تطمیع و تهدید، حق را پوشاند

فکر می‎کنید این‎ها مسلم را نمی‎شناختند و نمی‎دانستند که مسلم، حق بوده است؟ عبیدالله از آن طرف سران عشائر را خواست و از بیت‎المال به آن‎ها پول داد، آن‎ها را تطمیع کرد. از آن طرف هم عدّه‎ای را تهدید به مرگ کرد. چه شد؟ عدّه‎ای از ترس جانشان و عدّه‎ای برای رسیدن به مال کنار رفتند. ائمّه این اوضاع را می‎دیدند و برای پیشگیری آن خیلی کار کردند.

در دهه عاشورا عرض شد امام‎حسین هر که را در راه دید و با او صحبت کرد؛ طرف مقابل می‎گفت: دلِ کوفیان با تو امّا شمشیرشان بر علیه تو است. این در تاریخ معروف است. یعنی چه؟ یعنی همه می‎دانند تو حقّ هستی امّا بر علیه تو هستند. منشأ چیست؟ «حُبُّ الدُّنْيَا رَأْسُ‏ كُلِ‏ خَطِيئَةٍ». مگر می‎شود آدم با حق معانده و دشمنی کند؟ بله! خیلی آسان است!

مسلم، غریب کوفه

مسلم در کوچه آمد و نمی‎داند به کجا برود؛ چون مسلم خانه و زندگی ندارد. در کوفه غریب است. همین‎طور سرگردان می‎رفت. تشنه‎اش شد، چه کار کند؟ به خانه‎ای رسید. دید در خانه‎ پیرزنی ایستاده، سلام کرد و به پیرزن گفت: یا أمة الله! اگر آب در خانه داری، کمی بده تا بخورم، تشنه هستم! پیرزن رفت و ظرف آبی را به مسلم داد، مسلم آب را خورد، ظرف را برگرداند. طوعه داخل منزل شد، ظرف را گذاشت و برگشت. دید او هنوز ایستاده و تکیه به دیوار داده است. روکرد و گفت: ای بنده خدا! اینجا نایست، مگر نمی‎بینی شهر چه خبر است؟ برو سراغ عشیره‎ات! اینجا خوب نیست ایستاده‎ای! به طوعه رو کرد و گفت: «مالي‏ في‏ هذَا المِصر مَنزِلٌ و لا عِشيرِة»؛ در این شهر نه خانه‎ای دارم و نه خانواده‎ای. طوعه گفت: تو که هستی؟ گفت: من مسلم‎بن‎عقیل هستم. طوعه تعجب کرد، مسلم گفت: اجازه می‎دهی امشبی را مهمان تو باشم تا فردا صبح بروم؟ طوعه خیلی از مسلم استقبال کرد. به تعبیر من «رواق منظر چشم من آشیانه توست...»

ذكر مصيبت

داخل خانه شد و به حجره‎ای رفت. طوعه از او پذیرایی کرد. صبح که شد، فهمیدند مسلم کجاست. از پیرزن خداحافظی کرد و دعا کرد، به داخل کوچه آمد، با لشکری مواجه شد و جنگید؛ در آخر کار خسته شد. زخم خورده ایستاد. امّا های های شروع به گریه کرد. آن خبیث آمد جلو و گفت: کسی مثل تو که به دنبال حکومت بود چرا باید گریه کند؟ چرا از خودت ذلّت و عجز نشان می‎دهی؟ مسلم گفت: «ما اَبکی لِنَفسی»؛ برای خودم گریه نمی‎کنم، «وَ لکِنَّ اَبکی لِلحُسین»؛ برای حسین گریه می‎کنم. به او گفتم به اینجا بیا. او زن و بچّه‎اش را آورده و به سوی کوفه می‎آید…

------------------------

مرحوم آیت الله آقا مجتبی تهرانی(ره)

شنیده اید که حضرت مسلم آن نامه را نوشت؛ اما ببینید که تعاون کوفی ها بر بِرّ و تقوا چه جوری است که ما نباید این جوری باشیم. بعد از آنکه عبیدالله وارد کوفه شد و آن جریاناتی که نمی خواهم بگویم کار مسلم به اینجا می کشد که می گویند، وقتی وارد مسجد می شود مسجد از جمعیت پر بوده است. با اینکه عبیدالله آمده بود، در مسجد غوغایی بود. اما بعد با تهدید و تطمیع که همان امور نفسانی است صحنه عوض می شود و کار مسلم به جایی می رسد که وقتی غروب می شود و می خواهد نماز مغرب را بخواند می بیند 30 نفر بیشتر در مسجد نیستند. اوّل در مسجد جا نبوده است؛ می دانید مسجد کوفه چه دریایی است؟ می گویند در مسجد کوفه جا نبوده است؛ اما بعد، فقط 30 نفر مانده بودند. حتی می نویسند وقتی به درب مسجد می رسد 10 نفر مانده بودند و وقتی وارد کوچه می شود می بیند دیگر هیچ کس نیست. پس «و لا تعاونوا علی الإثم و العدوان» چه شد!؟

می آید در این کوچه ها؛ متحیّر، سرگردان، گرسنه و تشنه؛ عطش به او فشار آورده است؛ کسی را ندارد؛ رسید به طوعه، آن پیرزنی که واقعاً از اولیای خداست؛ سلام می کند؛ می گوید: آب داری به من بدهی؟ من تشنه ام. طوعه هم او را نمی شناسد، می رود و آب می آورد؛ مسلم آب را می نوشد. طوعه ظرف را در خانه می گذارد. وقتی برمی گردد می بیند حضرت مسلم هنوز ایستاده است. سه بار به مسلم می گوید اینجا نایست؛ برو؛ برو سراغ زن و بچه و خانه و زندگی ات. حضرت مسلم می گوید: «ما لی فی هذا المصر منزلٌ و لا أهل». من کسی هستم که در این شهر اصلاً منزل و مأوایی ندارم؛ غریبم. طوعه به او می گوید مگر تو که هستی؟ از چه قبیله ای هستی؟ تا مسلم می گوید من مسلم بن عقیلم، گویی این زن حالتی پیدا می کند از شعف و شادی؛ وقتی مسلم تقاضا می کند که مرا به منزلت راه بده می گوید بیا داخل، فدای تو شوم. او را به داخل خانه می برد و از او پذیرایی می کند.

فردا می آیند و محاصره می کنند. مسلم می آید بیرون و شروع می کند به جنگیدن. چقدر این ها به حضرت مسلم ضربه زدند و حیله ها به کار بردند ولی باز هم نتوانستند او را دستگیر کنند. خون از چهره اش جاری است ولی تسلیم نمی شود؛ تا با فریبی که دادند و به حضرت امان دادند، اشعث آمد و مسلم را گرفت.

بعد مسلم شروع می کند به گریه کردن؛ آن ها مسلم را سرزنش می کنند. مسلم از شجاعان معروف عرب بوده است. یکی رو می کند به او و می گوید مثلِ تویی که برای چنین امری قیام کرده که حالا نباید گریه کند. مسلم بلافاصله می گوید: «لا أبکی لنفسی و لکن أبکی لأهلی المقبلین إلیّ».[1] می دانی من برای چه کسی گریه می کنم؟ برای آن خاندان و خانواده ای گریه می کنم که دارند می آیند به سوی من در کوفه؛ «أبکی للحسین و آل الحسین». گریه ام برای حسین و آل حسین(علیه و علیهم السلام) است.

در اینجا مسلم گریه می کند. من فکر می کنم اینجا یک صحنه ای برای مسلم مجسّم شده است؛ چون او از اولیاء خداست. یک صحنه مربوط به حسین(علیه السلام) است؛ چون بعد می گوید: «أبکی للحسین و آل الحسین». اما اوّل می گوید: «لأهلی المقبلین» یعنی خانواده خودم؛ این «أهلی» یعنی چه؟

شما شنیده اید که وقتی امام حسین(علیه السلام) در بین راه می آمد آن اسدی پیدا شد و او را خواستند و از او پرسیدند که از کوفه چه خبر، گفت من از کوفه بیرون نیامدم مگر اینکه دیدم مسلم را شهید کرده بودند و پایش را ریسمان بسته بودند و دور کوچه های کوفه می چرخاندند. اینجا در تاریخ دارد: «فبکی الحسین بکائاً شدیداً»؛ یعنی امام حسین(علیه السلام) شروع کرد های های گریه کردن؛ اما به گریه اکتفا نکرد؛ بلکه بلافاصله خاندان مسلم را خواست. همراه امام حسین(علیه السلام) از فرزندان مسلم سه پسر و یک دختر بوده است. اصلاً مسلم یک دختر بیشتر نداشته است و من در تاریخ بیش از این ندیده ام. دختری در حدود هفت هشت ساله بوده است. امام حسین(علیه السلام) این دختر را می آورد و دست بر سرش می کشد و نوازش و ملاطفت می کند؛ خوب امام حسین(علیه السلام) دایی او بوده و او خواهرزاده حسین(علیه السلام) است. اما جوری به او ملاطفت می کند که او متوجه می شود و به حضرت می گوید: شما غیر متعارف به من ملاطفت می کنید؛ نکند که من یتیم شده باشم؛ حسین(علیه السلام) گریه می کند و می گوید: «من به جای پدرت، خواهرم زینب به جای مادرت، دخترم به جای خواهرت...» اینجا هم امام حسین(علیه السلام) گریه می کند و به این دختر خیلی رسیدگی می کند.

من این طور به ذهنم می رسد که جهتش این است که بعد از ظهر عاشورا لشکر به خیام امام حسین(علیه السلام) حمله کردند. این را در تاریخ نوشته اند و شما همه می دانید؛ اما به قدری این حمله وحشیانه بود که بعضی از این بچه ها زیر دست و پا از بین رفتند؛ یکی از این بچه ها عاتکه دختر مسلم است. من فکر می کنم که مسلم پیش آمد این دختر را می دید که چگونه عصر عاشورا زیر دست و پای لشکر جان می دهد... .

آیت الله مجتبی تهرانی

[1]. الارشاد، ج 2، ص 59