در 14 اسفندماه 1357 هجری شمسی فرمان امام خمینی (ره) مبنی بر تشكیل كمیته امداد صادر شد. این نهاد برای ایجاد رفاه و برقراری تسهیلاتی در امر كمك رسانی به محرومان جامعه دایر شد. گفتنی است این نهاد انقلابی اكنون بنام كمیته امداد امام خمینی مشغول فعالیت است.

سابقه كمیته امداد امام خمینی (ره) به سالهای قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ایران ـ حدوداً سالهای 1342- 1343 باز می گردد كه تعدادی از انقلابیون كه در زمره یاران امام (ره) بودند،  ماموریت یافتند كه به خانواده های زندانیان، نیازمندان و مبارزین رسیدگی كنند. امدادگری بویژه در دوران اوج گیری انقلاب در طی سالهای 57 – 56 كه اعتصاب و تحصن همه جا را فرا گرفت به منظور حمایت از اعتصاب كنندگان و زندانیان ادامه یافت.

با پیروزی انقلاب حمایت از نیازمندان در صدر برنامه ها قرار گرفت و كمیته امداد امام خمینی (ره) با صدور فرمان ایشان تشكیل شد. این نهاد به منظور كمك به خانواده های محروم به خصوص برای خودكفا كردن آنها تاسیس گردید. كمیته امداد از بزرگترین نهادهای تامین اجتماعی است و در خدمت گروه های آسیب پذیر جامعه قرار د ارد. این كمیته خدمات و فعالیتهای گسترده ای را به افراد محروم جامعه ارائه می دهد كه به برخی از آنها اشاره می كنیم:پرداخت وام قرض الحسنه و تهیه مواد اولیه و ابزار كار به منظور كسب درآمد، برای اقشار بی بضاعت كه كمیته ای ناظر بر حسن مصرف این وام ها می باشد. به نحوی كه اعتبارات اعطایی باعث خودكفا شدن وام گیرندگان گردد. همچنین این كمیته از روش های نظارتی و هدایتی خود برای تحقق این هدف استفاده می كند.

برنامه ریزی جهت آموزشهای فنی و حرفه ای از دیگر اقدامات كمیته امداد است، كه در این زمینه كمیته كلاسهای فنی و حرفه ای متعددی را برای هنرجویان تحت پوشش تشكیل داده است.  این كلاسها به منظور ایجاد آمادگی در هنرجویان برای استخدام یا شروع كسب و كار درآمدزا بوجود آمده است.

علاوه بر این اماكنی برای كار اینگونه افراد بخصوص در رشته های قالیبافی، دامداری، و مرغداری در نظر گرفته شده است . از دیگر فعالیتهای كمیته امداد، كمك به زنان سرپرست خانواده است. امداد رسانی از طریق این كمیته و تحت پوشش قرار گرفتن این افراد باعث گردیده است كه تا آن بتوانند با فعالیت در زمینه های كشاورزی، دامداری، قالی بافی، خیاطی، كاردستی و سایر زمینه ها زندگی خود و خانواده اشان را تامین كنند. قابل به ذكر است كه این كمك ها بویژه باعث بازگشت روستائیان از شهر به روستا و ایجاد شغل در روستاهای آنان می گردد.

همچنین تهیه جهیزیه برای نوعروسان خانواده های تحت پوشش، كمك به بیماران هموفیلی، كلیوی و تالاسمی، خدمات درمانی و بهداشتی، ارائه خدمات فرهنگی و آموزشی به دانش آموزان و دانشجویان تحت پوشش، كاریابی و معرفی آنان به مشاغل مناسب، تامین مسكن برای خانواده های بی بضاعت، جبران دیه، اطعام و افطاریه، جمع آوری صدقات به منظور هدایت صحیح آن، ارائه خدمات عمرانی مانند بازسازی و نوسازی مناطق سیل زده و زلزله زده و آسیب دیده. جذب و صرف كمك های مردمی و بسیاری شبیه به اینگونه كمك ها از دیگر فعالیتهای كمیته امداد امام خمینی (ره) به منظور امداد رسانی و كمك به قشر محروم جامعه می باشد.

علاوه بر این، كمیته امداد فعالیتهای خود را جهت كمك به خانواده های محروم دیگر  كشورهای مسلمان نیز گسترش داده است. براساس اینكه مسلمانان امت واحده اند و برای كمك به محرومین جغرافیایی نمی توان قائل شد این كمیته. محرومان كشورهای مسلمان نشین را نیز تحت پوشش خود قرار داده و خدمات امداد رسانی را نیز به آنها ارائه می كند، از جمله این كشورها عبارتند از: لبنان، افغانستان، جمهوری آذربایجان، تاجیكستان و بوسنی. از آنجائیكه كمیته امداد در یك كشور و جامعه اسلامی تشكیل شده و هر فرد مسلمان وظیفه خود می داند كه در برابر نیازهای و گرفتاریهای برادران دینی خود بی تفاوت نباشد زیرا خدمت به محرومین را یكی از شیرین ترین عبادتها می داند و همین امر باعث گردیده است كه با یاری مردم مسلمان ایران این كمیته روزبه روز پیشرفت كرده و دامنه فعالیتهایش را گسترش دهد و باعث افتخار جامعه اسلامی گردد.

چنانچه مقام معظم رهبری حضرت آیت الله العظمی خامنه ای می فرمایند:« كمیته امداد همچنان كه در نام منتسب به امام است، عملاً هم مورد توجه و لطف خاص امام عزیزمان قرار داشته است.»

قابل ذكر است كه همه ساله از چهاردهم تا بیست و یكم اسفندماه به نام هفته نیكوكاری نامگذاری شده است. برگزاری این هفته به منظور جذب كمكها و هدایای مردم به خانواده های محروم و نیازمند است كه جمع آوری و توزیع آن توسط كمیته امداد صورت می گیرد. زیرا كمك به همنوع از اصول اساسی دین مبین اسلام است كه همچنان كه خداوند در سوره مبارکه انسان آیه 8و9 می فرماید:«و به دوستی خدا به فقیر و اسیر و طفل یتیم طعام می دهند و گویند ما فقط برای رضای خدا به شما طعام می دهیم و از شما هیچ پاداش و سپاسی نمی طلبیم.»

منابع:
ـ وضعیت كودكان و نوجوانان جمهوری اسلامی/ یونسكو
ـ مجموعه نشریات خیرین مدرسه ساز
ـ روزنامه كیهان/ 1380
ـ روزها و رویدادها (مجلد سوم) به قلم علی بری دیزجی،‌محمدرضا مطیعیان، مجید تركاشوند

«احسان» از ماده «حسن» و در لغت به معنای خوبی، نیکی، نیکوکاری و بخشش است و در عرف هم به هرنوع خوبی، احسان اطلاق می شود. بدین ترتیب مفهوم آن گستره وسیعی را در بر می گیرد. احسان می تواند در اشکال مختلفی از قبیل انعام، انفاق، صدقه، وقف و رسیدگی به فقرا، یتیمان و درماندگان ظاهر شود. در نظر شرع و عرف، آنچه در مقابل شرّ و بدی است نیکی و خیر به شمار می آید و انجام دهنده آن عمل نیک، نیکوکار خوانده می شود.

خدا، الگوی احسان

خداوند، خود معدن احسان و بخشش است و عالم تجلّیگاه احسان اوست. هرچه را قابلیت وجود داشته باشد به فضل خودش، در نیکوترین شکل می آفریند. پروردگار بزرگ، انسان را بر دیگر موجودات برتری داد و در احسان به او سبقت گرفت؛ خداوندی که نعمتش را با کرم و بخشش خود آغاز می کند و اشتباهات بندگان را با بزرگواری می بخشاید و آنان را با یادآوری احسان خودش، به این امر مهم تشویق کرده است؛ آن جا که می فرماید: «احسان کن همان گونه که خداوند بر تو احسان کرد».

ضرورت نیکی

نیکی به دیگران اصل و محور همه خوبی هاست. دژ استوار و زکات نعمت هاست. احسان، تجارتی سودمند است که ضرر در آن راه ندارد و لبیک گفتن به نیروی ذاتی و درونی است؛ زیرا تمایل به خوبی و انجام دادن کارهای نیک از جمله ویژگی هایی است که خداوند حکیم در نهاد انسان قرار داده است. نیکوکار آخرت را می نگرد و زندگانی دنیا را دست مایه رسیدن به آخرت قرار می دهد. آن را غنیمت می شمارد و پیش از فرارسیدن مرگ، زاد و توشه می اندوزد. امام علی علیه السلام می فرماید: «حال که زنده و برقرارید، عمل نیکو انجام دهید؛ زیرا پرونده ها گشوده و راه توبه باز است و بدکاران امید بازگشت دارند». امام سجاد علیه السلام نیز می فرمایند: «هرکه شوق بهشت داشته باشد در انجام کارهای نیک درنگ نکند و از خواهش های نفسانی چشم بپوشد».

پاداش نیکی را خدا می پردازد

نیکوکاری بهره ای ماندنی و غنیمتی پایدار است. بالاترین زراعت و سودآورترین سرمایه است. نیکی کردن پاسخ گفتن به ندای «اللّه» است؛ خداوندی که هیچ عملی را بی جواب نمی گذارد و به نیکوکاران وعده پاداش در دنیا و آخرت داده است. او خود فرموده است پاداش نیکی را ضایع نمی کند. او توانگر و بخشنده ای است که مقابل هر عمل نیکی، چندین برابر آن پاداش می دهد.

قدردانی از نیکوکار

قرآن کریم می فرماید: «آیا پاداش خوبی، جز خوبی است». بنابراین در عوض احسان، باید احسان کرد و قدردانی و تشکر خود را ابراز نمود. این کار، و میل و رغبت نیکوکار را افزایش می دهد و انگیزه احسان را در وی قوی می سازد تا به کارهای نیک بیشتر مبادرت ورزد. علی علیه السلام می فرمایند: «هرگز نیکوکار و بدکار در نظرت یکسان نباشند؛ زیرا نیکوکاران در نیکوکاری بی رغبت، و بدکاران در بدکاری تشویق می شوند، پس هرکدام از آنان را بر اساس کردارشان پاداش ده».

پیامبر گرامی اسلام، حضرت محمدبن عبداللّه صلی الله علیه و آله وسلم ، فرمود: «کسی که به فریاد برادر مسلمانش برسد و او را از غصه، گرفتاری و خطری نجات دهد، خداوند ده کار نیک برای او می نویسد. ده درجه او را بالا می برد و ثواب آزاد کردن ده بنده را به او عطا می فرماید. ده عقوبت را از او دور می نماید و در روز قیامت ده شفاعت برایش آماده می سازد».

هفتاد و دو رحمت

امام صادق علیه السلام فرمود: «کسی که در سختی ها به داد برادر مؤمنش برسد و گرفتاری اش را برطرف سازد و در برآوردن حاجتش به او کمک کند، به سبب این عمل 72 رحمت نزد خداوند دارد که خداوند یکی از آنها را زودتر به او عطا می فرماید و با آن زندگی دنیایش را اصلاح می کند و 71 رحمت دیگر را برای ترس و وحشت های قیامتش ذخیره می سازد».

برطرف کردن گرفتاری

امام صادق علیه السلام فرمود: «کسی که گرفتاری مؤمنی را برطرف نماید، خداوند گرفتاری روز قیامتِ او را برطرف می کند و با شادمانی از قبر برمی خیزد و کسی که در هنگامِ گرسنگی به مؤمنی غذا دهد، خداوند از میوه های بهشتی به او عطا می فرماید و کسی که نوشیدنی ای به او بدهد، خداوند از نوشیدنی های خوب بهشتی به او عطا می فرماید».

شاد کردن مؤمن

امام صادق علیه السلام فرمود: «هرکس که مؤمنی را خوشحال کند، خداوند در قیامت او را شادمان می سازد و به او می گوید: هرچه دوست داری بخواه؛ زیرا بی تردید تو کسی هستی که دوست داشتی دوستان خدا را در سرای دنیا شاد سازی. آن گاه هرچه بخواهد به او می دهند و خداوند بیش از آنچه خواسته است و حتی به فکر او نرسیده، از نعمت های بهشتی به او عطا می فرماید».

مهربانی کردن

پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله وسلم فرمود: «هرکس که در راه خدا به طریقی به برادر مؤمنش مهربانی کند، خداوند از خدمت کاران بهشتی به خدمت او خواهد گمارد».

امامان، ستارگان هدایتند و روشنای تیرگی ها. آنان کشتی نجات بشریتند. رفتار آنان الگویی جامع و کامل برای کسانی است که دل به وسعت وجودی آنان نهند. امامان، محور بخشندگی و فضل و کمالند و معدن عطوفت و مهربانی. همواره یار و مددکار فقرا و محرومان بودند و کمک به بیچارگان حتی در دل شب فصل جداناشدنی از زندگی سراسر جود آنهاست.

حسین علیه السلام و احسان به اعرابی

مردی اعرابی به مدینه آمد و پرسید که کریم ترین مردم کیست؟ گفتند: حسین بن علی علیه السلام . اعرابی امام را در مسجد یافت و مشکل خود را مطرح ساخت. امام به قنبر فرمود: آیا از مال حجاز چیزی به جای مانده است؟ عرض کرد: بلی، چهار هزار دینار. فرمود: حاضر کن که مردی [که] به آن از ما سزاوارتر است حاضر گشته. پس امام به خانه رفت و ردای خود را که از بُرد بود از تن بیرون آورد و آن دنانیز را در آن پیچید و پشت در ایستاد و از شرمِ رویِ اعرابی و از قلّتِ زر، از شکاف در، دست خود را بیرون کرد و شعری چند در عذرخواهی خواند.

سیره امام کاظم در نیکی به دیگران

در احوال امام کاظم علیه السلام آمده است: از همه مردم صله و احسانش نسبت به اهل و ارحامش بیشتر بود و پرستاری فقرای مدینه می کرد. شب که می شد زنبیلی که در آن پول و طلا و نقره و آرد و خرما بود بر دوش می گرفت و برای ایشان می برد و فقرا نمی دانستند که این احسان از چه کسی است.

نیکی به والدین

بالاترین احسان، احسان به پدر و مادرست؛ زیرا آنان، زندگی خود را وقف پرورش و تربیت فرزندان می کنند و در این راه هیچ گونه احسان و بخشش را از آنان دریغ نمی دارند. تمامی همّ و غم و فکر آنها صرف آسایش و پرورش صحیح فرزندان است و هرگونه رنج و محنت را به جان می خرند و سرانجام به فصل پیری و ناتوانی و بیماری می رسند. در این وقت، فرزندان، فرصت جبران آن محبت ها را پیدا می کنند و می توانند والدین خود را زیر سایه احسان خود بگیرند و باید که از هیچ کاری فروگذار نکنند. قرآن نیز، مسئله احسان به والدین را بعد از مسئله توحید و اهمیت ایمان به آن بیان کرده، می فرماید: «جز او را نپرستید و به پدر و مادر احسان کنید». در جای دیگر، فرزندان را از اهانت و بی احترامی به آنان نهی می کند و آنان را از گفتن «اُف» که کم ترین بی احترامی به حساب می آید منع می کند. در روایات آمده است: «نیکی به پدر و مادر از کریم ترین خوی هاست».

عمل نیک، تکریم نیکوکار

زندگانی دنیا، مهلت ابتلا و آزمایش است. عرصه مهیای آخرت شدن و کاشتن، و آخرت برداشت کردن است. دنیا هم چنین، مکان بهره مندی از نعمت های خداست و خدا را در هر نعمتی حقی است. هرکس آن را بپردازد فزونی یابد و آن کس که نپردازد و کوتاهی کند، در خطر نابودی گرفتار آید. پس هرچه کنیم برای خود کرده ایم. اگر خوبی کنم، جزای آن را دریافت می کنیم و اگر کردار بد مرتکب شویم، کیفر آن را خواهیم دید. علی علیه السلام می فرماید: «به راستی اگر نیکی کنی، به خود نیکی کرده ای». روزی امام علیه السلام فرمود: «من هرگز به هیچ کس نیکی نکرده ام!» مردم از روی شگفتی سرهایشان را بلند کردند. امام علیه السلام این آیه را خواندند: «اگر نیکی کنید به خود کرده اید و اگر بدی کنید به خود کرده اید.»

عفو و بخشش

خوی بخشش نشانه بزرگی روح و علو درجه انسان است. عفو و گذشت نیز نشانه بیداری نفس و بلندی ایمان است. عفو و گذشت یکی از جنبه های احسان است که در تعالیم دینی از آن یاد شده است و در رفتار پیامبران و امامان، به وضوح دیده می شود. خداوند بزرگ، با احسان واسع، گناهان و کردارهای زشت ما را می بخشاید و با توبه واقعی، آنان را ندیده می انگارد. گذشت از خطاها و اشتباهات دیگران نیز باید در رفتار هر مؤمن و دین داری وجود داشته باشد. در روایت آمده است: «نیاز گناه کار به احسان بیشتر از نیاز نیکویی کننده است».