سال دهم هجرت كه مسلمانان همراه پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلّم) مراسم حج را به پايان رساندند و آن سال، بعدا «حجهٔ الوداع» نام گرفت، پيامبر اكرم (صلي الله عليه و آله و سلّم) عازم مدينه گرديد. فرمان حركت صادر شد. هنگامي كه كاروان به سرزمين «رابغ» در سه ميلي جحفه كه ميقات حجاج است، رسيد امين وحي در مكاني به نام «غديرخم» فرود آمد. آيه: «يا ايها الرسول بلغ ما انزل اليك من ربك و ان لم تفعل فما بلغت رسالته والله يعصمك من الناس». نازل شد كه اي پيامبر، آنچه از طرف خدا فرستاده شده، به مردم ابلاغ كن. اگر اين كار را نكني، رسالت خود را تكميل نكرده‏اي و خداوند تو را از گزند مردم حفظ خواهد كرد. سوره مائده ، آيه دستور توقف در آن مكان صادر شد.

غديريكى از روزهاى بسيار مهم در تاريخ زندگى پيامبر اسلام(ص)، بلكه مهمترين حادثه در تاريخ اسلام است. زيرا روزى است كه پيامبر اسلام(ص) اميرالمؤمنين على را رسماً براى جانشينى خود تعيين كرد. روزى كه كفّار در ميان امواج يأس فرو رفتند، زيرا آن‏ها انتظار داشتند كه آئين اسلام قائم به شخص باشد و با از ميان رفتن پيامبر اوضاع به حال سابق برگردد و اسلام به تدريج برچيده شود، چنان كه در جنگ احد وقتى كه پيامبر(ص) مجروح شد و عدّه‏اى شايع كردند كه آن حضرت كشته شد.

از جمله رويدادهاي تاريخي كه زبان به زبان نقل شده است، اين است كه پيامبر (ص) در سال دهم هجري (632 م) حجة الاسلامي به جا آورد كه در تاريخ به حجة الوداع معروف است.و در انجام مراسم آن حج‏به رهبري پيامبر (ص)، دهها هزار تن از مسلمانان شركت كردند. از رويدادهاي مشخص اين سفر حج آن است كه پيامبر (ص) در راه بازگشت از سفر حج كنار آبي معروف به غدير خم (بين مكه و مدينه) توقف كرد، و هزاران تن از حاجيان را نيز متوقف ساخت، تا به ايشان ابلاع كند كه از ثقلين پيروي كنند كه در آينده نزديكي آن را جايگزين خود خواهد ساخت.و آن دو گرانقدر قرآن و عترت پيامبر است، و اين دو هرگز جدا نگردند تا اين كه در كنار حوض (روز قيامت) بر او وارد شوند.و ديگر اين كه علي (ع) (بزرگ عترت) نسبت‏به مؤمنان از خودشان سزاوارتر است، همان طوري كه پيامبر (ص) نسبت‏به افراد مؤمن از خودشان سزاوارتر بود، و هم اين كه سرپرست مؤمنان است چنان كه پيامبر (ص) سرپرست مردم با ايمان بود.

در اين نوشته در پي آنيم كه تمامي توجيهات و عذرهاي اهل سنت در نپذيرفتن حديث غدير به عنوان يكي از نصوص امامت و خلافت بلافصل علي(ع) را بررسي كنيم و منصفانه به قضاوت بنشينيم كه آيا اين حديث چنانكه شيعه مدعي است دليل خلافت علي(ع) است يا نه؟ در ابتداي بحث شايسته است اين نكته را يادآور شويم كه اگر دانشمندان همه فِرق با پذيرفتن اصل اساسي وحدت، درباره مسائل اصلي يا فرعي، اعتقادي يا فقهي به بحث علمي بپردازند، نه تنها دلها از يكديگر گريزان نمي شود، بلكه به همديگر نزديك خواهد شد و اين يكي از راههاي صحيح تقريب بين مذاهب اسلامي است.

مقدّمه     

هفتاد روز از حادثه بسيار مهم و تاريخي غدير خم گذشته بود كه رسول مكرّم اسلام صلي‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم ديده از جهان خاكي فرو بست و روح مطهرش به عالم ملكوت عروج كرد. ارتحال پيامبر صلي‏الله‏عليه‏و‏آله‏وسلم موجي از غم و اندوه در فضاي جامعه نوپاي اسلامي ايجاد كرد. بار مصيبت چنان سنگين شد كه بسياري در حيرت فرو رفته و از خود بيخود گشتند و از تصميم‏گيري مناسب و شايسته باز ماندند. جمعي نيز كه از قبل خود را آماده چنين روزي كرده بودند، حال و هواي جامعه را براي ايجاد گرد و غبار، مناسب يافتند و با گِل آلودن نمودن آب، به دنبال گرفتن ماهي مراد خود رفتند. ستاره اميدي كه در غدير خم طلوع كرده و آرام‏بخش دل‏هاي مؤمنان گشته بود، در لابلاي گرد و غبار فتنه، از ديدگان كم فروغ، محو شد.

برترين نعمت معنوى     

دو حادثه بسيار مهمّ و بزرگ در تاريخ اسلام رخ داد كه از يكي رسالت و از ديگري امامت به وجود آمد. نخستين حادثه، نزول وحي بود كه رسالت پيامبر(ص) را در برداشت. دومين حادثه، غدير بود كه امامت را به وجود آورد و در حقيقت ادامه رسالت بود. روز غدير و امامت همان قدر اهميت دارد كه روز بعثت و رسالت. خداوند منّان نيز در قرآن به اين ارتباط اشاره كرده و فرموده است: يا ايّها الرسول بلّغ ما انزل اليك من ربّك وإن لم تفعل فما بلّغت رسالته واللّه يعصمك من النّاس ان اللّه لايهدي القوم الكافرين. (مائده، 67) در آيه ديگر كه همان روز و بعد از آن واقعه غدير نازل شد فرمود: اليوم اكملت لكم دينكم واتممت عليكم نعمتي و رضيت لكم الاسلام دينا.(مائده،3) مرحوم حاج ميرزا جواد ملكي تبريزي مي گويد: ويوم الغدير من هذا اليوم [يوم المبعث] بمنزلة الجزء الاخير من العلقة التامة، بل بمنزلة الباطن من الشيء الظاهر، وبمنزلة الروح من الانسان، لانّ كل ما في هذا المبعث الشريف من الخير والفوز والسعادة مشروطة بولاية اميرالمؤمنين والائمة من ولده…1 به دليل اهميت روز غدير به عنوان بزرگترين و مهمترين اعياد اسلامي است كه براي آن آداب و اعمال و فضايل بي شماري بيان شده است.