درنتيجه در اواخر سلطنت زنديه تعزيه شكل خود را پيداكرده و كمي بعد در ابتداي دوره قاجاريه تعزيه به دليل حمايت شاهان و نيز طبقه جديد مرفه بازرگان و سياسي دامنه دارتر شد. اين پشتيباني تنها يك حمايت خالص از نمايش نبود، بلكه وسيله اي براي به دست آوردن وجاهت ملي بود. زيرا بسياري هم در اثر تفسيرهاي مخالف علما، از حمايت تعزيه روي گرداندند و به ساختمان مسجد و محراب پرداختند.
بقيه در ادامه مطالب ....
درنتيجه در اواخر سلطنت زنديه تعزيه شكل خود را پيداكرده و كمي بعد در ابتداي دوره قاجاريه تعزيه به دليل حمايت شاهان و نيز طبقه جديد مرفه بازرگان و سياسي دامنه دارتر شد. اين پشتيباني تنها يك حمايت خالص از نمايش نبود، بلكه وسيله اي براي به دست آوردن وجاهت ملي بود. زيرا بسياري هم در اثر تفسيرهاي مخالف علما، از حمايت تعزيه روي گرداندند و به ساختمان مسجد و محراب پرداختند.
بي گمان استناد به سفرنامه هاي سياحان خارجي كه فارغ از تفكرات قومي هستند سند بسيار خوبي است براي پي بردن به روند تعزيه، در سفرنامه دروويل ترجمه جواد محبي در 1200 شمسي وي مي گويد: در تهران شاهد تعزيه اي بودم كه مهمترين مرحله نمايش آن روز دهم محرم بر صحنه مي آيد. در اين روز يكي از درباريان كه ايفاي نقش حسين بن علي به وي محول شده است. با سواراني به تعداد همراهان حسين به هنگام عزيمت به كوفه، به ميدان مي آيد. ناگهان عبيد زياد در راس چندين سرباز سر مي رسد، اما امام حسين(ع) از تسليم و بيعت سر باز مي زند و با وجود همراهان معدود خويش با شجاعت و شهامت به جنگ ادامه مي دهد. من از ديدن اين صحنه جاندار كه چيزي از واقعيت كم نداشت به حيرت افتادم. حيرتم وقتي بيشتر شد كه ديدم پس از پايان نمايش از آن 4 هزار تن كه بدون رعايت نظم و احتياط به جان هم افتاده بودند حتي يك تن نيز زخمي نشده است.
تعزيه در حين جستجوي شكل نهايي خود فراوان از مايه و سبك نقالي كمك گرفت. جالب است كه هنوز هم مي توان دو روش مشخص نقالي را در تعزيه تشخيص داد. بيان غمناك آوازي در دستگاههاي معين موسيقي ايراني كه مظلوم خوانها به كار مي برند بازمانده نقالي حماسي است.
اما اين تعزيه ها در تكايا به ادامه كار خود پرداخت. مانند تكيه دولت، تكيه ولي خان سرچشمه، عزت الدوله، نوروزخان، رضا قليخان، سرتخت، اسمعيل بزاز، چهل تن، سيد ناصرالدين، حياط شاهي و غيره كه در حدود سه هزار نفر جا داشت. تعزيه تنها نشان دهنده يك قصه مذهبي ساده نيست، محور اصلي اين نمايش ها ماجراي تسليم و زندگي در برابر پايداري و نابودي است. جنگ خير و شر يا حق و ناحق و ايستادگي به خاطر اعتقاد به عدالت آسماني مطرح است، و قهرمانان نمايش نابودي را بر زندگي در زير سلطه غاصبان و جابران ترجيح مي دهند.
مهمترين ويژگي تعزيه همان طور كه گفته شد فاصله گذاري و آگاهي شخصيت هاي قصه از سرنوشتشان است. آگاه بودن اشقيا نسبت به شقي بودن خود و معصوم بودن خاندان پيامبر.
واقعه را تماشاچي از قبل مي داند و نويسنده نحوه وقوع را توصيف مي كند. اديبانه نبودن شعر و استفاده از كلمات كوچه و بازار و نزديكي به بيان محاوره همه و همه تعزيه را نمايشي با خصيصه هاي خاص خود مي كند.
برگرفته از آيه هاي انتظار
