درنتيجه در اواخر سلطنت زنديه تعزيه شكل خود را پيداكرده و كمي بعد در ابتداي دوره قاجاريه تعزيه به دليل حمايت شاهان و نيز طبقه جديد مرفه بازرگان و سياسي دامنه دارتر شد. اين پشتيباني تنها يك حمايت خالص از نمايش نبود، بلكه وسيله اي براي به دست آوردن وجاهت ملي بود. زيرا بسياري هم در اثر تفسيرهاي مخالف علما، از حمايت تعزيه روي گرداندند و به ساختمان مسجد و محراب پرداختند.

بقيه در ادامه مطالب ....

شبيه خواني، يا به اصطلاح عامه تعزيه خواني، عبارت از مجسم کردن و نمايش دادن شهادت جانسوز حضرت حسين، سيد الشهداء، و ياران آن بزرگوار يا يکي از حوادث مربوط به واقعه کربلا بود.

تعزيه و شبيه خواني ظاهرا در ايران ريشه قديمي تري دارد. ديلميان، که پادشاهان ايراني و شيعي مذهب بودند، مظالم خلفا و داستان جانگذاز کربلا را به صورت شبيه مجسم مي ساختند. اما اين نمايشها صامت بود و افراد نمايش با لباس مناسب سوار و پياده خودنمايي مي کردند تا آنکه بعدها تعزيه خواني همراه با شعر و آواز، که در واقع يک نوع ملودرام بود، معمول گرديد.

بقيه در ادامه مطالب ....

تمام سال نذری در گوشه دل پنهان می کنند، باشد که محرم فریادهایشان یکصدا شود با هفتاد و دو تن و گوش فلک مرحمتی از عزیز پیغمبر نصیبشان کند که عامه همیشه قهرمان ساز و پهلوان پرور بوده است و شخصیت ها و قهرمانان تاریخی همه گاه فراتر از تاریخ رفته اند و به صورت اسطوره از دل فرهنگ عامه بیرون آمده اند. در فرهنگ سنتی ما همواره مراسم آیینی و اسطوره ای با مفاهیم متنوع برگزار می شده اند و دست مایه های نمایش های آئینی ایران در قالب عزاداری بوده اند ، در این میان مهم ترین و شاید اصلی ترین این مراسم سوگواری، اجرای تعزیه و دسته های نخل گردانی و حمل تابوت های تمثیلی شهیدان دینی و تاریخی است که گویی در زندگی روزانه ما حیاتی دوباره می یابد.

بقيه در ادامه مطالب .....

ایران ‌‌سرزمین فرهنگ‌های گونه‌گون‌، سرزمین همزیستی فرهنگ‌ها‌، سرزمین کثرت و ‌وحدت‌ است‌. ایران به لحاظ گستردگی قلمرو و قرار گرفتن در موقعیت جغرافیایی خاص دچار گستردگی و پراکندگی فرهنگی و در نتیجه برخورد این فرهنگ‌ها دارای فرهنگی پویا‌، رو به گسترش و در مسیر تحول بوده است.صرف نظر از تغییراتی که به دلیل ظهور و سقوط حکومت‌های گوناگون و بروز جنگ‌های مختلف در فرهنگ مردم ایران به وجود آمد‌، ایران و ایرانی همواره دارای جایگاه خاصی در عرصه جهانی بوده است.تعدد عناصر فرهنگی در ایران فرصت مناسبی را در اختیار پژوهشگران می‌گذارد تا در این میدان تحقیق به وسعت ایران زمین به بررسی ابعاد مختلف این عناصر و سیر تحول و تغییرات آن بپردازند.

بقيه در ادامه مطالب ....

كربلا تنها يك مكان نيست. كربلا به واسطه عاشوراي حسين است كه كربلا مي شود و باز به خاطر وي است كه فرهنگ تعزيت عاشورايي ادامه پيدا مي كند. بي گمان از ريشه دارترين مناسك مذهبي و فرهنگي ما، دهه اول محرم است.

بقيه در ادامه مطالب ....

تعزیه به معنای متعارف، نمایشی است که در آن واقعهٔ کربلا به دست افرادی که هر یک نقشی از شخصیت‌های اصلی را بر دوش دارند، نشان داده می‌شود.این نمایش نوعی نمایش مذهبی و سنتی ایرانی-شیعی و بیشتر دربارهٔ کشته‌شدن حسین بن علی و مصائب اهل بیت است.

ادامه مطالب .....

تعزیه از درون سوگواری‌های مذهبی برآمده و خود نیز جزئی از سوگواری به‌شمار می‌رود. اما رفته‌رفته با پیمودن مسیر تکاملی، انواع تعزیه‌ها به وجود آمد. تعزیه را می‌توان به تعزیهٔ دوره، تعزیهٔ زنانه و تعزیهٔ مضحک تقسیم کرد.

بقيه در ادامه مطالب ....

تعزیه‌خوانان معتقدند که تعزیه‌خوانی را باید پله‌پله آموخت و نمی‌شود ره صدساله را یک‌شبه طی کرد و از امام‌خوانی آغاز کرد. استادان هنرهای آیینی سنتی معتقدند که موافق‌خوان‌ها تعزیه‌خوان‌هایی‌اند که صدای خوبی داشته و می‌توانند در ردیف‌های موسیقی اجرای برنامه کنند.

بقيه در ادامه مطالب ...

متن تعزيه‌هايي كه تاكنون به دست آمده به گفته‌ي نگارنده‌ي كتاب «تعزيه در ايران» حدود 150 نسخه مي‌باشد كه هر كدام آن‌ها از جنبه‌هاي سياسي، اجتماعي، هنري، مذهبي، تاريخي، روان‌شناسي و ... قابل بررسي و تحليل است.

اما تعزيه‌ها را به لحاظ موضوع و مضمون مي‌توان به دسته‌هاي زير تقسيم نمود:

-1 از لحاظ موضوع

الف: وقايع كربلا و مصائب خاندان پيامبر (شهادت امام حسين(ع)، شهادت حضرت عباس(ع)، شهادت امام رضا(ع) و ...)

ب: داستان‌ها و قصه‌هاي تاريخي و مذهبي (جنگ پيامبر، به آتش انداختن ابراهيم، يوسف و زليخا و ...)

ج: افسانه‌ها و اساطير (ليلي و مجنون، جابلقا و جابلسا، شاه شمس و ...)

د: اعتقادات و آداب و رسوم (صحراي محشر، عاق والدين، حوض كوثر و ...)

-2 از لحاظ مضمون

الف: تعزيه‌هاي غم‌انگيز (شهادت مسلم، وفات حضرت زهرا(س)، شهادت امام حسين(ع) و ...)

ب: تعزيه‌هاي شادي‌بخش (عروسي حضرت زهرا(س)، عروس قريش، ابن ملجم و ...)

ج: تعزيه‌هاي عاشقانه و حماسي و اخلاقي (يوسف و زليخا، شيرافكن، مرد و نامرد و ...)

چنانكه مي‌دانيم اكثر تعزيه‌ها در ايران از نظر مضمون در گروه تعزيه‌هاي غم‌انگيز قرار مي‌گيرند.

عناصر و اركان سازنده و پردازنده‌ي تعزيه

تعزيه مجموعه‌اي شيرين و دلپذير و زيباست كه از چندين نمود ذوقي و عاطفي و اجتماعي بوجود آمده است و با صرف نظر از عوامل اجتماعي كه در تكامل آن دخيل بوده است مي‌توان برخي عوامل مهم و پردازنده‌ي آن را بدين گونه بيان كرد:

الف) شعر ب) نقالي ج) موسيقي د) استفاده از اشياء مختلف.

در مورد چگونگي پيدايش تعزيه خواني‌ها در ايران نظر واحدي وجود ندارد و پژوهشگران و نويسندگان ايراني و غيرايراني در اين مورد نظرات گوناگوني در نوشته‌هاي خود ارائه كرده‌اند، اين گونه كه مي‌نمايد اين نظرات و نوشته‌ها و آثار، به صورت اشاره و اظهارنظرهاي پراكنده و نقل قول‌هاي تكراري و متناقض و بر اساس احتمال و حدس و گمان بيان شده است. درباره‌ي اين موضوع يعني منشأ پيدايش تعزيه در ايران و بررسي داشته‌هاي آن به اين نتيجه مي‌توان رسيد كه: برخي پيدايش تعزيه را به اوايل دوره‌ي قاجار و بعضي به دوره‌ي زنديه و گروهي به اواسط يا اواخر دوره‌ي صفويه مربوط مي‌دانند. حتي برخي تاريخ‌نويسان و نويسندگان مراسم سوگواري‌هاي ديلميان را آغاز تعزيه پنداشته‌اند. ناگفته نماند كه مقصود از تعزيه در اين گفتار معني و مفهوم مطلق نمايشي آن مي‌باشد.

يكي از پديده‌هاي كهنسال و فرهنگي كه عموماً با شعائر مقدس ديني و اساطيري پيوندي عميق يافته و با مايه گرفتن از اسطوره‌هاي ايراني در رفتار و مناسك كهن ما ريشه دوانيده است تعزيه مي‌باشد كه بي‌ترديد مي‌توان آن را رفتار آييني نمايشي ايراني دانست.

واژه‌ي تعزيه در لغت به معناي سوگواري، روضه، تسلي دادن، امر كردن به صبر و ... بيان شده است (دهخدا، ج 4، ص 5962) و در اصطلاح به گونه‌اي نمايش مذهبي منظوم گفته مي‌شود كه اشخاصي اهل ذوق و كار آشنا، در مناسبت‌هايي خاص كه امروزه مناسبات مذهبي صورت غالب آن مي‌باشد و با بهره‌گيري از ابزارها و نواها و گاه نقوش، حوادث و داستان‌هاي تاريخي و مذهبي مورد نظر را در پيش چشم بينندگان بازآفريني مي‌كنند.