در روز سوم ماه شعبان سال چهارم هجرت (1) دومين فرزند برومند حضرت على وفاطمه , كه درود خدا بر ايشان باد, در خانه وحى و ولايت چشم به جهان گشود. چون خبر ولادتش به پيامبر گرامى اسلام (صلی الله علیه واله) رسيد , به خانه حضرت على (علیه السلام) و فاطمه (سلام الله علیها) آمد و اسما (2) را فرمود تا كودكش را بياورد.اسما او را در پارچهاى سپيدپيچيد و خدمت رسول اكرم (صلی الله علیه واله) برد, آن گرامى به گوش راست او اذان و به گوش چپ او اقامه گفت .(3)به روزهاى اول يا هفتمين روز ولادت با سعادتش , امين وحى الهى , جبرئيل , فرود آمد و گفت :
سلام خداوند بر تو باد اى رسول خدا, اين نوزاد را به نام پسر كوچك هارون (شبير)(4) كه به عربى (حسين ) خوانده ميشود نام بگذار.

پيرمرد و قضاوت

پيرمردي وضو مي گرفت ، ولي درست وضو نمي گرفت ، امام حسن و امام حسين (ع) که کوچک بودند ، مي ديدند. فکر کردند که اگر نزد او بروند و بگويند غلط وضو مي گيري ، ناراحت مي شود و خجالت مي کشد . با هم قراري گذاشتند و نزد پيرمرد رفتند و گفتند : «اي شيخ ، نگاه کن وضوي کدام يک از ما درست است ».
پيرمرد پس از آنکه وضو گرفتن آن دو را ديد ، گفت : «وضوي هر دو شما درست است ، وضوي من اشتباه بوده است ».(1)

لباس عيد:امام رضا (ع) نقل مي کند که نزديک عيد بود و حسن و حسين (ع) لباسي نداشتند . به مادر خود فاطمه (س) گفتند : «مادر ! کودکان مدينه براي عيد خود را زينت کرده اند ، پس تو چرا ما را با لباس آرايش نمي کني ؟».

شور انگيز ترين صفحات تاريخ، شرح حال رجال و پيشواياني است که براي سعادت خانواده، جامعه و يا ملت خود قيام کرده و با وجود خطرات فراوان، جانفشاني ها کرده و حماسه آفريده اند و سعادت وآزادي را در کام مردم پس از خودشيرين ساخته و نام خود را در رديف حماسه سازان و فداکاران تاريخ ثبت کرده اند.
تاريخ اسلام پر از حوادثي است که در گذر زمان اتفاق افتاده و بسياري از آنها، به مرور زمان، کهنه و متروک گرديده و به فراموشي سپرده شده است، امّا در اين ميان، واقعه کربلا و نهضت مقدس امام حسين (ع) است که، نه تنها به مرور زمان و گذشت دوران فراموش نگرديده و از صفحه تاريخ محو نشده، بلکه هر چه زمان بر او گذشته بر عظمت آن حادثه و اهميت آن افزوده گشته است.

بزرگ ترين تراژدي عالم اسلام، دردناک ترين، غم بارترين و سوگ ناک ترين حادثه اي که در تاريخ مي شناسيم، حادثه کربلاست. تمام حادثه کربلا، هشت ساعت است. واقعه، از ساعت 8/5 صبح روز عاشوراي سال 61 هجري آغاز مي شود و آن طور که من مطالعه کرده ام، نزديک ساعت 5/38 همان روز، همه چيز تمام مي شود.
حسين را شهيد مي کنند. نعل اسب ها را تازه کردند.
گفته اند 12 اسب، نعل هايشان را تازه کردند و بر اجساد شهيدان، چنان تاختند که امام زمان (عج)، در زيارت ناحيه مقدسه مي فرمايد: «حتي تهنوا؛ بدن ها، زير سم اسب ها، خمير شد. » بعد از اين که همه چيز، برايشان تمام شد، جشن پيروزي گرفتند. در کربلا، هلهله و شادي کردند و بعد، به سمت خيمه ها حرکت کردند و خيمه ها را به آتش کشيدند. حتي بر زنان و کودکاني که بازمانده بودند (حدود 80 نفر) هم رحم نکردند.

به نوشته کتاب تاریخ سیستان که مرحوم ملک الشعرای بهار آن را تصحیح و منتشر کرده است؛ اولین اعتراضی که نسبت به شهادت امام حسین(ع) صورت گرفت از طرف ساکنان سیستان بود. لذا به تدریج ایران و به خصوص خراسان به مرکز اصلی اعتراض ها علیه بنی امیه تبدیل شد. چرا که خراسان مامنی برای عاقه‌مندان به دین شده‌بود و بیشتر پایه گذاران علوم حدیث و علوم نقلی خراسانی ها هستند و در حوزه عرفان و حکمت نیز تلاش های قابل توجهی انجام داده بودند. وقتی به منطقه خوارزم نگاه می‌کنیم کهن ترین متن ها در فضایل اهل بیت (علیهم السلام) مربوط به این ناحیه است و ناحیه خوارزم از لحاظ علمی‌و تمدنی بسیار تاثیرگذار بوده است؛ لذا خراسان جریان پویایی بوده که نمی‌توانسته فرهنگ جاهلیت را بپذیرد

اما یکی از مشخصه های بارز همین تمدن،  دفاع از علم و تبلیغ و تشویق نسبت به فراگیری آن است که در کتاب و سنت به عنوان یک ضرورت غیر قابل اهمال مورد تاکید قرار گرفته است. در این میان غیر از مودیات کتاب و سنت،‌ سیره علمی و عملی اهل بیت ـ علیهم السلام ـ نیز بر این مهم ،‌ تعلق گرفته است و هر یک از آن بزرگواران در راستای اعتلای کلمه علم و دانش افزونی،‌ اقدامات تابنده ای داشته اند؛ به گونه ای که در طول تاریخ پرافتخار اسلام،‌انسانیت از زلال اقدامات علمی آن بزرگواران،سیراب شده‌است.
در این میان یکی از ستارگان همیشه فروزان آسمان ولایت و امامت که تاثیر سیره علمی و عملی ایشان در شکوفایی تمدن و بالندگی علم مسلمین،  زبانزد عالم است؛ حضرت امام علی بن موسی الرضا ـ علیه السلام ـ هستند،‌ نگاهی هر چند اجمالی به وضعیت فرهنگی و علمی عصر آن امام همام و اقدامات روشنگرانه ایشان در جهت تولید علم و اندیشه،‌ می تواند برای فعالان در آن حوزه،‌ الگویی کامل و اسوه ای حسنه باشد

  از دیگر عواملی که در هدایت فکری مسلمین مؤثر بود و توسط امام رضا علیه السلام صورت پذیرفت،‌ ایجاد فضای علمی مناسب جهت طرح نظرات و اندیشه های مخالف بود. از آنجا که محیط جامعه اسلامی مملو از نظرات و اندیشه های صحیح و سقیم بود و اهل اندیشه بلکه جامعه به طور روزمره با این اندیشه ها درگیر بودند،‌ طبیعتا درصد تاثیرپذیری از اندیشه های انحرافی در صورتی که بطلان آنها ثابت و محرز نشود،‌ بالا می رود. برای رهایی از چنین ورطه ای لازم بود اندیشه های مخالف به خوبی مطرح شود و پس از آن مورد نقد و بررسی قرار بگیرد. بدیهی است رسیدن به چنین هدفی مستلزم ایجاد فضای مناسب علمی جهت طرح اندیشه هاست تا در سایه آزادی بیان مطالب طرح شود و سپس مورد نقد و بررسی عقلانی قرار گیرد. دقیقا چنین رویه ای از سوی امام رضا علیه السلام پیگیری می شد و ایشان با ایجاد فضای مناسب،‌ در بیان آزادانه اندیشه های مخالف و سپس نقد عقلانی آنها،‌ در نگرش صحیح و عقلانی مسلمین در خصوص تحقیق در گزاره های دینی و علمی و یا فرضیه های ارایه شده قابل بحث و نظر،‌ تاثیر شگرفی ایجاد کردند.