه به این نیاز، از ابتدای اسلام، بزرگان دین بر کاشت درخت سفارش شده و فضیلت بسیاری برای آن بیان داشته اند. در اهميت درخت و درختكاري همين بس كه از رسول خدا نقل است كه فرمود: إِنْ قَامَتِ السَّاعَةُ وَ فِي يَدِ أَحَدِكُمُ الْفَسِيلَةُ فَإِنِ اسْتَطَاعَ أَنْ لَا تَقُومَ السَّاعَةُ حَتَّى يَغْرِسَهَا فَلْيَغْرِسْهَا؛ اگر قيامت بر پا شد و در دست يكى از شما نهالى بود، اگر  كمى پيش از قيامت توانست آن را بكارد، بايد بكارد.

اين روایت نشانگر تاكيد و توصيه اولياء عظيم الشان اسلام: به اهميت درخت و درختكاري است. گرچه متأسفانه با پيشرفت تكنولوژي، علي رغم اهميت و نقش عظيمي كه در زندگي انسان و حيوان و طبيعت دارد، تخريب جنگل‌ها و نابودي درختان رو به افزايش است، اما جاي خوشبختي است كه بشر امروز به اين عمل زشت خود اذعان و اقرار دارد و سازمان‌هايي را براي حفظ و حراست و گسترش پارك ها و ازدياد درختان به وجود آورده است. امیر المومنین7 در نامه خود به مالک اشتر می فرماید: وَ لْيَكُنْ نَظَرُكَ فِي عِمَارَةِ الْأَرْضِ أَبْلَغَ مِنْ نَظَرِكَ فِي اسْتِجْلَابِ الْخَرَاجِ لِأَنَّ ذَلِكَ لَا يُدْرَكُ إِلَّا بِالْعِمَارَة؛ باید تلاش تو در آبادانی زمین بیشتر از جمع آوری خراج و مالیات باشد [چرا] که خراج جز با آبادانی فراهم نمی گردد.

اما باید دانست که از دیدگاه اسلام گسترش درختان و حفظ و حراست آنها نه تنها بر عهده نهادهای مسئول، بلکه وظیفه ای است که بر عهده فرد فرد جامعه اسلامی نهاده شده است و هیچ کس حق آسیب رسانی به آن را ندارد. در میان سخنان معصومان: درباره کاشت درخت به توصیه هایی بر می خوریم که قابل دقت و درخور توجه است:

گیاهان و درختان سهمی بسزا و نقشی بسیار مهم در زندگی بشر دارند. تلطیف هوا، تعادل دمای محیط، حفاظت از خاک و تامین بخشی از مواد غذایی مورد نیاز انسان اندکی از سودمندی های فراوان آنها است. اسلام مردمان را به تماشای گیاهان سرسبز و نگاه به مناظر جذاب آنها دعوت کرده است. چنانکه در فرموده های معصومین : از تاثیر مثبت گیاهان بر جسم و جان آدمی آثاری بسیاری به ما رسیده است.

امام صادق7به مفضل می فرماید:... مَعَ مَا فِي النَّبَاتِ مِنَ التَّلَذُّذِ بِحُسْنِ مَنْظَرِهِ وَ نَضَارَتِهِ الَّتِي لَا يُعَدُّ لَهَا شَيْ‏ءٌ مِنْ مَنَاظِرِ الْعَالَمِ وَ مَلَاهِيهِ؛ نگریستن به گل های رنگارنگ و درختان سرسبز و خرم، چنان لذتی به آدمی می بخشد که هیچ لذتی را با آن برابر نمی توان کرد.

از امام کاظم 7 نیز نقل شده است که فرمود: ثَلَاثٌ يَجْلِينَ الْبَصَرَ النَّظَرُ إِلَى الْخُضْرَةِ وَ النَّظَرُ إِلَى الْمَاءِ الْجَارِي وَ النَّظَرُ إِلَى الْوَجْهِ الْحَسَنِ؛ سه چیز، چشم را جلا می بخشد [و بر روشنایی آن می افزاید] نگریستن به گیاهان خرم و سرسبز، و نگاه به آب جاری و نظاره کردن صورت خوش سیما.  

از مرور روایات چنین نتیجه می گیریم که هرگاه آدمی، به تماشای خرمی گیاهان و درختان سرسبز را می نشیند، غرق در سرور و لذت می شود؛ روان وی آرام می گیرد و جانش به تازگی و طراوت می گراید. تماشای آنها لذت بخش و شادی آفرین است و با یکدیگر لذت ها رقابتی پیروزمندانه می کند.

گرچه عنایت ویژه رسول مکرم اسلام 9 به درخت و سفارش به کاشت، نگهداری و منع از قطع درختان مربوط به 14قرن پیش است اما امروزه محققین به راز تاکید اسلام پی برده اند و تمامی فرموده های رسول خدا 9 را تایید می کنند که دلیل دیگر بر وحیانی بودن این دین و مهر بطلانی بر عقیده کسانی است که این دین را ساخته و پرداخته بشر می دانند.

محققین درخت را دارای فواید بی شماری از نظر سلامت فردی، اجتماعی[زیست محیطی] و... می دانند. به گفته محققین تاثيرات فيزيولوژيکي درختان در محيط هاي شهري بسيار حائز اهميت مي باشد. درختان در سلامتي و آسايش ساکنان شهرها سهم بزرگي دارند، زيرا با جذب گازهاي سمي از جمله گازكربنيك و ساخت اكسيژن - كه يكي از اساسي ترين نيازهاي حيات انسان و حيوان است - ، باعث دوام حيات انسان و حیوان مي شوند. درختان موجب بازگشت آب به چرخه طبيعت مي شوند، کيفيت خاک را بهبود مي بخشند و قابليت جذب مقادير زيادي گرد و غبار از اتمسفر را دارا می باشند. آنان معتقدند درختان هميشه سبز قادرند گرد و غبار و ساير آلودگي هاي موجود در هوا را بر روي سطح برگ خود جذب کنند. شستشوي اين مواد در اثر بارندگي به همراه خار و خاشاک و برگ درختان در فصل پاییز موجب افزايش حاصلخيزي خاک در دراز مدت مي شود. طبق بررسی های دانشمندان روسیه برخی درختان از خود موادی در هوا پخش می کنند که باعث از بین رفتن بسیاری از باکتری ها و قارچ های سلولی و برخی از حشرات مضر می شود. افزون بر آنچه گفته شد ميوه بسياري از درختان مورد استفاده انسان و حيوانات است، به طوري که مي تواند در سلامت تغذيه انسان و تامين ويتامين هاي مورد نياز آدمي تاثير به سزايي داشته باشد. در فوايد گياه و گياه خواري در متون دستورات ديني و طبي توصيه هاي زيادي شده و امروزه ثابت شده است که انسان اوليه از ميوه درختان گذران زندگي مي کرده و بنابر نص قرآن کريم زمانی که خداوند، حضرت آدم را آفريد به او فرمان داد به جز ميوه ممنوعه، از هر نوع ميوه اي که مي خواهد بخورد. از این دستور الهی اين نکته بدست می آید که ميوه درختان به تنهایی می تواند رفع گرسنگي نماید.

 شاهد گفتار این گونه محققین، آیات 22-26 سوره مریم است که خداوند متعال، غذاى حضرت مريم را به هنگام تولد نوزاد، رطب قرار داد، مفسران چنين استفاده كرده‏اند كه يكى از بهترين غذاها براى زنان بعد از وضع حمل، رطب (خرماى تازه) مى‏باشد.

دانشمندان غذاشناس مى‏گويند: قند فراوانى كه در خرما وجود دارد از سالمترين قندها است كه حتى در بسيارى از موارد، مبتلايان به بيمارى قند نيز مى‏توانند از آن استفاده كنند. همين دانشمندان مى‏گويند: در خرما 13 ماده حياتى و پنج نوع ويتامين را كشف كرده‏اند كه مجموع آنها خرما را به صورت يك منبع غذايى غنى در آورده است‏.