بهینه
اصلاح الگوی مصرف 
قالب وبلاگ
آموزش نياز جدي اصلاح الگوي مصرف
 
نويسنده: زيبا اسماعيلي
رهبر معظم انقلاب در پيام نوروزي، سال 88 را سال اصلاح الگوي مصرف ناميدند كه در خور توجه و اهميت بخشيدن به مقوله درست مصرف كردن است. بديهي است كه اصلاح الگوي مصرف بايد در تمام زمينه ها صورت پذيرد و اختصاص به بخش خصوصي و دولتي ندارد و همه بايد در آن دخيل باشند. مصرف صحيح، قناعت ورزي و پرهيز از اسراف و بيهوده مصرف كردن امري است كه در آموزه هاي ديني ما نيز مورد تاكيد قرار گرفته و پيش از توجه به هر نكته اقتصادي و اجتماعي در اين زمينه مي توان ديني و شرعي بودن اين توصيه را سرلوحه كار قرار داد.در اين مجال كوتاه مي خواهيم به راهكارهايي كه در حوزه انرژي (آب، برق، گاز، نفت، بنزين و گازوئيل) براي صرفه جويي يا اصلاح روش مصرف وجود دارد، بپردازيم.
قرار داشتن ايران در منطقه گرم و خشك موجب شده تا استحصال و بهره وري از آب بويژه آب شرب و سالم موضوع مهمي به شمار رود.
براساس آمارها مصرف آب در ايران 90 تا 95 ميليارد مترمكعب است كه در مقايسه با ديگر كشورها رقمي بسيار بالابه حساب مي آيد؛ البته كاهش بارندگي ها در سال گذشته و رشد فزاينده بياباني در كشور، ايران را نيازمند به 120 ميليارد مترمكعب خواهد كرد كه در سال هاي آتي مصرف اين نعمت الهي تشديد خواهد شد.به گفته وزير نيرو، در حال حاضر بيش از 90 درصد آب هاي كشور در بخش كشاورزي به مصرف مي رسد كه بهتر است بگوييم به دليل روش نادرست آبياري در اين بخش، بخش زيادي از آب مورد استفاده در كشور هدر مي رود.
اصلاح روش آبياري، جمع آوري آب هاي سطحي و ذخيره سازي آن مي تواند يكي از روش هايي باشد كه از هدررفت آب در زمينه كشاورزي جلوگيري كند. از سوي ديگر، آموزش روستاييان و كشاورزان با روش هاي بهينه آبياري، استفاده از روش هاي نوين آبياري، قطره اي يا باراني نيز مي تواند در اين زمينه به اصلاح روش مصرف بهبود بخشد.شناخت نداشتن و آموزش نديدن در زمينه آب كشاورزي بازده آب در اين بخش را كاهش مي دهد كه نياز به بازنگري جدي دارد. در سال هاي اخير اين موضوع باعث ترك روستا توسط روستاييان و كشاورزان شده كه البته عمدتا به دليل خشكسالي بوده و حتي در اين زمينه بسياري از جنگل ها در استان هاي شمالي ازجمله استان گلستان بشدت آسيب ديده اند.
اين اتفاق در حالي رخ مي دهد كه در برنامه چهارم توسعه اقتصادي در ماده 17 آن دولت مكلف شده است با توجه به جايگاه محوري آب در توسعه كشور، <توسعه و اصلاح ساختار مصرف آب و استقرار نظام بهره برداري مناسب و با استفاده از روش هاي نوين آبياري و كم آبياري، راندمان آبياري به تبع آن كارايي آب به ازاي يك مترمكعب در طي برنامه 25 درصد افزايش يافته و با اختصاص به محصولات باارزش اقتصادي بالاو استفاده بهينه از آن موجبات افزايش بهره وري آب را فراهم سازد.>
بايد ديد با وجود اين صراحت قانوني، دولت در كدام بخش توانسته به الگويي صحيح براي افزايش بهره وري آب دست يابد. طبيعي است با گزارشي كه وزير نيرو چندي قبل ارائه كرد مبني بر عدم بهره وري آب در بخش كشاورزي در روستاها، بيانگر عدم توفيق اين ماده قانوني از برنامه چهارم توسعه است كه البته بايد دلايل آن را نيز جستجو كرد. با اين حال نبايد فراموش كرد كه گناه اين عدم اقبال را نمي توان صرفا متوجه دولت كنوني دانست، بلكه اصلاح الگوي مصرف آب رويه دشوار و زمانبري است كه مقدماتش بايد از سال ها قبل آغاز مي شد.
از سوي ديگر، قانون توزيع عادلانه آب در ماده 19 آن براي روش هاي نوين آبياري تاكيد دارد كه بجاست با شرايط استحصال آب از سفره هاي زيرزميني با وجود ترازمنفي بارش در بسياري از نقاط كشور، وزارت جهاد كشاورزي نيز در اين زمينه اهتمام جدي ورزد.نكته اي كه اهميت بالايي در بخش مديريت منابع آب و روش مصرف آن دارد، توجه به موضوع خشكسالي است؛ بحراني كه چند سالي است كشور ما با آن دست و پنجه نرم مي كند و در بسياري از مناطق كشور وجود دارد.
توجه به الگو هاي جهاني براي برون رفت از اين بحران، برنامه ريزي به منظور خشكسالي و جبران خسارات ناشي از آن مي تواند در اين زمينه كمك خوبي به دولت كند.
مديريت آب قابل دسترس، موضوعي است كه بانك جهاني در صدر برنامه هاي خود در بخش مديريت منابع طبيعي قرار داده است.
برنامه ريزي براي خشكسالي و مديريت پيشگيري از وقايع ناشي از آن بخوبي مشخص است، گرچه هيچ تخصص فني براي تعيين زمان بروز سيل، فوران آتشفشان يا زلزله لازم نيست، ولي تجربه شده است كه نااطميناني قابل توجهي نسبت به زمان شروع و خاتمه خشكسالي ها وجود دارد، زيرا خشكسالي از حوادث غيرقابل پيش بيني است، اما به محض ورود به چنين عرصه اي مي توان با يك برنامه صحيح و ارائه الگويي براي بهينه سازي مصرف و افزايش بهره وري آب از شدت بحران كاست يا عبوري آرام را از آن تجربه كرد.
بخش ديگري كه در زمينه آب بايد مورد توجه جدي قرار گيرد، آب شرب است؛ آبي كه در لوله هاي خانه ها، ادارات و صنايع جريان دارد. تعريف الگويي صحيح براي چگونگي مصرف، تشريح روندي كه توليد آب شرب طي مي كند، فرهنگ سازي عمومي براي جلوگيري از اسراف و هدرروي آب شرب از روش هايي است كه مي توان در مديريت مصرف آب شرب به كار برد.
تبيين اهميت جايگاه آب در ارزش هاي ديني، اقتصادي و اجتماعي زندگي انسان مي تواند گام كوچكي در نشان دادن مصرف صحيح نعمت خدادادي كه حيات بي آن ممكن نيست، باشد.
وظيفه رسانه هاي عمومي، علما و خطباي ديني است كه در اين زمينه به كمك مديران در مديريت بهينه مصرف آب برخيزند.
در همين زمينه به نظر مي رسد آنچه براي قطع مشتركان پر مصرف گفته شده تهديدي است غيرعملي يا اگر عملي هم باشد موقت است و راه درمان موثري براي اين اقدام نيست، زيرا اساسا بايد از پر مصرفي و بيهوده مصرف كردن آن جلوگيري شود تا نياز به كاربرد روش هاي قهري در برخورد با مصرف كنندگان وجود نداشته باشد. در بسياري از كشورهاي پيشرفته دنيا، واحدهاي آموزشي مانند ديگر دوره هاي آموزشي براي روش مصرف صحيح آب شرب در مدارس، دانشگاه ها و مراكز عمومي طراحي شده اند و با اين كه چنين روشي در برخي كتب درسي در كشور ما نيز ديده مي شود، اما كافي به نظر نمي رسد.
آموزش استفاده بهينه از آب در مجامع عمومي مانند پارك ها، مساجد و... و نصب تابلوهاي راهنمايي يا تغيير مدل شيرآلات و آموزش عمومي مي تواند الگويي مناسب در اين زمينه باشد.در بخش برق نيز متاسفانه در كشور ما مصرف مناسبي صورت نمي گيرد. به گفته وزير نيرو در ايران در بخش انرژي (آب و برق) به اندازه كشور يك ميلياردي چين مصرف صورت مي گيرد كه با هيچ يك از آموزه هاي ديني، اخلاقي و حتي قانوني سازگاري ندارد و بايد جدا فكري اساسي براي آن كرد.
متاسفانه در اين بخش نيز اعمال سليقه ها و روش هايي به كار مي رود كه بعضا با اصل هدف كه اصلاح ساختار مصرف است در تضاد و تناقض است. مثلاقطع برق معبري كه هيچ روشنايي در آن وجود ندارد و مي تواند خطرآفرين باشد كج سليقگي و برداشت غير واقعي از هدف و اصل موضوع است.
يا اين كه مثلاچندي پيش در يكي از وزارتخانه ها وقتي سيستم گرمايشي آنجا قطع شده بود كارمندان در اتاق خود با استفاده از بخاري هاي برقي كوچك خود را گرم كردند.اين مساله اصل موضوع صرفه جويي را زير سوال برده، زيرا روش صحيح براي مصرف درست تعريف نشده است.
اگر سختي ها و دشواري توليد هر متر مكعب گاز براي مردم بازگو شود هيچ شهروندي در استفاده بهينه از اين حامل انرژي ترديد نخواهد كردخاموش بودن چراغ هاي اتاق وزير يا مدير در طول روز امري پسنديده است به شرط آن كه چراغاني مقابل ساختمان آن وزارتخانه نيز در اين صرفه جويي لحاظ شود.اينها از نكاتي است كه بايد هم در ارائه الگو و روش مناسب براي مصرف در نظر داشت و هم به منظور صرفه جويي تعريفي درست ارائه كرد.
يكي از ديگر بخش هاي اصلي ارائه روش مناسب براي مصرف صحيح در حوزه انرژي، بخش نفت، گاز، بنزين و گازوئيل است كه سالانه ميلياردها تومان از سرمايه هاي اين كشور به جاي پرداختن به آباداني و عمراني اصيل و ماندگار در اين بخش دود مي شود و عارضه هاي بسياري براي كشور ايجاد مي كند.
متاسفانه در اين زمينه هم تاكنون نتوانسته ايم روشي صحيح براي مصرف بجز تكرار مكررات كه حوزه انرژي هاي فسيلي نياز به تجديد روش براي مصرف دارند، ارائه كنيم. هدف همه دولت ها اين بوده كه در قسمت انرژي تحولي بزرگ ايجاد كنند كه هر يك با ناكامي و شكست يا موفقيتي نصفه و نيمه مواجه شده اند.دولت نهم با به كارگيري روش سهميه بندي بنزين طي 2 سال گذشته سعي در كاهش مصرف بنزين داشت، اما در عمل چنين نتيجه اي به دليل وجود مشكلات زيرساختي حاصل نشد.
افزايش خودروهاي عمومي، تاكسيراني، اتوبوس و قطار شهري گرچه يكي از راهكارهاي مناسب در صرفه جويي بنزين است، اما توزيع نامناسب آن و عدم نظارت و مديريت صحيح اين روش را با مشكلات زيادي مواجه كرده است.
به نظر نمي رسد افزايش قيمت، آزادسازي و روش هايي از اين قبيل نيز بتواند اشتهاي سيري ناپذير خودروهاي شخصي را در كشوري كه مردم آن به دليل نبود فرهنگ استفاده از خودرو يا عادت به استفاده از سوخت ارزان هر روز ميليون ها ليتر بنزين مصرف مي كنند، پاسخگو باشد و باز هم بايد شاهد نزاع و اختلاف دولت و مجلس درباره بودجه بنزين باشيم تا دولت بتواند براي تامين بنزيني كه روزانه بيش از 70 ميليون ليتر در كشور دود مي شود، هزينه كند.
نياز است كارشناسان و مديران اين بخش از مديريت انرژي كشور با تدابيري عميق تر و ارائه الگويي بهينه براي مصرف بنزين و افزايش فرهنگ عمومي كشور از هدرروي سرمايه ملي جلوگيري كنند.
گاز طبيعي نيز مصرفي فزاينده در كشور دارد و مصرف اين انرژي ارزان در كشور ما رو به رشد است. اگر سختي ها و دشواري هاي توليد هر مترمكعب گازي كه به آساني در خانه ها، ادارات و برخي صنايع مي سوزانيم براي مردم تعريف و بازگو شود يقينا هيچ شهروندي در استفاده درست و بهينه از اين حامل انرژي به خود ترديد راه نخواهد داد.
جريمه كردن، افزايش قيمت، قطع اشتراك و... روش هاي مقطعي و در برخي موارد ناموفق هستند، هر چند نمي توان به طور كلي اين روش ها را نيز نفي كرد، اما در كنار ديگر روش ها مي توان اينها را نيز به كار گرفت. نظارت صحيح بر طراحي، ساخت و مهندسي ساختمان كه همان تعريف مبحث 19 به شمار مي رود يكي از روش هاي عالي براي اصلاح الگوي مصرف انرژي در ساختمان است كه اگر به طورجدي پيگيري شود بخش عمده اي از اسراف و هدرروي انرژي در ساختمان جلوگيري مي كند.
چند سال پيش در سفري به مالزي ديدم اين كشور پرجمعيت مسلمان در جنوب شرق آسيا با به كارگيري روش اعمال مديريت صحيح در الگوي مهندسي و ساخت و ساز ساختمان توانسته مصرف انرژي خود را به خوبي مديريت كند. طبق نظر كارشناسان، ساخت و ساز در مناطق مختلف آب و هوايي تعاريف خاصي دارد كه متاسفانه اين الگو در ايران كمتر يا اصلامورد توجه قرار نمي گيرد؛ مثلااستفاده از ساختمان شيشه اي در مناطق گرم نمي تواند الگوي مناسبي براي ساختمان در اين گونه مناطق باشد.
سقف كوتاه و بلند، نصب پنجره ها، شيشه ها و... هريك مقولاتي هستند كه در مهندسي ساختمان در مناطق مختلف بايد مورد توجه قرار گيرد.
با تمام اين مسائل، اصلاح الگوي مصرف نيازمند فرهنگ سازي پايدار است تا همه افراد جامعه خود را ملزم به يك رفتار پايدار و منطقي كه تبديل به فرهنگ عمومي شده، بدانند و امروزه در تمام جوامع صنعتي سعي بر استفاده از اين متد مي شود.
اين روش همان است كه مديران و مسوولان كشور نيز آن را توصيه مي كنند، براي مثال وزير نفت بر اجراي الگوسازي موثر در مصرف انرژي تاكيد كرده و آن را از ضرورت هاي اصلي امروز كشور عنوان مي كند.نوذري، بر شناسايي استانداردهاي مصرف سوخت در صنايع و كشاورزي تاكيد دارد و مي گويد: با تشكيل شوراي عالي انرژي زير نظر رئيس جمهور مي توان با مطالعه اين طرح جامع، راهكارهاي مناسبي براي مديريت مصرف سوخت در كشور ارائه كرد.
وزير نفت همچنين هدفمند كردن يارانه ها را بزرگ ترين تصميم تاريخ اقتصاد در ايران مي داند و مي گويد: با اجراي اين تصميم شجاعانه مي توان گام هاي جدي تري براي مصرف بهينه انرژي برداشت.با اين اوصاف، بيش از تصميم گيري قانوني، افزايش قيمت، جريمه قطع اشتراك يا برخورد قهري با اسراف كنندگان نعمات الهي، جامعه نيازمند آموزش و فرهنگ سازي است كه پايه گذاري آن در كشور ما با توجه به روحيات ملي مردم ايران كاري است بسيار آسان و تجربيات در اين زمينه نشان داده كه مي توان با آموزش از بسياري اتفاقات ناخرسند جلوگيري كرد و نتايج خوبي به دست آورد.
منبع: روزنامه جام جم
منبع: سایت جهاد دانشگاهی علوم پزشکی

ادامه مطلب
[ جمعه 14 اسفند 1388  ] [ 9:49 PM ] [ نظرات 0 ]
اگر امسال ، سال اصلاح الگوي مصرف نبود
 
نویسنده: بهروز پورسينا
بيش از 2 دهه از پايان جنگ تحميلي و دفاع مقدس مي‌گذرد و طي اين 2 دهه ، شاهد پيشرفت‌ها و تحولات شگرفي در زمينه‌ هاي مختلف از جمله بخش‌هاي تسليحات تدافعي ، علوم فوق‌پيشرفته و سياست خارجي بوده‌ايم.
با سپري شدن 3 دهه از انقلاب اسلامي، در سال 1388 به دهه چهارم انقلاب پاي نهاده‌ايم ؛ دهه‌اي كه رهبر معظم انقلاب از آن به دهه پيشرفت و عدالت ياد كرده‌اند، آنجا كه مي‌فرمايند: ملت ايران دهه چهارم انقلاب را به گامي بلند در روند تحقق آرمان اصيل پيشرفت و عدالت تبديل خواهد كرد.
قبل از ادامه مطلب، لازم است گريزي به ساختار برنامه‌ريزي با هدف توضيح آرمان و اهداف آرماني داشته باشيم. آرمان يا اهداف آرماني كه از آن به Goals تعبير مي‌شود قله و سمت و سو در اجراي برنامه‌هاي هدفمند است. خود آرمان و اهداف آرماني نيز از مباني اعتقادي، ارزشي و عقلايي نشات مي‌گيرد.
براي تحصيل آرمان و دستيابي به آن، برنامه‌ريزي‌هاي راهبردي (Strategic Plans) الزام‌آور است. در قدم بعد و پس از تعريف و تعيين راهبردها يا همان استراتژي‌ها، در يك يا چند برنامه بلندمدت‌ (Long Term Plans) مي‌بايست به استراتژي‌ها رسيد. طراحي و اجراي چند برنامه‌ ميان‌مدت و كوتاه‌مدت يك تا 3 ساله نيز مراحل اجرايي رسيدن به اهداف برنامه‌هاي بلندمدت 5 تا 10 ساله را ترسيم مي‌كند.
با توجه به آنچه گفته شد مي‌توان استنباط كرد كه رهبر حكيم انقلاب به موازات اعلام 2 هدف آرماني، اصلي‌ترين برنامه راهبردي را در تحقق اين 2 آرمان، اصلاح الگوي مصرف مي‌دانند.حال نهادهاي ذي‌ربط كشور در اين خصوص يعني اجراي منويات معظم‌له چه بايد بكنند؟
به‌زعم اين قلم، مراحل كار به شرح تالي است:
1- ارائه تعاريف جامع و مانع از 2 هدف آرماني؛ نگارنده معتقد است تحقق آرمان‌هاي اصيل پيشرفت، عدالت و قسط در واقع تحقق رخ اقتصاد اسلامي است كه آرمان پيشرفت، نماد آن و عدالت و قسط، باطن اين اقتصاد است.
2- در ادامه و بتدريج، تحت رهنمودهاي رهبر عزيزمان، راهبردهاي ضروري ديگر در نيل به آرمان‌هاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي انقلاب تعريف و تدوين شود (به طور مثال، اصلاح در الگوي توزيع.)
3- در هر بخش از زيربخش‌هاي اقتصادي، هنجارهاي آرماني با هدف معرفي هنجارهاي بومي يا همان بومي‌سازي هنجارهاي آرماني، با انديشه ژرف و مطالعات دقيق بر 3 پايه مباني ارزشي، مباني علوم نظري و مباني علوم تجربي و كاربردي، بازتوليد و بازتعريف شود.
4- براي راهبرد تكليفي، برنامه‌هاي بلند، ميان و كوتاه‌مدت پي‌ريزي و به صورت كاملا حساب شده، مسوولانه اجرا شود.
نكته: آيا اصلاح الگوي مصرف مشخصا براي سال 1388 تعريف شده يا راهبرد اقتصادي دهه چهارم انقلاب اسلامي است؟ به 2 دليل، اين راهبرد نمي‌تواند براي يك سال محدود شود. دليل اول، توضيحات فوق‌الذكر است و دليل ديگر را مي‌توان در بيانات رهبري در پيام نوروزي 88 جستجو كرد، آنجا كه مي‌فرمايند: عمل به اين شعار [نوآوري و شكوفايي در سال 1387]، در مرحله مقدماتي خوب بوده اما بايد شعار نوآوري و شكوفايي را همچنان با جديت پيگيري كنيم تا به فضل الهي، به نقطه‌اي كه شايسته ملت ايران است، برسيم.
 به اين ترتيب، همان‌طور كه رهبري در بخش علم و فناوري، آرمان جنبش نرم‌افزاري را اعلام و استراتژي رسيدن به آن را «نوآوري و شكوفايي» اعلام كردند و صراحتا جديت در پيگيري آن را مطالبه نظام اعلام كرده‌اند، به طوري كه اين مطالبه به سال 1387 محدود نمي‌شود، اصلاح الگوي مصرف نيز محدود به سال 1388 نمي‌شود و تحقق آن، از مطالبات نظام در يك برنامه حداقل 5 و حداكثر 10 ساله (بر منطق دستيابي به هدف راهبردي در قالب اجراي برنامه‌هاي بلندمدت) است.
در اين ارتباط، ايشان مي‌فرمايند: همه ما بخصوص مسوولان قواي سه‌گانه، شخصيت‌هاي اجتماعي و آحاد مردم بايد در سال جديد در مسير تحقق اين شعار مهم، حياتي و اساسي يعني اصلاح الگوي مصرف در همه زمينه‌ها، برنامه‌ريزي و حركت كنيم تا با استفاده صحيح و مدبرانه از منابع كشور، مصداق برجسته‌اي از تبديل احوال ملت به نيكوترين حال‌ها ظهور و بروز يابد.
سوال: اگر امسال سال اصلاح الگوي مصرف نبود، چه مي‌شد؟ براي پاسخ به اين سوال، بهتر است به فرازهايي ديگر از بيانات رهبر حكيم انقلاب در سخنراني روز اول فروردين در سال 1388 در مشهد مقدس اشاره شود.
معظم له در فرازي از سخنراني مي‌فرمايند: بايد اعتراف كنيم كه عادت‌ها، سنت‌ها و روش‌هاي غلط، زياده‌روي در مصرف را به دنبال آورده و نسبت ميان توليد و مصرف را به ضرر توليد برهم زده است.
در بخش مهم ديگري از بيانات، ايشان مي‌فرمايند: اين حركت [شعار اصلاح الگوي مصرف در سال 1388]، گامي اساسي در روند پيشرفت و عدالت است چرا كه بيماري اسراف، از لحاظ اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي، آسيب ها و مشكلات گوناگوني به وجود آورده و آينده كشور را تهديد مي‌كند. حال تو خود حديث مفصل بخوان از اين مجمل؛ رهبري به روشني پاسخ اين سوال مقدر را داده‌اند كه همانا يكي از تهديدهاي جدي آينده كشور و نظام، از ناحيه بيماري اسراف است.
لازم به يادآوري است كه اسراف، محدود به مصرف‌كنندگان نهايي نمي‌شود. در مصاديقي كه در اين سخنراني اعلام شد اين مهم بوضوح تبيين شده است حتي رهبر معظم طي دستورالعملي لازم‌الاجرا در همين سخنراني مي‌فرمايند: مقابله با اسراف و صرفه‌جويي صحيح، با حرف امكان‌پذير نيست و قواي مقننه و مجريه موظفند با قانونگذاري صحيح و اجرا و پيگيري قاطعانه، الگوي مصرف را از توليد تا مصرف و بازيافت اصلاح كنند.
اما براستي چرا با گذشت بيش از 2 دهه از پايان دفاع مقدس، جامعه ما دستخوش چنين بيماري و تهديدي شده كه آينده كشور را به خطر انداخته است. مگر نه اين است كه ما مسلمان شيعه و از چكادانديشاني هستيم كه فكر و انديشه آنها در اوج است. آيا نه اين است كه هنوز به بلوغ مورد انتظار و شايسته ملت ايران اسلامي و انقلابي در همبستگي نرسيده‌ايم؟ وجدان فردي و خردجمعي جامعه به نيكويي مي‌تواند پاسخگوي اين يادداشت باشد. 
منبع:  http://jamejamonline.ir
منبع: سایت جهاد دانشگاهی علوم پزشکی

ادامه مطلب
[ جمعه 14 اسفند 1388  ] [ 9:49 PM ] [ نظرات 0 ]
مديريت مصرف چيست؟
 
مديريت مصرف به مجموعه روش ها و اقداماتي گفته مي شود كه براي بهينه سازي مصرف به كار گرفته مي شود.اين روش ها معمولا به سه گروه تقسيم مي شوند :
گروه اول – روش هايي هستند كه هزينه اي نداشته باشند مثلا استفاده درست از وسايل و دستگاهها و مراقبت و نگهداري از آن ها .
گروه دوم – روش هايي هستند كه هزينه دارند اما اين هزينه ها چندان زياد نيست (روشهاي كم هزينه ) مانند تعمير و نگهداري وسايل ، اندازه گيري ميزان مصرف انرژي در دستگاههاي مختلف يك كارخانه و نظارت بر تغيير مصرف هر دستگاه ، عايق كاري لوله ها و كانالها ، اجراي برنامه هاي آموزشي در خصوص روشهاي كاهش انرژي .
گروه سوم - روشهاي پر هزينه هستند . در اين روشها بايد تغييرات اساسي جهت بهبود مصرف انرژي در دستگاهها ، تاسيسات و ساختمانها بوجود آورد مثلا اگر كارخانه اي كهنه و قديمي باشد بايد در صورت نياز و امكان صرفه جويي انرژي ، دستگاههاي آنرا با دستگاههاي نو تعويض كرد يا دستگاههاي تكميلي در جهت جلوگيري از اتلاف انرژي نصب نمود يا اگر ساختماني كهنه شده باشد بايد تمام تاسيسات گرمايش و سرمايش آنرا تعويض كرد .
همه ما مصرف كننده انرژي هستيم و در خانه ، خيابان ، محل كار و رفت و آمدهاي خود از يكي ازانواع انرژي استفاده مي كنيم . براي آنكه بتوانيم مديريت مصرف انرژي را بهتر انجام دهيم لازم است بين اين مصرف كننده هاي گوناگون تقسيم بندي بوجود آوريم و آنان را به چند بخش تقسيم كنيم . اين بخشها عبارتند از :
1-خانگي
2-تجاري
3-صنعتي
4-كشاورزي
5-عمومي
6-ساير مصرف كنندگان
هر يك از اين بخشها يكي از انواع انرژي را بيشتر مورد استفاده قرار مي دهند . در مديريت مصرف بايد هر كدام از آنها روشهاي مناسبي را كه براي مصرف كنندگان آنها مفيد است پيشنهاد كنيم .
بخش هاي خانگي و تجاري
اين بخش به وسايل و مصرف كننده هاي انرژي كه در خانه و يا در مغازه ها و فروشگاههاي خانگي مثل يخچال ، فريزر ، تلويزيون ، ماشين لباسشويي ، جاروبرقي ، اجاق ، روشنايي و دستگاههاي گرمايش و سرمايش ، جزءمصرف كننده هاي اين بخش هستند . در اين بخش ، بيشتر از انرژي برق استفاده مي شود و مهمترين مصرف آن براي گرمايش و سرمايش و روشنايي است . در كشور ما 34% از انرژي يعني تقريبا يك سوم انرژي ، در اين بخش مصرف مي شود . بنابراين ، اعمال مديريت انرژي در اين بخش بسيار مهم است .اقدامات مديريت مصرف در اين بخش شامل موارد مختلفي ميشود . آگاه سازي و آموزش مصرف كنندگان اولين اقدام مهم به شمار ميرود . همانطور كه گفتيم همه افراد در هر موقيتي كه باشند مصرف كننده انرژي در بخشهاي خانگي و تجاري هستند . هم خود از وسايل انرژي بر استفاده مي كنند و هم خدمات مراكز تجاري و شبكه حمل و نقل بهره مي برند . به همين دليل آگاه سازي و آموزش مصرف كنندگان بايد در همه سنين و همه اقشار اجتماعي انجام بگيرد . آموزش راههاي درست استفاده از وسايل خانگي به وسيله معلمان و دبيران به دانش آموزان ، انتشار كتاب و جزوه براي كودكان و نوجوانان ، انتشار دفترچه هاي راهنماي استفاده صحيح از دستگاه ها و پخش برنامه هاي راديو و تلويزيوني ، روشهايي هستند كه مي توان براي مصرف بهينه انرژي از آنها استفاده كرد .روش ديگر مديريت انرژي در اين بخش آن است كه از توليد كنندگان بخواهيم دستگاههاو ساختمانهايي با مصرف بهينه انرژي بسازند . مي دانيم كه يخچالها و فريزرهاي ما ، بيشتر از استاندارد جهاني انرژي مصرف مي كنند . همينطور ساختمانها ، فروشگاهها و مغازه ها را مي توان طوري طراحي كرد كه مصرف انرژي كمتر بشود ، مثلا ميِ توان براي روشنايي ساختمان ، بيشتر از نور خورشيد استفاده كرد يا ساختمان را خوب عايقكاري كرد تا سرما از بيرون به داخل ساختمان نفوذ نكند و گرما از داخل بيرون نرود .
بخش صنايع
منظور از اين بخش ، مصارفي از انرژي است كه در كارخانجات به مصرف مي رسد تا انواع كالا ها توليد شود و در اختيار مصرف كنندگان قرار گيرد . تمامي كارخانجات ، مصرف كنندگان بزرگ انرژي هستند ، اما بعضي از آنها بيشتر از ديگران انرژي مصرف مي كنند . به اين گروه كارخانجات بسيار انرژي بر مي گويند . كارخانجات توليد سيمان ، فولاد و فلزات و همچنين نيرو گاهها يعني كارخانجات توليد برق ، انرژي زيادي به صورت برق يا مواد سوختني مصرف مي كنند . نوع انرژي مصرف شده در صنايع يكسان نيست و به نوع صنعت وابسته است . در صنايع شيميايي بيشتر از انرژي فسيلي (نفت و گاز)و در صنايع فلزي (با كوره هاي الكتريكي نظير صنايع فولاد ، آلومنيوم ، آهن ، مس) بيشتر از انرژي برق استفاده ميشود.در بعضي از صنايع هم مثل صنايع ساخت سيمان ، كاغذ سازي و صنايع غذايي (نظير صنايع قند و شكر) از هر دو نوع انرژي به ميزان تقريبا يكساني استفاده مي شود . در كشور ما تقريبا 27% يعني حدود يك سوم از كل انرژي در اين بخش مصرف مي شود . اما بايد توجه داشت كه مصرف انرژي در اين بخش - كه در حال حاضر كمتر از بخش خانگي و تجاري است -به سرعت افزايش مي يابد ، زيرا كشورمان در حال سازندگي است و تعداد كارخانجات روز به روز بيشتر مي شوند . بنابراين ، اعمال مديريت مصرف در اين بخش نيز حايز اهميت است . اقدامات مديريت مصرف در بخش صنايع شامل چند رده مهم مي شود كه عبارتند از : آموزش و آگاه سازي ، مميزي انرژي ، مديريت بار و باز يافت انرژي .
آموزش و آگاه سازي
نخستين اقدام ، اقدامات آموزشي و آگاه سازي هستند . تشكيل دوره هاي آموزشي و سمينارها ، انتشار كتابها و تهيه فيلمهاي آموزشي براي مديران و تكنسينهاي كارخانه ها ، راههاي استفاده درست از وسايل و روشهاي كنترل و نظارت و امكانات بهينه سازي مصرف انرژي را به آنها مي آموزد . تجربه كشورهاي مختلف نشان داده است كه برنامه هاي آموزش و آگاه سازي مي توانند نقش موثري در كاهش مصرف انرژي و بهينه سازي آن داشته باشند . برآورد ها نشان داده كه اقدامات انجام شده در اين زمينه تا 20 درصد انرژي را كاهش داده است . آموزش و آگاه سازي در هر يك از بخشهاي انرژي بر ، شكل خاصي دارد كه در هر مورد به آنها اشاره خواهيم كرد .
مميزي انرژي
مميزي انرژي به روشهايي گفته مي شود كه وضعيت يك كارخانه را از لحاظ مصرف انرژي مشخص ميكند. در اين روشها ، چند مرحله اساسي وجود دارد ، مرحله اول آن فعاليتهاي كارخانه و محصولات آن ، نوع انرژيهايي كه بكار مي برد ، روشهايي كه براي توليد از آنها استفاده مي كند و همچنين دستگاهها و ماشينهايي كه در آن كارخانه مشغول بكار هستند ، مشخص مي شود كه چه مقدار انرژي با چه هزينه اي در كجاي كارخانه به مصرف مي رسد ، آيا بخشي از اين انرژي تلف مي شود ؟ اگر چنين است ، دليل تلف شدن انرژي چيست ؟ در كجاي كارخانه يا در كدام دستگاهها و ماشينها اين اتلاف انرژي وجود دارد ؟ ميزان اتلاف چقدر است ؟
سومين مرحله ، اندازه گيريهاي مختلف است . ساده ترين روش اندازه گيري آن است كه صورتحسابهاي برق و مواد سوختي كارخانه را بررسي كنيم و ببينيم در يك دوره زماني مشخص چقدر انرژي مصرف شده است ، سپس بايد حجم توليدات كارخانه را محاسبه كنيم و ببينيم در همان مدت ، چه مقدار محصول توليد شده و براي هر محصول چقدر انرژي مصرف كرده ايم ؟ نتيجه اين محاسبه ، يعني ميزان مصرف انرژي براي هر واحد توليد را شدت انرژي مي ناميم . مطالعات نشان داده است كه ميزان شدت انرژي در كشور ما تقريبا سه برابر بيشتر از ساير كشور هاست ، يعني ما براي آن كه محصول مشخصي را در مقايسه با ساير كشورها توليد كنيم سه برابر بيشتر از انرژي استفاده مي كنيم .
چهارمين مرحله آن است كه اولويتها را براي انجام دادن اصلاحات تعيين كنيم ، يعني به مسئولان كارخانه نشان دهيم كه از كجا و از چه بخشهايي بهينه سازي مصرف انرژي را آغاز كنيم .
آخرين مرحله آن است كه هزينه هاي لازم براي انجام اصلاحات را بر آورد كنيم و تعيين كنيم كه اگر كارخانه در اين كار سرمايه گذاري كند چقدر در هزينه انرژي خود صرفه جويي خواهد كرد و در چه مدت سرمايه اش باز خواهد گشت . مجموعه اين موارد به صورت يك گزارش و دستورالعمل مشخص به مسئول كارخانه ارائه مي شود تا اصلاحات لازم را انجام دهد .
مديريت بار
منظور از بار ، بار الكتريكي است . يعني ميزان الكتريسيته اي كه هر مصرف كننده در هر زمان از شبكه برق مصرف مي كند . هر گونه مصرف برقي هر قدر هم كم باشد به همان نسبت بر شبكه برق فشار مي آورد ، اين فشار را بار الكتريكي مي گوييم . در همه بخشهاي انرژي بر ، زمانهايي در طول روز يا سال وجود دارد كه مصرف برق وارد مي شود يا اگر در كارخانه ، همه دستگاههاي برق با هم شروع به كار كنند فشار بر شبكه برق زياد مي شود . اين لحظه را اوج مصرف يا پيك مي گويند . مثلا مي دانيم كه در كشورمان بين ساعات 5 تا 9 بعد از ظهر ، يك اوج مصرف وجود دارد و فشار زيادي به شبكه وارد مي آيد ، چون همه مردم به خانه هايشان بر مي گردند و از وسايل برقي متعددي استفاده مي كنند . اين اوج مصرف را اوج مصرف شب مي گويند و به همه مردم سفارش مي كنند كه در اين ساعتها تا آنجا كه ممكن است از وسايل خانگي پر مصرف مثل جاروبرقي ، اتو و ماشين لباس شويي استفاده نكنند يك اوج مصرف هم در طول سال داريم ، مثلا در وسط تابستان ، يعني گرمترين فصل ، چون همه مردم كولرهايشان را روشن مي كنند ، يك اوج مصرف فصل تابستان بوجود ميآيد . در اين زمان گاه شاهديم كه خاموشيهايي هم اتفاق مي افتد . اين خاموشيها به آن دليل صورت مي گيرد كه فشار مصرف بر شبكه برق بسيارزياد مي شود و اين شبكه قدرت تامين برق كافي را ندارد . در كارخانجات ، مديريت بار هم مثل مميزي انرژي با همان اقدامات يعني شناخت كارخانه و محصولات آن شناخت منابع انرژي ، اندازه گيريها ، تعيين كردن اولويتها و ارزيابي اقتصادي انجام مي شود با اين تفاوت كه اين كار با استفاده از ابزارهاي ديگري انجام مي شود و هدف پيدا كردن راههايي است كه نه توليد كارخانه كم شود و كار آن دچار توقف و اخلال و نه فشار زيادي به شبكه برق وارد شود .
منابع:
http://www.mpedc.ir
http://www.rcirib.ir
منبع: سایت جهاد دانشگاهی علوم پزشکی

ادامه مطلب
[ جمعه 14 اسفند 1388  ] [ 9:49 PM ] [ نظرات 0 ]
اسراف و صرفه جويي در فرهنگ اسلامي
 
نویسنده: حامد علي اكبرزاده
 
در مقاله حاضر نويسنده با بررسي مقوله اسراف و صرفه جويي از ديدگاه آيات و روايات، بر ضرورت فرهنگ سازي براي صرفه جويي و قناعت در جامعه تأكيد كرده است كه آن را با هم از نظر مي گذرانيم.مسأله اسراف و قناعت از مفاهيم و گزاره هاي مورد اهتمام دين مبين اسلام است كه در آيات قرآني و روايات اهل بيت(علیهم السلام) بر روي اين دو موضوع تأكيدات فراوان صورت گرفته است.
معني و مفهوم اسراف
«اسراف در لغت به معني تجاوز و زياده روي است و بنابراين در امور اعتقادي و همچنين در تمام افعال و اعمال انساني متصور است. اسراف در عقيده آن است كه انسان درباره خود يا ديگري چيزي را كه دروغ و سزاوار نيست، معتقد شود، مانند اعتقاد فرعون به ربوبيت خودش كه گفت: براي شما غير از خودم خدائي نمي شناسم» (قصص.38) و پروردگار عالم او را از مسرفين خواند. (يونس.83) يا اينكه آنچه را كه سزاوار تصديق و اعتقاد است باور نكنند مانند اعتقاد به خدا و نبوت پيغمبران و امامت ائمه و معاد و... چنانچه در قرآن مجيد مي فرمايد: و اينچنين جزا مي دهيم كسي را كه از حد بگذراند (اسراف كند) و به آيات پروردگارش ايمان نياورد و عذاب آخرت سخت تر و باقي تر است.»(1)
موضوع صرفه جويي به قدري در اسلام اهميت دارد كه علماي اخلاق تأكيد مي كنند: «سزاوار است مؤمن در امور مباح هم سعي كنند كه اسرافي از آنها سر نزند، مانند اسراف در خواب، بيداري، حرف زدن و خوردن، چنانكه در حديث است خدا هر پرخور و پرخوابي را دشمن مي دارد.(2)
فرهنگ ديني ما به خوبي ابعاد و انواع مختلف اسراف را ترسيم مي كند و به انسان مسلمان مي آموزد كه چگونه خود را از سقوط در اين ورطه حفظ كند. يكي از علماي اخلاق اسلامي در تعريف اسراف و انواع آن مي گويد:«اسراف، به معناي تجاوز از حد و زياده روي كردن است و آن يا از جهت كميت است كه صرف كردن مال است در موردي كه سزاوار نيست هر چند به مقدار درهمي باشد و يا از جهت كيفيت است و آن صرف كردن مال است در موردي كه سزاوار است، لكن بيشتر از آن چه شايسته است و از همين رو بعضي صرف مال را در موردي كه سزاوار نيست تبذير گفته اند و صرف مال را در زيادتر از آنچه سزاوار مي باشد، اسراف دانسته اند.(3)
اسراف در قرآن و روايات
آيات قرآن درباره نكوهش اسراف و تبذير و ارزش و جايگاه ميانه روي و بهره گيري صحيح از نعمت هاي الهي به اندازه اي روشن و واضح است كه ما به عنوان يك مسلمان بايد به چنين مكتب دقيق و اخلاقي افتخار كنيم.
قرآن در جاي جاي خود به مسئله اسراف اشاره مي كند و اسراف كننده را مورد سرزنش قرارمي دهد، برخي از اين آيات عبارتند از:-«خداوند كسي را كه اسرافكار و بسيار دروغگوست، هدايت نمي كند.» (غافر.8)
-«اسرافكاران اهل آتش جهنم هستند.»(غافر.43)
-از نعمت هاي الهي بخوريد و بياشاميد، اما اسراف نكنيد كه خداوند مسرفان را دوست نمي دارد.» (اعراف.31)
-(بندگان خداوند) كساني هستند كه هرگاه انفاق كنند، نه اسراف مي نمايند و نه سختگيري، بلكه در ميان اين دو، حد اعتدالي دارند.»(فرقان.67)
-«و اسراف نكنيد كه خداوند مسرفان را دوست ندارد.» (انعام.141)
قرآن كريم مسئله اسراف را در معناي بسيار وسيعي به كار برده است و همانگونه كه در روايات نيز عنوان شده اسراف مراتب مختلفي دارد، اسراف در مرتبه اي مختص خوردن و آشاميدن است و در جايي ديگر فرعون نيز در رتبه اسرافكاران قرارمي گيرد، قرآن به انسان هايي كه زياده روي و اسراف مي كنند توصيه مي كند كه از راهي كه در پيش گرفته اند، بازگردند و از رحمت و بخشش الهي مأيوس نشوند.
خداي متعادل در آيه27 سوره بني اسرائيل نيز اين گونه تكليف مسئله اسراف و تبذير را روشن مي سازد كه: «اسراف مكن و مال خودت را پراكنده مساز، به درستي كه اسراف كنندگان برادران شياطين هستند و شيطان به پروردگارش سخت (منكر) و كفران كننده است.» فرهنگ اسلامي همانگونه كه ديديم زياده روي در مصرف و استفاده از نعمت هاي مادي را از پائين ترين مراتب اسراف مي داند، در حاليكه دايره اين موضوع در اسلام بسيار گسترده است، تا جائيكه بحث از اسراف در عقايد و اعمال نيز به ميان مي آيد.
احاديث و اخبار درنكوهش اسراف از ائمه شيعه بسيار نقل شده و به جرأت مي توان گفت كه در هيچ مذهب ديگري به اين اندازه درباره مسئله ميانه روي و اعتدال در مصرف تأكيد نشده است، نگاهي به روايات زير اين مسئله را بيشتر آشكار مي سازد.
امام كاظم(علیه السّلام) در وصيت نامه اي به هشام مي فرمايد: يكي از لشكريان عقل ميانه روي و از لشكريان جهل زياده روي است.(4)
اميرالمؤمنين علي(علیه السّلام) فرمودند: «زياده روي و اسراف مكن، زيرا بخشش اسراف كار مورد ستايش نيست و تنگدستي او هم مورد ترحم واقع نمي شود.(5)
رسول خدا نيز در اين باره اينچنين مي فرمايد (السرف يورث الفقر»(6) زياده روي فقر به بار مي آورد.
امام موسي بن جعفر(علیه السّلام) در جايي ديگر فرمود: كسي كه در زندگي ميانه روي و قناعت ورزد، نعمت او باقي مي ماند و آنكه با تبذير و اسراف زندگي كند، نعمتش از بين مي رود.(7)
علاوه بر اين در سخنان گوهر بار ائمه هدي عليهم السلام بارها از اسراف و زياده روي به عنوان عامل تباهي مال و ثروت، از بين رفتن بركت و مقدمه و زمينه فقر و تندستي ياد شده است.
قناعت، فضيلت بزرگان
دركنار بحث اسراف كه همواره دراسلام مورد مذمت قرار گرفته است، مسئله قناعت خصلت و ويژگي ارزشمندي براي يك انسان مسلمان به شمار مي رود. در فرهنگ اسلامي صفت قناعت از جمله صفات فاضله و اخلاق حسنه است و از آن به عنوان وسيله اي كه سعادت ابدي آدمي را به بار مي آورد ياد شده است.امام محمدباقر(علیه السّلام) در اين رابطه مي فرمايند: هركه قناعت كند به آنچه كه خدا به او مي دهد، غني ترين مردم است. (8)
علاوه بر اين در كتب اخلاقي اسلامي نيز مي بينيم كه روشهاي تحصيل اين صفت پسنديده مورد بحث و بررسي قرارگرفته و علماي اخلاق به صورت مفصل به اين موضوع پرداخته اند كه حاكي از توجه دين مبين اسلام به اين مسئله است، به عبارتي در آموزه هاي ديني ما علاوه بر اينكه مسئله قناعت و صرفه جويي يك مسئله تاثيرگذار درجامعه محسوب مي شود و به ابعاد اجتماعي آن پرداخته شده، هر فرد مسلمان نيز به كسب و تحصيل اين ويژگي اخلاقي پسنديده به عنوان يك فضيلت تشويق شده است. همچنين با نگاهي به ادبيات اين مرز و بوم خواهيم ديد كه ادبيات و شعراي ايراني نيز در جايگاههاي گوناگون به مسئله اسراف و در مقابل آن به صرفه جويي و قناعت توجه ويژه اي داشته اند.
همچنانكه در گلستان سعدي بابي در فضيلت قناعت وجود دارد و در كتاب بوستان نيز باب ديگري به قناعت اختصاص يافته است. سعدي مي گويد:
چو كم خوردن طبيعت شد كسي را
چو سختي پيش آيد سهل گيرد
وگر تن پرورست اندر فراخي
چو تنگي بيند از سختي بميرد
يا اينكه مي گويد:اي قناعت، توانگرم گردان
كه وراي تو هيچ نعمت نيست (9)
آثار متعددي از ادبيات فارسي وجود دارد كه به بحث قناعت و صرفه جويي پرداخته اند و بسياري از اين مباحث ريشه در فرهنگ ديني و سنت ها و آيين هاي ملي و بومي ما دارند كه توجه به اين آثار و بازگونمودن آنها در جامعه به شكل مطلوب مي تواند اشاعه دهنده فرهنگ مصرف صحيح و پرهيز از اسراف باشد.
ضرورت احياي فرهنگ ميانه روي و قناعت
موضوع اسراف و زياده روي و در مقابل آن صرفه جويي به قدري گسترده و مبسوط در كتب ديني و اخلاقي اسلامي مورد بحث قرار گرفته كه هر شك و شبهه اي را از ذهن انسان برطرف مي سازد و بسياري از ما به رغم اينكه به ابعاد مختلف آن احاطه نداريم، اما بازهم به دليل همين تاكيدات فراوان لزوم صرفه جويي و به قولي اندازه گيري مقتصدانه درمصرف را به عنوان يك ارزش ديني و انساني پذيرفته ايم. اگرچه براي ما انسانهاي غافل تنها هنگامي كه به خشكسالي و محدوديت قطعي برمي خوريم، مسئله صرفه جويي جلوه پيدا مي كند، اما اسلام به عنوان مكتبي كه براي سعادت بشر برنامه دارد، درهمه حال و همه جا اسراف را امري ناپسند ذكر مي كند و مومنان را از زياده روي برحذر مي دارد. حال اگر مي خواهيم در عرصه هاي گوناگون به موفقيت دست بيابيم، بايد فرهنگ اسلامي مصرف صحيح را در جامعه ترويج كنيم.
به نظر مي رسد مسائلي از قبيل كم آبي و خشكسالي و غيرآن، يك محصول معنوي ارزشمند را براي ما به ارمغان آورده است و آن چيزي نيست جز احياي مجدد فرهنگ مصرف صحيح به رغم همه نواقص. درست است كه بايد به اين موضوع بيش از آنچه كه هست، پرداخته شود، لكن قطره ها هستند كه جريان ساز مي شوند و جرقه ها و شعله ها و زبانه هاي آتش را مهيا مي سازند.
براي مبارزه با اسراف و ترويج مصرف صحيح بايد به ريشه هايي توجه داشت كه بتواند تاثير عميق در دل و جان مردم بگذارد، زيرا در غير اين صورت ممكن است روزگاري فرا رسد كه ديگر خبري از اين ريشه ها نيز نباشد. حال كه اين ريشه ها هنوز خشك نشده بايد به آن توجه داشت و غفلت نورزيد، همانطور كه اسراف به معناي گسترده آن محصول فرهنگ بيگانه است، صرفه جويي و ميانه روي و اعتدال در امور مختلف نيز از دل فرهنگ اسلامي و بومي ملت ما بيرون آمده است، بنابراين براي آنكه بتوانيم الگويي صحيح از مصرف را ارائه دهيم، ناچار هستيم كه به احياي فرهنگي جامعه بهايي بيش از پيش دهيم و از اين فرصت ايجادشده به نحو احسن استفاده كنيم، فرصتي كه امروز به بهانه كم آبي و خشكسالي تجلي يافته است. بنابراين از منظري ديگر كم آبي و خشكسالي بركات معنوي را نيز به همراه خود داشته است و مي تواند به نقطه آغازين براي برنامه ريزي و ترويج فرهنگ اسلامي صرفه جويي نيز تبديل شود.
فراموش نكنيم كه فرهنگ مقوله اي مجرد و يك وجهي نيست، بلكه مسائل فرهنگي همواره تحت تاثير امور ديگري قرار مي گيرند، نمي توان از يك سو شاهد رواج فرهنگ مدگرايي در جامعه بود و ازطرفي انتظار داشت مردم به صرفه جويي درمصرف اهتمام داشته باشند.
به هرحال به نظر مي رسد اين اراده مردمي در زمينه صرفه جويي بايد با فرهنگ سازي و تلاش همه جانبه، استمرار يابد تا در آينده اي نزديك مشكلات ناشي از محدوديت منابع كمترين تاثير منفي را در جامعه ما داشته باشد.
يادمان باشد كه اسراف كاري مي تواند از پايين ترين مراتب آغاز شده و به نقطه اوج خود برسد، دراين ميان تنها فرهنگ مبتني بر آموزه هاي اخلاقي منبعث از وحي است كه مي تواند درمقابل آن بايستد، اين فرهنگ در جامعه ما ريشه دارد و بايد به اشاعه آن كمك كرد.
پي نوشت :
1و 2- گناهان كبيره، شهيد دستغيب، جلد2، ص120
3- همان، ص103
4-تحف العقول، ص300
5-غررالحكم، ص34
6-مجموعه الاخبار، باب 171، حديث6
7-تحف العقول، ص301
8-معراج السعاده، ملا احمدنراقي، ص387
9-كليات سعدي، تصحيح بهاءالدين خرمشاهي، ص89 
منبع: http://www.rcirib.ir
منبع: سایت جهاد دانشگاهی علوم پزشکی

ادامه مطلب
[ جمعه 14 اسفند 1388  ] [ 9:49 PM ] [ نظرات 0 ]
‌‌افزايش قيمتها را نمي‌توان به هدفمند كردن يارانه‌ها نسبت داد
 خبرگزاري فارس: بحث هدفمند كردن يارانه ها اين روزها به بحث شماره يك محافل اقتصادي تبديل شده است و بسياري از كارشناسان با اجراي اين طرح موافقند، ولي در نحوه و چگونگي اجراي آن اختلاف نظر دارند. اين بود كه به سراغ الياس نادران عضو كميسيون اقتصادي مجلس و از چهره‌‌هاي اقتصاد دان مجلس رفتيم تا بي پرده در اين خصوص صحبت كنيم.

نادران عضو هيئت علمي دانشكده اقتصاد دانشگاه تهران، نماينده مردم تهران در مجالس هفتم و هشتم و شخصي است كه علي رغم اصولگرا بودنش هميشه پاي ثابت انتقاد از دولتي ها و غير دولتي هاست.
نادران براي پاسخ به پرسش‌هاي فارس قرار را شب گذشته در خانه اي واقع در خيابان پاسداران گذاشت، در عين حال ترجيح داد در فرصت 20 دقيقه‌اي كه در اختيار خبرنگار فارس گذاشت، به پرسش هاي وي به كوتاه ترين شكل ممكن پاسخ دهد به گونه‌اي كه خبرنگار ما ناگزير شد براي جلوگيري از ذبح پاسخهاي كوتاه وي، متن پرسش و پاسخ را عينا منتشر كند. مشروح اين گفت و گو را مي خوانيد.

فارس: مهمترين چالش كه زمان اجرا و بعد از اجراي طرح هدفمند كردن يارانه‌ها دولت با آن روبرو خواهد بود كدام است؟

نادران: مقاومت‌هاي اجتماعي، فضاسازي‌هاي سياسي توسط رقباي دولت، كاستي‌هايي كه در پيش‌بيني هاي فني بايد صورت بگيرد چه در شناسايي جامعه هدف و چه در ميزان تامين آنها و ديگري برآوردهايي كه دستگاه‌هاي ذي‌ربط به لحاظ درآمدي و هزينه‌اي بايد داشته باشند.

فارس: آيا دولت در شناسايي جامعه هدف و دهكهايي كه به آنها يارانه تعلق مي‌گيرد درست عمل كرده است يا خير؟

نادران: من اطلاع دقيقي از كارهايي كه دولت انجام داده است ندارم.

فارس: منظورم فرم‌هاي طرح تحول اقتصادي براي جمع‌آوري اطلاعات خانوار است.

نادران: حداقل نمايندگان دولت ادعايي نكرده‌اند كه بر اساس فرم‌هاي طرح تحول نسبت به جامعه هدف تصميم‌گيري كنند.

فارس: به نظر مي‌رسد تنها اطلاعاتي كه از مردم گرفته شده است همين فرم‌ها بوده است؟

نادران: اطلاعاتي كه از مردم گرفته‌اند، شايد همين فرم‌ها باشد ولي اطلاعاتي كه از مردم دارند محدود به اينها نيست.

فارس: آيا ميزان درآمد، مسكن و خودرو مي‌تواند ملاك خوبي براي پرداخت يا عدم پرداخت يارانه‌ باشد؟

نادران: بالاخره وقتي براي دولت امكان‌پذير نباشد كه مستقيما درآمدي را برآورد كند حتما بايد از شاخص‌هاي مشابه استفاده كند و اين طبيعي است. كار علمي است. مهم اين است كه شاخص‌هاي مشابه بتواند يك تخمين نسبتا قابل اعتمادي از آحاد افراد داشته باشند.

فارس: فكر مي‌كنيد اين اطلاعات، اطلاعات صحيحي بوده است؟

نادران: من اطلاعاتي ندارم تا بتوانم درباره عملكرد دولت قضاوت كنم.

فارس: حداقل با نحوه اجراي آن كه آشنا هستيد چرا كه حتما به عنوان يك شهروند اين فرم را پر كرده‌ايد.

نادران: نه، من اين فرم‌ها را پر نكرده‌ام.

فارس: چرا اين فرم‌ها را پر نكرديد؟

نادران: چون خودم را جزو جامعه هدف نمي‌دانستم،‌آنچه دولت عمل مي‌كند غير از آن چيزي است كه در فرم‌ها است به همين دليل من اطلاع ندارم .

فارس: پس دولت به چه شكلي اطلاعات خانوار را به دست مي‌آورد؟

نادران: از اطلاعاتي غير از آنچه در فرم اطلاعات افراد است براي برآورد وضعيت افراد استفاده مي‌كند.

فارس: فكر مي‌كنيد چند درصد اطلاعات فرم ها در تعيين دهك‌ها و ميزان يارانه‌ آنها تاثيرگذار است؟

نادران: من تاكنون كار آماري نكرده‌ام پس نمي‌توانم قضاوت كنم.

فارس: به نظر شما چه اقشاري از جامعه نيازمند دريافت يارانه‌ها هستند؟

نادران: همه آنهايي كه از اجراي طرح هدفمند كردن يارانه‌ها آسيب درآمدي مي‌بينند و امكان جبران آن را از طريق ابزارهايي در اختيارشان است ندارند بايد از طريق اين طرح بتوانند بهره‌مند شوند البته طبيعي است كه دهك‌هاي پايين درآمدي به لحاظ آسيب بيشتري كه مي‌بينند و هم به دليل اينكه يارانه‌ها هدفمند مي شود تا اين گروه از جامعه سطح برخورداري بالاتري پيدا كنند ولي علي‌القاعده همه آنهايي كه آسيب مي‌بينند بايد از طرح هدفمند كردن يارانه‌ها بهره‌مند شوند.

فارس: آيا پرداخت نقدي يارانه‌ها به اجراي صحيح و هدف اصلي دولت از اجراي آن كمك مي‌كند؟

نادران: فقط بحث پرداخت نقدي يارانه‌ها نيست. اشتباهي كه بعضا برخي مسئولين دولتي مرتكب مي‌شوند اين است كه بحث هدفمند كردن را برابر با نقدي كردن يارانه‌ها مي‌دانند. من فكر مي كنم دولت بخش اعظم مربوط به مسئوليت خانوارها را از طريق تامين اجتماعي انجام مي‌دهد. تا يك درآمد پايدار ، با ثبات و منطقي داشته باشند و در بقيه نيازمندي‌ها مثل مسكن و اشتغال حتما به سرمايه‌گذاري و فعاليت‌هاي سرمايه‌اي روي مي‌آورد. در بخش‌هاي توليدي و مربوط به صنايع حتما به دنبال افزايش كارايي و بهره‌وري و تامين هزينه‌ها از اين مسير هستيم. اساسا منحرف كردن هدفمند كردن يارانه‌ها به نقدي كردن يارانه‌ها بحث انحرافي است. آنچه در نقدي پرداخت كردن يارانه‌ها مورد نظر است اين است كه در كوتاه‌ مدت آنهايي كه از اين تغيير سيستم آسيب مي‌بينند هزينه‌هايشان جبران شود و سطح رفاه آنها را در جايي تعريف كند كه بتوانند زندگي شرافتمندانه‌اي داشته باشند و پس از آن به سيستم تامين اجتماعي و ابزارهاي حمايتي موكول مي‌شود.

فارس: چگونه مي‌توان ميزان نقدينگي كه هر سه ماه يكبار3 هزار ميليارد تومان خواهد بود و به جامعه تزريق مي‌شود را كنترل كرد؟

نادران: چه كسي تزريق مي‌كند؟

فارس: دولت.

نادران: از چه كسي مي‌گيرند تزريق مي‌كنند؟

فارس: از كسي قرار نيست بگيرند بلكه يارانه‌هايي است كه قبلا دولت در بودجه‌هاي سنواتي دريافت كرده و با سياستهاي خاصي هزينه مي كرد.

نادران:مگر از طريق افزايش قيمت‌ها اين كار را نمي‌كنند. پس تزريقي در كار نيست از اقشاري از مردم دريافت مي‌شود و مجددا در جامعه بازتوزيع مي‌شود.

فارس: پس تكليف 90 هزار ميليارد تومان يارانه‌ چه مي‌شود؟

نادران: سيستم توزيع آن تغيير پيدا مي‌كند. تاكنون قيمت نفت خام صفر حساب مي‌شد حالا قرار است قيمت نفت خام 70 دلار حساب شود و اين اثر خود را بر قيمت حاملهاي انرژي خواهد گذاشت. بنا نيست پولي چاپ شود و توزيع شود يا دولت اضافه به آنچه كه تاكنون عمل مي‌كرده توزيع كند.

فارس: يعني با اجراي طرح هدفمند كردن يارانه‌ها ميزان نقدينگي افزايش پيدا نمي‌كند؟

نادران: علي‌القاعده نبايد افزايش پيدا كند بلكه ممكن است نقدينگي كاهش پيدا كند.

فارس: اجراي طرح هدفمند كردن يارانه‌ها چه ميزان تورم به جامعه تحميل مي‌كند؟

نادران: من خودم مدلي را برآورد نكرده‌ام تا بر اساس آن بتوانم قضاوت درستي داشته باشم.

فارس: تجربه‌ كشورهاي ديگر ثابت كرده است كه تا 60 درصد تورم با اجراي اين طرح به جامعه تحميل مي‌شود و كارشناسان هم معتقدند كه اين طرح تورم‌زاست.

نادران: در چه شرايطي؟

فارس: منظورتان را متوجه نمي‌شوم.

نادران: شما ممكن است اتفاقي را در اقتصادي ببينيد كه همزمان با آن ده‌ها اتفاق ديگر هم رخ بدهد، بنابراين افزايش قيمت‌ها را نمي‌توان به هدفمند كردن يارانه‌ها و يا افزايش قيمت حامل‌هاي انرژي نسبت داد و اصولا اين حرف اساسي و درستي نيست.

فارس: هنوز در اجراي اين طرح اتفاقي نيفتاده و تنها اسم آن مطرح شده است، اما شاهد افزايش قيمت برخي كالاها بين 20تا 30 درصد هستيم.

نادران: اينكه من اين صحبت را مي‌كنم به هيچ وجه ناظر بر اين نيست كه افزايش قيمت يا تورم در داخل كشور نخواهيم داشت. بحث در اين است كه آيا اگر در كشوري اتفاقي بيفتد و همزمان با آن هدفمند كردن يارانه‌ها در آن كشور اعمال شده بود مي‌توان آن افزايش قيمت‌ها را به هدفمند كردن يارانه‌ها منسوب كرد يا نه. بدون يك تحقيق و تحليل درست علمي در اقتصاد آن كشور اين قضاوت غير علمي و غيركارشناسي است.

فارس: بياييد يك بحث علمي بكنيم فرض كنيم هيچ اتفاقي در اقتصاد كشور نيفتد آيا طرح هدفمند كردن يارانه‌ها تورم‌زاست يا خير؟

نادران: حتما در كوتاه‌مدت آثار افزايش قيمت‌ها را دارد، ولي در ميان مدت و بلندمدت اگر با تدبير انجام گرفته و اجرا در مسيري تعريف شود كه قانونگذار تعريف كرده است به اعتقاد من حتما اثرات ضد تورمي خواهد داشت.

فارس: در ابتدا بايد چه كارهايي صورت بگيرد تا آثار تورمي اين طرح كاهش پيدا كند؟

نادران: اينكه دولت بطور جامع آنچه را كه وظيفه دارد عمل كند.

فارس: يعني اگر دولت به همه آنچه كه قانونگذار تعريف كرده است عمل كند بار تورمي طرح كنترل مي‌شود؟

نادران: بله، كنترل مي‌شود البته وفاق ملي و همراهي همه مردم را نياز دارد. به اعتقاد من قانونگذار به اندازه كافي به دولت اختيار داده است تا بتواند از ابزارهاي اجرايي براي مهار قيمت‌ها استفاده كند.

فارس: يعني اگر اين طرح اجرا شود و ما شاهد تورم و افزايش قيمت‌ها باشيم بدين معناست كه دولت به آنچه كه قانونگذار تعريف كرده
، عمل نكرده و از آن ابزارها بدرستي استفاده نكرده است؟

نادران: يا اينكه گروه‌هاي سياسي رقيب فضاي اجتماعي را آلوده كردند يا اينكه تعامل اجتماعي دولت با مردم در سطحي كه ممكن است تعريف شده باشد، نباشد.

فارس: يعني قانونگذار اين موارد را پيش‌بيني نكرده است؟

نادران: قابل پيش بيني نيست .

فارس: آيا تعامل اجتماعي قابل پيش‌بيني نيست؟

نادران: چه كار بايد بكند؟

فارس: شما نماينده مجلس هستيد از من مي‌پرسيد چه كار بايد بكند؟

نادران: نه، خوب شما بگوييد چه كار بايد بكند. تعامل اجتماعي و بحث‌هاي سياسي چيزي نيست كه بتوان در چارچوب قانون تعريف كرد.

فارس: ولي حداقل مي‌توان پيش بيني كرد و راهكارهاي كنترل تورم را در آن لحاظ كرد.

نادران: اينكه رقباي دولت دائما در رسانه‌هاي خودشان صحبت از فشار تورمي 100 درصد و 500 درصد بكنند و اين را به جامعه تزريق كنند انتظار داريد كه چه اتفاقي بيفتد؟

فارس: پس تورمي كه از اجراي اين طرح اتفاق مي‌افتد بدليل عدم تدبير دولت نيست؟ و امكان دارد موارد ديگري نيز در تورم تاثيرگذار باشد.

نادران: بله همين‌طور است.

فارس: يعني مسائل اجتماعي و فضاي سياسي هم در تورم طرح هدفمند كردن يارانه‌ها موثر است؟

نادران: بله، در كشور انتظارات تورمي داريم.

فارس: يعني تورم طرح هدفمند كردن يارانه‌ها بدليل تورم انتظاري است؟

نادران: من ارزيابي كارشناسي از تورم اين طرح ندارم چون مدلي را برآورد نكردم كه اثرات انتظارات تورمي را از تورم واقعي بتواند تفكيك كند ولي حتما موثر است. يعني انتظارات تورمي حتما به قيمت‌هاي واقعي اثر مي‌گذارد. روشن است.

فارس: نگراني مردم از اجراي اين طرح را چگونه بايد برطرف كرد؟

نادران: ببينيد بايد با مردم صادقانه صحبت كرد. طراحي مسئله‌اي كه اتفاق مي‌افتد را با مهندسي به مردم توضيح داد تا مردم آنرا درست بفهمند و آن اين است كه "آنچه تا امروز از جيب مردم به عنوان يك پرداختي پنهان از منابع نفتي و اموال عمومي صورت مي‌گرفته و هنوز هم مردم هزينه آن را پرداخت مي‌كنند بناست اين به شكل شفاف در اقتصاد ملي روشن شود بخشي از اين مردم كه نيازمند جبران هزينه‌هاي آن هستند بايد آنرا دريافت كنند و آن بخشي كه نيازمند كمك‌هاي مالي دولت نيستند از دريافت آنها بايد خودداري كنند و بايد بپذيرند كه آنها نيازي به دريافت اين كمك‌ها ندارند ". اگر با مردم اينچنين صحبت شود و مشكلات كه در كوتاه مدت و بلند مدت پيش رو خواهد آمد بيان شود حتما مردم همراهي مي‌كنند. چه طور مردم با بحث سهميه‌بندي بنزين همراهي كردند و مشكل حاد اجتماعي بوجود نيامد. بالاخره مردم درك مي‌كنند و مشكلات دولت به كشور و خودشان را درك مي‌كنند و بطور طبيعي مردم اگر ببينند كه وقتي مي‌شود ميلياردها دلار درآمد نفتي را به شكل غير از آنچه امروز توزيع مي‌شود توزيع كرد حتما اگر آن شكل منطقي‌تر باشد آنرا ترجيح مي‌دهند.

فارس: ادامه روند فعلي و عدم اجراي صحيح هدفمند كردن يارانه‌ها در آينده چه نتايجي را بدنبال خواهد داشت؟

نادران: 4 تا 5 سال آينده ما به بن‌بستي مي‌رسيم و مجبور مي‌شويم آن كاري را كه امروز به اختيار انجام مي‌دهيم را انجام دهيم. البته به شكل بسيار محدودتر و تعجيل بيشتر و شيب تغييرات قيمت‌هاي بسيار تندتر از آنچه امروز صحبت مي‌شود.

فارس: يعني بهترين زمان اجراي طرح الان است؟

نادران: اگر زودتر اتفاق مي‌افتاد خسارتش كمتر بود و ابتكار عمل در اختيار دولت و مجلس بود تا بتوانند در واكنش هاي اجتماعي تصميم‌هاي مناسب‌تري بگيرند و نرخ رشد قيمت‌ها تعديل مي‌شد. هر چه تاخير بيفتد اين آزادي عمل و امكان انعطاف در قيمت‌ها و همراهي با مجموعه موجه اجتماعي كمتر مي‌شود.

فارس: آيا دولت و طيف اصولگرا با استفاده از رسانه‌هاي خود و صداقت و شفافيتي كه شما گفتيد نمي‌تواند اثرات منفي اين طرح و يا اثرات رسانه‌هاي گروه رقيب را از بين ببرد؟

نادران: اگر با مردم صادقانه و كارشناسانه صحبت كنيم و مناظراتي براي شناخت ابعاد مسئله برگزار شود كشف مسئله خيلي سخت نيست.

فارس: فكر نمي‌كنيد براي صادق بودن با مردم خيلي دير شده است، چرا كه طرح در حال ورود به مرحله اجرايي است؟

نادران: مسئول صداقت بقيه من نيستم.

فارس: به نظر شما كه نماينده مردم هستيد آيا دولت در برگزاري مناظره‌ها و صادقانه صحبت كردن درباره اين طرح تاخيري نداشته است؟

نادران: من از طرف دولت حرف نمي‌زنم.

فارس: به عنوان يك شهروند آيا اطلاع رساني صحيحي در اين خصوص صورت گرفته است؟

نادران: اطلاع‌رساني كافي و جامع هنوز انجام نگرفته است.

فارس: پس عدم اطلاع‌رساني كافي و جامع مي‌تواند يكي از نقاط ضعف اين طرح در پله اول باشد؟

نادران: بله، حتما يك نقطه ضعف است

فارس: خيلي متشكر كه وقتتان را در اختيار ما گذاشتيد.

نادران: خدا حفظتان كند.

گفتگو از: رضا كيميايي
منبع: سایت مرکز تحقیقات صدا و سیما

ادامه مطلب
[ پنج شنبه 13 اسفند 1388  ] [ 9:58 PM ] [ نظرات 0 ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.

تعداد کل صفحات : 16 :: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 >

درباره وبلاگ

هدف ما از ایجاد این وبلاگ ارائه بهترین راهکارها برای اصلاح الگوی مصرف شما بازدیدکننده گرامی می باشد.