در واقع اين مؤلفه‌هاي تأثيرگذار، اصل پيروزي و پايداري انقلاب را در اعصار مختلف امكان‌پذير ساخته و موجبات تقويت مردم‌سالاري ديني، تثبيت نهادهاي اجتماعي برپايه قانون اساسي، وحدت و همدلي و يكپارچگي ملت بزرگ ايران را فراهم كرده است.

در همين راستا امسال از سوي رهبر فرزانه انقلاب به نام سال «همت مضاعف، كار مضاعف» نامگذاري شده است. اين بحث با توجه به ضرورت ارتقاي بهره‌وري در حوزه‌هاي مختلف قابل تبيين و بررسي است. اين امر مهم در حوزه فرهنگ به‌دليل تأثيرگذاري، اعتلا، عمق و گسترش معرفت و بصيرت ديني بر پايه قرآن و مكتب اهل‌بيت(ع) از اهميت والايي برخوردار است.

البته از جمله حوزه‌هايي كه به‌رغم تأكيدات مكرر در سال‌هاي گذشته، با بي‌مهري‌هايي توأم شده، حوزه فرهنگ است. اين در حالي است كه براساس رهنمودهاي بنيانگذار انقلاب اسلامي امام‌خميني(ره) اساس انقلاب اسلامي ايران، صبغه‌اي فرهنگي دارد و تحول در حوزه فرهنگ مي‌تواند زمينه‌ساز و مبناي تحول در ديگر حوزه‌ها باشد.

در چرايي ضرورت توجه به حوزه فرهنگ با توجه به نامگذاري امسال مي‌توان به موارد ذيل اشاره كرد.1- فعاليت‌هاي فرهنگي در كشور به‌ويژه در حوزه دانشگاه بايد با برخورداري از اعتبارات و منابع كافي، تقويت و تسريع شود؛ چرا كه عدم حمايت و تنگ‌نظري در اين حوزه، ساختار آن را با تداخل‌هاي مدام و بحران مديريتي روبه رو مي‌سازد.

در اين راستا بخش مهمي از هزينه‌ها بايد به ابتكارات و فعاليت‌هاي جديد و در حال توسعه اختصاص يابد. بي‌ترديد اگر سياست‌هاي تشويق، حمايت و پاداش عادلانه با آموزش گسترده و نيز با تلاش و همت مضاعف همراه شود، حوزه فرهنگ ثمربخشي خود را نشان خواهد داد.

2- بي‌ترديد ارج نهادن به منويات رهبري و عملياتي كردن آن در حوزه فرهنگ، همت والا و تلاش مضاعف مسئولان و نهادهاي مختلف را مي‌طلبد. در اين راستا، شايسته است كه حمايت از حقوق پديدآورندگان آثار فرهنگي و هنري، امنيت شغلي اصحاب فرهنگ و هنر، مطبوعات و اهل قلم، همچنين بسترسازي براي حضور بين‌المللي در عرصه‌هاي فرهنگي و هنري و تعميق مناسبات با كشورهاي فارسي‌زبان در دستور كار مسئولان و دستگاه‌هاي فرهنگي قرار گيرد.

محمد‏مهدی تهرانی

«ما امسال را عرض كرديم "سال همت مضاعف و كار مضاعف". اين تشريفاتى نيست، نمايشى نيست؛ اين خط روشنى را به ما نشان مي‏دهد.» مقام معظم رهبری

جنس و نوع نامگذاری سال‏ها قطعا حرف‏هایی با خود دارد؛ حرف‏هایی که گاه سیاسیون به عمق آن می‏رسند و گاه بعد از سال‏ها تازه آن را درمی‏یابند. گاه نیاز است جهت‏گیری جدیدی شکل بگیرد؛ گاه ضرورت دارد یک باور فراموش شده زنده شود و گاه قرار است گفتمانی نوین، خویش را در پهنه‏ی فرهنگی کشورمان بازیابد و این همه در قالب یک شعار یا یک نام متبلور می‏شود تا چراغ راه مسئولین و مردم باشد.

مروری هرچند گذرا بر نامگذاری‏های سال‏های اخیر مبیّن همین معناست. آن‏گاه که در عصر سازندگی مصرف‏گرایی باب شد، رهبر‏انقلاب از ضرورت مقابله با ريخت‏و‏پاش، زياده‏روى و اسراف گفتند و در میان سیاستگذاری‏های نادرست کارگزارانی‏ها "عدالت اجتماعی" را به عنوان شعار سال مطرح کردند.

بعد از روی کار آمدن دولتی که در برلین می‏خواست امام را به موزه‏های تاریخ بسپارد، سال 78 را به نام "امام خمینی(ره)" مزین کردند و سال 79 را سال علی‏ابن‏ابیطالب نامیدند تا به این بهانه همه را به جایگاه ولایت توجه داده باشند و در عین حال حقوق پابرهنگان را به مسئولین وقت یادآوری کنند: «اميرالمؤمنين عليه‌السّلام در زندگى حكومتى خود، نسبت به عدالت، نسبت به حقوق ضعفا و درماندگان و پابرهنگان، بى‌اغماض و بى‌گذشت بود. ما هم بايد همين‏طور باشيم.»

در پیچ و تاپ این نامگذاری‏ها، گفتمانی جدید بدنه اجتماعی خود را باز می‏یافت و جانی دوباره می‏گرفت و دیگران این را نمی‏دانستند. سال‏ها یکی از پس دیگری آمدند. "سال عزّت و افتخار حسينى" برای جوانانی که می‏دانستند در مقابل تحمیل ها دیگر خبری از صلح امام حسن نیست، تعبیری به رنگ سرخ کربلا داشت؛ رنگ شهادت و شهادت‏طلبی.

در عین اینکه نامگذاری‏ها برای سالِ خاص خود موضوعیت داشتند، چون دانه های تسبیح با هم پیوند می‏خوردند تا روحیات و نگاه‏هایی جدید بیافرینند و سال‏ها بعد، "عدالت" و "دولت اسلامی" را مطالبه‏ای ملی کنند.

سال 82 سال "نهضت خدمت‌‌رسانى به مردم" لقب گرفت و سال 83 سال "پاسخگويى سه‏قوه به ملت ايران". از ورای همین نامگذاری‏ها و سخنان پی‏در‏پی رهبر‏انقلاب بود که گفتمان عدالتخواهی و خدمت متولد شد و در نهایت بازگشت به امام در سوم تیر رقم خورد. گزاره‏های این سال‏ها به پرچم نسلسوم انقلاب بدل شد و مطالبه‏ای جدید را آفرید؛ مطالبه‏ای که سوم تیر نمی‏شد در عکس‏ها و پوسترهای برخي كانديداها كه تلاش داشتند خود را گزينه اصلي اصولگرايان و حتي انتخاب ارجح رهبري معرفي كنند، جستجویش کرد.

در سال‏های بعد از روی کار آمدن دولت نهم، دغدغه انگار کمی متفاوت شد. دو عنوان "همبستگى ملى و مشاركت عمومى" و "اتحاد ملى و انسجام اسلامى" در سال های 84 و 86 یکپارچگی مردم و امت اسلام در مسیر آرمان‏ها را به نمایش می‏گذاشت. سال 85 یعنی "سال پیام اعظم" نیم نگاهی به جسارت‏ها و توهین‏ها به ساحت رسول مکرم اسلام داشت و دو سال بعد یعنی سال "سال نوآوری و شكوفايی" و "اصلاح الگوى مصرف" شاید بیشتر جهت‏گیری‏های اجرایی را دنبال می‏کرد.

و اکنون سال 89 از پس سالی پر از فتنه و آشوب سال "همت مضاعف و کار مضاعف" لقب گرفته است؛ سالی که مثل سال‏های گذشته جنس و نوع نامگذاری‏اش پرمعناست.

اگر تا پیش از این جریان ارزشی کشور آرایش مقابله با فتنه به خود گرفته بود، اکنون باید متوهمینِ ضد انقلاب را به خود بگذارد تا در حسرت نقد یا واکنشی هرچند کوچک بسوزند و هر روز هزار بار مرگ خود را طلب کنند.

آرایش کنونی متفاوت از سال گذشته است. اکنون "عدالت و پیشرفت" موضوعیت دارد. جنس نامگذاری این را به خوبی می‏فهماند که باید افق نگاه‏ها را بالاتر گرفت و زمین‏گیر شدگان میدان سیاست و جهالت را به خود واگذاشت؛ البته باید همچنان هوشیار بود؛ اما موضوع اول کشور دیگر قطعا فتنه نیست و نباید باشد.

انقلابی را آغاز کردیم و بعد از سال‏ها در یک حرکت متعالی به گفتمان انقلاب بازگشتیم؛ انقلابی که هنوز هم نیازمند نرم‏افزاری متناسب با کارویژه‏های خود است؛ انقلابی که افق تمدن‏اسلامی را در پیش رو دارد و برای آن افق، الگوهای دیکته شده برون‏مرزی برای اقتصاد و سیاست و فرهنگ نه فقط پاسخ نمی دهد بلکه سخن گفتن از آنها نیز خجالت‏آور است. دهه، دهه عدالت و پیشرفت است و انگار فتنه‏انگیزی‏ها کمی ما را از افق بازداشته و کمی کندی کردیم که این بار باید گام‏هایمان را تندتر کنیم و تلاشی مضاعف را کلید بزنیم.

اما نوع و نحوه نامگذاری، ریل‏گذاری جدیدی را چنانکه در برخی سال‏ها خصوصا سال‏های سازندگی و اصلاحات به نمایش می‏گذاشت، نشان نمی دهد. نوع نامگذاری خود صحه‏ای است بر اینکه جهت‏گیری‏هایی که اکنون در اولویت قرار دارند، جهت‏گیری‏هایی صحیحند و تنها باید قطار را با قدرت و همتی بلندتر در مسیر خود به پیش برد و این نکته مهمی است.

باید عزم را جزم کرد تا در این زمان اندک، تحقق اهداف بلندی که دولت نهم با آنها پا به تاریخ سیاسی ایران اسلامی گذاشت، آشکارتر شود. "ما می توانیم" سرفصل جوشش‏های جدید بود و اکنون نیز باید باشد. حرکت کافی نیست؛ باید دوید.

در این میان باید همه همدوش هم قرار بگیرند و نه رو در روی هم. فرصتی که از دولت دهم باقی است، باید طعم شیرین عدالت را به یادگار بگذارد و این، همه‏ی عدالتخواهان چه در مجلس و چه در دولتند که باید با تصمیم درست و همراهی و پشتکار کارنامه این سال‏ها را رونق دوچندان بخشند.

موضوع هدفمند‏کردن یارانه‏ها به عنوان یکی از برجسته‏ترین موضوعات روز کشور، یک ضرورت واقعی برای ایران اسلامی است. ضروری است مجلس و دولت گام‏هایشان را محکم کنند و با هم این بار را به مقصد برسانند. البته باید به نگرانی‏های مجریان قانون توجه کرد و خوب است بیش از پیش این توجه صورت پذیرد؛ اما آنچه در نهایت تصویب شده و می‏شود، نقشه راه همه است.

در حوزه های مختلف نیز وضع به همین منوال است. باید انقلابیون گام‏های بلندی را کلید بزنند و افق‏ها را مدام مرور کنند. جنس نامگذاری سال 89 آرایش مواجهه با فتنه را پایان یافته می‏داند و نوع نامگذاری آن، مسیر را متذکر می شود. و این سخن حضرت امیر است که فرمود: اِغتنمِ الفُرَص فَاِنّها تَمُرُّ مَرَّ السَّحاب. فرصت‏ها را دریابید که چون ابر زودگذر عبور خواهند کرد.

سید محمد مهدی غمامی

سال 1389، سال «کار مضاعف و همت مضاعف» نامیده شد. در واقع اینکه چه شد که چنین نامی توسط رهبر فرزانه انقلاب برای امسال انتخاب شد خود یک مسئله قابل توجه است و اینکه چه باید کرد تا این نامگذاری در سال جاری جامه توفیق نسبی به تن نماید بحث دیگری است. با این وجود و اگرچه قصد ما توضیح قسم دوم است ولی بدون درک اجمالی از بخش نخست نمیتوانیم روشی مطمئن و پاسخگو برای «چه باید کرد؟» پیدا کنیم.

به تصریح سند چشم انداز بیست ساله مقرر داشته است: «ايران كشوري است توسعه‌يافته با جايگاه اول اقتصادي، علمي و فناوري در سطح منطقه، با هويت اسلامي و انقلابي، الهام‌بخش در جهان اسلام و با تعامل سازنده و مؤثر در روابط بين‌الملل». معادله بسیار ساده است: «بدون کار و تلاش هدفمند و طرح ریزی شده به جایی نمیتوان رسید.» چنانکه گفتهاند: «همت بلند دار كه مردان روزگار....از همت بلند به جايي رسيده‌اند». مقام معظم رهبری نیز با تأکید بر این اهمیت بیان داشتهاند: «سال همت مضاعف و كار مضاعف. اين تشريفاتى نيست، نمايشى نيست؛ اين خط روشنى را به ما نشان مي‏دهد.»

امّا اینکه باید چه کرد تا بتوان ظرفیت لازم برای «همت و کار مضاعف» را فراهم کرد مسئلهای است که باید برای آن غیر از مقررنامه، اقدام به درونی کردن این ارزش نماییم. به عبارت دیگر تحقق ارزش «همت و کار مضاعف» بدون توجه به «سرمایه اجتماعی» ممکن نیست.

امروزه، در كنار سرمايههاي انساني، مالي و اقتصادي، سرمايه ديگري به نام سرمايه اجتماعـــــــي (SOCIAL CAPITAL) مورد توجه قرار گرفته است. اين مفهوم به پيوندها، ارتباطات ميان اعضاي يك شبكه به عنوان منبع با ارزش اشاره دارد كه با خلق هنجارها و اعتماد متقابل موجب تحقق اهداف اعضا ميشود. سرمايه اجتماعي كه بدواً صبغهاي جامعه شناسانه داشته است، به عنوان يك اهرم توفيق آفرين مطرح و مورد اقبال فراوان در علوم مدیریتی نيز واقع شده است. ســرمايه اجتماعي، بستر مناسبي براي بهرهوري سرمايه انساني و فيزيكي و راهي براي نيل به موفقيت قلمداد مي شود. مديران و كساني كه بتوانند در سازمان و جامعه هدف، سرمايه اجتماعي ايجاد كنند، راه كاميابي شغلي و جمعی خود را هموار ميسازند. از سوي ديگر، سرمايه اجتماعي به زنــــــدگي فرد، گروه و جامعه معني و مفهوم ميبخشد و کار و زندگي را ساده تر و ثمر بخشتر ميسازد.

تعريف رايج سرمايه اجتماعي در روايت كاركرد گرايانه آن عبارت است از روابط دوجانبه، تعاملات و شبكه هايي كه درميان گروههاي انساني پديدار مي گردند و سطح اعتمادي كه در ميان گروه و جامعه خاصي، به عنوان پيامد تعهدات و هنجارهايي پيوسته با ساختار اجتماعي، يافت ميشود. البته در مقابل گروهی دیگر معتقدند اين مفهوم را در بررسي اين موضوع به كار مي گيرد كه چگونه تحرك پيوندهاي مربوط به شبكه هاي اجتماعي، سلسله مراتب اجتماعي و قدرت تمايز يافته را تقويت مي كند. با وجود اين، نكات مشترك اين دو ديدگاه درمورد سودمندي سرمايه اجتماعي در افزايش برخي ويژگيها، مانند آموزش، تحرك اجتماعي، رشد اقتصادي، برتري سياسي و درنهايت توسعه است.

سرمايه اجتماعي شيئي واحد نيست، بلكه انواع چيزهاي گوناگوني است كه دو ويژگي مشترك دارند: همه آنها شامل جنبهاي از يك ساخت اجتماعي هستند، و كنشهاي معين افرادي را كه در درون ساختار هستند تسهيل مي كنند. سرمايه اجتماعي، مانند شكلهاي ديگر سرمايه مولد است و دستيابي به هدفهاي معيني را كه در نبودن آن دست يافتني نخواهد بود امكان پذير ميسازد. سرمايه اجتماعي، مانند سرمايه فيزيكي و سرمايه انساني كاملاً تعويض پذير نيست.