بـه تـعبیر فـلاسفه هـر پـدیده اى مـركب از دو چیز است ((ماهیت)) (چیستى) و ((وجود))(هستى) انقلاب نیز از این قانون مستثنى نبوده داراى ماهیت و وجود است اینك مى خواهیم ببینیم انقلاب ایران از چه ماهیتى برخوردار است؟ اقتصادى ؟ سیاسى؟ ایدئولوژیكى ؟ یا هر سه ؟ یا اسلامى ؟ قـبل از ورود در بـررسى مـاهیت انـقلاب مـلت ایـران بررسى نظرات دیـگران در رابـطه بـاانقلابها امـرى ضـرورى اسـت و تـا جأى كه نـگارنده اطـلاع دارد سـه نـظریه وجود داردكه طرفدار هر نظریه اى مـى خواهند هـمه انـقلابهاى دنیا و از جمله انقلاب ملت ایران را با نـظریه خـود تـطبیق دهـند ایـنك بـطور اخـتصار به آن سه (نظریه مى پردازیم:

نظریه اقتصادى

گـروهى بـرآنند كـه هـر چـند انقلابها در دنیا با اشكال مختلف و گـوناگون واقـع مى شوند ولى با دقت در آنها مى بینى كه همه به یك ریـشه برمى گردند و آن همان ریشه مادىو اقتصادى بوده و به تعبیر دیـگر ریـشه طـبقاتى دارنـد كـه طـبقه فقیر علیه طبقه مرفه قیام مـى كنند گـرچه بـصورت ظاهر چهره سیاسى یا ایدئولوژیكى و عقیدتى دارنـد لـذااین گروه (مادیین) همه انقلابهاى دنیا (اعم از انقلاب كبیر فرانسه و اكتبر روسیه وانقلاب چین و ...) را انقلابى طبقاتى و اقـتصادى مـى دانند و مى گویند انقلابها همانندیك بیمارى است كه در مـوارد مـختلف از خـود آثار گوناگون نشان مى دهند اما یك طبیب حـاذق و پـزشك مـتخصص مـى فهمد كـه هـمه ایـن علأم و آثار مختلف نـشات گرفته از یك اصل است لذا در انقلابها نیز این نارضأیها به یك نارضایتى و همه این خشم ها به یك خشم و همه این آرمانها به یك آرمـان برمى گردد و آن همان جنبه مادى و اقتصادى است و خلاصه همه انقلابها انقلاب محرومین علیه مرفهین است و ریشه همه آنها محرومیت اقتصادى است.

نظریه سیاسى

گـروهى دیـگر مـى گویند این طور نیست كه همه انقلابها به محرومیت مادى واقتصادى برگشته و همگى نشا ت گرفته از فقر و گرسنگى باشد چرا كه طغیان ازجهت گرسنگى اختصاص به انسان ندارد بلكه حیوانات نیز در هنگام گرسنگى شدید ممكن است طغیان نمایند البته ممكن است در جـأى كـه نـظام طـبقاتى حاكم است انقلاب در آنجا ریشه طبقاتى داشـته بـاشد امـا ایـن موضوع كلیت ندارد زیراممكن است جامعه اى دوقـطبى نـبوده و مـردم بـه دو دسته گرسنه و سیر تقسیم نگردند و همگان در رفاه مادى باشند ولى از نظر سیاسى در اختناق بسر برده وتـحت فـشار باشند و چون اصل آزادى و آزاد زیستن یك اصل انسانى است ممكن است مردم براى بدست آوردن آزادى قیام نمایند هر چند كه از نـظر اقـتصادى دررفـاه اند و انقلاب كبیر فرانسه بیشتر با این انگیزه واقع شده است نه به انگیزه اقتصادى.

پس اینكه شرط اساسى انقلاب را دوقطبى بودن جامعه از نظر اقتصادى مى دانندنظریه صحیحى به نظر نمى رسد.

نظریه ایدئولوژیكى

مـمكن اسـت انـقلابى در جـهان رخ دهد كه نه ماهیت اقتصادى داشته بـاشد و نـه ماهیت سیاسى و آزادى خواهى بلكه ماهیتى آرمان خواهى اعـتقادى وایـدئولوژیكى داشـته بـاشد بدین معنى مردمى كه به یك مـكتب ایـمان و اعـتقاد داشته و به ارزشهاى معنوى آن مكتب شدیدا وابسته هستند وقتى آن مكتب را در معرض خطر و آماج حمله هاى بنیان بـرافكن مشاهده نمایند، خشمگین و ناراضى ازآسیبهأى كه بر پیكر مكتب شان وارد شده، براى برقرارى مكتبشان و جلوگیرى ازتباهى آن دسـت بـه قیام مى زنند واین نوع انقلابها و قیامها ربطى به سیر و گـرسنگى شكم و یا ارتباطى به داشتن یا نداشتن آزادى سیاسى ندارد چـرا كـه مـمكن اسـت هـم شكمشان سـیر بـاشد و هم از آزادى سیاسى برخوردار باشند.

بـنابراین منحصر كردن انقلابها در اقتصادى صرف ، یا سیاسى منحصر یـا عـقیدتى خالص روشـى بـه صـواب نـبوده بـلكه ایـن هر سه عامل مـى توانند سـبب بـروز انـقلاب گردند ممكن است انقلابى ریشه عقیدتى داشته باشد همانند نهضتهاى انبیا علیهم السلام و همه نهضتهأى كه در عـالم بـخاطر دفـاع از حریم دین و عقیده انجام مى گیرد و ممكن است ریشه سیاسى داشته باشد همانند انقلاب كبیر فرانسه وممكن است ریـشه اقـتصادى داشـته بـاشد هـمانند انقلابهاى كمونیستى كه بجز (كار،نان و مسكن) چیز دیگرى را نمى فهمند و همه همشان تامین این سـه جهت است البته ممكن است انقلابى فرهنگى باشد و یا اشكال دیگر ...

ماهیت انقلاب كبیر ایران چیست ؟

همانگونه كه نظرات سه گانه در رابطه با انقلابهاى دنیا وجود داشت صاحبان آن نظرات هر كدام كوشش مى كنند كه انقلاب ملت ایران را نیز بـا نـظریه خـود تـطبیق دهند و هر كدام هم براى اثبات مدعاى خود شـواهدى از انـقلاب آورده و مـدعیند كـه انقلاب بـا نظر آنان قابل تـطبیق اسـت یـكى مـدعى اقـتصادى و مادى بودن انقلاب است و دیگرى سیاسى و سومى اعتقادى و ایدئولوژیكى.

در مـقابل ایـن سـه گـروه گـروهى مـدعى اند كه انقلاب بر خلاف همه انقلابها تك بعدىنبوده بلكه هر سه جهت در آن است لذا با أتلاف و هـمكارى هر سه عامل این انقلاب تحقق پیدا كرده است پس انقلاب مردم ایـران انـقلاب تك عاملى نیست بلكه داراى عوامل سه گانه اقتصادى ، سیاسى و عقیدتى است.

ولـى با دقت بیشتر روشن مى گردد كه هیچیك از این نظرات چهارگانه از جـهتى صحیح نبوده بلكه نظر دیگرى در اینجا صادق است و آن این اسـت كـه انـقلاب مـردم ایران بـه رهبرى امام خمینى ((ره)) ماهیت اسـلامى دارد و تـك عاملى است اما عاملى كه همه علل و عوامل قبلى را یـكجا در بـرداشته و تامین كننده همه آن جهت ها است زیرا اسلام دیـن جـامع و كـاملى است كه براى تامین سعادت بشر در همه جوانب آنآمـده اسـت و نـمى توان آن را در یـك بعد منحصر دانست آنان كه انـقلاب اسـلامى رامـنحصر در بـعد اقـتصادى یـا سـیاسى یا عقیدتى دانسته اند به یك گوشه و یك بعد آن نگاه كرده اند و از بقیه ابعاد آن غـافل مانده و یا سر به تغافل زده اند لذا پس از پیروزىانقلاب بـراى نـامگذارى آن نـظرات گـوناگون عـرضه شـد ولـى امام خمینى فرمودند كه :

((جـمهورى اسـلامى)) نـه یك كلمه زیادتر و نه یك كلمه كمتر زیرا قـرار دادن لـفظدموكراتیك مثلا در كنار اسلامى اهانت به اسلام است چون نشانه آن است كه اسلام مردمى نبوده و در اعطا آزادى ناقص است كه باید با لفظ دموكراتیك آن را جبران نمود.

بـنابراین وقـتى انقلاب ماهیتى اسلامى داشت قهرا جنبه هاى سیاسى ، اقـتصادى واعتقادى نیز در آن تعبیه شده است زیرا مسئله سیاست و اقتصاد و معنویت و اعتقادجز متن اسلام و از دستورات اصلى آن است كه ما بطور خلاصه و فهرست به آن اشاره مى كنیم:

عقیده و آرمان

از اینكه دین اسلام دین معنویت بوده و انسانها را بیش از هر چیز به معنویت وكمالات معنوى سوق داده و تمام همش آن است كه مردم را بـسوى خـدا كشانده وهمه سعادت بشر را در پرتو قرب به خدا تامین نـماید جـاى بـحث و گـفتگو نـیست ودستورات اسلام براى حفظ دین و مـبارزه بـالا مذهبان و دفاع از كیان عقأد اسلامى بهترین شاهد بر مدعاى ماست.

در بینش اسلامى و رهبران دینى به هیچ وجه جاى تحمل این جهت نیست كـه بنشینند و نـظاره كنند كه دیگران به مقدسات دینى آنان اهانت كـرده و به راحتى ازكنار آن بگذرند فتواى تاریخى امام در رابطه بـا كـفر جـبهه ملى كه گفته بودند: ((لایحه قصاص در اسلام یك حكم غـیر اصـولى و غیر انسانى است)). و یا حكم به كفر واعدام سلمان رشـدى نـویسنده كـتاب آیـات شـیطانى ، و یـا نامه اى كه امام به مدیرعامل صدا و سیماى جمهورى اسلامى محمد هاشمى در تاریخ 9 / 11 / 1367 دررابـطه بـا اهـانتى كه در یك مصاحبه رادیوئى از ناحیه زنـى بـه مقام مقدس حضرت صدیقه طاهره فاطمه زهرا سلام الله علیها شده بود نوشته بود فرمود: شخصى كه متصدى پخش این برنامه رادیوئى بـوده بـاید اخـراج و تعزیر شود و آن فردى هم كه چنین سخنانى را گـفته اسـت اگر ثابت شود كه قصد اهانت داشته است باید اعدام شود هـمه و هـمه روشـنگر این جهت است و اصولا آنچه كه بیش از هر چیز مـردم ایران را وادار بـا انقلاب علیه نظام طاغوت كرده است اعمال خـلاف اسـلام نـظام طاغوت بـود از قـبیل تغییر تاریخ ، كشف حجاب ، اشاعه فحشا و....

آزادى

مـسا لـه حـریت و آزادى از مسأل اساسى و اصولى اسلام بوده و با تـبعیضهاى طبقاتى و به بردگى كشاندن انسان سخت مخالف است لذا به هـمه انسانها اعلام مى دارد كه خدا ترا آزاد آفریده است تو خود را عـبد و بـرده دیگران قرار مده و اگر كسى خواست ملتى را به بردگى بـكشاند آن مـلت بـاید بـه هـر طـریق مـمكن (ولـو بـا انـقلاب و مـبـارزه) خود را از یـوغ بــردگى آزاد نـماید، لـذا مـولى عـلى عـلیه السلام در وصیتى كه براىفرزندش امام مجتبى علیه السلام تنظیم فرموده است مى فرماید: و لا تكن عبدغیرك وقد جعلك الله حرا.

و در نـامه خـود به مالك اشتر حاكم مصر مى نویسد كه مبادا آزادى را از مـردم سلب نمأى دل را سراپرده محبت توده مردم كن بر آنان مـهرورز و بـا آنـان نرم باشد مباداهمچون درنده اى شكار افكن به ریختن خون آنان پردازى چرا كه آنان دو دسته اند:

یـا در دیـن بـا تو برادرند و یا در آفرینش با تو برابر اگر از آنـان لغزشى سر زد (اگرمى خواهى خدا بر تو ببخشاید) تو نیز آنان را بـبخش ... بـه مـردم جرئت و شهامت حرف زدن را بده تا بتوانند حـقشان را از تو مطالبه نمایند و میدان را براى اعتراضآنان باز گذار چون رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم فرمود امتى كه در بین آنان حق ناتوان بى نگرانى و ترس از توانایان گرفته نشود هرگز رستگار نخواهد شد.

و یا وقتى كه مجاهدان صدر اسلام در قادسیه با لشكر رستم فرخ زاد فـرمانده سـپاه ایران روبـرو مى شود رستم شب اول زهره بن عبدالله سـركرده سـپاه اسـلام را بـه نزدخود طلبیده و به او پیشنهاد صلح مـى دهد و بـه ایـن صـورت كه پولى گرفته و برگردندو این پیشنهاد مـورد قــبـول فـرمـانده سـپـاه اسـلام قـرار نـمى گیرد و پـس از گفتگوهاىبسیار رستم از فرمانده اسلام مى خواهد كه هدف از دین شما چـیست ؟ درباره آن قدرى براى ما توضیح بده زهره بن عبدالله گفت:

اسـاس دین ما بر دو چیز است یكى شهادت به یگانگى خد، دوم شهادت بـه رسـالت مـحمد بن عبد الله صلى الله علیه و آله و سلم ، رستم مـى گوید: ایـن كـه عـیب نـدارد دیـگر چه ؟ گفت: دیگر آزادساختن بـندگان خـدا از بـندگى انسانهأى همانند خود و دیگر آن كه همه انـسان ها ازیـك پـدر و مـادرند لـذا هـمگان بـا یكدیگر برادر و خـواهرند پس كسى حق استعمار واستثمار دیگرى را ندارد و این است اصل آزادى در اسلام كه اساسش بر نفى بردگى و استثمار است.

3 - اسـلام در بـعد اقتصادى نیز سرآمد مذاهب و مكاتب دیگر است و امـوراقتصادى در روایـات مـا بـعنوان یكى از اركان دین و زندگى دنیا به حساب آمده كه اگراغنیا به آن توجه نكنند و به فكر ضعفا و مـستمندان نـباشند یـك پایه آن منهدم مى شود و فقر مالى در كلام امیرالمو منین علیه السلام به عنوان مرگ بزرگ دانسته شد و در خطبه شـقشقیه حـضرت یـكى از عـوامل پذیرش مقام خلافت را این جهت معرفى فـرموده است كه خداوند از علما و دانشمندان هر قومى تعهد گرفته است كه بر شكمبارگى ظالم و گرسنگى مظلوم صبر نكنند و مهمتر از آ ندر نامه 53نهج البلاغه كه خطاب به مالك اشتر حاكم او در مصر است هم در رابطه با تجار وبازار و صاحبان صنایع سفارش اكید داشته و هـم در رابطه با مستمندان جامعه كه فرمود : الله الله فى الطبقه الـسفلى من الذین لاحیله لهم فى المساكین و المحتاجین واهل البو سى و الزمنى ...

بـنابراین اگـر گـفتیم انقلاب ملت ایران ماهیتى اسلامى دارد قهرا شـامل سـیاست واقتصاد و عقیده نیز هست هر چند كه عده اى بودند و نـخـواستند انـقـلاب را بـعـنوان اسلامى بـپذیرند و از طـرفى نـیز نـمى توانستند مخالفت صریح داشته باشند لذاكوششها كرده اند كه از مـتن اسـلام یـعنى از آیات و روایات كمك گرفته و به نظراتشان رنگ اسـلامى داده و بدینوسیله نظرات خود را به مردم بقبولانند و تمام هم این گروه این بود كه به این انقلاب مقدس چهره و ماهیت اقتصادى و طبقاتى بدهند لذا به مسئله استضعاف و استكبار و آیات و روایات مربوطه به آن بسیار تمسك جسته وبه هر كسى هم كه از نظر مالى سر و سـامانى داشـته بـرچسب اسـتكبارى مـیزده و بـا اوبـه مـبارزه بـرمى خواسته غـافل از اینكه موضوع استضعاف و استكبار یك بعد از ابـعادوجودى اسـلام اسـت نـه همه ابعاد آن و تازه آیات و روایات مـربوطه بـه اسـتكبار واسـتضعاف نمى خواهند سخنان ماركسیستها را تـایید كرده و بگویند بار انقلاب تنهابر دوش محرومین است و طبقه مرفه عموما در جهت خلاف آنند بلكه نكته اصلى در آن آیات و روایات نـیز چیزى است كه این گروه از آن غفلت داشته و یا عمدانخواستند مـتــوجه آن شـونـد و آن ایـن اســت كــه در اســلام و حــكـومت اسـلامى برنامه ریزى و جهت گیرى آن بسوى ضعفا و مستمندان جامعه است و حـاكم اسلامى باید بیشترین سعى خود را در رفع نیازمندیهاى آنان قـرار دهد نه آنچه كه گروههاى منحرف (منافقین و ...) از آن آیات و روایات استفاده كرده اند.

لـذا در انـقلاب ما همه اقشار از غنى و فقیر از شهرى و دهاتى از طـلبه و دانشجو ازبازارى و كشاورز همه و همه شركت داشته اند (هر چـند كـه مـمكن اسـت هـمگان سـهم مادى نداشته باشند) و اصولا رمز مـوفقیت رهـبرى انـقلاب در همین اسلامى بودن انقلاب بود اگر سخن از آزادى و سـیاست بـود و اگـر سخن از اقتصاد و امور مالى بود ویا امـور دیـگر همه و همه تحت تعلیمات اسلام و با استناد به آیات و روایـات اهـلبیت علیهم الـسلام بود وگرنه اگر رهبرى انقلاب سخن از آزادى یـا مـسأل اقـتصادى بـه شیوه مـكاتب شرقى یا غربى مى داشت یقینا از چنین موفقیتى برخوردار نمى شد.

سـئوال : مـمكن است گفته شود چه فرقى است بین این نظریه (اسلامى بـودن انقلاب) و نظریه چهارم كه مى گفت در انقلاب ایران هر سه عامل مـو ثـر بـوده وانـقلاب ایـران سـه بعدى بوده است یعنى چه اینكه بـگوئیم انقلاب اسلامى است یابگوئیم عاملش اقتصادى سیاسى و معنوى است؟ جـواب : اولا : شـما هیچ انقلابى را در دنیا نمى توانید پیدا كنید كـه این سه عامل هماهنگ و دوشادوش هم (آنگونه كه در انقلاب اسلامى بـوده اند) در ایجاد یك انقلاب و پیشبرد اهداف آن كوشا باشند، اگر در انـقلاب مـا چـنین بـود مـعلوم مى شودكه این عوامل سه گانه خود مستقلا عامل نیستند بلكه تحت عامل فوق عمل مى كنند و آن اسلام است.

و ثانیا: ما مى گوئیم انقلاب ما نیز تك عاملى بوده و عامل آن نیز تنها اسلام بود وچون اسلام دین جامع و كاملى است شامل بقیه عوامل نـیe هـست هـر چـند كـه ایـن نظریه به مذاق خیلیها خوش نمىآید و نـمى خواهند ایـن نـهضت عـظیم و پـر ثـمر بنام اسلام تمام شود لذا كـوششها مى شود كه به آن ماهیت سیاسى یا اقتصادى داده شود، ولى :

یـریدون لـیطفئوا نـور الـله بافواههم و الله متم نوره ولو كره الكافرون.

سـئوال : بـراى پـى بردن به حقیقت و ماهیت یك انقلاب و نهضتى چه مـعیارى وجـوددارد كـه انـسان از آن طریق به ماهیت آن انقلاب پى ببرد؟ مثلا ما از كجا بفهمیم كه ماهیت انقلاب ملت ایران اسلامى است ؟ یا غیر اسلامى ؟ جـواب : بـا تـوجه بـه چند امر در انقلاب ماهیت آن انقلاب شناخته مى شود:

1 - بررسى پیرامون افراد و گروههأى كه بار نهضت و انقلاب را به دوش داشتند.

2 - ریـشه یابى و ارزیـابى علل و عواملى كه باعث ایجاد و پیشبرد آن انقلاب مى شد.

3 - مطالعه و بررسى درباره اهدافى كه انقلاب تعقیب مى نمود.

4 - تحلیل نقش رهبرى و تاكتیكهاى بكار گرفته از ناحیه او.

5 - بررسى شعارهأى كه به انقلاب و نهضت حیات و حركت مى بخشید.

6 - تـوجه بـه گـستردگى و فراگیر بودن نهضت از آن جهت كه به یك طبقه و قشرخاصى تعلق نداشت یا به عكس وابسته به گروه خاص و قشر مخصوصى بود.

هـمه ایـنها مـى توانند پـرده از چهره انقلاب برداشته و ماهیت یك نـهضت را مـشخص نمایند و مـا با توجه به همین امور است كه انقلاب ملت ایران را به رهبرى امام خمینى((ره)) اسلامى مى دانیم.

برگرفته شده از كتاب انقلاب اسلامى و ریشه هاى آن

اسلامیت انقلاب

اسـتقرار جـمهورى اسـلامى فـرهنگى بـارور و غنى براى این ملت به ارمغان آورد. مدرسه اى باز كرد كه در این مدرسه تعلیمات فراوانى از در و دیوارش ، از فضایش ، از بوى باروت و صداى مسلسل و صفیر گـلوله اش ، از فریادهایش ، از غریو (( الله اكبر )) و (( لا اله الا الـله )) اش آمـوختند و چـه خوب آموختند و درس خود را تجربه كردند و به میدان عمل آوردند و چه خوب پیروز شدند.

اگـر چنانچه گاهى مى خواستیم بعضى مسأل را مطرح كنیم بایستى با مـحافظه كارى بیان مى كردیم؛ اگر گاهى سخن از آزادى مى گفتیم باید در پـوششى از هـزارگونه راز و كـنایه و اسـتعاره بـگوییم؛ اگـر مى خواستیم با استبداد در افتیم بایستى در پوششى از آیات قرآن و كـلمات نهج البلاغه بگوییم و نمى توانستیم صریح وارد میدان شویم.

امـا سـرانجام حركت اسلامى این سد سكندر را شكست و این بت را به زانو در آورد.

هویت اسلامى انقلاب و توطئه هاى دشمنان

ما در برابر توطئه هایى كه در كمین انقلاب ما نشسته است و راههاى انـحرافى كـه در برابر این انقلاب باز كرده اند ، متوجه این نكته باشیم كه هویت اسلامى انقلاب فراموش نشود.

در یـك مـحیط اسـلامى شـاید تـصور شود كه این مسئله نوعى تعصب و ادعـاست ، ولـى ما باید دقیق تر مسئله را تحلیل كنیم و اگر واقعا بـه ایـن نـتیجه رسـیدیم روى این كلمه بایستیم. چون اگر ما این مسئله را به سادگى از دست بدهیم ممكن است كسانى كه در كمین راه نـشسته اند ، به تدریج بتوانند در هویت اسلامى انقلاب ایجاد تردید كـنند و راه را بـراى هـرگونه رخنه ضد اسلامى هموار سازند. یعنى اگـر چـنانچه كـسانى توانستند در اسلامى بودن انقلاب تردید ایجاد كـنند ، در اسـلامى بـودن جـمهورى ما هم ممكن است تردید به وجود آورند؛ در اسلامى بودن قانون اساسى هم ممكن است رخنه كنند و جاى پـا بـسازند؛ در اسـلامى كـردن شـعاره، ادارات ، مظاهر زندگى ، مظاهر اجتماعى ما هم ممكن است رخنه و و نفوذ كنند. وقتى به زعم آنـها قـرار شـد انـقلاب هویت اسلامى خود را از دست بدهد ، ثمرات انـقلاب هم به طور خاص به زعم آنها لازم نیست اسلامى باشد. چون از ثمرات انقلاب ، خود انقلاب با تمام هویتش باید استفاده كند.

الان هـنوز آن تب و تاب مبارزه و انقلاب چندان فروكش نكرده است و شـاید هـنوز آن شور انقلاب ، سخن اسلامى گفتن ما ، طرح خواسته هاى اسلامى ، هویت اسلامى قانون اساسى ما و جمهورى آینده ما نمى تواند شدیدا مورد انتقاد واقع شود.

چـه بـسا یك روزى مجال پیدا كنند كه این تردید را قوىتر كرده و صـف آرایـى نـمایند و اعـتراض كـنند كـه مـگر تمام كسانى كه در راه پـیماییها شـركت كردند علاقه به اسلام داشتند ؟ یا مثلا از نظر ظاهر بگویند مگر زنهاى بى حجاب در بعضى اجتماعات و تظاهرات شركت نـكرده بـودند ؟ مـى گویند مگر كسانى كه احیانا معتقد به یكى از ایـسمهاى غیر اسلامى بودند ، مثل برخى ماركسیستها و یا كسانى كه در بـرابر اسـلام بـى تـفاوت بـودند، در اجـتماعات و تـظاهرات و بـرخوردهاى شما شركت نكردند ؟ مگر در بین كشته ها ، هم در گذشته و هم در شور نهضت ، كسانى نبودند كه اعتقاد به ایدئولوژى اسلامى نـداشتند ؟ بـنابر ایـن چـرا مى خواهید این انقلاب را صرفا اسلامى تلقى كنید ؟ حـتى مـى گویند مـگر اقلیتهاى مذهبى در اجتماعات و راه پیماییهاى شـما شـركت نـكردند؟ مـگر یك ارمنى در میان شهدا و كشته هاى شما نـبود ؟مـا نـمى خواهیم سـهم مسلمانها و اسلامیها را منكر شویم ، آنـها سـهم داشتند ، اما چرا مى خواهید انقلاب را در انحصار اسلام در آورید ؟ ایـن بـیانى است كه رفته رفته در مقالات ، در تفاسیر سیاسى ، در تـظـاهرات و اجـتماعاتى كـه تـرتیب مـى دهند ، در كـتابهایى كـه مـى خواهند بـنویسند ، در قطعنامه هایى كه صادر مى كنند ، مرتب به این مسئله پر و بال مى دهند.

بهره گیرى فریبكارانه از اصطلاحات ظاهر پسند

بـعد هـم یك سخن بسیار ظاهر پسند مى گویند. مى گویند حال كه قبول كـردیم در ایـن قـیام كسانى ضد اسلام یا بى تفاوت نسبت به آن هم بوده اند ، بنابر این آن را در انحصار اسلام قرار ندهید؛ بگویید قـیام مردم ایران ، بگویید قیام ملى ، بگویید حركت دموكراتیك ، بـگویید حركت اجتماع؛ اسلامى بودن یك مسئله تخصصى است كه به عده خاصى تعلق دارد.

مـى گویند بـاید راهى را در پیش بگیرید كه به نفع ملت باشد؛ حال اگـر چــنـانچه تـوانـستیم مـثـلا در سـایه كـمونیسم ، در سـایه نـاسیونالیسم یا بعضى از فلسفه هاى غربى یا شرقى دیگر منافع ملت ایران را منهاى جنبه اسلامى بودن تإمین كنیم اشكالى ندارد؛ بعد هـم مـا مى گوییم این نهضت توسط مردم انجام شده است كه گروهى از آنان مسلمان بودند و بقیه هم مرامهاى دیگرى داشتند و بنابر این از ثـمرات آن همه مردم استفاده كنند؛ هر ایسمى، هر قانونى ، هر بـرنامه اى كـه تـوانست بـه صـورتى مـنافع مـردم را تإمین كند مى تواند وارث این انقلاب باشد.

بـراى پاسخ قضیه ما در ابعاد كیفى و كمى مسئله و رهبرى انقلاب و همچنین در جنبه دینامیك و موتور محرك انقلاب مطالعه مى كنیم.

بررسى انقلاب از نظر كمیت

تـعداد افـراد شركت كننده در راهپیماییها در سراسر ایران ، مثلا در روز عاشورا یا اربعین ، حدود ده میلیون یا دوازده میلیون یا شـانزده مـیلیون و یا بیشتر بود ؛ (3)اگر از این سیل عظیم مردم از اصـناف ، كـارگران ، كـشاورزان ، زنـان ، مـردان ، جوانان و بـچه ها كـه به راه افتادند یك آمار مى گرفتیم كه: (( شما اسلام و مـسلمانى را دوسـت داریـد یامكتب دیگرى را ؟ زیر سایه اسلام راه افـتادید یا تحت عنوان دیگرى ؟ )) ، شما فكر مى كنید در این سیل عظیم چند نفر روشنفكر حرفه اى یا خوباخته شرقى و غربى پیدا مى شد كه بگوید اسلام را نمى پسندم و طرفدار یك ایسم دیگر هستم ؟ مـمكن اسـت دو هـزار نـفر ، پـنج هـزار نفر ، اگر خیلى دست بالا بـگیریم بیست یا سى هزار نفر پیدا شوند كه طرفدار ایسمهاى دیگر بـاشند؛ خود را نویسنده ، هنرمند و وابسته به این و آن بدانند.

بـر فـرض ، این سى هزار نفر را پیدا كردید ، اما شانزده میلیون جـمعیت بوده است ، این تعداد چه درصدى از جمعیت را تشكیل مى دهد ؟ مـمكن اسـت عـده اى كـلیمى هـم در یـك شرایطى كه میلیونها نفر راهـپیمایى مـى كنند ، راه بـیفتند؛ مـا آنها را طرد نمى كنیم ، بـیایند و همبستگى خود را اعلام كنند؛ اما حركت چند هزار نفر از اقـلیتهاى مـذهبى در مـجموع انـقلاب چـقدر نـقش داشته است ؟ آیا مـى توانند ادعـا كنند كه ما راه پیمایى كردیم و ما هم كه مسلمان نیستیم ، پس اسم اسلامى را از انقلاب برداریم ؟ !

بررسى انقلاب از نظر كیفیت

دوم ، بـررسى روح ایـن انـقلاب و جنبه به اصطلاح كیفى آن است. آن چـیزى كه این مردم را به راه انداخت و آن تكیه گاه چه بود ؟ مگر نـه ایـنكه مـحرم ماه پیروزى خون بر شمشیر بود ؟ مگرنه این ماه رمضانى است كه بایستى یكپارچه آتش و مبارزه و خون باشد ؟ مگرنه ایـنكه از درون مساجد فریادها شعله ور شد ؟ مگرنه اینكه بر پشت بـامها فـریاد (( الـله اكبر )) و غریو (( لا اله الا الله )) با صـفیر گلوله در هم مىآمیخت ؟ مگرنه اینكه اربعین امام حسین (ع) تجلیگاه همبستگى مردم بود ؟ مگرنه اینكه اولین تجربه راه پیمایى در روز عـید فطر و بعد از نماز عید فطر انجام شد ؟ مگرنه اینكه تـاسوعا و عـاشورا تـجلیگاه حركت مردم بود ؟ اینها همه روزها و مناسبتهاى دینى است. واقعا حماقت است كه بگویند چیز دیگرى بوده اسـت. كـجا بـودند ایـسمها و مـكاتب دیگر ؟ كجا بودند طرفداران اجـراى قـانون اسـاسى قـبل ؟ كجا بودند مدعیان دروغگوى طرفدارى اجـراى قانون اساسى قبل ؟ كجا بودند مدعیان دروغگوى طرفدارى از رنجبران و زحمتكشان ؟ مـا از ایـن دیـدگاه كـه در محیط اسلامى هستیم و مردم ما مسلمان هستند مسئله را بررسى نمى كنیم بلكه در اجتماعات و تظاهرات مردم وارد مـى شویم. چـه چـیزى بـه ایـن نهضت جان مى داد كه فردى جلوى گلوله مى رفت و از اینكه تیر به قلبش بنشیند لذت مى برد ؟ او خود را در آغـوش فـرشتگان و خـودش را شهید و زنده همیشه باقى جاوید مـى یافت.واقعا اگر این روح اسلامى در این نهضت نمى بود شما را به خـدا آیـا یـك هزارم این حركت و موجب و شتاب در این انقلاب وجود مى داشت ؟

بررسى انقلاب از نظر رهبرى

و امـا سـوم ، مـسئله رهـبرى است. كدام رهبر و برخاسته از كدام ایـسم و از كـدام قـشر اجتماعى مى توانست محرك این انقلاب باشد و ایـنچنین هـوشیارانه وآگـاهانه موج بیافریند و مردم را به حركت درآورد ؟ احـزاب بـه اصـطلاح مـلى و احزاب چپ و راست هم بودند و رهـبرانى از گـوشه و كـنار سـر درآوردند و شروع به مقاله نوشتن كـردند و سـرو صـدا بـه راه انـداختند و گـوشه و كـنار بـه راه افتادند. كدامیك از این رهبران گروهها بودند كه بتوانند حتى یك صـدم از آن تـظاهرات ، از آن اجتماعات ، از آن فریادها و از آن شـورها را بـه وجـود آورنـد ؟ و اگـر این رهبرى آگاهانه با این ضـربه هاى گـیج كـننده اى كـه پشت سرهم به دشمن بموقع وارد مى كرد نمى بود ، آیا این انقلاب به وجود مىآمد و پیروز مى شد ؟ ایـن تـصمیم گـیریهاى بـموقع رهـبرى عجیب بود. كم و بیش رهبران مـختلف اجـتماعى وحتى رهبران هوشیار مذهبى و انقلابیون مذهبى در داخـل بـودند ، هـمه مى گفتند الان موقع فلان تصمیم نیست؛ چرا آقا الان مـى خواهد دولـت اعـلام كند ؟ چرا وقتى حكومت نظامى ساعت 4/5 اعـلام شـده است آقا مى فرماید اعتنا نكنید و بیرون بروید ؟ مرتب مـى گفتند خـطرناك اسـت ، نـمى شود ، بـاید قـدرى صبر كرد. واقعا رهـبران هر نوع گرایش سیاسى و اجتماعى ، همه صدها قدم عقب بوند ، دیـدیم كه امام پشت سر هم ضربه وارد كردند. خیلى جالب بود كه ایـشان بعد از هر ضربه مى فرمود دشمن گیج شده ، بگذارید یك ضربه دیـگر بزنیم ، باید این ضربه را هم زد. در حالى كه همه مى گفتند خطرناك است.

اگـر ایـن رهـبرى بـا این هوشیارى نبود كه مى توانستیم این قدرت طـاغوتى را كـه تـجسم كلیه قـدرتهاى اسـتبدادى جـهان بـود و همه نـیروهاى جـاسوسى و قدرتهاى طاغوتى دنیا را براى تحكیم پایه هاى زور و اسـتبداد خود بسیج كرده بود بشكنیم؟ مردم بى سلاح اینچنین در بـرابر ایـن قدرت طاغوتى و شیطانى تاریخ با آن پشتوانه عظیم قـدرتها تـوانستند بـا ایـن رهـبرى بـپاخیزند و دشـمن را از پا درآورنـد. این رهبرى معلوم است كه اصلا یكپارچه تجسم رهبرى الهى و اسلامى است.

متولى و وارث انقلاب

نیروى محرك درون انقلاب ، آن روح و ایمان مذهبى و جو مذهبى بود.

اصـلا هـمه چیز انقلاب ،اسلامى بود.اصلا راه انداختن اقلیتها و غیر اسـلامیها هـم به خاطر موج اسلام بوده است ، باز شدن درهاى زندان حتى به روى غیر اسلامیها هم به خاطر انقلاب اسلامى بوده است ، باز شدن زبان غیراسلامیها هم براى نوشتن یك مقاله یا گفتن یك حرف به خـاطر مـوج حركت آفرین اسلامى بوده است ، سخنرانى و تفسیر سیاسى آن روشـنفكر حـرفه اى كـه هـیچگاه در طـول تاریخ مبارزه گذشته و دوران اختناق از او خبرى نبود و اكنون به عنوان یك سیاستمدار و یـك محقق و دانشمند و مفسر سیاسى مرتب مقاله مى نویسد ، این باز شـدن زبـانش و اینكه به قلمش اجازه مى دهند بنویسد به خاطر غریو ((الله اكبر )) هایى بود كه گفتند و بت را شكستند.

بـنابر ایـن ، انـقلاب اسـلامى اسـت ، عـمیقا هم اسلامى است و لذا بـایستى از ثـمرات انـقلاب هـم اسـلام استفاده كند.انقلاب متولى و وارثـى جز اسلام ندارد. بنابر این باید قانون اساسى ما عمیقا بر اسـاس هـویت و مـحتواى اسلامى باشد ، وزارتخانه ها و همه نهادهاى حـكومت آینده ما عمیقا و قویا بایستى با محتواى غنى اسلامى باشد ، نـه ایـنكه فـقط لـعابى از اسـلام داشـته باشد و اسلام آن گوشه بنشیند و بگوید سعى كنید كه بى احترامى به اسلام نشود. این شیوه نظام استبدادى و طاغوتى بود.

وقـتى مـسئله به این صورت است كه هر كس انقلاب را راه انداخت در واقـع وارث آن انـقلاب اسـت ، حال در یك انقلابى كه عمیقا در عین اسلامى بودن ، مردمى و همگانى است ، چهار نفر و ده نفر و پانزده نـفر نبودند ، میلیونها انسان از بطن و بستر جامعه و از زوایاى روسـتاها و از دل كـارخانه ها و از درون دانشگاهها و از همه جاى ایـن كشور با روح اسلامى بپا خاستند. یك انقلابى با روح اسلامى كه مـتعلق بـه مـلت است وارث آنهم باید ملت مسلمان باشد. در تعبیر جـمهورى اسـلامى ، جـمهورى نـشانه مردمى بودن و اسلامى هم بیانگر فـرهنگ آن است. قسمت اعظم فرهنگ اسلام، آن هویت فكرى و جهت گیرى است باید سعى شود این اندیشه ها و فكرهاى شكوفا شده و بیدار شده ان شإ الله در جهت انقلاب اسلامى هدایت شود.

برگرفته شده از كتاب مباحثى پیرامون انقلاب اسلامى ((شهید باهنر)) " بااندكى تلخیص