سال 88،سال اصلاح الگوی مصرف

نقش تقوا در عرصه اقتصادی

خداوند در آیات چندی به مسأله تقوا در حوزه اقتصادی می پردازد و از مردم می خواهد تا از کم فروشی اجتناب کنند، زیرا کم فروشی موجب می شود تا امنیت اقتصادی در مبادله از دست رود و جامعه از رشد اقتصادی و شکوفایی تمدنی باز ماند. (شعراء آیات179تا183)

تأکید بر تقوای الهی در حوزه اقتصادی از آن رو صورت می گیرد که انسان، با تقوای الهی نه تنها می تواند به بهره مندی بهتر از امکانات و نعمت ها دست یابد بلکه تقوای الهی در حوزه اقتصادی موجب می شود تا شخص و جامعه از روزی های پیش بینی نشده و امکانات برتر و فوق العاده ای بهره مند شود. (طلاق آیات 2و3)

به سخن دیگر، هر جامعه ای که احتمال دست یابی به رشد و شکوفایی اقتصادی و تمدنی را براساس حساب و کتاب های منطقی نمی دهد می تواند با بهره مندی از شیوه تقوای الهی در حوزه اقتصادی به رشد و شکوفایی برسد که بیرون از تفکر و برنامه ها و توانایی های عادی بشر است. (همان)

تقوا عامل مهم در شکوفایی امر تعاون و همکاری میان مردم جامعه (مائده آیه2) و تقسیم انفال (انفال آیه1) و دیگر امکانات و توانمندی های جامعه و اصلاح امور جامعه (حجرات آیه10) می شود و بدین ترتیب رشد اقتصادی و تمدنی می تواند در جامعه سالم و متقی تحقق یابد؛ زیرا همدلی ایمانی و همکاری میان مؤمنان و تقسیم درست ثروت و امکانات، شرایطی را فراهم می آورد که جامعه بتواند درست تولید و توزیع و مصرف کند و همگان در شرایط مساوی به سوی کمال حرکت کنند.

خداوند در آیه 109 سوره توبه تبیین می کند که چگونه مراعات تقوا می تواند موجبات پی ریزی و تأسیس مؤسسات دینی که مردم را به سوی کمال هدایت می کند، شود.

هرچند که آیه در ارتباط با مسأله مسجد و بناهای دینی است ولی می توان با توجه به معیار این که مراد از آن بناهایی است که شرایط بهبودبخشی انسان و دست یابی به کمال را در وی فراهم می آورد، می توان گفت که تقوا عامل مهمی در پی ریزی هر بنای با شکوه تمدنی و کمالی در هر جامعه ای است. این بنا می تواند بنای فرهنگی یا دینی و یا بنای ساختار نظام سیاسی و اجتماعی و یا اقتصادی باشد. چنان که تقوای الهی امام خمینی(ره)، بنای عظیم و مستحکم انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی را گذاشت و مردم را از برکات آن بهره مند ساخت.

خداوند در آیات4، 88، 93 سوره مائده و نیز 69 سوره انفال بر ضرورت رعایت تقوا در بهره گیری از امکانات و روزی های خدادادی تأکید می کند و از انسانها می خواهد که همواره در مصرف امکانات و نعمت های الهی تقوا را مراعات کنند تا شخص و جامعه به سلامتی دست یابد و راه رشد و شکوفایی تمدنی را طی کند؛ زیرا شخص و جامعه با این شیوه می تواند امید داشته باشد به مسئولیت خویش به عنوان مأمور خداوند در استعمار و آبادانی زمین عمل کرده است. (هود آیه61)

ازنظر قرآن، راه رهایی از بی تقوائی در مصرف آن است که از اسراف و تبذیر خودداری شود و انسان زیاده روی و ریخت و پاش را به عنوان رفتاری زشت و نابهنجار ترک کند.

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

پنج شنبه 6 اسفند 1388

نظرات0

◄ نمايشگاه بين المللي کتاب؛ تجلي اصلاح الگوي مصرف

● نويسنده: علي اکبر - حاج مومني

● منبع: روزنامه - قدس - تاريخ شمسی نشر 20/02/1388

ارديبهشت هر سال، بهار کتاب و کتابخواني است. در اين ماه به رسم سالهاي گذشته نمايشگاه بين المللي کتاب تهران تشکيل مي شود. اين نمايشگاه همايشي باشکوه از اهميت کتاب و کتابخواني در نظام مقدس جمهوري اسلامي است که هر سال بر شکوه و عظمت آن نسبت به سال قبل افزوده مي شود.

با نيم نگاهي به مقوله کتاب و کتابخواني مي توان دريافت که جنس اين مقوله، متفاوت از مقوله هاي سوداگري و امثالهم است. به عبارت ديگر کتاب جاذبه ها و دافعه هاي خود را دارد. محوريت اين جاذبه ها در دانايي و آگاهي بخشي است و محوريت دافعه کتاب، تلاش براي پيرايش و متوازن نمودن جامعه از طريق زدودن و پالايش ناخالصي هاست. بدين ترتيب جامعه آگاه، از اعتماد به نفس، صبر، قناعت، صرفه جويي، بهينه سازي مصرف، پيشرفت و توسعه و آينده اي روشن و پراميد برخوردار است و جامعه ناآگاه نيز در تقابل با ارزشهاي ياد شده است.

حال چگونه مي توان روند آگاهي در جامعه را سرعت بخشيد؟ يا موانع و چالشهاي آگاهي بخشي کدامند؟و سرانجام مهمترين عنصر آگاهي بخشي در جامعه چيست؟

رسانه هاي ديداري و شنيداري، مطبوعات، اينترنت و خرده هاي تبليغاتي و اطلاع رساني، بخشي از عناصر آگاهي بخشي در جامعه را تشکيل مي دهند؛ اما نوع آگاهي اين دسته از عناصر آگاهي بخش، تفاوت اساسي با عنصري به نام «کتاب» دارد.

کتاب دچار سياست زدگي، روزمر گي، جوزدگي، سوداگري و غيره نمي شود، در حالي که رسانه هاي ياد شده از آفتهاي مذکور در امان نيستند.

هر کسي مي تواند تلويزيون تماشا کند و يا روزنامه مطالعه کند، اما تفکر شخصي که اهل مطالعه کتاب است با فردي که اهل کتاب خواندن نيست تفاوت دارد، فرد کتابخوان سنجيده تر و با تعمق بيشتري حرف مي زند و دانش او مبتني بر چارچوبي است که در وجود او به نوعي به ارزش مبدل شده است.

به عبارت ديگر فرد کتابخوان به راحتي تحت تأثير قرار نمي گيرد. هدف گيري چنين فردي هم از بادها و فضاهاي مختلف نشأت نمي گيرد.

بدين ترتيب به مبحث نهاد کتابخانه هاي عمومي مي رسيم تا نقش اين نهاد مهم و تأثيرگذار را در امر اصلاح الگوي مصرف مورد توجه قرار دهيم. اگر چهار حرف ک يا کاف را به عنوان چهار ستون کتابخانه هاي عمومي در نظر بگيريم. از يک کتابخانه عمومي شايسته برخوردار هستيم. کاف اول همان «کتاب» است. کاف دوم «کتابخانه» است. کاف سوم «کتابخوان» است و کاف چهارم «کتابدار».

اين چهار ستون، هر کدام نقش اساسي در شکل دهي به يک کتابخانه عمومي ايفا مي کنند. بنابراين فقدان يکي از ستونها به معناي فقدان يک کتابخانه عمومي است.

«کتاب» همان گونه که اشاره شد يک وسيله براي رشد و تعالي هر انسان و هر جامعه اي است. کتابخوان در واقع کسي است که کتاب براي او نوشته شده و اوست که در بنيان و ساختمان فکري جامعه ايفاي نقش مي کند.

«کتابخانه» جايي است که در آن فضايي مطمئن براي کودکان و جوانان و افراد ميانسال وجود دارد. در چنين فضايي «مطالبه» کتابخوانها «آگاهي» است. به عبارت ديگر انسان حاضر در کتابخانه در محاصره فضايي آکنده از معنا، دانايي و رقابت براي توسعه و پيشرفت قرار دارد. در اين ميان «کتابدار» نقش ارتباط بين کتاب و کتابخوان و کتابخانه را برعهده دارد. به نظر مي رسد مشارکت کتاب، کتابخوان و کتابخانه با محوريت کتابدار مناسبترين ساختار براي شکل گيري يک ارتباط سودمند و پايدار براي افزايش آگاهي در جامعه است.

بدين ترتيب کتابخانه عمومي جايگاهي است که به دور از مسايل و مشکلات روزمره، به عنوان يک ملجأ براي آرامش روحي و رواني، به عنوان يک مرکز براي برقراري ارتباط عاطفي و علمي با محيط شاداب و سرزنده، در دسترس اقشار مختلف اجتماع قرار دارد.

اين جايگاه براي همه اقشار جامعه قابل دسترس است. براي استفاده از کتابخانه عمومي نيازي به پولدار بودن نيست. حدود يک هزار و هشتصد کتابخانه عمومي در سراسر ايران در دسترس عموم قرار دارند. اين کتابخانه ها امکان دسترسي همه اقشار سني و علمي را در اختيار قرار مي دهند. بنابراين چنين جايگاهي به صورت اصولي محل تمرين واقعي براي بهره گيري صحيح از امکانات در زندگي آحاد مختلف جامعه است.

نمايشگاه بين المللي کتاب تهران به همان اندازه که هر سال نسبت به سال قبل باشکوهتر برگزار مي شود، به همان نسبت نيز به کارآمدي و اثربخشي آن نيز افزوده مي شود.

حضور نهاد کتابخانه هاي عمومي در نمايشگاه بين المللي کتاب تهران نيز هر سال پررنگ تر مي شود. در سال جاري اين نهاد با دستاوردهاي جديدي در نمايشگاه کتاب تهران حاضر مي شود.

يکي از مهمترين اين دستاوردها، موفقيت نهاد کتابخانه هاي عمومي در جذب خيرين و واقفين براي ساخت کتابخانه هاي عمومي است. به اين ترتيب يک ظرفيت مهم و قابل اتکا براي نهاد کتابخانه هاي عمومي کشور در سراسر ميهن اسلامي طي يک سال گذشته فراهم شده و اين ظرفيت با توان و انگيزه زيادي در حال گسترش است.

بهره گيري از مشارکت مردمي نه تنها در امر توسعه کتابخانه هاي عمومي، بلکه در ديگر بخشهاي ميهن اسلامي اعم از دولتي و غيردولتي مشارکت مردم در پيشبرد امور توسعه اي موجبات استفاده بهينه از امکانات و صرفه جويي را فراهم آورده است.

نمايشگاه بين المللي کتاب نيز هر چند با مديريت اجرايي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي فعاليت مي کند، اما امور اصلي اين نمايشگاه توسط بخش خصوصي و نهادهاي عمومي اداره مي شود، بدين ترتيب شايد بتوان اين نمايشگاه را تجلي الگوي فرهنگي با هدف اصلاح الگوي مصرف تلقي نمود.

به نظر مي رسد، جهت گيري کلي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي نيز مشارکت حداکثري مردم در پيشبرد امر توسعه کتاب و کتابخواني باشد و انشاءا... در سالهاي آينده شاهد تحقق اهداف متعالي امر توسعه کتابخواني در ايران اسلامي باشيم.

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

پنج شنبه 6 اسفند 1388

نظرات0

◄ پول خود را درست خرج كنيد

● نويسنده: سهيلا - منتظر

● منبع: روزنامه - همشهری - تاريخ شمسی نشر 06/02/1388

هيچ چيز به اندازه ولخرجي آزاردهنده نيست. اين ويژگي‌ كه متأسفانه در افراد زيادي به‌ چشم مي‌خورد باعث مي‌شود

پولي را كه به‌ زحمت به دست آورده‌اند به‌آساني و در يك چشم‌بر‌هم‌زدن از دست بدهند و هميشه محتاج و نيازمند كمك ديگران باشند در حالي كه عده ديگري از افراد ممكن است با ميزان درآمد بسيار كمتر همه نيازهاي منطقي‌شان برآورده شود و حتي اندوخته قابل توجهي هم داشته باشند؛

به همين دليل از گذشته‌هاي بسيار دور، در فرهنگ ما صرفه‌جويي، كار پسنديده و ولخرجي، كاري نكوهيده تلقي شده است. صرفه‌جويي كار زياد مشكلي نيست و با كمي توجه و دقت به عملكرد افراد صرفه‌جو و سرمشق‌گرفتن از آنها مي‌توان جلوي بسياري از هزينه‌هاي غيرضروري را گرفت.

با نگاهي به زندگي خوب و راحت برخي افراد فكر مي‌كنيم كه حتماً آنان از درآمد خيلي خوبي برخوردار هستند اما اگر كمي در مورد شيوه زندگي افراد هم‌طبقه دقت كنيم، متوجه مي‌شويم كه اين افراد شايد در ميزان درآمد با ما يكي باشند اما در خرج‌كردن و پس‌انداز خود دقت زيادي به خرج مي‌دهند.

شما هم مي‌توانيد پولي كه به‌سختي به‌ دست آورده‌ايد را آن‌طور كه مي‌خواهيد خرج كنيد و مقداري از آن را نيز پس‌انداز كنيد. هميشه مخارج ماهانه خود را يادداشت كنيد تا بتوانيد صورتي كلي از اقلامي كه بابت‌شان هزينه مي‌كنيد داشته باشيد و ميزان هزينه‌ها را بدانيد.

از سبد مصرفي خانوار اطلاع داشته و طبق برنامه زماني و اولويت‌ها هزينه كنيد تا از مخارج زائد و غيرضروري اجتناب كرده باشيد.

شما با دسته‌بندي هزينه‌ها جاهاي هدررفت سرمايه و حتي نابجا‌خرج‌كردن را كشف مي‌كنيد. هزينه‌هاي خانوار شامل1- مصارف خوراكي 2- پوشاكي 3- بهداشتي 4- درماني 5- انرژي 6- آموزشي 7- فرهنگي 8- تفريحي 9- خدمات نگهداري و تعمير 10- تزئيني و تجملي است.

برنامه‌هاي اقتصادي زندگي‌مان، رفتارهاي اقتصادي ما را بروز مي‌دهد و شخصيت اقتصادي ما شناخته مي‌شود. فكر نكنيد وقتي صرفه‌جو و بجا‌خرج‌كن هستيد دليل بر خسيسي شما مي‌شود.

خانواده‌اي را در نظر بگيريد كه براي خريد پوشاك در سال 2بار بيشتر اقدام نمي‌كنند و آن 2بار هم از مراكز اصلي و محل توزيع و توليد خريداري مي‌كنند تا بدين‌صورت در وقت و هزينه خود صرفه‌جويي كرده‌باشند. از نظر منطقي آنها خسيس هستند؟ نكاتي در صرفه‌جويي وجود دارد كه با رعايت آنها مي‌توان به اقتصاد خانواده كمك كرد:

1- هنگامي كه براي خريد مايحتاج خود به فروشگاه محل مي‌رويد، سعي كنيد آن چيزي را بخريد كه مورد نياز شماست. براي اين كار مي‌توانيد مايحتاج خود را به ترتيب اولويت روي يك صفحه كاغذ يادداشت كنيد. مراقب باشيد هيچ‌گاه كالاهاي متنوع فروشگاه با بسته‌بندي‌هاي زيبا شما را تحت تأثير خود قرار ندهد.

2- هميشه هنگام بيرون‌رفتن از منزل به ياد داشته باشيد كه فقط به مقدار مورد نياز خود پول به همراه داشته باشيد؛ هيچ‌وقت پول اضافي با خود حمل نكنيد كه اين پول علاوه بر اينكه ممكن است مورد دستبرد قرار گيرد مي‌تواند به‌سرعت خرج شود.

3- هنگامي كه براي انجام كاري بيرون مي‌رويد در وهله اول هدف خود را از اين عمل مشخص كنيد. هيچ‌گاه وقت خود را بيهوده در خارج از خانه نگذرانيد. به ياد داشته باشيد زماني به بيرون برويد كه هدف آن برايتان مشخص شده باشد.

4- براي اينكه وسايل و لوازمي كه قبلا شما خريده‌ايد بهتر و بيشتر عمر كرده و مورد استفاده قرار گيرد بايد هرچند وقت يك‌بار به سرويس‌كردن آنها بپردازيد.

5- هميشه آنچه را نياز داريد در محل اصلي آن خريداري كنيد.

6- هيچ‌گاه بيش از آنچه در توان داريد خرج نكنيد.

7- در يك بانك حساب پس‌اندازي براي خود داشته باشيد. سعي كنيد در بانكي حساب خود را افتتاح كنيد كه سود بيشتري به پس‌انداز شما مي‌دهد.

8- اگر برايتان مقدور است زودتر از خانه بيرون رفته و از وسايل نقليه عمومي استفاده كنيد تا هزينه‌هاي نگهداري ماشين و مخارج سنگين اياب‌وذهاب به شما فشار نياورد.

9- بعضي از مواد غذايي انرژي بيهوده دارند؛ مانند انواع شيريني و نوشابه كه هزينه سنگيني را به خانواده تحميل مي‌كنند؛ پس در خريد آنها با احتياط رفتار كرده و برايشان هزينه نكنيد.

10- موادي كه فسادپذير هستند و عمر كوتاهي دارند را تا مصرف نكرده‌ايد خريداري نكنيد.

11- در مصرف انرژي با استفاده از روش‌هاي مختلف صرفه‌جويي كنيد؛ مانند استفاده از لامپ‌هاي كم‌مصرف از جمله مهتابي و فلورسنت كه شايد گران‌تر باشند ولي در درازمدت هزينه اوليه را برمي‌گردانند. استفاده از تلفن در ساعت‌هايي كه قيمت تلفن ارزان‌تر اعلام شده است.

در مصرف سوخت نيز زماني كه براي شست‌وشو نياز به آب گرم نداريد، بكار نبريد. و هميشه بدانيد هزينه مصرف انرژي، تصاعدي حساب مي‌شود.

12- هميشه بدانيد خواب خوب، ورزش و تغذيه مناسب كه حتي مي‌تواند شامل يك‌نوع ميوه و سبزي هم باشد به تندرستي شما كمك كند زيرا هزينه درمان از پيشگيري و هزينه تعمير از نگهداري گران‌تر است. بهتر است در حفظ و نگهداري وسايل و لوازم زندگي و خانه‌مان كوشا باشيم.

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

پنج شنبه 6 اسفند 1388

نظرات0

◄ فرهنگ اصلاح الگوي مصرف

◄ نهادينه كردن روش صحيح استفاده از منابع

● نويسنده: اسدالله‌ - افشار

● منبع: روزنامه - رسالت - تاريخ شمسی نشر 17/02/1388

رهبر معظم انقلاب در پيام نوروزي امسال، سال جديد را سالي مهم برشمرده و ضمن ابراز اميدواري درباره غلبه قدرت ايمان ملت ايران بر همه حوادث و تحولات اين سال، با توجه به اهميت حياتي و اساسي مصرف مدبرانه و عاقلانه منابع كشور، سال جديد را سال اصلاح الگوي مصرف خواندند.

كارشناسان و صاحب‌نظران، بحق اعتقاد دارند روند نامگذاري سال‌هاي اخير توسط رهبر حكيم انقلاب، آثار و بركات زيادي به همراه داشته و در بسياري از موارد به گفتمان غالب جامعه تبديل و در نتيجه به تسري «فرهنگي»آن مقوله منجر شده است.

اصلاح الگوي مصرف به معناي نهادينه كردن روش درست استفاده از منابع كشور به گونه‌اي كه سبب رشد شاخص‌هاي زندگي، كاهش هزينه‌ها و توسعه عدالت و رفاه عمومي شود، بيش و قبل از هر چيز نيازمند «فرهنگ سازي پايدار» است. آموزش و فرهنگ‌سازي درباره روش صحيح استفاده از منابع و امكانات بايد از مهد كودك‌ها آغاز و پايه‌ريزي شود. دستگاه‌هاي فرهنگي كشور خصوصا صدا و سيما و آموزش و پرورش در اين بين نقش محوري و اثربخشي بيشتري دارند. به نظر مي‌رسد روند اصلاح بايستي به عنوان يك پيش‌نياز جدي و فوري از دستگاه‌هاي فرهنگ ساز در كشور آغاز شود.

فريضه بودن اصلاح الگوي مصرف:

اصلاح الگوي مصرف، حتي اگر مسائلي از قبيل خشكسالي، بحران جهاني اقتصادي و كمبود هم وجود نداشت، براي ملت و مسئولان بخش‌هاي مختلف كشورمان يك فريضه بود. زيرا هيچ ملتي بدون رعايت فرهنگ مصرف نمي‌تواند به اهداف مهم پيشرفت و توسعه دست يابد. تاكيد فراواني كه در قرآن كريم و روايات بر منع از اسراف و تبذير و توصيه به قناعت و ميانه‌روي در معيشت شده، روشن‌ترين دستورالعمل براي رعايت فرهنگ مصرف است. توانگري جامعه اسلامي و رشد و توسعه جهان اسلام در قرون اوليه، نتيجه عمل به همين توصيه‌ها بود و نفرتي كه از بني‌اميه و بني‌عباس به سرتاسر وجود مسلمانان راه يافت به دليل عملكرد مسرفانه و زندگاني شاهانه آنها در قصرهاي خضراء و حمراء و ريخت و پاش‌هاي بي‌حساب و كتاب آنها بود.

الگوي مصرف در ايران و ناهمگون بودن آن با توليد ملي:

حقيقت آن است كه مقوله مصرف و الگوي مصرف در ايران، از ساليان گذشته تاكنون به حدي نابسامان و ناهمگون با توليد ملي بوده است كه اينك اين نگراني به طور جدي احساس شده است كه چنانچه روند رشد مصرف و نبود الگوي اصولي مصرف به همين سان ادامه يابد، بيم عقب گرد كردن اقتصاد مي‌رود.

دولت‌ها و فرهنگ‌سازان، اعم از مديران و برنامه‌ريزان، رسانه‌ها، آموزش و پرورش و قشر مرجع جامعه، چه بخواهيم يا نخواهيم عملكرد خوبي در زمينه ارائه و ترويج الگوي صحيح مصرف نداشته‌اند. روند شتابنده مصرف و اسراف در بخش‌هاي مختلف، بويژه انرژي، آب و نان مويد اين سخن است. اما اصلاح الگوي مصرف در ايران امروز نه يك ضرورت، كه يك جبر است. بدون ترديد طي چند دهه اخير، هم مردم و هم مسئولان در مورد مصرف حيرت‌انگيز و ضايع كردن منابع مختلف در حالت بي‌برنامگي و رها شدگي قرار گرفته‌اند. مطالعه آمارهاي رسمي و برآوردهاي ميزان مصرف، اسراف و ضايعات منابع مختلف به راستي انسان را به وحشت مي‌اندازد.

نقش ساختار حاكميتي و مردمي در اصلاح الگوي مصرف:

صاحب‌نظران معتقدند، اصلاح الگوي مصرف را مي‌توان در دو ساختار متفاوت بررسي كرد؛ اول: ساختار حاكميتي كه خود دو بعد متفاوت را پوشش مي‌دهد. يكي ابعاد سخت‌افزاري كه لازم است شناخته شوند و براي آنها برنامه‌ريزي گردد، ديگري بعد نرم‌افزاري كه معمولا در قالب ساختار مديريت در حاكميت شكل مي‌گيرد. دوم: ساختار مردمي كه مستلزم شناخت عميق نيازهاي آنها و آموزش جامعه براي تغيير رفتار مناسب در جهت تغيير الگوي مصرف است. در ابعاد سخت افزاري كه حاكميت مكلف به شناخت و برنامه‌ريزي براي آنهاست، چند مثال خوب در كلام رهبري وجود داشت مثل چگونگي تامين منابع آب و توزيع آن و احيانا نحوه مصرف آن و يا شناخت علل دور ريز نان و كمبود و يا گاهي نبود كيفيت در اين قوت غالب مردم. همچنين مصرف انرژي كه به عنوان مثال در مورد بنزين و گازوئيل و مصرف آنها در اتومبيل‌ها، در كشور ما حدود 60 درصد بيشتر از كشورهاي پيشرفته توسط اتومبيل‌ها مصرف مي‌شود، انديشيدن در مورد اين مصرف ناخواسته توسط مردم و ميزان سرمايه‌اي كه به هدر مي‌رود كار سختي نيست اما همت حاكميت را چه در بعد سخت افزاري و چه نرم‌افزاري مي‌طلبد تا الگوي اصلاح شده مصرف در خدمت مردم قرار گيرد و آن صرفه‌جويي بزرگ اتفاق افتد. در مورد انرژي الكتريكي نيز تصميمات حاكميتي بر آنچه تصميمات مديريتي و مردمي ناميده مي‌شود ارجح است. زيرا جامعه- حتي اگر همه امكانات تبليغاتي و يا آموزشي را به كار گيريم باز هم نمي‌توانيم الگوي مصرف را تغيير دهيم- قادر نيست سخت افزارهاي مصرف را تغيير دهد، و اين از وظايف حاكميت است.

اصلاح الگوي مصرف يك نياز استراتژيك:

اصلاح الگوي مصرف يك نياز استراتژيك است زيرا اولا آموزه‌هاي ديني و اخلاقي و حتي زيست محيطي، خصلت يا بيماري مصرف‌زدگي را برنمي‌تابد، ثانيا عقل حسابگر كه وقوع تلاطمات يا بحران‌هايي را در اقتصاد به هم پيوسته جهاني رصد مي‌كند به تجديدنظر درمدل مالوف حكم مي‌دهد و ثالثا ملتي كه در جو تخاصم بين‌المللي زيست مي‌كند و احتمال تحريم را مي‌دهد، ناچار از بازنگري در الگوي رفتاري خود در حوزه مصرف است.

شايان ذكراست رهبر معظم انقلاب در سفر ارديبهشت ماه سال گذشته خود به استان فارس در چند نوبت موضوع صرفه‌جويي را مطرح كردند و متعاقب آن دولت نيز از برنامه‌هاي خود در اين باره سخن گفت و از لوايحي خبر داد كه قرار است تقديم مجلس شود تا پشتوانه قانوني يابد و نتيجه‌اي موثر در پي داشته باشد، اما احتمالا كار شايسته‌اي صورت نگرفته يا نياز جدي‌تري ديده مي‌شود كه رهبري را ناچار از طرح مجدد اين ضرورت ساخته است.

كارشناسان اعتقاد دارند اگر قرار است ايده مذكور به عزم عمومي تبديل شود، نقطه عزيمت آن اصلاح يا تغيير سياست‌هاي عمومي است. به عبارت بهتر مخاطب اصلي «اصلاح الگوي مصرف» قواي حكومتي‌اند به دو دليل؛ اولا بخش عمده مصرف در دولت صورت مي‌گيرد و ثانيا خط مشي‌گذاري‌هاي متناسب با اين راهبرد از قواي سه گانه ناشي مي‌شود.

رابطه اصلاح الگوي مصرف با اسراف و عدالت:

اصلاح الگوي مصرف يعني تحقق عدالت اجتماعي و اين از شعارهايي است كه در بطن اعتقادات ديني و قانون اساسي است. در حقيقت اصلاح الگوي مصرف كه به معني نهادينه كردن روش صحيح استفاده از منابع كشور است، سبب ارتقاي شاخص‌هاي زندگي و كاهش هزينه‌ها شده و زمينه‌اي براي گسترش عدالت است.

متاسفانه شرايط فعلي مصرف به شكلي است كه افرادي كه امكانات كشور اصلا نصيبشان نمي‌شود هزينه سرسام آور افرادي را مي‌دهند كه به شدت از امكانات كشور استفاده مي‌كنند و اين به معني برخورداري بيشتر افراد برخوردار از يارانه‌ها است.

براساس آمارهاي منتشر شده، سهم يارانه‌هاي مستقيم و حامل‌هاي انرژي از توليد ناخالص ملي) GDP(در سال 1380، 7/6 درصد بوده كه در سال 1385، 25/9 درصد رسيده و بدون ترديد با وضعيت كنوني هر سال رو به افزايش است. به زبان گوياتر ميزان مصرف، يارانه و قيمت حامل‌‌هاي انرژي در ماه كه در سال 1380، 15/2ميليارد دلار بوده در سال 1386، به 78/8 ميليارد دلار رسيده است كه رقمي فوق‌العاده بالا و غير قابل تصور براي اقتصاد ايران است. بدون شك با اين 78 ميليارد دلار مي‌توان بسياري از پروژه‌هاي عمراني را به ثمر رساند و آن را هزينه آموزش، بهداشت، رسيدگي به مناطق محروم و غيره نمود.

ما بايد بپذيريم كه منابع زيرزميني ما پايانپذير است و مصرف بي‌رويه آنها بزرگترين رفتار ضد عدالت اجتماعي در كشوري است كه بايد اين مفهوم ديني و قانوني باشد. قطعا منابع كشور بويژه نفت و گاز پايان پذير است و هرگز همچون محصولات كشاورزي تجديد پذير نيست. اگر مصرف كشور همچنان مبتني بر الگوي تعريف نشده ادامه يابد قطعا منابع كشور به نسل‌هاي بعدي كه حق استفاده از آن را دارند نخواهد رسيد.

آيا نسل حاضر كه شعار عدالت و خداپرستي و پيروزي از ائمه معصومين (ع) مي‌دهد اجازه دارد خلاف صريح و روشن آيات قرآن و بيانات ائمه معصومين (ع) رفتار و با اسراف و تبذير و بي‌توجهي به مصرف بهينه نسل‌هاي آينده را از نعمت‌هاي خدادادي محروم كند؟!

مطالعه آمارهاي رسمي و برآوردهاي ميزان مصرف اسراف و ضايعات منابع مختلف به راستي انسان را به وحشت مي‌اندازد.

به اين آمارها توجه كنيد:

- از 75 ميليون تن محصولات زراعي، 16 درصد معادل 12 ميليون تن محصول از بين مي‌رود.

- از 17 ميليون تن محصولات باغي، 50درصد معادل 8 ميليون و 500 هزار تن ضايع مي‌شود.

- ارزش ضايعات بخش كشاورزي و باغي كشور سالانه به 10 ميليارد دلار مي‌رسد.

- با اين ميزان ضايعات هر ايراني سالانه 240 كيلوگرم غذا را از دست مي‌دهد كه اين ميزان معادل غذاي 20 ميليون نفر در سال است.

- اين محصولات درمراحل مختلف كاشت، داشت، برداشت، بسته‌‌بندي و حمل و نقل به ضايعات تبديل مي‌شود.

- ايران با 72 ميليون نفر جمعيت معادل يك كشور 500 ميليوني انرژي مصرف مي‌كند.

- ارزش انرژي مصرف شده در ايران سالانه به 100 ميليارد دلار مي‌رسد (اكبر تركان معاون وزير نفت)

- ارزش يارانه مستقيم و غيرمستقيم پرداختي دولت بابت انرژي ابلاغ بر 60 ميليارد دلار است.

- ميزان يارانه انرژي در ايران بيش از كل ارزش افزوده در بخش‌هاي صنعت، كشاورزي و ساختمان است (وزير نفت.)

- مصرف انرژي در بخش خانگي ايران بيش از 3 برابر كشورهاي ثروتمند صنعتي است.

- «شدت انرژي» (معادل انرژي نفت خامي كه براي توليد 1000 دلار كالا مصرف مي‌شود) در ايران 7 برابر اروپا و 15 برابر ژاپن است.

- ميزان مصرف بنزين در ايران با 72 ميليون نفر جمعيت معادل مصرف بنزين يك كشور 300 ميليوني است.

- نيمي از توليد 4 ميليون بشكه‌ا‌ي نفت كشور در داخل مصرف مي‌شود و چنانچه شتاب رشد مصرف به همين صورت كه هست ادامه يابد تا كمتر از 20 سال آينده همه نفت توليدي در داخل مصرف خواهد شد و نفتي براي صادرات نداريم.

- ميزان مصرف آب در بخش كشاورزي ايران 22 درصد بيشتر از ميانگين جهاني است.

- ميانگين سرانه مصرف آب شرب در دنيا 75 ليتر و در ايران 220 ليتر است!

نكته‌هاي پاياني:

نكته اول: نكته مهمي كه نبايد از آن غفلت كرد آن است كه چون صحبت از اصلاح الگوي «مصرف» است نبايد همه جوانب اين امر را متوجه «مصرف كننده» كرد. مردم به عنوان مصرف كننده‌هايي كه كالا و منابع توليد شده، براي مصرف در اختيارشان قرار مي‌گيرد بايد رعايت صرفه و صلاح نمايند، اما اصلاح اين الگو فقط به آنان خلاصه نمي‌شود و بلكه در ساختار دولتي و «توليد كالا» نيز بايستي الگوي موجود تغييركلي و اساسي نمايد.

نكته دوم: بايد مواظب بود كه برخي از مسئولان و مديران، ناتواني خود را در اداره امور محوله و به سامان رساندن پروژه‌هاي در دست اجرا به بهانه رعايت اصلاح الگوي مصرف و صرفه‌جويي، گردن اين طرح نيندازند.

نكته سوم: تحول رفتاري در الگوهاي مصرف و تمركز در عزم ملي داير بر حمايت و پشتيباني از توليدات داخلي و ملي امسال مي‌تواند به عنوان يك نقطه عطف در تاريخ ايران تجلي كند.

نكته چهارم: رسانه‌هاي جمعي با پر رنگ كردن نقش حياتي مصرف در اعتلاي اقتصادي جامعه با تداوم و تكرار رفتار پسنديده ساده زيستي نه به معني رهبانيت بلكه در قالب درست و بجا مصرف كردن، جايگاه واقعي و اصلي آن را به نسل آينده نشان دهند.

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

پنج شنبه 6 اسفند 1388

نظرات0

◄ آيا مصرف بيشتر، رضايتمندي بيشتري را به ارمغان مي‌آورد؟

براساس تئوري‌هاي پذيرفته شده اقتصادي، هزينه کردن بيشتر باعث افزايش رضايت و خوشحالي فرد مي‌گردد. علي‌رغم اينکه ما در 50 سال اخير، بيش از کل تاريخ حيات بشريت، مصرف کرده‌ايم، هنوز هم به رضايت کافي دست نيافته‌ايم. به علاوه، رشد ابتلا به بيماري افسردگي، تمايل به خودکشي، بي‌خوابي، استرس و تخريب محيط زيست در کشورهاي غربي به اصطلاح خوشحال، پرسش‌هاي زيادي را در مورد کارايي و درستي اين تئوري‌ها به وجود مي‌آورد. همچنين شرکت‌هاي تبليغاتي با تمام توان خود تلاش مي‌کنند که هنوز هم نيازهاي ناشناخته جديدي را براي مصرف‌کنندگان توليد نمايند تا به اين مسابقه بي‌پايان مصرف‌زدگي، دامن بزنند. آيا محيط زيست و جنگل‌ها، آلودگي درياها، ويراني اکوسيستم‌هاي ارزشمند زمين و گرمايش جهاني و در يک کلام، مرگ سياره زمين، بهايي است که در برابر خوشحال کردن و احساس رضايت بيشتر ما، ارزش پرداخت آن را داشته باشد؟

● نويسنده: جرج - مونبيت

● منبع: ماهنامه - سياحت غرب - 1386 - شماره 56، اسفند - تاريخ شمسی نشر 00/12/1386 - به نقل از www.Monbiot.com

اقتصاد صنعتي مدرن را مي‌توان بدين گونه تشريح نمود: منابع از يک گودال حفر شده در منطقه‌اي واقع در آن سوي کره زمين استخراج مي‌گردند، براي چند هفته مورد استفاده قرار مي‌گيرند و سپس در گودالي حفر شده در سمت ديگر سياره ما دفن مي‌شوند. اين همان مفهومي است که به آن «ايجاد ارزش» مي‌گويند. اين ايجاد ارزش، کيفيت زندگي ما را ارتقا مي‌دهد. بهبود در کيفيت زندگي نيز، ما را خوشحال‌تر و رضايتمند‌تر مي‌کند و هرچه که ما منابع بيشتري را از يک گودال به گودالي ديگر بريزيم، خوشحال‌تر خواهيم شد، اما متأسفانه گويي ما هنوز هم به اندازه کافي اين منابع را جابجا نکرده‌ايم. چرا که براساس گزارش منتشر شده از سوي «مؤسسه وردواچ»، ما کالاها و خدمات بيشتري را از سال 1950 ميلادي به بعد، در مقايسه با کل تاريخ حيات بشريت، مصرف کرده‌ايم؛ اما به نظر مي‌رسد که ما هنوز هم به اندازه کافي ‌احساس رضايت نمي‌کنيم. لذا در اين دوره، يک جوان 25 ساله انگليسي با احتمال 10% دچار افسردگي مي‌شود. هم اينک نيز از هر چهار فرد بالغ انگليسي، يک نفر از اختلالات مزمن بي‌خوابي، و از هر پنج دانش‌آموز ما هم، يک کودک به مشکلات روان شناختي مبتلاست. در 13 سال اخير هم تعرفه مربوط به بيمه‌هاي اعصاب و روان با 36 % رشد روبه‌رو گرديده است. مطالعات صورت گرفته از سوي آمريکايي‌ها نيز نشان مي‌دهد که بين 40 تا 60 % شهروندان، از بيماري‌هاي عصبي و رواني مختلف در طول يک سال، رنج مي‌برند. از سوي ديگر، سازمان جهاني بهداشت (WHO) پيش‌بيني نموده که در سال 2010 ميلادي، «افسردگي» به دومين بيماري رايج در کشورهاي توسعه يافته تبديل شود.

به علاوه، در چنين روزهايي از سال (ايام کريسمس)، نرخ مصرف با رشدي فزاينده همراه است. مقامات مسئول منطقه‌اي که من در آن زندگي مي‌کنم، اعلام نموده‌اند که مقدار زباله توليد شده شهروندان در ماه‌هاي دسامبر و ژانويه با 12 % رشد روبه‌رو مي‌شود. و عجيب اينکه به گونه‌اي قابل توجه، نرخ ابتلا مردم ما به افسردگي در حال افزايش است. از سوي ديگر، تعداد تماس‌هاي صورت گرفته با مراکز مشاوره و درمان افراد نااميد و متمايل به خودکشي هم در روزهاي آغازين سال و ماه ژانويه، با 8 % رشد روبه‌رو مي‌شود. هرچه که ما با افسردگي بيشتري روبه‌رو شويم، هزينه بيشتري را صرف داروهاي ضدافسردگي و مشروبات الکلي مي‌نماييم و همان‌طور که همه اقتصاددان‌ها مي‌گويند: هرچه که ما بيشتر هزينه کنيم، خوشحال‌تر و رضايتمندتر مي‌شويم! در کريسمس چند سال قبل، من يک کتري هديه گرفتم که هم اينک نشت مي‌کند. البته من مي‌توانم آن را تعمير کنم، به شرطي که ته آن را باز نمايم. اما يکي از پيچ‌هاي ستاره‌اي شکل کف آن به گونه‌اي ساخته و نصب گرديده که امکان تعمير اين کتري وجود نداشته باشد و البته هيچ ابزاري هم قادر به اين کار نيست. البته من يک نکته را فراموش کرده‌ام، چرا که اين کتري براي کريسمس و نه زندگي عادي بوده است. لذا من آن را دور مي‌اندازم و با خريد يک کتري نو، به ساخت يک بهشت زميني کمک مي‌کنم!

تل انبوه و غيرقابل تصور کادوهاي کريسمس خراب و شکسته، کارت‌هاي تبريک دور ريخته شده، درخت‌هاي کريسمس تبديل به کود گياهي نشده، و بسته‌بندي‌هاي رنگين بازيافت نشده ما، نشان‌دهنده چه حقايقي مي‌باشد؟ آيا نبايد براي بازيافت اين زباله‌ها، گامي همه جانبه برداريم؟ اين کار،‌ منافع زيادي براي سلامت جامعه ما دارد. مثلاً بچه‌هاي متولد شده در شعاع سه کيلومتري مناطق دپوي زباله‌هاي سمي (براساس يک پژوهش منتشر شده در نشريه پزشکي معتبر لنست) با احتمال بيشتري در مقايسه با ساير کودکان، به اختلالات جسمي و رواني مبتلا مي‌گردند. دستگاه‌هاي زباله‌سوز هم با آزاد کردن ديوکسين‌ها و ساير فلزات سنگين، موجب ابتلا به بيماري‌هايي نظير سرطان، ناهنجاري‌هاي مادرزادي و ناهنجاري‌هاي مربوط به غدد داخلي مي‌شوند. البته اين وضعيت به ايجاد مشاغل جديد و افزايش وارد شدن پول به اقتصاد کمک مي‌کند و به افزايش خوشحالي انسان‌ها نيز مي‌انجامد!

از سوي ديگر، آمارها و گزارش‌هاي ارائه شده از سوي سازمان ملل متحد نيز نتايج مشابهي را نشان مي‌دهد. براساس اين آمار، شهروندان انگليسي به نسبت ساکنان کشورهاي فقيرتر، به دليل تأمين نيازمندي‌هاي زندگي‌شان، شادتر و خوشحال‌تر هستند. البته تبليغاتچي‌ها هم تلاش مي‌کنند که به نيازهايي پاسخ دهند که ما در گذشته از وجود آنها بي‌اطلاع بوده‌ايم،‌ گويي که بدون توجه به اين نيازها، زندگي ما از شادماني و خوشحالي کمتري برخوردار است. هنگامي که من 18 سال داشتم، کرم‌هاي نرم‌کننده و شاداب‌کننده صورت مردانه به بازار آمد. تا آن زمان، ما پسرها در مورد اين مطلب که پوست صورت ما در بزرگ‌سالي پير مي‌شود، هيچ اطلاعي نداشتيم. از آن زمان، مردها با پيشرفت‌هاي تحقيقاتي و درماني زيادي آشنا شده‌اند که زنان از ديرباز از آنها بهره‌مند مي‌گرديدند. ما مردان دريافته‌ايم که ما زشت‌تر، چاق‌تر، نامتناسب‌تر و پرلک و جوش‌تر از حالتي هستيم که تصور مي‌نموديم و با جابجايي منابعي بيشتر در سوراخ‌هاي زمين، مي‌توان براي بهبود اين معضلات و مشکلات گام برداشت.

يک جامعه مصرف‌کننده، بيش از هر جامعه‌اي، زندگي فقرا را تحت تأثير قرار مي‌دهد، چرا که در آن مي‌توانيم زشتي زندگي کنوني خود و همچنين وسايل رهايي از شرايطي را که در آن گرفتار آمده‌ايم، مشاهده نماييم. در پاره‌اي موارد هم نظير گزارش ماه گذشته «اداره مشاوره به شهروندان» نيز نشان داده شده که خوشحال کردن مردم به رشد سودآوري شرکت‌هاي توليدي مي‌انجامد و باعث بهبود گردش پول و بازپرداخت سريع وام‌هاي دريافتي آنان مي‌گردد. بدين ترتيب، همان‌طور که بانک‌ها و توليدکنندگان، مغازه‌دارها و اقتصاددانان به ما يادآوري مي‌کنند، تلاش ما براي دستيابي به شادماني و خوشحالي، حد و مرزي ندارد.

البته همانند هميشه و به ويژه در شرايط کنوني، عده‌اي خواهان خراب کردن اين شادماني هستند و به ويژه سبزها و حاميان حفظ محيط زيست و حيات‌وحش، به ما هشدار مي‌دهند که سياره ما به دليل اين مصرف‌گرايي بي‌پايان و بدون حد و مرز و سيري‌ناپذير، در حال مرگ است. آنان مي‌گويند، مردم اين کره خاکي به دليل کندن گودال‌هاي فراوان، نابودي جنگل‌ها و پرورش گياهان پول ساز، اکوسيستم‌هاي طبيعي را آلوده نموده و منابع ارزشمند زمين را نابود کرده‌اند. سياره ما در حال تجربه گرمايي غيرطبيعي و بيش از اندازه است، چرا که انرژي زيادي براي انتقال اجزاي آن از يک گودال به گودالي ديگر، مورد نياز است. من مي‌خواهم اين سؤال را مطرح کنم که آيا مرگ سياره زمين، بهايي است که ما در برابر به دست آوردن خوشحالي کنوني، ارزش پرداخت آن را داشته باشيم؟

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

پنج شنبه 6 اسفند 1388

نظرات0

:: سال 88،سال اصلاح الگوي مصرف ::