نیکی به والدین
بالاترین احسان، احسان به پدر و مادرست؛ زیرا آنان، زندگی خود را وقف پرورش و تربیت فرزندان می کنند و در این راه هیچ گونه احسان و بخشش را از آنان دریغ نمی دارند. تمامی همّ و غم و فکر آنها صرف آسایش و پرورش صحیح فرزندان است و هرگونه رنج و محنت را به جان می خرند و سرانجام به فصل پیری و ناتوانی و بیماری می رسند. در این وقت، فرزندان، فرصت جبران آن محبت ها را پیدا می کنند و می توانند والدین خود را زیر سایه احسان خود بگیرند و باید که از هیچ کاری فروگذار نکنند. قرآن نیز، مسئله احسان به والدین را بعد از مسئله توحید و اهمیت ایمان به آن بیان کرده، می فرماید: «جز او را نپرستید و به پدر و مادر احسان کنید». در جای دیگر، فرزندان را از اهانت و بی احترامی به آنان نهی می کند و آنان را از گفتن «اُف» که کم ترین بی احترامی به حساب می آید منع می کند. در روایات آمده است: «نیکی به پدر و مادر از کریم ترین خوی هاست».
عمل نیک، تکریم نیکوکار
زندگانی دنیا، مهلت ابتلا و آزمایش است. عرصه مهیای آخرت شدن و کاشتن، و آخرت برداشت کردن است. دنیا هم چنین، مکان بهره مندی از نعمت های خداست و خدا را در هر نعمتی حقی است. هرکس آن را بپردازد فزونی یابد و آن کس که نپردازد و کوتاهی کند، در خطر نابودی گرفتار آید. پس هرچه کنیم برای خود کرده ایم. اگر خوبی کنم، جزای آن را دریافت می کنیم و اگر کردار بد مرتکب شویم، کیفر آن را خواهیم دید. علی علیه السلام می فرماید: «به راستی اگر نیکی کنی، به خود نیکی کرده ای». روزی امام علیه السلام فرمود: «من هرگز به هیچ کس نیکی نکرده ام!» مردم از روی شگفتی سرهایشان را بلند کردند. امام علیه السلام این آیه را خواندند: «اگر نیکی کنید به خود کرده اید و اگر بدی کنید به خود کرده اید.»
عفو و بخشش
خوی بخشش نشانه بزرگی روح و علو درجه انسان است. عفو و گذشت نیز نشانه بیداری نفس و بلندی ایمان است. عفو و گذشت یکی از جنبه های احسان است که در تعالیم دینی از آن یاد شده است و در رفتار پیامبران و امامان، به وضوح دیده می شود. خداوند بزرگ، با احسان واسع، گناهان و کردارهای زشت ما را می بخشاید و با توبه واقعی، آنان را ندیده می انگارد. گذشت از خطاها و اشتباهات دیگران نیز باید در رفتار هر مؤمن و دین داری وجود داشته باشد. در روایت آمده است: «نیاز گناه کار به احسان بیشتر از نیاز نیکویی کننده است».
