اللهم عجل لولیک الفرج

بررسي راهكارهاي كاهش ضايعات و بهبود كيفيت نان 

  محمد حسين عزيزي 

گروه علوم و صنايع غذايي، دانشكده كشاورزي، دانشگاه تربيت مدرس 

  چكيده  

تاًمين نان مورد نياز جمعيت متجاوز از شصت ميليون نفري كشور حجم وسيعي از فعاليت بخشهاي كشاورزي، صنعت، حمل و نقل، ذخيره سازي و توزيع را در بر ميگيرد كه بر مبناي حداقل قيمتهاي بين المللي معادل شش ميليارد دلار ارزش دارد. مطالعات بررسي الگوي مصرف مواد غذايي در استانهاي مختلف كشور نشان مي دهد كه عمده ترين گروه غذايي در تامين انرژي و پروتئين دريافتي روزانه نان مي باشد كه 40 درصد انرژي دريافتي روزانه را تامين مي كند، در خانواده هاي كم درآمد و پر جمعيت كه قدرت خريد كم است و در نتيجه تنوع و مقدار مواد غذايي مصرفي كافي نيست نان قوت اصلي مي باشد. طي بررسي انجام شده در مورد ميزان ضايعات نان در خانواده ها نانواييهاي شهر تهران بالاترين درصد مصرف مربوط به نان لواش 1/39% بوده و نان سنگك و بربري درصد كمتري را به ترتيب 7/10% و 8/13% نشان داده اند و سهولت نگهداري بيشترين علت استفاده از اين نوع نان است . در حالي كه درصد ضايعات آن پس از نان تافتون بالاترين رقم يعني 35%         مي باشد. در بين انواع نان، نان سنگك كمترين ميزان ضايعات 28% و نان تافتون 37% و نان لواش 35% بالاترين درصد ضايعات را داشته اند. خمير بودن دور نانها و پايين بودن كيفيت از علل ضايعات توسط مصرف كننده بيان شده است، بنابراين بايد با بكارگيري روشهاي نوين، تكنولوژيكي توليد و مصرف نان را تغيير داده و از صورت فعلي خارج و روند كاملتري را جايگزين نمود.

 مقدمه 

تأمين نان مورد نياز جمعيت متجاوز از شصت ميليون نفري كشورحجم وسيعي از فعاليت بخشهاي كشاورزي، صنعت، حمل و نقل، ذخيره سازي و توزيع را در بر مي‌گيرد كه بر مبناي حداقل قيمتهاي بين‌المللي معادل شش ميليارد دلار ارزش دارد [1]. مطالعات بررسي الگوي مصرف مواد غذايي در استانهاي مختلف كشور در سالهاي 72-1370 نشان مي‌دهد كه عمده‌ترين گروه غذايي در تأمين انرژي و پروتئين دريافتي روزانه نان مي‌باشد. ميانگين مصرف نان در استانهاي مورد بررسي حداقل 314 و حداكثر 505 گرم مي‌باشد كه 40 درصد انرژي دريافتي روزانه را تأمين مي‌كند، در خانواده‌هاي كم درآمد و پر جمعيت كه قدرت خريد كم است و در نتيجه تنوع و مقدار مواد غذايي مصرفي كافي نيست نان قوت اصلي مي‌باشد [2]. طي بررسي انجام شده در مورد ميزان ضايعات نان در خانواده‌ها و نانواييهاي شهر تهران بالاترين درصد مصرف مربوط به نان لواش 1/39% بوده و نان سنگك و بربري درصد كمتري را به ترتيب 7/10% و 8/13% نشان داده‌اند و سهولت نگهداري بيشترين علت استفاده از اين نوع نان است. در حالي كه درصد ضايعات آن پس از نان تافتون بالاترين رقم يعني 35% مي‌باشد. در بين انواع نان، نان سنگك كمترين ميزان ضايعات 28% و نان تافتون 37% و نان لواش 35% بالاترين درصد ضايعات را داشته‌اند. خمير بودن دور نانها و پائين بودن كيفيت از علل ضايعات توسط مصرف كننده بيان شده است [3]. در تنورهاي سنتي ايران مانند تنورهاي لواش، بربري و تافتون قبل از پخت، تنور را با مازوت آغشته كرده، سپس آن را آتش زده و از طرف ديگر در هنگام سوخت، مازوت روي نان پاشيده مي‌شود كه مي‌تواند خطرات زيادي براي انسان ببار آورد. در روش شعله مستقيم، مواد سوختي و گازهاي حاصل از احتراق مستقيماً با نان برخورد مي‌كنند. سوخت ناقص مواد نفتي و يا گازي و نشت آنها بر روي نان در درجه حرارت بالا باعث مي‌گردند كه هيدروكربورهاي آروماتيك مانند بنزوپيرن بوجود آيند. براساس تحقيقات بعمل آمده اين مواد مي‌توانند موجب سرطان شوند. همچنين در مورد برخي از نانهاي سنتي مانند نان تافتون و لواش       و … از مواد شيميايي مانند جوش شيرين، بكينگ پودر، بيكربنات آمونيوم و … استفاده مي‌شود. ضايعات بهداشتي و مسموميتهاي ناشي از مصرف مواد شيميايي قليايي از قبيل بيكربنات سديم و بي‌كربنات آمونيوم و پيرو فسفاتهاي قليايي كه در فرمول بكينگ پودر بكار مي‌روند در دراز مدت زياد است. املاح قليايي باقي مانده در نان، باعث جذب و خنثي نمودن اسيد كلريدريك شيره معده، كاهش اسيديته و بهم خوردن تعادل الكتروليت لوله گوارش مي‌شود و عمل هضم و جذب ريز مغذيها و مواد غذايي مورد نياز سلولهاي بدن را با وقفه مواجه مي‌سازند [4]. يكي از اهدافي كه در برنامه واردات گندم از خارج از كشور همواره مدنظر و توجه بوده، علاوه بر تأمين نياز مصرف، اصلاح كيفيت قسمتي از گندمهاي توليد داخل در كشور بوده است. بالاترين حجم خريد از كشورهاي استراليا، كانادا، آرژانتين و بازار مشترك اروپا بوده است. ارزيابي اجمالي كيفيت گندمهاي وارداتي و مقايسه آن با كيفيت گندمهاي داخل نشان مي‌دهد كه به جهت تقويت كيفي حدود 70 درصد از گندمهاي ايران كه داراي كيفيت متوسط تا ضعيف هستند، شايسته است كه در انتخاب انواع گندمهاي خريداري شده توجه كافي مبذول داشته و تمهيدات اساسي تري جهت بازرسي و كنترل كيفيت محصولات وارداتي اعمال شود [5]. نتايج بررسي خواص كيفي گندمهاي خريداري شده از خارج نشان مي‌دهد كه اولاً پايين بودن درصد پروتئين گندمهاي وارداتي سبب كاهش مرغوبيت آرد و نان و افزايش ضايعات نانهاي توليدي مي‌شود، و ثانيا به علت ريز و چروكيده بودن داراي آندوسپرم كم و بازدهي كمتر به ميزان حدود 10 الي 15 درصد نسبت به انواع گندمهاي داخلي مي‌باشند [6]. در حال حاضر تعداد كارخانه‌هاي آرد كشور به حدود 220 واحد بالغ مي‌گردد كه با ظرفيت سالانه حدود 5/7 ميليون تن گندم، بخش عمده آرد مورد نياز كشور را توليد مي‌نمايند. آسيابهاي ساده‌تري از نوع سنگي و چكشي وجود دارند كه اكثراً ظرفيت آنها كم بوده و به تعداد زياد در نقاط مختلف كشور مشغول بكار مي‌باشند، تعداد اين واحدها به حدود 1400 واحد تخمين زده مي‌شود كه جمع ظرفيت آنها ساليانه به حدود 2 ميليون تن گندم بالغ مي‌گردد‌ [7]. اهميت نان در كشور ما تا به آنجاست كه بطور متوسط 2/46 درصد از كل انرژي مصرفي روازنه يك نفر شهري و 3/59 درصد از كل انرژي مصرفي روزانه يك نفر روستايي را نان تشكيل مي‌دهد. وابستگي تغذيه‌‌اي به نان با كم شدن درآمد خانوار، نسبت كاملاً مستقيم دارد. بر اساس محاسبات انجام شده، در سال 1368 يك نفر در كم درآمدترين خانوار روستايي 81 درصد و در كم درآمد ترين خانوار شهري 73 درصد از انرژي مصرفي روزانه خود را از نان تأمين كرده است. به ديگر سخني، هر چه خانوار فقير تر و كم درآمدتر مي‌شود، مقدار مصرف نان آن بيشتر مي‌شود [8]. مشكلات مربوط به نحوه پرداخت سوبسيد، الگوي مصرف، عامليت دولت، پائين بودن قيمت نان، زيانبخش بودن توليد نان، وجود متجاوز از سي و پنجهزار واحد كوچك نانوايي سدهاي بزرگي هستند كه جلوي راه حل مسأله نان قرار دارند. مهمترين ماده اوليه نان چه از نظر ميزان آن و چه از نظر اثراتي كه روي كيفيت نان و همچنين ضايعات نان دارد، آرد مي‌باشد. علاوه بر آرد، مواد كمكي و افزودني در داخل كشور به اندازه كافي نمي‌باشد و براي مواد بهبود دهنده و نگهدارنده نيز توليد داخلي نداريم [9]. قسمت اعظم ضايعات نان كه ميزان آن حدود 30% برآورده شده است، عملاً در مرحله مصرف ايجاد مي‌شود. بعضي‌ها تصور مي‌نمايند كه ضايعات نان را به دليل اينكه به مصرف خوراك دام مي‌رسد نبايستي ضايعات تلقي نمود. ولي استفاده از ضايعات نان بويژه در درازمدت در دام اختلالات تغذيه‌اي ايجاد نموده و به علاوه به دليل آلودگي قارچي مصرف آن با خطرات حتمي براي دام و انسان توأم مي‌باشد. ضمن آنكه اين واقعيت نيز بايستي مورد توجه قرار گيرد كه تنها درصدي از ضايعات نان جمع‌‌آوري شده و بقيه در زباله‌دانها ريخته مي‌شود [10]. اگر چه ضايعات نان ممكن است در ظاهر به مصرف دام و طيور برسد، اما اين عمل به دليل ايجاد انواع بيماري، دام و طيور، عواقبي وخيمتر از دور ريختن آن دارد. خواست مصرف كنندگان همواره ارزاني نان، كيفيت خوب و مرغوبيت آن است كه هيچگاه عامل دوم در نظر گرفته نشده است و دولت همواره مسأله نان ارزان را در برنامه كار خود قرار داده است [11]. صندوق حمايت مصرف كنندگان در مرداد ماه 1353 تأسيس و تفريق بودجه سوبسيدي بصورت علني در قالب هزينه‌هاي دولتي تصويب شد. تا پايان سال 1372 پرداخت سوبسيدها بر مبناي ارز دولتي (70 ريال) محاسبه و پراخت شده است و تأثير تفاوت نرخ ارز در افزايش ميزان سوبسيد نشان داده نشده است. ميزان سوبسيد پرداختي به گندم در سال 1356 معادل 11062 ميليون ريال بوده كه تا سال 1377 به 4942000 ميليون ريال بالغ شده و مقدار مصرف نان هر خانوار شهري معادل 2/8 درصد افزايش داشته است. بيش از 92 درصد ميزان سوبسيد پرداختي نان به جامعه شهري تعلق گرفته است. پرداخت سوبسيد نان با هدف توزيع مجدد درآمد متناقص بوده است. پرداخت سوبسيد نان موجب افزايش سرانه مصرفي گندم و ضايعات نان گرديده است. پرداخت سوبسيد نان موجب كاهش اهميت سنجي نان در سبد هزينه خانوار شهري شده است. پرداخت سوبسيد نان موجب گرديده كه الگوي مصرف مواد غذايي جامعه به  سمت مصرف بيشتر نان گرايش پيدا نمايد [12].

  پيشنهادات

براي نيل به مناسبترين الگوي نان، لزوم تعيين كيفيت و ارزيابي موارد زير پيشنهاد مي‌گردد:

فرآيند نان: درجه استخراج آرد، تخمير (زمان و نوع)، پخت (درجه حرارت و زمان)، زمان قابليت نگهداري نان (در نانواييها و منازل)، ارزش تغذيه‌اي: ميزان پروتئين، تعيين كيفيت پروتئين، ويتامينها و املاح، قابليت دسترسي آنها بويژه عناصر آهن، روي، كلسيم، ميزان و نوع فيبر، ميزان اسيد فيتيك و تأثير فرآيند برآن، مطلوبيت، ميزان پذيرش، شكل و حجم، پوكي و تخلخل، شرايط ارگانولتپيك
آن، ميزان ضايعات نان، موارد بهداشتي: آلودگي ميكروبي و شيميايي نان در طول فرآيند، سهولت توليد و دسترسي به آن ، هزينه و قيمت عرضه آن [13]. 

براي حل مشكل آرد اولين كاري كه بايستي انجام شود، شامل بررسي كامل در مورد آرد مناسب براي محصولات مختلف و كيفيت و ويژگي آنها مي‌باشد. حدود و مشخصات كلي آرد براي انواع نانهاي حجيم، انواع بيسكويت و كراكر و شيريني، انواع ماكاروني، اسپاگتي و … مشخص مي‌باشد ولي در مورد نانهاي سنتي ايران از قبيل سنگك، تافتون، لواش و بربري لازم است مشخصات آردهاي مختلف تهيه شود. مواردي كه در اين زمينه مي‌بايستي مورد توجه قرار گيرد به شرح زير مي‌باشند: 

تعيين ميزان و كيفيت نانوائي لازم براي هر يك از آردهاي مورد مصرف انواع نان. 

تعيين درجه استخراج لازم براي هر يك از آردهاي مورد مصرف انواع نان. 

تعیین درجه نرمي يا اندازه ذرات لازم براي هر يك از آردهاي مورد مصرف انواع نان. 

تعیين ميزان جذب آب لازم براي هر يك از آردهاي مورد مصرف انواع نان. 

تعیين ميزان آسيب ديدگي نشاسته براي هر يك از آردهاي مورد مصرف انواع نان. 

تعیين ميزان رنگ براي هر يك از آردهاي مورد مصرف انواع نان. 

انواع مناسب گندم جهت توليد انواع آرد مورد نياز انواع نان [9]. 

برخلاف كشورهاي توسعه يافته كه سوبسيدها عمدتاً متوجه توليد كنندگان بويژه توليد كنندگان محصولات كشاورزي مي‌باشد، در كشورهاي در حال توسعه هدف از برقراري سوبسيد كمك به گروههاي كم درآمد شهري مي‌باشد. يكي از مهمترين انتقاداتي كه به نظام كنوني سوبسيد نان در ايران مي‌شود آن است كه سوبسيد به طور يكنواخت به همه گروهها صرفنظر از درآمد آنان تعلق مي‌گيرد. در صورتيكه از روش هدف بندي مستقيم در نظام سوبسيد استفاده شود، مي‌توان هزينه دولت را به ميزان قابل ملاحظه‌اي كاهش داد و سوبسيد را به گروههايي داد كه مستحق دريافت آن باشند [14]. پژوهشگراني كه اثرات حذف سوبسيد را با فرض ثابت بودن ديگر شرايط فعلي تهيه و توزيع آرد و نان مورد مطالعه قرار داده‌اند به اين نتيجه رسيده‌اند كه حذف سوبسيد سبب گراني              فوق العاده نان خواهد شد. اما با علم به اينكه هزينه توليد (كارگر، آب، برق، مواد سوختني و …) كه بخش عمده‌اي از قيمت تمام شده نان را شامل مي‌شود روند صعودي داشته، تثبيت قيمت آرد مصرفي نانوايان نمي‌تواند تثبيت قيمت نان را به دنبال داشته باشد. گو اينكه درچند ساله اخير، قيمت نان علي رغم ثابت بودن بهاي آرد مصرفي افزايش داشته است. براي جلوگيري از افزايش قيمت نان دو راه در پيش رو مي‌باشد: 

1- حفظ شكل فعلي تهيه و توزيع و افزايش مقدار سرانه سوبسيد، كه در كوتاه مدت كار ساز ليكن در دراز مدت غير ممكن است. 

2- روي آوردن به كنترل‌هاي ديگر نظير بهبود كيفيت ، و چنانچه با افزايش مرغوبيت نان مقدار           دور ريز كم شود طبعاً از هزينه‌ نان مصرفي كاسته خواهد شد. 

امروزه در غالب كشورهاي دنيا براي بهبود كيفيت نان و افزايش زمان ماندگاري آن، از مواد افزودني بسيار متنوعي كمك مي‌گيرند دلايلي كه بخاطر آن اين مواد افزودني در فرمول بكار برده مي‌شوند عبارتند از: حفظ كيفيت محصولات، افزايش جذابيت محصولات، حفظ تازگي محصولات، اصلاح تفاوت كيفيت مواد خام مصرفي (آرد و …)، تسهيل در مكانيزاسيون توليد محصولات. از بين مواد افزودني مختلفي كه به نان براي رسيدن به اهداف فوق اضافه مي‌شوند مي‌توان از امولسيفايرها نام برد. دسته‌اي خاص از امولسيفابرها سورفكتنتها (Surfactant) هستند كه امروزه بطور بسيار گسترده‌اي در كشورهاي مختلف به نان افزوده مي‌شوند مهمترين خواصي كه از افزودن اين مواد به نان انتظار مي‌رود عبارتند از: بهبود حمل و نقل خمير و تقويت استقامت آن، بالا بردن درصد جذب آب خمير، بهبود پاسخ خمير به زمان استراحت، شوك و عمل تخمير، بهبود كيفيت، بافت و مغز نان شامل: رنگ روشنتر و بافت اسفنجي بهتر و يكنواختر، بالا بردن خاصيت ورقه پذيري نان، بهبود كيفيت پوسته نان، امولسيفيه كردن چربي ها در نان و در نتيجه كاسته شدن از مقدار روغن مصرفي، قرينه شدن و يكنواختي محصولات، بالا بردن عمل توليد گاز در زمان تخمير و در نتيجه كاسته شدن از مقدار مخمر مصرفی، سريعتر شدن زمان تخمير و بالا بردن حجم نان توليدي، افزايش زمان ماندگاري نان [15]. با توجه به مشكلات و مسائل مطروحه فوق ارتقاء مهارتهاي حرفه‌اي شاغلين در اين بخش كه در حدود پنجاه و چهار هزار واحد نانوائي و به تعداد حدود دويست و هفتاد هزار نفر را شامل مي‌شود، ضروري مي‌باشد كه اين آموزشهاي فني و حرفه‌اي و بهداشتي مي‌تواند در كاهش ضايعات توليد، ارتقاء كيفيت محصول توليدي و بهبود شرايط بهداشتي كار بسيار مؤثر باشد كه در نهايت ارتقاء سلامت جامعه را بدنبال خواهد داشت. هدف دادن آموزشهاي لازم در مورد مسائل تكنولوژي توليد و رعايت نكات بهداشتي به كارگران شاغل در اين بخش است كه متأسفانه شاغلين اين بخش را اغلب افراد بدون تجربه و كم سواد تشكيل مي‌دهند. براي اجراي چنين دوره‌هايي احتياج به مواد و وسائل ذيل خواهد بود.

1- تهيه جزوات آموزشي و فراهم كردن ابزارو تجهيزات مورد لزوم براي آموزشهاي كارگاهي 

2- اجراي آزمايشي جزوات تهيه شده براي پيدا كردن نواقص كار و انجام اصلاحات لازم 

3- تربيت افرادي كه بتوانند بعنوان مربي در مراكز مختلف دوره‌ها را اجرا نمايند. 

4- اجراي دوره‌هاي آموزشي و صدور مدارك كارورزي مختلف بعنوان مثال استاد كار درجه يك و دو و سه و غيره به آموزش ديدگان 

  نتيجه گيري 

با توجه به اينكه نان پرمصرفترين ماده غذائي در كشور ما مي‌باشد و هر فرد بطور متوسط روزانه حدود 300 گرم نان را به مصرف مي‌رساند لزوم توجه به اين ماده با ارزش غذايي بر همگان روشن و امري اجتناب ناپذير است و با در نظر گرفتن مثل معروف «عقل سالم در بدن سالم» و توجه به سلامت افراد جامعه و شعار پيش گيري بهتر از درمان است مي‌توان زيانهاي اقتصادي را كه از بابت مصرف نان غير مطلوب متوجه كشور مي‌شود را كه رقمي بسيار بالا است، تصور نمود. وجود صف‌هاي طويل و نانهاي با كيفيت پائين در نانوائي‌ها، علي رغم پرداخت سوبسيد و كنترل اداري گوناگون، نشانه وجود بيماري در سيستم تهيه و توزيع نان مي‌باشد. دولت همه ساله براي تثبيت قيمت نان مبالغ كلاني سوبسيد مي‌پردازد و پائين بودن نسبي قيمت نان باعث جانشيني آن بجاي ساير مواد خوراكي در جيره غذايي و حتي در بعضي مناطق باعث جايگزيني آن در جيره غذايي دامها بجاي علوفه شده است و از طرف ديگر دور ريز نان خصوصاً در سالهاي اخير بدليل كاهش مرغوبيت آن فوق العاده افزايش يافته است و همراه با مقدار ناني كه هر خانوار دور مي‌ريزد مقداري از سوبسيد پرداختي دولت نيز دور ريخته مي‌شود و چنانچه با افزايش مرغوبيت نان مقدار دور ريز كم مي‌شود، طبعاً از هزينه‌ نان مصرفي كاسته خواهد شد. تهيه و توليد نانهاي سنتي بصورت فعلي با توجه به مسائل بهداشتي، نارسائي‌هاي تغذيه‌اي، مشكلات اقتصادي و مسائل تكنولوژيكي، نمي‌تواند بهمين صورت ادامه يابد و چنانچه قرار باشد اين وضع ادامه يابد دولت ناگزير خواهد شد بصورت فرآينده‌اي ميزان سوبسيد و ساير امكانات را به اين بخش اختصاص دهد. بنابراين بايد با بكارگيري روشهاي نوين، تكنولوژي توليد و مصرف نان را تغيير داده و از صورت فعلي خارج و روند كاملتري را جايگزين نمود. 

منابع و مراجع 

1- کیمیاگر، م. (1374) نان مسايل تکنيکي، تغذيه اي، بهداشتي، اقتصادي و اجتماعي. مجموعه مقالات اجلاس تخصصي، انستيتو تحقيقات تغذيه اي و صنايع غذايي کشور، ص الف پيشگفتار. 

2- غفارپور، م. (1374) سهم نان در تامين نيازمنديهاي تغذيه اي مردم، مجموعه مقالات اجلاس تخصصي، انستيتو تحقيقات تغذيه اي و صنايع غذايي کشور، ص20. 

3- مير فخرائي، ف.، غفارپور، م.، ميرباقري، ا.، نقيبي، ع.، سيدان، ن. و دربندي، م. (1370) گزارش طرح تحقيقاتي بررسي ميزان و علل ضايعات نان درخانواده ها و دکاکين نانوايي شهر تهران، انستيتو تحقيقات تغذيه اي و صنايع غذايي کشور، ص 35. 

4- کشاورز، س. ع. وامين، ق. (1374) آلودگي شيميايي نان، مجموعه مقالات اجلاس تخصصي، انستيتو تحقيقات تغذيه اي و صنايع غذايي کشور، ص 54. 

5- مرادي، م. ب. (1374) بررسي ضايعات گندم از مرحله برداشت تا مصرف و طرق جلوگيري از آن، مجموعه مقالات اجلاس تخصصي، انستيتو تحقيقات تغذيه اي و صنايع غذايي کشور،    ص 120. 

6- ايرانی، پ. (1374) بررسي ضايعات گندم از مرحله برداشت تا مصرف و طرق جلوگيري از آن، مجموعه مقالات اجلاس تخصصي، انستيتو تحقيقات تغذيه اي و صنايع غذايي کشور،    ص 128. 

7- سميعي، م. (1374)  بررسي وضعيت صنعت آرد کشور، مشکلات و ارائه راه حلها مجموعه مقالات اجلاس تخصصي، انستيتو تحقيقات تغذيه اي و صنايع غذايي کشور، ص 136. 

8- امير احمدي، ب. (1374) بررسي مصرف نان در نقاط شهري و روستايي کشور و سهم نان در تأمين انرژي حياتي و هزينه هاي خانوار، مجموعه مقالات اجلاس تخصصي، انستيتو تحقيقات تغذيه اي و صنايع غذايي کشور، ص 166. 

9- احمدي ندوشن، م. (1374)  بررسي وضعيت آرد توليدي کشور و طرق بهبود کيفيت آردهاي مورد نياز، مجموعه مقالات اجلاس تخصصي، انستيتو تحقيقات تغذيه اي و صنايع غذايي کشور، ص 150. 

10-     مجرد، م. ح. (1374) بررسي علل ضايعات نان کشور و طرق جلوگيري از آن، مجموعه مقالات اجلاس تخصصي، انستيتو تحقيقات تغذيه اي و صنايع غذايي کشور، ص 196. 

11-     ايزد يار، ج. (1374) سياست تنظيم بازار گندم در وضعيت مطلوب. مجموعه مقالات اجلاس تخصصي، انستيتو تحقيقات تغذيه اي و صنايع غذايي کشور، ص 252. 

12-     مقيمي، ب. (1374) بررسي روند پرداخت سوبسيد نان و اثرات آن، مجموعه مقالات اجلاس تخصصي، انستيتو تحقيقات تغذيه اي و صنايع غذايي کشور، ص 272. 

13-     امين پور، آ. (1374) ارزش تغذيه اي نان و مناسبترين الگوي آن در تامين نيازمنديهاي مردم، مجموعه مقالات اجلاس تخصصي، انستيتو تحقيقات تغذيه اي و صنايع غذايي کشور، ص 28. 

14-     نجفي، ب. (1374) راههاي اصلاح نظام کنوني سوبسيد نان، مجموعه مقالات اجلاس تخصصي، انستيتو تحقيقات تغذيه اي و صنايع غذايي کشور، ص 292. 

15-     عزيزي، م. ح. (1381) بررسي تاثير مواد افزودني در بهبود  کيفيت آرد و نان، مجموعه خلاصه مقالات اولين همايش نان و ماشين آلات توليد نان، سازمان غله کشور، ص7.

مقدمه

بدون شک بهبود عملکرد مصرف کننده‌هاي انرژي با هدف استفاده بهينه از منابع انرژي از جمله سر فصلهاي مهم در تحقيقات محسوب مي‌گردد. پس از بحران انرژي در سال 1973 فعاليتهاي پژوهشي دامنه داري در زمينه کاهش مصرف انرژي در شاخه‌هاي مختلف مصرف کننده شروع گرديد. به گونه‌اي که بحران انرژي در سال مذکور نقطه عطفي در روند بهينه سازي مصرف انرژي در تمامي زمينه‌هاي مرتبط با انرژي به شمار مي‌رود.

صنعت لوازم خانگي نيز از اين امر مستثني نبوده و طي سه دهه اخير تحولات قابل توجهي را در مصرف برق شاهد بوده است. لوازم خانگي به دليل گستردگي موارد مصرف آن سهم قابل توجهي از مصرف برق بخش خانگي را شامل مي‌گردد. به گونه‌اي که مصرف سرانه برق و بهره‌مندي خانوار از لوازم خانگي به عنوان شاخصهايي براي تعين سطح رفاه عمومي در کشورهاي مختلف مطرح گرديده است. در ميان لوازم خانگي ، يخچال - فريزرهاي خانگي ، کولرهاي آبي ، کولرهاي گازي و ماشينهاي لباسشويي از جمله پرمصرفترين لوازم به شمار مي‌روند.

تجارب ديگر کشورها مؤيد آن است که پتانسيل کاهش مصرف انرژي در محصولات مذکور به ميزان قابل توجهي وجود دارد. در اين راستا تحقيقات وسيعي در زمينه بهينه سازي مصرف برق در لوازم خانگي مذکور در بخش انرژي مرکز تحقيقات نيرو انجام پذيرفته و امکان کاهش مصرف برق در محصولات توليد داخل مورد بررسي همه جانبه قرار گرفته است.

در بررسيهاي به عمل آمده علاوه بر ارزيابي وضع موجود صنايع لوازم خانگي داخلي ، به محدوديتها و امکانات موجود به منظور اجراي طرحهاي بهينه سازي پرداخته شده و امکان انجام اصلاحات پيشنهادي در قالب ارزيابيهاي فني و اقتصادي طرحهاي مذکور ارائه گرديده است. علاوه بر اين با توجه به اينکه لزوم صرفه جويي انرژي در تمامي وسايل و تجهيزات انرژي در کشور بصورت قانون در آمده و آئين نامه‌هاي اجرايي آن نيز به تصويب رسيده است، بنابراين نتايج بدست آمده در طرحهاي بهينه سازي مي‌تواند در تعيين خط مشي و اجراي برنامه‌هاي اجرايي به منظور دستيابي به اهداف از پيش تعيين شده کمک شاياني نمايد.

طرحهاي بهينه سازي در لوازم خانگي پر مصرف

طرحهاي بهينه سازي مصرف برق در يخچال - فريزرهاي خانگي

امروزه ، يخچال فريزرهاي خانگي از جمله ضروري‌ترين نيازهاي اوليه هر خانواده به شمار مي‌روند. با توجه به درصد خانواده‌هاي بهره‌مند از اين وسيله خانگي و در مقايسه با ساير لوازم خانگي؛ در رديف اولين و مهمترين وسيله خانگي در کشور قرار داده شده‌اند. اگر هر يخچال بطور متوسط 500 کيلووات ساعت در سال برق مصرف نمايد، توان مصرفي ناشي از يخچال فريزرها معادل 1085 مگاوات بدست مي‌آيد که با توجه به هزينه‌هاي توليد ، انتقال و توزيع برق ، اهميت بهينه سازي مصرف برق اين وسيله پر مصرف بيش از پيش روشن مي‌گردد.

براي تعيين پتانسيلهاي صرفه جويي در اين وسيله خانگي تحقيقات نظري و تجربي بر روي تعدادي از يخچال - فريزرهاي توليد داخل انجام و عوامل مؤثر بر مصرف انرژي يخچالهاي مورد بررسي تعيين گرديد. در يک بررسي اجمالي روشن شد که افزايش ضخامت عايق مورد استفاده در کابينت ، استفاده از کمپرسورهاي پر بازده ، افزايش سحط حرارتي کندانسور و اپراتور و بهبود واشر دور درب از جمله مهمترين عوامل مؤثر بر کاهش مصرف برق يخچال فريزرهاي خانگي مي باشد.

در يک بررسي اجمالي مشخص گرديد پتانسيل کاهش مصرف برق در يخچالهاي توليد داخل حدود هفتاد درصد مي‌باشد، سير تحول بهبود يخچال فريزرهاي خانگي در کشورهاي صنعتي اين روند را تأييد مي‌کند. به عنوان مثال مصرف برق يخچال فريزرهاي مدل 1995 نسبت به مدل 1973 در کشور آمريکا حدود 62 درصد کاهش يافته است. با توجه به اين نکته که تکنولوژي توليد يخچال فريزرهاي خانگي در ايران عموما به دهه هفتاد ميلادي باز مي‌گردد، بنابراين وجود چنين پتانسيلي در کاهش مصرف برق دور از انتظار نمي‌باشد. اگر يخچالهاي مورد استفاده در کشور با يخچالهاي سربازده جايگزين شوند، توان مورد نياز براي تأمين برق ناشي از مصرف يخچال فريزرهاي خانگي از 1085 مگاوات به 325 مگاوات کاهش خواهد يافت.

طرحهاي بهينه سازي مصرف برق در کولرهاي گازي

تنوع مناطق آب و هوايي باعث بکارگيري سيستمهاي برودتي متنوعي در کشور شده است. بکارگيري سيستمهاي مختلف سرمايشي بر اساس محدوديتها و مزيتهاي نسبي سيستمهاي مذکور صورت مي‌گيرد. استفاده از کولرهاي گازي در فصل گرما در نواحي شمالي و جنوبي کشور که در مجاورت ساحل قرار دارند بسيار رايج است. از آنجا که کولرهاي گازي از جمله پرمصرف ترين لوازم انرژي بر، در ميان لوازم خانگي به شمار مي آيند، سهم مصرف برق ناشي از بکارگيري آنها چشمگير است. مصرف برق آنها بويژه در فصل تابستان نقش قابل توجهي در ايجاد پيک فصلي در شبکه دارد.

بنابراين استفاده از کولرهاي گازي پربازده با هدف استفاده بهينه از انرژي الکتريکي که به کاهش هزينه‌هاي سرمايه گذاري در تأمين برق مورد نياز کمک شاياني مي‌نمايد. شواهد و قرائن نشان مي‌دهد که پتانسيل قابل توجهي براي صرفه جويي مصرف برق در کولرهاي گازي وجود دارد. مطابق بررسي انجام شده در انجمن توليد کنندگان لوازم خانگي آمريکا براي يک نمونه از توليدات آن کشور مصرف برق از 1282 کيلووات ساعت در سال 1972 به 843 کيلووات ساعت در سال 1994 تقليل يافته است.

در اين پژوهش به منظور تعيين پتانسيلهاي صرفه جويي در مصرف برق کولرهاي گازي ابتدا يک نرم افزار رايانه‌اي به منظور نمونه سازي عملکرد آن تهيه و صحت عملکرد آن با نتايج تجربي مقايسه گرديد. پس از اطمينان از صحت محاسبات انجام شده توسط نرم افزار مذکور يک نمونه کولر گازي توليد داخل کشور مورد ساخت قرار گرفت و راهکارهاي دستيابي به شرايط بهينه معين گرديد. در اين بررسي ، طرح اصلاحي در هشت مرحله تغييرات طراحي لازم به منظور دستيابي به يک محصول پر بازده را معين مي‌نمايد.

نتايج بدست آمده از نمونه‌هاي عددي نشان مي‌دهد که با انجام اين تغييرات ميزان مصرف انرژي کولر گازي مذکور به ميزان 56.2 درصد قابل کاهش است. از جمله مهمترين عوامل مؤثر در مصرف انرژي کولرهاي گازي مي‌توان به استفاده از کمپرسورهاي پربازده اشاره کرد. روند بهبود مصرف انرژي محصولات توليدي در کشور آمريکا طي سالهاي 1972 تا 1994 وجود پتانسيلهاي پيش گفته تأييد مي‌کند.

بهينه سازي مصرف برق در کولرهاي آبي

کولرهاي آبي به دليل قيمت ارزان ، سادگي استفاده و مصرف برق کمتر ، نسبت به اين سيستمهاي سرمايش از مزيت نبي برخوردار است. علاوه بر موارد پيش گفته انطباق اين وسيله خانگي را در رديف مهمترين مصرف کنندگان بخش خانگي را قرار داده است. بنابراين ملاحظه مي‌شود که اين وسيله خانگي در ايجاد پيک شبکه در فصل تابستان نقش مؤثري ايفا مي‌نمايد و بهينه سازي اين وسيله خانگي پر مصرف از اهميت ويژه‌اي برخوردار است.

به منظور بررسي راهکارهاي بهبود مصرف برق کولرهاي آبي مطالعاتي جامعي در اين زمينه انجام پذيرفت و موضوع بهينه سازي مصرف برق در کولرهاي آبي با توجه به محدوديتهاي موجود به تفصيل مورد بررسي قرار گرفت. در اين بررسي عملکرد کولر آبي ، مورد نمونه سازي نظري و تجربي قرار گرفت و رفتار آن به همراه طرحهاي بهينه سازي مورد بررسي فني و اقتصادي قرار گرفت. در بررسي نظري عملکرد کولرهاي آبي به کمک يک برنامه رايانه‌اي شبيه سازي گرديد. معادلات حاکم در اين شبيه سازي به يک معادله ديفرانسيل غير خطي منتهي و معادله مذکور به کمک روشهاي عددي حل گرديد و رفتار کولر بصورت نظري مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت.

راهکارهاي بدست آمده از بررسي نظري نشان داد که الحاق يک روش کنترل که ترکيبهاي مختلف عملکرد کولر آبي (دور تند ، دورکند با پمپ و بدون پمپ) را متناسب با نيروهاي سرمايشي ايجاد کند، مي‌تواند به ميزان قابل توجهي مصرف برق کولرهاي آبي را کاهش داده و همچنين شرايط محيطي مطلوبتري را ايجاد نمايد. طراحي دستگاه کنترل بصورت 8 راهکار مطرح و هر يک از راهکارها از لحاظ فني و اقتصادي مورد ارزيابي قرار گرفت و بهترين راهکار حاصل از بررسي نظري انتخاب و روش کنترلي مبتني بر بهترين انتخاب ، طراحي ساخته شد. دستگاه ساخته شده بر مصرف برق کولرهاي مجهز به دستگاه کنترل نسبت به کولرهاي بدون کنترل بيش از 55 درصد کاهش يافته بود.

ارزيابي پتانسيلي صرفه جويي برق در ماشينهاي لباسشويي

اگر تعداد ماشينهاي لباسشويي مورد استفاده معادل 2 ميليون دستگاه در نظر گرفته شود با توجه به اينکه در هر دور شستشو ، هر ماشين لباسشويي بطور متوسط 3 کيلوات ساعت برق مصرف مي‌کند. ميزان مصرف برق ناشي از ماشينهاي لباسشويي مقدار قابل توجهي خواهد بود. عمده‌ترين بخش مصرف کننده برق ماشينهاي لباسشويي به بخش توليد آب گرم و خشک کن اختصاص دارد. بنابراين مهمترين راهکار پبشنهادي در رابطه با کاهش مصرف برق ماشينهاي لباسشويي توسط آب گرم الکتريکي ماشين لباسشويي توسط آب گرم ساختمان اختصاص دارد.

انجام اين امر مستلزم استفاده از يک مجموعه مخلوط کننده آب گرم و آب سرد خودکار مي‌باشد که آب مورد نياز ماشين لباسشوي را با دماي معين آماده و وارد ماشين لباسشوي مي‌نمايد. براي نيل به اين هدف مجموعه آزمايشگاهي لوازم صرفه جوي مصرف برق در ماشينهاي لباسشويي در بخش انرژي و با همکاري بخش تکنولوژي اطلاعات مرکز تحقيقات نيرو طراحي و ساخته شد. نتايج بدست امده حاکي از آن است که در صورت استفاده از لوازم صرفه جويي انرژي در ماشينهاي لباسشوي ، مي‌توان بطور متوسط 50 درصد از برق مصرفي ماشينهاي لباسشويي کاست.

اگر چه با توجه به نرخ تعرفه برق در سال اجراي طرح (1375) انجام اصلاحات پيش گفته از ديدگاه مصرف کننده از توجيه اقتصادي برخوردار نيست اما با توجه به يارانه قابل توجه به منظور توليد ، انتقال و توزيع برق ، از ديدگاه منافع ملي استفاده از لوازم صرفه جو عوايد قابل توجهي را به دنبال خواهد داشت.

نتيجه گيري

مصرف برق لوازم خانگي طي سه دهه گذشته بهبود قابل توجهي را شاهد بوده است. در بين لوازم خانگي يخچال فريزرهاي خانگي ، کولرهاي آبي ، کولرهاي گازي و ماشينهاي لباشويي سهم قابل توجهي از مصرف برق بخش خانگي را به خود اختصاص مي‌دهند. علاوه بر اين شواهد و قرائن نشان مي‌دهد که پتانسيلهاي بهسازي مصرف برق در لوازم مذکور بيش از ساير لوازم مطرح مي‌باشد. در اين پژوهش نشان داده شد که بهينه سازي مصرف برق در لوازم خانگي پيش گفته به کمک راهکارهاي ارائه شده به ميزان قابل توجهي از مصرف برق لوازم خانگي توليد داخل کشور مي‌کاهد.

البته اين امر مستلزم بررسي فني - اقتصادي طرحهاي ارائه شده از ديدگاه توليد کنندگان و مصرف کنندگان لوازم خانگي و وزارت نيرو مي‌باشد. اگر چه به نظر مي‌رسد اعمال بعضي از طرحهاي مذکور با توجه به قيمت برق در حال حاضر از ديدگاه مصرف کننده جذابيت زيادي نداشته باشد، اما آنچه مسلم است اين است که از ديدگاه منافع ملي اعمال طرحهاي مذکور عوايد قابل توجهي را به دنبال داشته و با توجه به افزايش نرخ برق به نظر مي‌رسد در سالهاي آينده اعمال طرحهاي مذکور از ديدگاه مصرف کننده نيز از توجيه مالي برخوردار گردد. بنابراين فراهم سازي بستري مناسب براي اجراي طرحهاي مذکور اجتناب ناپذير بوده و لزوم ايجاد آن به خوبي احساس مي‌گردد.

توصيه‌هايي براي بهينه سازي مصرف انرژي در كولرهاي آبي و گازي

در حال حاضر جمعيت كشور با مرز 71 ميليون نفر نزديك شده است، بنابر آمارهاي موجود حدود 65 درصد از خانوارهاي شهري و 20 درصد از خانوارهاي روستايي از كولر استفاده مي‌كنند. هم اكنون حدود 5/8 تا 9 ميليون كولر آبي در ايران وجود دارد و هر ساله حدود 500 هزار دستگاه جديد نيز توليد مي‌شود.

سرمايش ساختمان‌ها در ايران غالبا به وسيله كولرهاي آبي و در مناطق جنوبي كه از آب و هواي گرم و مرطوب و مناطق شمالي كه از آب و هواي مرطوب برخوردارند، به وسيله كولرهاي گازي و در برخي از ساختمانهاي بزرگ اداري و مجتمع‌هاي بزرگ مسكوني با سيستم تهويه مطبوع تأمين مي‌شود. ميانگين توان الكتريكي كولرهاي آبي 550 وات و كولرهاي گازي نيز حدود 2 كيلو وات است.

هر چند كه با نوع آب و هواي خشك ايران استفاده از كولرهاي آبي در گذشته راه حل مناسبي بوده، اما به دليل اينكه طراحي كولرهاي آبي به دهه 1340 يعني حدود 44 سال پيش بر مي‌گردد و از فن‌آوري بسيار پاييني برخوردار است، از كارايي مطلوبي برخوردار نيستند. همچنين كولرهاي آبي و گازي با توجه به كاربرد زياد و وسيع آنها بخصوص در فصول گرم سال، بخش نسبتاً زيادي از مصرف كل انرژي كشور را به خود اختصاص مي‌دهند. بطوري كه اگر فرض كنيم 9 ميليون كولر آبي و گازي در كشور وجود دارد و بطور متوسط استفاده از اين وسايل را 4 ماه در طول سال و هر روز 8 ساعت در نظر بگيريم، هر ساله در كشور ما رقمي نزديك به 5 ميليارد كيلووات ساعت فقط صرف انرژي مصرفي كولرهاي آبي و گازي مي‌شود كه معادل 10 ميليون بشكه نفت خام و به عبارتي در حدود 170 ميليارد تومان خواهد شد.

( هر بشكه نفت خام 21 دلار و هر دلار 800 تومان محاسبه شده است)

با اين حال رعايت راهكارهاي عملي و ساده‌اي كه ذيلاً به آنها اشاره شده است، ضمن اينكه هزينه و وقت كمي را مي‌طلبد، منجر به افزايش كارايي كولرها شده و در نهايت مصرف انرژي الكتريكي را نيز كاهش مي‌دهد.

ـ ظرفيت برودتي كولرها بايد متناسب با فضاي مورداستفاده و شرايط آب و هوايي محل ( از لحاظ دما و رطوبت) انتخاب شود. كولرهاي بزرگتر تنها منجر به مصرف بي مورد انرژي الكتريكي مي‌شود.

ـ نوع كولر را متناسب با مناطق آب و هوايي انتخاب كنيد. از كولرهاي گازي براي مناطق گرم و مرطوب و از كولر هاي آبي براي مناطق معتدل استفاده كنيد.

ـ كانال كشي كولر را از كوتاهترين مسير انجام دهيد. چنانچه كانالهاي كولر خارج از ساختمان قرار دارند، حتماً بايد به وسيله عايق كاري با پشم شيشه يا عايق‌هاي ديگر از گرم شدن كانالها و هدر رفتن سرما در اثر تابش مستقيم خورشيد بر آنها جلوگيري شود. در اين مورد حتي نصب يك سايبان ساده بر روي كولر و كانال‌ها هم مؤثر است.

ـ هر چه مسير كانال كشي كولرهاي آبي پر پيچ و خم و طولاني تر باشد، فشار هوا در مسير كانالها افت پيدا كرده و جبران آن به انرژي بيشتري نياز دارد و سرماي حاصل شده نيز كمتر مي‌شود. لذا بايد حتي الامكان كوتاه ترين مسير كانال كشي در نظر گرفته شود.

ـ حتي الامكان، هر ساله نسبت به تعويض پوشال‌هاي كولر اقدام نماييد. تميز كردن و رفع اشكالات كولر پيش از شروع به كار آن در فصل گرما، كاركرد كولر را بهبود بخشيده، مصرف انرژي آن را كاهش مي‌دهد و از هدر رفتن سرما نيز جلوگيري مي‌كند.

ـ استفاده بي‌مورد و يا همزمان از وسايل خانگي گرما زا مانندك اجاق، سماور، لامپ‌هاي متعدد و . . . باعث افزايش گرماي محل كار و سكونت مي‌شود و نياز به استفاده از كولر را افزايش مي‌دهد.

ـ چنانچه امكان‌پذير باشد بايد از سيستم سرمايش موضعي استفاده گردد. به اين معني كه تنها به اتاق‌هايي كه مورد استفاده قرار مي‌گيرد، هواي سرد را منتقل كنيم. به اين منظور مي‌توان دريچه‌هاي ورودي هوا به ساير اتاق‌ها را مسدود كرد. سرمايش موضعي در مورد فضاي بزرگتر به ويژه سالن‌هاي كار مانند سالن مونتاژ به معني سرمايش محدوده كار كارگر مي‌باشد، به اين ترتيب نيازي به سرمايش كل فضا نخواهد بود.

ـ در حد امكان از روش‌ نگه داشتن مداوم كولر در طول روز پرهيز كنيد و به ويژه تا حد امكان سعي كنيد از دور آهسته كولر استفاده كنيد تا فشار كمتري متحمل دستگاه شود.

ـ كولرهاي گازي از جمله پر مصرف ترين وسايل خانگي هستند. بنابراين در صورتي كه ضرورتي به استفاده از اين نوع كولرها وجود ندارد، در استفاده از آنها خودداري كنيد. در صورت ضرورت استفاده از اين نوع كولرها كه هزينه‌ سنگيني را نيز در بر دارند، بايد سعي شود تا از استفاده در ساعات پيك مصرف برق ( از نيم ساعت قبل از اذان مغرب تا 5/2 ساعت بعداز آن ) كه مصرف انرژي الكتريكي در شبكه برق كشور به حداكثر مي‌رسد، خودداري كرد.

ـ هنگام خريد دستگاهي را انتخاب كنيد كه داراي علامت استاندارد و بر چسب انرژي باشد و با توجه به بر چسب انرژي داراي بالاترين درجه كارايي و بازدهي باشد.

كولرهاي گازي معمولاً داراي درجه تنظيم دما ( تر موستات ) هستند. تنظيم دما بر روي دماي مناسب كه در فصل‌هاي گرم سال بين 18 تا 22 درجه سانتيگراد است، باعث مي‌شود تا هنگام رسيدن دماي اتاق به درجه دماي تنظيم شده ، كولر به طور خودكار خاموش شود و بنابراين انرژي كمتري مصرف كند. در مورد كولرهاي آبي نيز نصب يك ترموستات ساده در اتاق‌ها مي‌تواند مقدار زيادي از مصرف انرژي را كاهش دهد.

ـ براي جلوگيري از خروج سرما، اطراف پنجره‌ها و درها را با نوارهاي درزگيري عايق بندي كنيد.

ـ بهترين درجه حرارت منزل در تابستان بين 18 تا 22 درجه سانتيگراد است. از سرد كردن بيش از حد محل سكونت خود داري كنيد.

ـ در شهرهاي جنوبي كشور كه داراي آب و هواي بسيار گرم و مرطوبي در تابستان‌ها هستند و عموما از كولرهاي گازي براي خنك كردن محيط استفاده مي‌شود. كاشتن يك اصله درخت در نزديك كولر گازي حدود 10 تا 15 درصد كاهش مصرف انرژي را به همراه خواهد داشت. به دليل اين كه سايه درخت اولا خود مانعي در برابر تابش نور مستقيم خورشيد مي‌باشد و ثانياً هواي تازه‌اي كه توسط درخت ايجاد مي‌شود باعث مي‌گردد تا در واقع هواي پشت كولر گازي تهويه شود.

ـ نصب كندانسورهاي كولر گازي در سايه باعث جلوگيري از اتلاف ميزان قابل توجهي از انرژي مصرفي خواهد شد.

ـ درصورت امكان كولرگازي خود را در مسير باد نصب كنيد، زيرا اين كار به علت كاهش فشاربركولر باعث افزايش بازدهي آن وكاهش مصرف انرژي مي‌شود .

بر چسب انرژي در كولر آبي و گازي :

يكي از موارد مهمي كه در سالهاي اخير از طرف دولت و مسئولين مورد تاييد قرار گرفته است، مشخص كردن ملاك‌هايي براي مصرف انرژي كليه وسايل انرژي بر خانگي است كه كارخانه‌هاي سازنده وسايل خانگي ملزم به رعايت آن هستند.

حاصل اين كار به منظور رعايت استانداردهاي تعيين شده، تهيه و تدوين بر چسب انرژي و يا بر چسب كارايي انرژي است.

بر چسب انرژي داراي قسمت‌هاي مختلفي مي‌باشد و هر قسمت نشان دهنده اطلاعاتي در خصوص دستگاه مربوط است.

۸ توصیه برای استفاده بهینه از یك وسیله داغ مفید

هنگام اتوكردن، درزهای لباس‌هاو زیر یقه‌ها را نیز به‌خوبی درنظر داشته باشید و از اتو محروم نگذاریدشان! در هنگام اتوكردن، جنس پارچه لباس نیز بسیار مهم است. معمولا بر روی لباس‌ها و پارچه‌ها، علائمی وجود دارد كه نشان می‌دهد، در چه حرارتی باید اتو شوند.       

مقدار مقاومت الكتریكی به توان دو ضربدر جریان برق، مقدار انرژی حرارتی را كه اتو تولید می‌كند، به ما نشان می‌دهد. این رابطه ساده نشان می‌دهد هرچقدر جریان برق و مقاومت حرارتی اتو بیشتر باشد، انرژی حرارتی بیشتری ایجاد می‌شود.

احتمالا شنیده‌اید كه <اتو وات زیادی> دارد. این یعنی مقاومت حرارتی اتو خیلی بالاست، در نتیجه مقدار زیادی انرژی الكتریكی در آن به گرما تبدیل می‌شود. (قابل توجه آنكه مبلغ قبض برق‌ شما برحسب همین مقدار<وات>‌های ناقابل مصرفی وسایل شما روی هم انباشته می‌شود)! روشن‌كردن اتو، اثری همچون روشن‌كردن حدود ۰۱ تا ۵۱ لامپ ۰۰۱ وات را دارد. (و این یعنی یك جشن حسابی)! استفاده از اتو هم مثل هرچیز دیگری، قواعد و آیین هایی دارد كه با رعایت آنها ضمن اینكه استفاده بهتری ازآن می‌كنید، از خطرات آن ‌در امان خواهید بود.

۱) سعی كنید به‌طور هم‌زمان با اتو از وسایل پرمصرف دیگر مثل ماشین لباس‌شویی استفاده نكنید.

۲) بی‌خودی روشن‌كردن اتو و زیاد روشن ماندن آن برق زیادی مصرف می‌كند و شما پول آن را هدر خواهید داد. اتو وسیله‌ای برای ایجاد گرمای زیاد به همراه فشار مناسب بر روی لباس است! این ویژگی باعث می شود تقریبا تمام اتوها یك صفحه فلزی سنگین و بسیار داغ داشته باشند (از فلزهایی استفاده می‌شود كه گرما را بیشتر در خود نگه می‌دارند و اصطلاحا ظرفیت گرمایی بالایی دارند) پس صفحه داغ اتو مدتی پس از خاموش‌كردن دستگاه نیز، همچنان داغ می‌ماند.

۳) اتو را از دسترس كودكان دور نگاه دارید ( با استفاده از كلمه جیزه)!

۴) سطح فلزی اتو را تمیز نگاه دارید. یك صفحه فلزی تمیز و مناسب، مهم‌ترین قسمت یك اتوی خوب است!

۵) اتو یك وسیله الكتریكی است، یعنی با استفاده از جریان برق كار می‌كند و همان‌طور كه اشاره شد، جریان زیادی نیز از آن می‌گذرد، بنابراین تمامی احتیاط‌هایی كه باید در مواجهه با وسایل برقی درنظر گرفت، اینجا نیز وارد است!

۶) هیچگاه بر روی اتو آب نپاشید، چراكه امكان اتصال وبرق‌گرفتگی وجود دارد.

۷) مراقب باشید سیم اتو بریدگی و پارگی نداشته باشد.

۸) هنگام اتوكردن، درزهای لباس‌هاو زیر یقه‌ها را نیز به‌خوبی درنظر داشته باشید و از اتو محروم نگذاریدشان! در هنگام اتوكردن، جنس پارچه لباس نیز بسیار مهم است. معمولا بر روی لباس‌ها و پارچه‌ها، علائمی وجود دارد كه نشان می‌دهد، در چه حرارتی باید اتو شوند.

می‌توانید تصور كنید لباسی كه از الیاف نایلونی ساخته شده در حرارت بالای اتو، چه بر سرش خواهد آمد! پس در هنگام استفاده از اتو، به جنس پارچه توجه كنید و از دستورالعمل خاص هر اتو استفاده كنید.

● توصیه آخر

این روزها خیلی صحبت از نانوفناوری (یا فناوری خیلی ریز) است . ادعا می‌شود با استفاده از این، می‌‌توان كارهای عجیب و غریبی كرد. یكی از این كارهای شگفت‌انگیز، تولید لباس‌هایی است كه هرگز چروك نمی‌شود. پس توصیه می‌كنم تا وقتی كه این لباس‌ها به بازار نیامده‌اند، هرچه می‌توانید ازاتوی خودتان كار بكشید!

                             روزنامه سلامت        

نقل از: http://aftab.ir

اعتدال و میانه روی در قرآن و حدیث

قرآن مجید، درباره یکی از ویژگی های ممتاز بندگان خالص خداوند بزرگ چنین می فرماید:

وَ الَّذینَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ یُسْرِفُوا وَ لَمْ یَقْتُرُوا وَ کانَ بَیْنَ ذلِکَ قَوامًا. (فرقان: 67)

آنان کسانی هستند که هر گاه انفاق کنند نه اسراف کنند و نه سخت گیری، بلکه در میان این دو، اعتدال می ورزند.

این آیه، بیانگر یکی از مهم ترین مسائل زندگی است که رعایت آن، سبب آسایش و آرامش فرد و جامعه می گردد. همچنین، بسیاری از گره ها و مشکلات اجتماعی و اقتصادی را برطرف می کند. این مسئله، اعتدال است.

اعتدال، یعنی میانه روی و حد فاصل میان افراط و تفریط که چنین کاری از نظر اسلام، در همه چیز مطلوب است. قرآن مسلمانان را به سبب پیروی از اسلام به عنوان «امت وسط» یعنی امت معتدل معرفی می کند و می فرماید: «و کذلِکَ جَعلناکُمْ اُمَّةً وَسَطاً؛ و این گونه شما را امت میانه قرار دادیم». (بقره:14)

امیرمؤمنان علی علیه السلام آنان را که از راه اعتدال به سوی افراط و تفریط کشانده می شوند، جاهل می خواند و می فرماید: «لا تَرَی الجاهِلَ إِلّا مُفرِطا او مُفرِّطاً؛ همیشه جاهل را نمی بینی جز اینکه یا زیاده روی می کند و یا کم می آورد. انسان مسلمان در انفاق چنان که در آیه یاد شده بدان اشاره شده است و همچنین در مصرف، نه اسراف می کند و نه سخت گیری، بلکه میانه این دو را برمی گزیند. این اصل که در آموزه های دینی بر آن تأکید می شود، از سوی خرد و فطرت آدمی نیز تأیید شده است؛ زیرا سامان دهی و استواری جسم و جان آدمی و امور فردی و اجتماعی او، مرهون رعایت همین اصل است.

افزون بر آن، اهمیت رعایت میانه روی در مصرف، از آنجاست که از یک سو نیازهای انسان گوناگون است و به دلیل محدودیت ها، نمی تواند تمام آن را به بیشترین مقدار برآورده سازد. از این رو، باید نیازهای گوناگون را در نظر بگیریم و در حد اعتدال به آن رسیدگی کنیم. از سوی دیگر، بیشتر امکانات و منابع مادی، محدود است و زیاده روی گروهی در مصرف، محرومیت دیگران را به همراه خواهد داشت. از سوی دیگر، سلامت و نشاط انسان و پرداختن به جنبه های دیگر زندگی به ویژه امور معنوی، نیازمند مصرف معتدلانه است.

پیام متن:

اعتدال و میانه روی در مصرف و انفاق از آموزه های قرآنی و روایی.

سفارش به اعتدال در زندگی

اسراف، مصداق های گوناگونی دارد و یکی از شاخه های آن اسراف در خوردن و آشامیدن، اسراف در دور ریختن غذاهای اضافی، اسراف در صرف هزینه های گزاف در امور تجملی و تزیینی و تشریفات بی محتوا، حتی اسراف در وضو یا غسل در استفاده بیش از حد از آب است و بر همین اساس پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید: «فِی الوضوء اسرافٌ و فی کلّ شی ءٍ اسرافٌ؛ در وضو و در هر چیزی می تواند اسراف راه یابد».

شخصی به نام عباسی، نزد امام رضا علیه السلام رفت و درباره شیوه صحیح مصرف در خانه نسبت به هزینه زندگی همسر و فرزند و دیگر شئون پرسید. حضرت رضا علیه السلام در پاسخ فرمود: باید مصرف به گونه ای باشد که میان این دو کار ناپسند (اسراف و سخت گیری) قرار گیرد.

عباسی پرسید: منظورتان از این سخن چیست؟ امام پاسخ داد: آیا سخن خدا در قرآن را نشنیده ای که اسراف و سخت گیری را ناپسند می شمارد و (در وصف بندگان ممتاز خداوند) می فرماید: «بندگان خدای رحمان، کسانی هستند که هر گاه انفاق کنند، نه اسراف کنند و نه سخت گیری، بلکه میان این دو را می گیرند.» بنابراین، درباره معاش و هزینه زندگی اعضای خانواده، در خرید و مصارف، میانه رو باش!

بر اساس روایت دیگر، روزی امام صادق علیه السلام برای شاگردان خود آیه 67 سوره فرقان را تلاوت کرد. آن گاه مشتی سنگ ریزه از روی زمین برداشت و محکم در دست گرفت و فرمود: این همان بخل و سخت گیری است (که در آیه از آن نهی شده است). سپس مشت دیگری برداشت و چنان دست خود را گشود که همه آن بر روی زمین ریخت. سپس فرمود: این همان اسراف است. بار سوم مشت دیگری برداشت و کمی دست خود را گشود، به گونه ای که مقداری فرو ریخت و مقداری در دستش باقی ماند و فرمود: این همان اعتدال میان سخت گیری و اسراف است.

پیام متن:

پرهیز از اسراف و دوری از سخت گیری در زندگی مسلمان.

اسراف در انفاق

قرآن در آیه های گوناگون انسان را از اسراف در مصرف و انفاق نهی می کند، برای نمونه:

«کُلُوا وَ اشْرَبوا و لا تُسْرِفوا؛ بخورید و بیاشامید، اما اسراف و زیاده روی نکنید». (اعراف:31)

«و اُتُوا حقَّهُ یَوْمَ حَصادِه و لا تُسرفوا؛ هنگام درو حق زکات را بپردازید ولی (در انفاق) اسراف نکنید». (انعام: 141)

در آموزه های روایی ما نیز به اعتدال و میانه روی در مصرف و انفاق تأکید شده است. برای مثال، آورده اند: فقیری نزد پیامبر آمد و گفت که آن حضرت پیراهنش را به او ببخشد. پیامبر خدا پیراهنش را از تن خود بیرون آورد و به او داد. چون پوشش دیگری نداشت، در خانه نشست و حتی برای نماز جماعت بیرون نرفت. کافران در غیاب، آن حضرت را سرزنش کردند و به ایشان تهمت زدند که خواب و لهو، آن حضرت را از نماز باز داشته است. در این هنگام این آیه نازل شد:

وَ لا تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَةً إِلی عُنُقِکَ وَ لا تَبْسُطْها کُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورًا.(اسراء:17)

هرگز دستت را به گردنت زنجیر مکن (بخل نورز) و بیش از حد دست خود را مگشای تا مورد سرزنش قرار گیری و از کار فرو مانی!

بر اساس همین آموزه هاست که پیامبر می فرماید:

ما مِنْ نَفَقةٍ اَحبُّ اِلَی اللّه مِنْ نَفقةِ قَصْدٍ و یبغُضُ الاسراف.

هیچ انفاقی در پیشگاه خدا، محبوب تر از انفاق معتدلانه نیست و خداوند اسراف در انفاق را دشمن دارد.

امام حسن عسکری علیه السلام می فرماید:

اِنّ لِلسَّخاءِ مِقداراً فإِن زادَ علیه فهو سَرفٌ... و لِلاِقْتصادِ مِقداراً فاِنْ زادَ علیه فهه بُخل!

سخاوت، اندازه ای دارد که فراتر از آن اسراف است... و میانه روی حدی دارد که پایین تر از آن خساست است.

پیام متن:

انفاق معتدلانه و پرهیز از گشادگی بیش از حد در بخشش.

قناعت در مصرف

برای فرهنگ سازی زندگی مسلمانان بر محور اعتدال، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و امیر مؤمنان علی علیه السلام و دیگر امامان علیهم السلام بسیار ساده می زیستند و از هر گونه تجمل گرایی و تشریفات به شکل جدی پرهیز می کردند.

امیرمؤمنان علی علیه السلام برای کارگزاران خود چنین می نویسد:

اَدِقّوا اَقلامَکُم و قاربوا بَیْنَ سُطُورِکُمْ و اَحْذِفُوا عَنْ فُضُولِکُم وَ اقصُدُوا المَعانی و ایّاکُم و الإِکثارَ فَاِنّ اموالَ المسلمینَ لا تَحْتَمِلُ الضَّرَر.

سر قلم ها را نازک تر کنید و بین سطرها را نزدیک نمایید و از استخدام واژه های زاید بپرهیزید و معانی را هدف قرار دهید و از پرچانگی و زیاده روی دوری نمایید؛ زیرا نباید به ثروت مسلمانان آسیب برسد.

همچنین در جایی دیگر می فرماید:

آگاه باشید بخشیدن مال در جای ناروا ضایع کردن آن است. این گونه بخشش، بخشنده را در دنیا بالا می برد، ولی در روز رستاخیز به پایین می کشاند؛ در پیش مردم او را محترم می کند، ولی در پیش خدا خوار می گرداند. هر کس مال خود را در جای نادرست و نزد ناشایستگان گذاشت، خداوند شکر مال را به او حرام می کند.

همچنین در روایتی دیگر آمده است:

مَنْ اَنْفَقَ شَیْئاً فی غَیرِ طاعَةِ اللّه فَهُوَ مُبَذِّرٌ.

کسی که چیزی از مال خود را در راه غیر خدا مصرف کند، چنین کسی اسراف کار است... .

یاسر، خادم حضرت امام رضا علیه السلام می گوید: روزی غلامان امام رضا علیه السلام میوه می خوردند، ولی هنوز آن را کامل نخورده، به گوشه ای می انداختند. آن حضرت با دیدن این کار با خشم به آنان فرمود:

سبحان اللّه ! اگر شما به این میوه ها نیاز ندارید، انسان هایی هستند که نیاز دارند. چرا دور می ریزید؟ آنها را نگه دارید و به نیازمندان بدهید.

امام صادق علیه السلام با نهی کردن از دور افکندن هسته خرما و نکوهش اسراف کاران فرمود: «حتی ته مانده آب ظرفی را به دور نریزید که اسراف است».

قناعت، مفاسد ناشی از حرص و آز و ثروت اندوزی را می کاهد و از زیان های اقتصادی جلوگیری می کند. از منظر آموزه های دینی، زندگی پاک و حیات طیبه بشری، حیاتی است که روح قناعت در آن دمیده شده باشد. با وجود این، قناعت با اصل اعتدال ناسازگار نیست؛ زیرا قناعت آن است که در محدوده اعتدال به مصرف کمتر بسنده شود و افراط و تفریطی رخ ندهد.

پیام متن:

قناعت در مصرف و پرهیز از ریخت و پاش در امور شخصی و اموال عمومی.

آثار مثبت اعتدال

پیمودن راه تکامل و دست یابی به هدف نهایی، در گرو رعایت اعتدال در همه زمینه های زندگی است. بر این اساس، رعایت این اصل برای رسیدن به کمال، ضروری است.

همچنین، بر اساس آموزه های دینی و بر پایه حکم عقل و تجربه، میانه روی در مصرف، تأثیر بسیاری در سامان دهی امور اقتصادی و کاهش هزینه ها و در نتیجه پیش گیری از فقر و عقب ماندگی فرد و جامعه دارد. حضرت علی علیه السلام می فرماید:

«الاِقْتصادُ یَنْمیِ القلیلُ؛ میانه روی کم را رشد می دهد».

امام صادق علیه السلام نیز می فرماید: «ضَمِنْتُ لِمَن اقتصد أن لا یَفْتَقر؛ تضمین می کنم که آن کس میانه روی کند، فقیر نگردد».

میانه روی در مصرف مواد خوراکی، ضامن سلامتی جسم و جان فرد است؛ زیرا زیاده روی، عامل بسیاری از بیماری هاست و بر جسم اثر منفی می گذارد. تفریط در این امر نیز سبب سوء تغذیه، ضعف و بیماری خواهد بود. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرماید:

اِیّاکم و فُضولَ المَطْعَم فانّه یَسِمُّ القلبَ بالقَسْوةِ و یُبطِی بالجَوارِحِ عَنِ الطاعةِ و یُصِمُّ الْهِمَمَ عَنْ سِماع الْمَوْعِظَةِ.

از پرخوری بپرهیزید که آن سنگ دلی می آورد و اعضای بدن را در اطاعت از خدا تنبل می سازد و گوش همت آدمی را از شنیدن پند و اندرز کر می سازد.

حضرت علی علیه السلام نیز می فرماید: «مَنْ اقتصَرَ فی أکْلِهِ کَثُرَت صِحَّتُهُ و صَلُحَت فِکْرَتُه؛ هر که اندازه خورد، سلامتی اش فزونی یابد و اندیشه اش به درستی گراید».

از سوی دیگر، اعتدال در مصرف، سبب خشنودی خداوند است؛ زیرا استفاده مطلوب از نعمت های او در مسیر رسیدن به هدف نهایی و نزدیک شدن به حق، تنها در پرتو رعایت این اصل، شدنی است. امام صادق علیه السلام در تفسیر آیه 195 سوره بقره (اِنّ اللّه یحب المحسنین) می فرماید:

«خداوند متعال می فرماید: به راستی خداوند، نیکوکاران را دوست می دارد و منظور میانه روان است».

پیام متن:

1.اعتدال در مصرف راهی به سوی کمال و تعالی.

2.باز دارندگی اعتدال و میانه روی از فقر و نداری.

3.سلامت جسم و جان در پرتو میانه روی است.

الگوناپذیری از مصرف بیگانگان

از اصول تأکید شده مصرف در آموزه های دینی، پرهیز از الگو قرار دادن بیگانگان و به ویژه دشمنان جامعه اسلامی در مصرف است. امام باقر علیه السلام می فرماید:

أوْحَی اللّه ُ إِلی نَبّیٍ مِنَ الانبیاءِ أَنْ قُل لِقومِک: لا یَلْبِسُوا لِباسَ اَعدائی و لا یَطْعَموا طَعامَ اعدائی و لا یُشاکِلوا بِمَشاکِلِ اعدائی فیکونُوا اَعدائی کما هم اعدائی.

خداوند به پیامبری از پیامبرانش وحی فرمود که به قومت بگو، لباس دشمنان مرا نپوشند و غذای آنان را نخورند و به شکل آنان، ظاهر نشوند که در این صورت، بسان آنان، دشمن من خواهند بود.

الگوپذیری از بیگانگان در نوع و مقدار کالاهای مصرفی، از جنبه های گوناگون به جامعه اسلامی زیان می رساند. از جنبه اقتصادی، این کار بیشتر سبب ترویج مصرف کالاهای خارجی و بی توجهی به تولیدات و کالاهای داخلی می شود که افزون بر خارج ساختن سرمایه از کشور، به تولید و اقتصاد ملی نیز ضربه می زند. از جنبه اجتماعی و فرهنگی نیز، نوعی تبلیغ عملی و ترویج فرهنگ بیگانه و تهدیدی برای اصالت های فرهنگی و حتی دینی در جامعه به شمار می رود. به ویژه آنکه الگوپذیری در مصرف، ناخواسته الگوپذیری در اخلاق و رفتار را نیز در پی خواهد داشت. حضرت رسول با اشاره به این نکته می فرماید:

لا یَشْبَه الزّیُّ بالزّیِّ حتی یَشْبَه الخُلقُ بالخُلقِ و مَن شَبّهَ بقومٍ فَهُو منْهم.

شکل ها (و مدهای مصرفی) به یکدیگر همانند نمی گردد، جز آنکه خُلق و خوها به هم نزدیک گردد و هر کس خود را شبیه گروهی سازد، از آنان به شمار می رود.

روشن است که انسان در زندگی، نیازمندی های گوناگونی دارد. برخی نیازمندی ها اساسی و ضروری است و برخی در درجه بعدی قرار می گیرد. پاره ای از مصارف نیز تنها برای تأمین یا افزایش رفاه و آسایش زندگی است و تلاش برای برآوردن این نیازهای غیرضروری، ما را به بیگانگان وابسته می کند که از نظر دینی، پرداختن به این موارد نکوهش شده است.

پیام متن:

1.پیروی از فرهنگ مصرفی بیگانه، خطر جدی برای اصالت های دینی و فرهنگی.

2.تأثیرهای غیرمستقیم فرهنگ مصرفی بر اخلاق و رفتار مسلمانان.

دوری از سخت گیری در زندگی

اعتدال در مصرف، یکی از ویژگی های بندگان ممتاز الهی است. اسلام دین سمحه و سهله است و هرگز حاضر نیست که مسلمانان در سختی اقتصادی زندگی کنند. باید با کار و کوشش و سرپنجه تدبیر، شکل زندگی را به شیوه ای تبدیل کرد که سبب وسعت در زندگی و آسایش شود.

پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله همان گونه که از اسراف جلوگیری می کرد، همگان را از سخت گیری در زندگی باز می داشت. در بیانی از آن حضرت آمده است:

اِنّ من سعادَةِ المَرءِ المُسلِم أن یُشبَهُه وَلَدُهُ و المرأةُ الجَملاءِ ذاتُ دینِ و المَرکبُ الهَنی و المَسکَنُ الواسِعُ.

از سعادت و خوش بختی انسان مسلمان آن است که فرزندی داشته باشد که در نیکی، شبیه او باشد و نیز همسری زیبا و دین دار و مرکب راهوار و خانه وسیع داشته باشد.

ابولُبابه به خاطر کشف یک راز نظامی حکومت اسلامی نزد یهودیان، به گناه خود پی برد و توبه حقیقی کرد و پس از مدتی آیه 102 سوره توبه در پذیرش توبه او از سوی خداوند نازل شد. پیامبر صلی الله علیه و آله با تلاوت این آیه به او بشارت بخشیده شدن داد. ابولبابه به پیامبر گفت: اجازه بده به شکرانه پذیرفته شدن توبه ام، نصف اموالم را انفاق کنم. پیامبر اجازه نداد. او گفت: اجازه بده یک سوم آن را انفاق کنم. پیامبر پذیرفت.

جلوگیری پیامبر از انفاق نصف اموال ابولبابه، بر این اساس بود که او و خانواده اش در تنگنا به سر می بردند.

در روایت دیگری آمده است: یکی از مسلمانان مدینه چند کودک و شش غلام داشت و در بستر مرگ قرار گرفت. پیش از مرگ خود، به خاطر جلب پاداش های الهی، شش غلام را آزاد کرد. پس از آنکه از دنیا رفت، مسلمانان بعد از غسل و کفن، او را به خاک سپردند. سپس ماجرای او را درباره آزادسازی غلامان و فقر فرزندانش به حضرت خبر دادند. پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله فرمود: اگر من باخبر می شدم، نمی گذاشتم جنازه او را در قبرستان مسلمانان دفن کنید؛ زیرا او کودکان خود را از ثروتش بی نصیب کرد و آنان را فقیر و بی پناه گذاشت، تا دست گدایی به سوی مردم دراز کنند.

این ماجرا از سویی بیان گر نکوهش اسراف در انفاق است و از سوی دیگر از آن حکایت می کند که نباید موجب سختی و فشار در زندگی اعضای خانواده شد، بلکه باید اعتدال در مصرف را با توجه به همه جنبه ها رعایت کرد. حضرت علی نیز، زمانی که شنید خانواده یکی از یارانش به نام عاصم در شهر بصره به سبب دوری او از جامعه در زندگی دچار سختی شده اند، او را بسیار نکوهش کرد. این هم شاهد گویایی بر نکوهش سخت گیری در شئون اقتصادی زندگی است.

پیام متن:

1. فراهم آوردن آسایش نسبی برای خانواده.

2. نکوهش شدید و بی توجهی به اعضای خانواده در تأمین معیشت آنان.

پرهیز شدید امام خمینی از اسراف در مصرف

حضرت امام خمینی رحمه الله در عمل به دستورهای اسلام، بسیار جدی و نمونه بود. ایشان نسبت به اسراف حساسیت بسیاری داشت. برای نمونه یکی از مسئولان دفتر امام خمینی رحمه الله می نویسد: یک بار مسئول امور مالی پشت یک پاکت چیزی نوشت و به امام داد، امام در یک کاغذ کوچک، پاسخ آن را داد و در زیر آن چنین نوشت: شما نیز در یک قطعه کوچک می توانستید بنویسید.

ازاین رو، آن برادر کاغذ خردها را جمع و جور می کرد و در کیسه می گذاشت و هنگامی که می خواست برای امام چیزی بنویسد، روی آن کاغذ پاره ها می نوشت. امام هم در زیر آن پاسخ لازم را می نوشت.

یکی دیگر از اعضای دفتر امام خمینی رحمه الله نقل می کند:

یک روز بر اساس وظیفه ای که هر ماه به عهده داشتیم، در پایان ماه صورت مخارج ماهیانه را (در جماران) خدمت امام فرستادیم و ضمن آن مخارج خانه امام از مهمانی ها، رفت و آمدهای امام و پول برق خانه را نوشته بودیم. هنگامی که صورت مخارج را نزد امام فرستادیم، پس از نیم ساعت حاج احمد آقا تلفن زد و گفت: از وقتی که صورت حساب داده اید، امام مرتب در لب باغچه قدم می زند و سخت ناراحت است؛ زیرا مخارج خانه امام در این ماه از ده هزار تومان (آن عصر) تجاوز کرده است. لذا امام می فرماید: اگر خرج خانه من از ده هزار تومان تجاوز کند، من اصلاً از اینجا می روم. حاج احمد آقا به من گفت: شما ببینید که خرج اضافی در این ماه چه بوده است تا به آقا بگوییم و خیالشان راحت شود. ما پس از جست وجو در دفاتر، سه قلم خرج اضافه آن ماه را یافتیم که ابداً مربوط به خانه امام نبوده است. برای مثال 1. گازوئیلی که از خانه امام زیاد آمده بود و ما گفتیم آن را در انبار حسینیه جماران بریزند. 2. به ماشینی که خانواده حضرت امام را می برد و بر اثر بی توجهی راننده، خسارتی به آن وارد شده بود. 3. ملامین برزنتی برای خانه حضرت امام تهیه شده بود تا داخل منزل ایشان از بالای پشت بام دیده نشود؛ زیرا پاسداران در آنجا پاس می دادند.

صورت این چند قلم اضافه خرج را خدمت امام فرستادیم، در نتیجه ایشان آسوده خاطر شدند.

از همین نمونه ها می توان شدت پرهیز امام از اسراف و زیاده روی و رعایت اعتدال در مخارج خانه را به دست آورد.

پیام متن:

1. ریزبینی و حساب رسی دقیق مالی حضرت امام.

2. پرهیز امام از اسراف و زیاده روی و رعایت اعتدال در زندگی.

امروزه در تمام جوامع صحبت از مصرف بي‌رويه انرژي و نگراني‌هاي ناشي از کمبود آن مطرح است ، در کشور ما نيز با توجه به نامگذاري امسال به نام سال اصلاح الگوي مصرف ، برآنيم تا اين عادت پسنديده هرچه بيشتر در جامعه و در کانون گرم خانواده‌ها با مساعدت و مديريت مادران ، آموزش کافي و بسترسازي مناسب نهادينه شود ؛ اين در حاليست كه مشاور استاندار و مديرکل امور بانوان استانداري خراسان‌شمالي در اين خصوص گفت : با توجه به اينکه بيشتر فعاليت‌هاي اقتصادي بانوان در بخش خانواده است ، بنابراين مادران با مديريت صحيح اين بخش نقش مهمي در اصلاح الگوي مصرف و امور اقتصادي جامعه و خانواده برعهده دارند.

عفت محمودي مظفر خاطرنشان کرد : اسلام قرن‌ها قبل از اينکه دنياي غرب استقلال زنان را به رسميت بشناسد ، در اين مورد قوانين آشکار و واضحي داشته که زندگاني حضرت خديجه(س) به عنوان زني فعال در عرصه اقتصادي بهترين شاهد اين مدعاست که زنان ما مي‌توانند به او اقتدا کنند.

وي گفت : اصلاح الگوي مصرف يک رسالت ملي است ، وقتي افراد اصلاح الگوي مصرف را در جامعه رعايت کنند فرهنگ درست مصرف کردن را مي‌آموزند بنابراين مي‌توانند از منابع استفاده مستمر داشته باشند.

محمودي مظفر با اشاره به استفاده صحيح از زمان نيز بيان كرد : زناني که در جامعه فعال هستند بايد به مديريت زمان که يکي از مصرف‌هاست توجه داشته باشند ، به دليل اينکه فرصت را از دست دادن و مديريت نادرست استفاده از زمان مشکلات زيادي ايجاد مي‌کند.

دکتر شهربانو جلايي ، عضو هيأت علمي دانشگاه آزاد اسلامي نيز در خصوص نقش زنان در اصلاح الگوي مصرف در جامعه گفت : خانواده در مصرف تابع زنان خانواده است ؛ بنابراين درک زنان از مصرف و چگونگي اصلاح الگوي مصرف مي‌تواند در همه خانواده‌ها تاثر گذار باشد.

وي گفت : زنان بايد در رابطه با نحوه درست مصرف کردن توجيه شوند و آموزش ببينند ؛ چرا که اين امر منجر به صرفه‌جويي در جامعه و خانواده مي‌شود.

وي بيان کرد : اصلاح الگوي مصرف نيازمند بازنگري است، به اين دليل که بسياري از خريدهايي که از طريق بانوان انجام مي‌شود ، نياز واقعي نيست ، بلکه يک عادت يا تقليد از ديگران است.

وي ادامه داد : الگوي تحميلي زمان ، مکان و تبليغات فرد را به صورت ناخودآگاه مجاب مي‌کند به اينکه به وسايل و اقلام مختلف نيازمند است ؛ درحاليکه که اين نياز، فقط يک نياز کاذب است.

جلايي گفت : الگوي غلط مصرف در زنان ، چشم وهم چشمي، نتيجه حساسيت‌هاي بي‌مورد و تربيت شده است.  حساسيت زنان به جاي اينکه به امور مهم معطوف شده باشد بر مسايل برنامه‌ريزي نشده است در واقع برخي از زنان با مصرف بي حد مي‌خواهند به نيازهاي خود پاسخ دهند.

وي اظهار كرد : هر اندازه دانش ، آگاهي ، و حساسيت زنان بيشتر شود و درک اقتصادي بيشتري در اين زمينه بيابند نسبت به طريقه مصرف حساس مي‌شوند.

وي توضيح داد : زناني که در خارج از خانه اشتغال دارند و حقوق دريافت مي‌کنند در مصرف و استفاده درست از درآمد خود برنامه‌ريزي داشته و نسبت به طريقه استفاده از آن حساس هستند .

اين استاد دانشگاه افزود : ولي زماني که در منزل حضور بيشتري دارند و خانه‌دارند بيشتر انتظارات خود را به پول نسبت مي‌دهند و به طريقه درست مصرف کردن آن آگاهي ندارند.

دکتر جلايي خاطرنشان کرد : آگاهي و رشد فرهنگي و اجتماعي بانوان هر چه بيشتر باشد باعث مي‌شود تا زنان تحت تاثير عادت و تبليغات قرار نگيرند و الگوي مصرف به اصلاح برسد.

در اين زمينه زهرا پيوندي ، يک مادر در تشريح نقش زن در اصلاح الگوي مصرف اظهار کرد : چون مادر نقش الگويي در خانواده دارد و تربيت فرزندان نيز برعهده آنهاست اين مادران هستند که بايد صرفه‌جويي را از کودکي به فرزندان خود آموزش دهند.

وي افزود : اگر مادران در کودکي به فرزندان خود صرفه‌جويي را نياموزند ، الگوهاي مصرف نامناسب جايگزين الگوي مصرف مناسب در زندگي آنها مي‌شود.

وي ادامه داد : مادران بايد به فرزندان خود بياموزند که از منابعي که در اختيار دارند به طور صحيح استفاده کنند تا در آينده دچار مشکل نشوند.

شهروند ديگري در اين زمينه گفت : زنان و مادران با توجه به اينکه حضور پررنگ تري در خانه دارند، بيشتر مي‌توانند بر مسايل صرفه‌جويي هر چند کوچک نظارت کنند ، براي مثال بعضي از مادران بيشتر از تعداد خانواده براي شام يا نهار غذا آماده مي‌کنند و بعد باقي مانده غذا را دور مي‌ريزند در صورتي که با طبخ غذا به مقدار لازم از اسراف جلوگيري مي‌کنند.

مريم توماري افزود : زنان به علت حضور بيشتر در منزل حتي بر نحوه استفاده از نيروي برق نيز مي‌توانند کنترل داشته باشند، به طوري در ساعت اوج مصرف برق از روشن کردن وسايل برقي و لامپ‌ها خودداري کنند.

وي ادامه داد : اصلاح الگوي مصرف نه تنها در استفاده از نيروي برق بلکه بايد در مورد تمام نيازهاي مصرفي مانند آب ، تلفن ، گاز و حتي زمان باشد.

وي اظهار کرد : من خودم به عنوان مديرخانه در تفکيک، زباله از يکديگر خيلي حساسم هستم ، به طوري که نان خشک و کاغذ را از بقيه جدا مي‌کردم تا از کاغذ استفاده ديگر شود.

 مجددا" به دو حدیث مبارک توجه فرمایید ؛

 امام صادق ع : من ضامنم برای کسی که میانه روی کند که محتاج نگردد.ص448

امام رضا ع : خرج به اندازه ، نصف معیشت است .ص448

اگر فردی به دیگران در مورد مصرف درست و به اندازه ، اسراف نکردن ، میانه روی در خرج ، پس انداز و صرفه جویی ، خرج نکردن برای موارد غیر ضروری ، قناعت کردن و غیره تذکر دهد ممکن است با توجه به فرهنگ و برخی رفتارها و عادات نامناسب موجود در جامعه  به  خسیس بودن ، ممسک و  بخیل بودن(در اصطلاح عام) متهم گردد و یا مورد  سئوال و اعتراض قرار گیرد که مثلا" با  مبلغ کمی  صرفه جویی در سطح خانواده به کجا می رسیم ؟  صرفه جویی جزیی ، چه مشکلی از جامعه یا ما حل خواهد کرد ؟  با مثلا" 50 هزار تومان صرفه جویی جزیی در سال ، مگر می شود سرمایه گذاری کرد ؟  و از طرفی  با توجیه و بهانه هایی مانند خرج فلان مهمانی را از جیب خودم می پردازم ، یا  بهای آب و برق و گاز مصرفی  را خودم پرداخت میکنم ،  یا هزینه سوخت ماشین را خودم تقبل می کنم ! به دیگران چه ارتباطی دارد ؟ و یا شاید با تمسخر روبرو شویم که : فلان شخص دست و دل باز نیست !  مال دنیا را می خواهد چه کار کند ؟ مال دنیا مگر ارزش دارد ؟ و غیره

      از تمام توجیهات و بهانه های بالا که بگذریم  اگر هر فرد آگاهی یک حساب سر انگشتی بکند، متوجه می شود با صرفه جویی های اندک مردم ، پول های کلانی جمع خواهد شد که اگر  مجموع این پول ها ، مدیریت شده و در امور تولیدی ، خدماتی ، امور خیریه و غیره سرمایه گذاری شود  نفع آن به کل جامعه  و صاحبان آن پولها خواهد رسید ، ذکر مثال های ساده ، مفید است ، یک جامعه فرضی را با 10 میلیون خانواده در نظر بگیریم که دارای درآمد متوسطی باشند ، اگر هر خانوار صرفه جویی هایی در موارد زیر داشته باشد ، متوجه می شویم مجموع آنها رقم بسیار بالایی را شامل می شود ، اما اینکه چگونه مدیریت شود ؟ جای بحث و برسی بیشتر دارد ...

    1- اگر هر خانواده برای برخی خرید های غیر ضروری شب عید  مانند ؛ خرید بیش از نیازشیرینی و میوه و سایر خوراکیهای پذیرایی که مقدار زیادی از آن خراب خواهد شد ، لباس های غیر ضرور، تعویض مبلمان منزل در هر عید ،تعویض هر ساله وسایل تزئینی داخل منزل ، اسراف در مصرف آب برای شستشویی غیر ضروری فرشها ،و غیره  فقط حدود  100 هزار تومان برای یکسال ، صرفه جویی داشته باشد مبلغی حدود  1000 میلیارد تومان جمع خواهد شد.

   2- معمولا" در جایی دستور داده نشده که در عید ، استفاده از وسایل آتش زا ، تخم مرغ های رنگ شده که بعدا" دور انداخته می شود ، سبزه هایی که پرت می شود ، واجب است ! گرچه بر اساس باورهای برخی مردم اینها سمبل هستند  اما گاها" بعضی خانواده ها تا 50 هزار تومان در ایام عید و چهارشنبه سوری برای مواد آتش زای خطرناک هزینه می کنند  ! اگر فرض کنیم به طور متوسط هر خانواده فقط حدود 4000 تومان برای مواد آتش زا و تخم مرغ و سبزه صرف نماید  مبلغی حدود 80 میلیارد تومان هدر خواهد رفت . اما خیلی از خانواده ها به بهانه اینکه فرزندانشان به این نوع مراسم ( غیر کارکردی) علاقه دارند و نباید آنها را از آن محروم کرد ، اقدام به چنین کارهایی می کنند ، ولی خیلی از  پدر و مادران در کل سال حتی 2000 تومان هم برای خرید کتاب برای فرزندشان هزینه نمی کنند !

   3- مردم ایران رتبه اول مصرف نوشابه های گازدار در جهان را دارند و هر ساله این مصرف ، رشد پیدا می کند از نظر پزشکان اینها برای عموم بویژه کودکان مضر هستند  و  باید در سالهای آینده، برای درمان عوارض آن هزینه های زیادی تقبل کرد . در سال حدود 3 میلیارد لیتر نوشابه گازدار در کشور مصرف می شود و متوسط مصرف سرانه آن 45 لیتر در سال است ، اگر نصف این هزینه ، صرفه جویی گردد مبلغی در حدود  750 میلیارد تومان ، جمع خواهد شد .

  4- رتبه اول ایرانیان به عنوان تک سرنشینان اتوموبیل سواری در جهان و هزنیه های زیادی که جابجایی اتوموبیل در طی سال خواهد داشت ،در این مختصر نمی گنجد.

   5- با دقت در تولید  گندم و آرد ، نظارت بر پخت ، توجه کافی در نگهداری و مصرف نان ، می توان از هدر رفتن و دور انداختن مقدار زیادی از نانها جلوگیری کرد  و با اتخاذ تدابیری می توان سالانه تا حدود 1000 میلیارد تومان از اسراف این نعمت خدادادی جلوگیری کرد .

   6- مکالمات غیر ضروری با تلفن همراه به ویژه در بین نوجوانان هر ساله هزینه های زیادی بر خانواده های ایرانی تحمیل می کند . اگر هر فرد ماهیانه فقط 2000 تومان از هزینه مکالمات غیر ضروری خود بکاهد ، و از هزینه گذاری برای تعویض گوشی تلفن همراه نیز خود داری کند ، در طی سال معادل  5000 میلیارد تومان صرفه جویی خواهدشد !  که با آن می شود بخشی از مشکلات آموزش و پرورش یک کشور را حل کرد !

  7- استفاده از اینترنت در کشور دارا ی مشکلات زیادی است خیلی از کاربران اینترنت به آن فقط به نام چت ، جستجوی بیهوده برای مدل های لباس ، موی سر ، مدل های غربی و غیره نگاه می کنند  و هزینه های اشتراک ، تلفن و مخصوصا" صرف وقت را بر خود تحمیل می کنند  که جمع آن در سال بسیار زیاد خواهد بود .

   8- روشن بودن دائم تلویزیون در اغلب خانواده های ایرانی ، متاسفانه یک عادت شده و گاهی فقط ازصدای آن استفاده ( نه به عنوان بهره بردن بلکه فقط به عنوان عادت) می شود این در حالی است که تلویزیونهای جدید خیلی بیشتر از مدل های قبلی برق مصرف می کنند  با ترویج این رفتار که در زمان عدم استفاده کامل ، باید این دستگاه خاموش باشد ، صرفه جویی قابل ملاحظه ای  انجام خواهد شد . حساسیت مردم برخی کشورهای خارجی به مصرف برق به حدی است که حتی از خاموش بودن چراغ کوچک وسایل برقی ، on light ، نیز در شب اطمینان حاصل میکنند چرا که مجموع میلیون ها چراغ وسایل برقی مانند تلویزیون ، ضبط صوت ، ویدیو سی دی ، و غیره در طی سال هزینه های زیادی برای کشور و مردم در بر خواهد داشت .

    مصادیق و مثالهای اسراف یا صرفه جویی در جامعه بسیار زیاد است که سایر پژوهشگران و کارشناسان جهت آگاهی مردم  می توانند  با نگاهی جدید آنهارا بررسی کرده و نتایج مطالعه و آمار و ارقام خود را منتشر نمایند . مطالعه تطبیقی کشورهای مختلف در مصرف انرژی یا حتی عدم اسراف و انتشار آن برای اطلاع مردم ، ضروری و مفید به نظر می رسد  که جادارد  اهل مطالعه و کارشناسان مسلط به موضوع ، نتایج بررسی های خود را در این باره در رسانه ها ، همایش ها و سخنرانیها ، نشریات ، اینترنت و  غیره منتشر نمایند .

      صدا و سیما به دلیل در دسترس بودن برا ی عموم مردم ، نقش مهمی در ترویج نگاه عیب جویانه به اسراف ، تجمل گرایی و مصرف گرایی دارد و در تهیه و پخش برنامه های مختلف باید آن را بیش از پیش لحاظ نماید . چه بسا  برخی سریال ها و قیلم ها ، تلویحا"  مصرف گرایی و اسراف و عدم قناعت را در بین عموم به طور ناخواسته رواج دهد . و یا صدا و سیما برخی از رسوم غیر کارکردی را بررسی نموده و به تدریج زیر سئوال برده  تا در طی چند سال هزینه های بسیار بالای آن از دوش مردم برداشته شده یا تعدیل گردد نمونه این رسوم غیر کارکردی ، برخی اعمال  دید و بازدید  عید و خصوصا" ترویج چشم و هم چشمی های آن است. شاید یکی از مثبت ترین کارکرد این دید و بازدید ها از نظر مردم توجه به صله رحم باشد  اما هر فرد دانایی  تاکید می کند که صرف دیدن سالی یکبار  و عدم توجه به طرفین در هنگام  وقوع  مشکلات  ، بلایا و مصائب  در باقی ایام سال ، دردی را درمان نخواهد کرد  و حتی کارکرد  صله رحم  این دید و بازدید ها امروزه به  " ایجاد زحمت برای طرفین" تبدیل شده است ! چه پسندیده بود اگر در طی سال هم افراد خانواده ها به فکر هم بودند ، از مشکلات هم خبر داشتند ، مساعدت و همدلی می کردند  نه اینکه  فقط در ایام عید  صرفا" برای رفع تکلیف و جلوگیری از گلایه  به انجام این دید و بازدید ها می پرداختند .

     معمولا " این موارد را صدا وسیما از طریق  برنامه های هنری ، گفت و گو ، سریالها و غیره می تواند به خانواده ها در یک دوره زمانی نسبتا" طولانی  منتقل نماید  . اکثر مردم مراسم طولانی دید و بازدید عید را به رسومی خسته کننده ، گلایه بر انگیز ، با هزینه های غیر ضروری ، منشاء چشم و هم چشمی ، آبروداری غلط ، فرض می کنند . در جامعه فرضی 10 میلیونی  حداقل هر سال برای  چند روز نوروز  حدود 3000 میلیارد تومان هزینه می شود . گرچه این مبلغ بسیار زیاد است اما  فقط در حدود یک سوم هزینه خانمانسوز سالانه اعتیاد در کشور است!

    درمورد سایر مراسمات موجود در جامعه هم طی چند سال می توان اقدامات مفیدی انجام داد  تا بلکه رفتار ها و برخی جنبه های غیر کارکردی مراسم ، اصلاح گردد  اما بدیهی است در برابر آن در ابتدا  مقاوتهایی وجود خواهد داشت مثلا در برخی شهر های کشور رسم است که در مجالس ختم باید انواع میوه و شیرینی و دسته گلهای گران قیمت ، مهمانیهای چند صد نفری و غیره موجود باشد  و افراد متمول زیادی برای شام وناهار دعوت شده( و خبری از نیازمندان در آن نیست ) و هزینه های غیر ضروری را بر دوش افراد خواهد گذاشت  در مقابل ، در برخی شهر های دیگر( و فقط در بعضی خانواده ها) ، این هزینه ها صرف امور خیریه و عام المنفعه گشته که امری مطلوب است .

      اینجا باید گفت  ؛  حذف کامل  برخی مراسم دشوار است ، اما می توان بعضی از جنبه های آن را اصلاح کرد ، بدیهی است تمام ابعاد یک مراسم ، غیر کارکردی و نامطلوب نیست و این وظیفه جامعه شناسان ، فرهنگیان ، روحانیون ، اساتید ، پژوهشگران و رسانه هاست که موضوع غیر کارکردی بودن برخی مراسم را با دقت بیشتری مطالعه و تدابیری برای آن بیاندیشند .

     مطلب مهمتری که در خاتمه مجددا"باید تذکر داد این است که ؛ هر نوع هزینه برای ترویج فرهنگ درست مصرف و اصلاح الگوی مصرف  ، خود یک سرمایه گذاری بزرگ عام المنفعه است که سود آن در آینده به همگان خواهد رسید . با بررسی مطالب برخی وبلاگ ها مشاهده شد که حتی به برگزاری جلسات ، همایش و سخنرانیها در راستای اصلاح الگوی مصرف توسط مدیران ادارات ، خرده گیری شده و این گونه اظهار می شود که این کارها خود هزینه بر است !(در صورتیکه از اساتید و سخنرانان با حق الزحمه بالا دعوت گردد ، یا هدایای گران قیمت به همه شرکت کنندگان داده شود یا هزینه ایاب و ذهاب و خورد و خواب و غیره داد ، بله صحیح است )  اما در پاسخ باید گفت ؛ نتایج مثبت حاصل از آگاه سازی عموم ، ارائه راهکارها ،تشریح آسیب های اسراف ، هم اندیشی ، ارائه مقالات و انجام مسابقات مختلف فرهنگی و هنری در این زمینه و سایر اقدامات ،  بسیار بیشتر و با ارزش تر از مقدار هزینه هایی است که برای برگزاری این برنامه ها خواهد شد .

اكنون كه در سال اصلاح الگوی مصرف قرار داريم ضروريست تا برنامه‌ريزان كشور بجای صدور بخشنامه‌های فرمايشی غير قابل اجرا در منابع دين مترقی اسلام تحقيق كرده و با افق قرار دادن جامعه پيشرفته مهدوی، الگوهايی را بيابند تا در جامعه‌ای كه ريشه‌های مذهبی آن از هر اهرمی قوی‌تر است اين الگوها هر چه سريع‌تر به فرهنگی اسلامی تبديل شوند كه از يك جامعه مدعی زمينه‌سازی ظهور انتظار می‌رود.
به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا) شعبه آذربايجان غربی، از ديدگاه بسياری از علمای اسلام فقط دو شخص موفق می‌شوند كه بهترين نوع حكومت را كه احكام آن برخاسته و مبتنی بر آموزه های الهی است، در جامعه تشكيل دهند، اين دو كسانی نيستند جز پيامبر اكرم حضرت محمد مصطفی (ص) و امام عصر حضرت بقية‌الله الاعظم (عج).
با نگاه به تاريخ 1400ساله گذشته نيز اين ديدگاه به روشنی قابل اثبات است به‌طوريكه پس از رحلت حضرت محمد(ص) انحراف در دين اسلام آغاز شد و چيزی نگذشت كه در اندك زمانی نه تنها موضوع امامت و دستاوردهای غدير خم به باد فراموشی سپرده شد، بلكه دختر پيامبر نيز به عنوان اولين قربانی معصوم راه امامت به شهادت رسيد.
حتی موضوع بدينجا هم ختم نيافت و علاوه بر ظلم‌های رفته به امام علی و امام حسن (ع) در دهه ششم هجری انحطاط در جامعه كار را به جايی رساند كه لشگر منتسب به اسلام اباعبدالله الحسين (ع) را بنام خروج از اسلام در كربلا با 72 يارش چنان به شهادت رساند كه تا ابد نظير مظلوميت آن واقعه قابل تكرار نيست.
تأمل در اين مصيبت‌ها به روشنی اثبات می‌كند كه حتی نزديك‌ترين حكومت‌ها به دوران نبوت پيامبر اكرم نيز از اجرای قوانين الهی يا ناتوان بودند و يا سرباز زدند، چراكه در گام نخست برخی از اساسی‌ترين احكام الهی را ناديده گرفته يا تحريف كردند كه موضوع امامت و ولايت از مهم‌ترين آنهاست.
با اين نگاه وقتی به تاريخ نظر كنيم در می‌يابيم كه انحراف نه تنها در طول دوران ائمه معصوم (ع) كم نشد، بلكه با عميق‌تر شدن مطامع حاكمان زور و زر مسلط به دنيای اسلام انحرافات به شهادت 11 معصوم انجاميد و در نهايت تقدير الهی را در امام دوازدهم بر غيبت و انتظار قرار داد تا جامعه بشری در اعمال و رفتار خود برای نيل به جامعه فاضله بنگرد و نيز زمين از بقية الله خالی نباشد.
حال اگر اين ديدگاه را بپذيريم كه فقط پيامبر اكرم (ص) و حضرت حجت(عج) موفق به برپا كردن حكومت عدل الهی مبتنی بر آموزه‌های وحيانی می‌شوند بايد ساير حكومت‌ها را در دو قالب ديگر دسته‌بندی كنيم.
دسته اول حكومت‌هايی هستند كه خود را اسلامی می‌خوانند و بر پايه دريافت‌های خود از دين اسلام به وضع قوانين پرداخته و باری به هر جهت و بنام اسلام بر مسلمانان حكم می‌رانند كه تاريخ اسلام اين نوع حكومت‌ها را فراوان ديده است.
دسته دوم نيز حكومت‌هايی هستند كه الگوی حكومتی خود را شيوه حكمرانی پيامبر و سيره نبوی و منابع منتسب به ائمه معرفی كرده و افق نگاهشان در ترسيم قوانين و حركت رو به تعالی جامعه را جامعه مهدی موعود دانسته و خود را جامعه منتظر و زمينه‌ساز ظهور معرفی می‌كنند و كليه امور را در بينابين جامعه نبوی و جامعه آرمانی مهدوی مديريت می‌كنند و سعی دارند نيم‌نگاهی هم به پيرامون خود داشته و پيشرفت‌های ساير ملل را در نوع مثبتش مد نظر قرار دهند.
به اذعان علمای معاصر، انقلاب اسلامی ايران جزء دسته دوم از اين تقسيم‌بندی است، چراكه بنيانگذار آن حتی بسيار پيش‌تر از پيروزی انقلاب در اعلاميه‌های بيشمار و سخنرانی‌های گوناگون مسير حركت انقلاب اسلامی را اتصال به حكومت عدل‌گستر مهدوی اعلام و ترسيم كرده است.

و پس از پيروزی انقلاب نير مدام بر اين راهبرد پای فشرده و طراحی قوانين و ساختار حكومت را برپايه همين تدبير در قالب جمهوری اسلامی خواستار شده است كه اين امر در سه دهه گذشته نيز در راستای اين برنامه راهبردی ادامه پيدا كرده است.

اكنون با اين مقدمه به اين نتيجه می‌رسيم كه به موازات فراموشی و غفلت از بسياری از اصول و احكام اسلامی در سده‌های گذشته موضوع مهم چگونگی مصرف نعمات خدادادی نيز مورد غفلت قرار گرفته است و فرامين الهی نيز در اين زمينه كمرنگ شده‌اند.

حال اگر بخواهيم در جامعه كنونی يكی از اين احكام فراموش شده را دوباره احيا كنيم باز فرصتی به اندازه تاريخ وقوعش را نيازمنديم، چراكه بايد يك فرهنگ عوض شود و كار تبديل يا تعويض و يا ارتقای يك فرهنگ صد البته كار يكسال و دوسال نيست.
رهبر انقلاب اسلامی ايران با درك اين واقعيت كه هم اينك موضوع مصرف نعمات خداوندی در مرحله‌ای از خروج از الگوهای اسلامی و احياناً بحران مصرف روبروست، سال‌جاری را به عنوان سال اصلاح الگوی مصرف ناميدند تا در اين سال به اين موضوع نگاه جدی‌تری انداخته شود.
با تدبر در نوع تقسيم‌بندی‌ای كه از نظر گذشت بايد به ناچار در حكومت مدعی به انتساب در گروه دوم به دنبال باز تعريفی از مصرف و استخراج مجدد الگوهای آن از منابع اسلام باشيم.
در اين راستا منابع اسلامی شامل قرآن كريم، سيره نبوی و علوی و احاديث ائمه معصومين(ع) به عنوان سرفصل‌هايی برای استخراج الگوهای مصرف بايد مورد مطالعه و تحقيق قرار گيرند.
البته اين نبايد بدان معنی باشد كه به صورت سطحی نگرانه به موضوع نگاه شود و احياناً با تحجر و سقوط در عقب ماندگی به دين مترقی اسلام ضربه زده شود، بلكه بايد با انطباق احكام نبوی و فرامين ائمه و نيز رجوع به مفاهيم و راهكارهای متعالی قرآن كريم شيوه‌های صحيح و نوين برای جامعه استخراج كنيم و در عين حال نيز افق نگاهمان به نقطه تعالی و پيشرفته بشر كه جامعه آرمانی مهدويست نيز باشد و تمامی برنامه‌هايمان در توازن با اين افق استخراج و طرح‌ريزی شوند كه در اين صورت توفيق حقيقی را به همراه خواهد داشت.
در اينجا به چند نمونه از دستورات اسلامی مرتبط با الگوی صحيح مصرف كه از همين منابع پيش گفته استخراج شده می‌پردازيم.
قرآن كريم در وجوه مختلف و دفعات قابل تأملی به موضوع اسراف و تبذير پرداخته و در سوره اعراف آيه 31 می‌فرمايد: یَا بَنِی آدَمَ خُذُواْ زِينَتَكُمْ عِندَ كُلِّ مَسْجِدٍ وكُلُواْ وَاشْرَبُواْ وَلاَ تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لاَ یُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ ﴿۳۱﴾
اى فرزندان آدم جامه خود را در هر نمازى برگيريد و بخوريد و بياشاميد و[لى] زياده‏روى مكنيد كه او اسراف‌كاران را دوست نمى‏دارد.
و يا در سوره اسراء در آيات 26 و 27 می‌فرمايد: وَآتِ ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ وَالْمِسْكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَلاَ تُبَذِّرْ تَبْذِيرًا ﴿۲۶﴾ و حق خويشاوند را به او بده و مستمند و در راه‏مانده را [دستگيرى كن] و ولخرجى و اسراف مكن، إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كَانُواْ إِخْوَانَ الشَّیَاطِينِ وَكَانَ الشَّیْطَانُ لِرَبِّهِ كَفُورًا ﴿۲۷﴾ چرا كه اسراف‌كاران برادران شيطان‌هايند و شيطان همواره نسبت به پروردگارش ناسپاس بوده است.
در حقيقت امام حسن عسگری نيز بر همين اساس در نامه‌ای به يكی از شيعيان او را به توانگری بشارت داده و توصيه كرده‌اند: بر تو با به ميانه روی و اعتدال و بر حذر باش از اسراف، زيرا اين عمل از كارهای شيطان است.
همچنين روزی پيامبر اكرم (ص) از محلی می‌گذشت، ناگاه حضرت يكی از ياران خود بنام سعد را ديد كه در حال وضو گرفتن است، ولی برای اين فريضه اسلامی آب زيادی را مصرف می‌كرد، پس حضرت به وی فرمود: ای سعد چرا اسراف می‌كنی؟
سعد گفت: يا رسول‌الله در آب وضو نيز اسراف است؟
و پيامبر پاسخ فرمود: بله اگرچه از آب جاری هم استفاده كنی!
همچنين امام نخست شيعيان در حديثی می‌فرمايند: هركه ثروتی دارد مبادا آن را تباه كند زيرا صرف كردن بی مورد آن ريخت و پاش و اسراف است، اين كار او را بين مردم كوته‌بين بلند آوازه می‌كند، اما در نزد خداوند بی مقدار است.
رسول اكرم نيز در حديثی ديگر می‌فرمايند: نشانه مصرف چهار چيز است: به كارهای باطل می‌نازد، آنچه را فراخور حالش نيست می‌خورد، در كارهای خير بی رغبت است و هركس را به او سودی نرساند قبول ندارد.
منابع سرشار اسلامی لبريز از چنين احكام راهگشايی است كه اگر برنامه‌ريزان كشور و طراحان الگوهای مصرف در بخش‌های مختلف بدان رجوع كنند می‌توانند مترقی‌ترين الگوها را نه تنها برای جامعه ايران اسلامی، بلكه برای كل ملت‌های مسلمان و جامعه بشری طراحی كنند.

مقاله اول :  

 ۱- تلفات نان و راهكارهاي كاهش آن

 محمد شاهدي 

اصفهان، دانشگاه صنعتي اصفهان، دانشكده كشاورزي، گروه علوم و صنايع غذايي 

 چكيده 

بخش مهمي از ضايعات نان در مراحل حمل و نقل، نگهداري و در موقع مصرف سر سفره و ميز و يا رستورانها به دلايل مختلف تلف مي‌شود. از بيانات مسئولين، دست‌اندركاران و گزارشهاي روزنامه‌اي چنين بر‌مي‌آيد كه حدود 30 تا 35 درصد از نان توليدي براي مصرف انسان، بصورتهاي مختلف تلف شده و يا از چرخه مصرف صحيح خود خارج مي‌شود. اگر چه اين آمار را مي‌توان به برخي از شهرها نسبت داد و اگر دقيق بررسي شود احتمال ضايعات بيش از اين حد در نقاطي خاص از كشور وجود دارد ولي نسبت دادن آن به كل كشور نمي تواند صحيح باشد. اطلاعات مستند و دقيق وجود ندارد كه بتوان بر اساس آن آمار دقيقي ارائه كرد ولي آنچه مي‌توان با اطمينان مطرح كرد آنكه مقدار دورريز نان در نقاط شهري و روستايي، رستورانها و سلف‌سرويسها، خانواده‌هاي با درآمدهاي متفاوت و در نقاط مختلف با فرهنگها و غذاهاي مصرفي متفاوت يكي نيست. به عبارت ديگر معدل مقدار تلفات نان در كل كشور نمي‌تواند 30 تا 35 درصد باشد. اما به اين نكته بايد توجه كرد كه اگر دورريز نان كشور از 20 درصد هم بيشتر نباشد تلفات زيادي است و اين ضايعات از نظر اقتصادي ميلياردها تومان به جامعه ضرر مي‌زند. علاوه بر آن مي‌تواند اثر نامطلوب بر سلامت انسانها نيز داشته باشد (به علت كپك زدگي نان، دورريز و مصرف آن توسط دام و راه يافتن توكسينهاي توليد شده توسط قارچها در نان و از طريق محصولاتي چون شير به انسان). 

نكته مهم ديگر اينكه عدم كيفيت مطلوب نان نه تنها از نظر دورريز و خصوصيات ارگانولپتيكي اهميت ويژه‌ دارد بلكه اثرات سوء تغذيه‌اي آن بر انسانها حائز اهميت بيشتري است. توليـــد ناصحيح نـــان 

مي‌تواند موجب كم‌خوني و كمبود برخي از عناصر ضروري و مهم در سيستم متابوليكي بدن گردد و موجب زيانهاي مخفي و ناپيدايي شود كه اثرات اجتماعي - اقتصادي آن از ديد‌ها مخفي است.

نكته قابل توجه ديگر كه شايد كمتر به آن توجه شده است معني و مفهوم ضايعات نان است. چون برخي جداكردن سبوس از گندم و توليد نان را بخشي از ضايعات مي‌دانند و عده‌اي سبوس‌گيري را براي بالا‌بردن كيفيت نانوايي و ارگانولپتيك نان ضروري مي‌شمارند و براي هر دو مورد، دليلهاي علمي مشخص وجود دارد. برخي مصرف بخشي از نان توليدي براي دام را جزو ضايعات حساب نمي‌كنند، چون در چرخه توليد قرار مي‌گيرد و لذا بايد تعريف مشخصي از ضايعات نان نيز ارائه گردد. 

از عوامل مؤثر بر دورريز نان عبارتند از: كيفيت نان توليدي، ارزاني قيمت نان، عدم يكنواختي در كيفيت آرد و استاندارد نبودن آرد تحويلي به نانوايان، عدم مهارت كارگران نانوايي، عدم استفاده از تكنولوژي صحيح براي توليد خمير و پخت نان، عدم نظارت و كنترل جدي بر توليد نان، عدم پخت يكنواخت قسمتهاي مختلف نان، استفاده از تنورهاي نامناسب و غير استاندارد، افزايش تقاضا در ساعاتي از روز به علت بيات شدن سريع نان، عدم اطلاع مصرف كنندگان از نحوه صحيح نگهداري نان، عدم رعايت شرايط لازم براي جلوگيري از دورريز در رستورانها، سلف سرويسها و منازل در موقع توزيع و مصرف نان سر سفره و ميز. 

براي كاهش تلفات نان راهكارهاي مشخصي قابل ارائه است كه بخشي از آن بايد به صورت دستورالعملهاي اجرايي تهيه شده و به مورد اجراء گذاشته شود و البته نياز به پژوهش بيشتر براي افزايش كيفيت و كاهش تلفات در اين محصول سنتي هست و محققين كشور بايد به مشكلات نان سنتي كه در كشورهاي ديگر كمتر كار شده بيشتر بپردازند. در اين مقاله ضمن اشاره به دلايل دور ريز نان، راهكارهاي كاهش آن نيز ارائه مي‌گردد. 

مقدمه 

ضايعات گندم، آرد و نان يكي از مشكلات كشور است كه ظاهراً همه از آن اطلاع دارند و براي كاهش آن تلاش مي‌كنند ولي واقعيت آن است كه اطلاع دقيق از آنها در دست نيست و حتي مسئولين ذيربط عمق و اهميت واقعي مشكل را در نيافته‌اند. اگر درك دقيق و عميق از اين مشكل وجود داشت برنامه‌ريزي بهتري براي استفاده از علوم و تكنولوژي در مراحل توليد گندم و آرد و تهيه نان و توزيع آن صورت مي گرفت. 

كيفيت توليد نان بعنوان اصلي‌ترين غذاي جامعه و قوت اصلي و روزانه اقشار مختلف مردم داراي اهميت خاصي است. كيفيت ارگانولپتيكي و تغذيه‌اي نان نقش اساسي بر سلامت مردم و اقتصاد ملي دارد. كيفيت نان سنتي و ملي ما نشان‌دهندة ميزان توجه مسئولين جامعه به امور مختلف تغذيه‌اي و اقتصادي كشور است. تفاوت بين كيفيت نان حجيم، نان فانتزي و نان‌هاي سنتي و ايراني نشان‌دهنده عدم برنامه‌ريزي و تلاش و تحقيق كافي جامعه نسبت به اموري است كه امكان اخذ اطلاعات فني آن از كشورهاي پيشرفته نيست و متخصصين و مديران جامعه خود بايد آستين همت بالا بزنند و براي بهبود آن تلاش كنند. اهمیت اين موضوع در سالهای اخير در سمينارها، سخنرانيها، گفتارها و بيانها مورد توجه قرار گرفته ولي تلاش كافي براي برنامه‌ريزي و به عمل رساندن نتايج آن نشده است. 

ساختار جمع‌آوري گندم، توليد و توزيع آرد و تهيه نان بر اساس ضرورت رشد كمي به تدريج بطرف مكانيزه شدن و ماشيني شدن پيش رفته اما روند اين تغييرات بر اساس مطالعه و تحقيق نبوده است. اين ضعف مخصوصاً در مواردي كه امكان الگو گرفتن دقيق از كشورهاي ديگر نبوده (توليد‌ نانهاي سنتي و ايراني) بصورت بسيار روشن به چشم مي‌خورد. 

از بيانات مسئولين و دست‌اندركاران و گزارشهای روزنامه‌ها چنين بر‌مي‌آيد كه حدود 30 تا 35 درصد نان توليدي براي مصرف انسان، بصورتهاي مختلف دورريز شده و يا از چرخه مصرف صحيح خود خارج مي‌شود. اگر چه می توان اين آمار را به برخي از شهرستانها و نقاطي از كشور نسبت داد و اگر دقيق بررسي شود احتمال ضايعات بيش از اين حد نيز در بعضي از نقاط كشور وجود دارد، ولي نسبت دادن اين آمار به كل كشور نمي‌تواند صحيح باشد. اطلاعات مستند و دقيقي وجود ندارد كه بتوان بر اساس آن آمار دقيقي ارائه نمود ولي آنچه مي‌توان برآورد كرد آن است كه معدل مقدار دورريز نان براي نقاط شهري و روستايي، رستورانها و سلف‌سرويسها و خانواده‌هاي مختلف حدود 20 درصد است و نمي‌تواند مقدار آن در كل كشور 30 تا 35 درصد باشد. اما به اين نكته بايد توجه كرد كه حتي اگر دورريز نان كشور ما 20 درصد باشد، تلفات زيادي است و اين ضايعات از نظر اقتصادي ميلياردها تومان به جامعه ضرر مي‌زند. علاوه بر آن مي‌تواند اثر نامطلوب بر سلامت انسانها نيز داشته باشد (بعلت كپك‌زدگي نان دورريز و مصرف آنها توسط دام و راه يافتن توكسينهاي توليد شده توسط كپكها در نان از طريق محصولاتي چون شير به انسان). 

نكته مهم ديگر اينكه عدم كيفيت مطلوب نان نه تنها از نظر دورريز و خصوصيات ارگانولپتيكي اهميت ويژه دارد بلكه اثرات سوء تغذيه‌اي آن بر انسانها حائز اهميت بيشتري است. توليد ناصحيح نان مي‌تواند موجب كم‌خوني و كمبود برخي از عناصر ضروري و مهم در سيستم متابوليكي بدن گردد و موجب زيانهاي مخفي و ناپيدائي شود كه اثرات اجتماعي - اقتصادي آن از نظر‌ها مخفي بوده و قابل محاسبه نيست. نكته قابل توجه ديگر معني و مفهوم ضايعات گندم، آرد و نان است. چون برخي، مصرف گندم توليد شده براي نان براي خوراك دام را جزو ضايعات حساب مي‌كنند و بعضي آن را تلفات نمي‌دانند. عده‌اي سبوس‌گيري از گندم (حدود 15 درصد) را جزو ضايعات حساب مي‌كنند و برخي آن را طبيعي مي‌دانند، چون سبوس جدا شده به مصرف دام مي‌رسد. لازم به توضيح است كه سبوس داراي تركيبات با ارزش ويتامينها، عناصر معدني و فيبر است كه باقي ماندن آن در نان از نظر تغذيه‌اي مفيد است البته در صورتيكه فكري براي تجزيه اسيد فيتيك آن در مراحل توليد نان بشود. بعضي از متخصصين نانهاي استفاده شده براي دام را جزو تلفات به حساب نمي‌آورند. با توجه به اختلاف تعبير و تفسير در ضايعات، برآورد مقدار ضايعات مجموع گندم، آرد و نان در مراحل مختلف مي‌تواند در محدوده كمتر از 20 تا بيشتر از 40 درصد متغير باشد كه دامنه وسيعي است و لذا بايد تعريف مشخصي براي ضايعات گندم، نان و آرد داشت. آنچه مسلم است آنكه نمي‌توان مصرف نان توليد شده براي انسان به عنوان خوراك دام را جزو ضايعات محسوب نكرد. قابل توجه است كه بخش مهمي از گندم، آرد، نان و محصولاتي مثل ماكاروني از چرخه مصرف انسان خارج مي‌شود كه ضرر آن كم نيست. تلفات نان متأثر از عوامل زيادي و از جمله كيفيت آرد، قيمت آرد و نان (قيمت ظاهري نه واقعي) تكنولوژي توليد نان، بي‌سواد و يا كم‌سواد بودن توليد كنندگان نان، عدم بسته‌بندي نان، نوع و كيفيت نانهاي سنتي، فرهنگ مصرف نان در جامعه و … مي‌باشد. 

مطالعات و بررسيهاي انجام گرفته نشان مي‌دهد كه آمار جامع و دقيقي در ارتباط با تلفات نان بعد از پخت وجود ندارد. مطالعاتي در ارتباط با تلفات بعضي از مراحل توليد و براي منطقه‌اي خاص صورت گرفته است و بعضاً نتايج آن به كشور تعميم داده ‌شده است ولي مطالعه كافي براي بدست آوردن آماري صحيح نسبت به تلفات نان در مراحل مختلف توليد در كل كشور وجود ندارد. 

در زير برخي از نظرات ارائه شد و در ارتباط با مقدار تلفات نان و مشكلاتي كه در اثر عدم توجه به تكنولوژي توليد نان و كيفيت آن براي جامعه ايجاد مي‌شود ارائه مي گردد: 

-  طبق آمار موجود سالیانه معادل2 ميليون تن گندم  نان به ضايعات تبديل مي شود (7). 

-  قسمت زيادي از ضايعات نان كه ميزان آن حدود 30 درصد برآورد گرديده است در مرحله مصرف ايجاد مي‌شود (7). 

-  خوش‌‌بينانه‌ترين پيش‌بيني‌ها دلالت بر افتي معادل 20 تا 25 درصد در مراحل مختلف پس از برداشت گندم دارند. ضايعات نان بويژه در مرحله مصرف خيلي زياد است و حدود 30 درصد و حدود 2 ميليون تن تخمين زده شده است كه معادل ريالي آن 2000 ميليارد ريال در سال مي شود (1). 

-  ميزان ضايعات نان حدود 30 درصد برآورد شده است كه شامل ضايعات مراحل مختلف توليد گندم، آرد، نان و مرحله مصرف نان مي‌باشد (4). 

-  ميزان نان مصرف سالانه براي هر نفر بالغ بر 180 كيلوگرم است كه با توجه به آن سالانه حدود 11 ميليون تن گندم نياز خواهيم داشت. اين در حالي است كه 3 تا 5 ميليون تن گندم وارد كشور مي‌شود كه در حقيقيت برابر با ميزان ضايعاتي است كه در اين بخش متحمل مي‌شويم (7). 

-  بر اساس بيانات وزير بازرگاني در مراسم افتتاحيه اولين نمايشگاه نان و ماشين‌آلات توليد نان (9) ضايعات سالانة نان حدود 2 ميليون تن گندم است كه معادل 300 ميليون دلار يا دو هزار و سيصد و ده ميليارد ريال است. 

-  طبق بررسيهاي بعمل آمده به دليل در دسترس نبودن كمباين كافي در زمان برداشت تنها 15 درصد از اراضي به موقع برداشت مي‌شود و بقيه با تأخير برداشت مي‌گردد. تلفات در اثر تأخير در برداشت تا يك هفته را 5 درصد و تا 2 ماه را 52 درصد برآورد كرده‌اند (9). 

-  طبق اظهار نظر قائم مقام وزير بازرگاني و مدير عامل سازمان غله كشور در سال 81 بيش از 15 هزار ميليارد ريال به عنوان يارانه به نان تخصيص داده شده است كه معادل 75 درصد كل يارانه‌هاي پرداختي دولت براي كالاهاي اساسي است (10). 

-  نان 56 درصد پروتئين و 50 درصد كالري جوامع شهر و روستا را تأمين مي‌كند (10). 

-  در سال 79 هر فرد كم‌درآمد شهري 60 درصد انرژي و 67 درصد پروتئين دريافتي خود را و هر فرد كم‌درآمد روستايي 66 درصد انرژي و 72 درصد پروتئين دريافتي خود را از محل مصرف نان تأمين كرده است (3). 

-  طبق نظر معاون سلامت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي40 درصد جامعه ما گرسنگي سلولي كلسيم دارند و حداقل 30 درصد جامعه و 40 درصد از خانمها ذخيره آهن پائيني دارند كه موجب تنگ خلقيها، كم خوني،‌ اضطراب، افسردگي و راندمان كم در كار افراد مي‌شود كه بخش مهمي از آن متأثر از كيفيت نان است (2). 

-  مقدار سرانه مصرف نان كشور حداقل 300 گرم در روز است كه اين مقدار مي‌تواند 60 درصد ويتامين B1، 40 درصد كلسيم و 80 درصد آهن مورد نياز افراد را تأمين كند. ولي كيفيت نامطلوب نان موجب عدم جذب اين مواد در بدن مي‌شود (2). 

-  از بين 800 نفر مرگ روزانه در كشور 300 نفر بعلت بيماريهاي قلبي و عروقي فوت مي‌كنند و نمك زياد نان و سديم اضافي از طريق جوش‌شيرين عامل مؤثر بر اين مشكل است (2). توضيح اينكه در موارديكه كيفيت آرد پائين باشد با افزودن نمك اضافي اين ضعف را كاهش مي‌دهند. 

-  مصرف جوش شيرين در خمير و عدم استفاده از مخمر و خمير ترش موجب جلوگيري از فعاليت فیتاز و تجزيه اسيد فيتيك شده و در نتيجه شرايط جذب املاح در سيستم گوارشي فراهم نمي‌شود. 

-  بر اساس نظر سازمان بهداشت جهاني (WHO) در سال 1991 و تحقيقات گيبسون در سال 1998، چنانچه نسبت مولي اسيد فيتيك به روي (PA/Zn) كمتر از 5 باشد حدود 55 درصد عناصر معدني در سيستم گوارشي انسان جذب شده و اگر اين نسبت به بيش از 25 درصد برسد عناصر معدني موجود در ماده غذايي قابل جذب براي بدن نخواهد بود و اكثر نانهاي توليدي كشور اين مشكل را دارند (5). 

-  بي‌كربنات سديم در نان (جوش‌شيرين) موجب تجمع كادميوم، فسفر، سرب، جيوه و فلزات سنگين در بدن مي‌شود (2). 

-  در اثر استفاده از شعله مستقيم مشعلهاي گازوئيل سوز در توليد برخي از نانها، مواد مضري چون بنزوپيرين و آنتراسين توليد مي‌شود كه بسيار خطرناك و سرطانزاست (2). 

-  در سال 1345، 13 درصد نانهاي توليدي از نوع لواش بوده است و در سال 1380 به حدود 43 درصد افزايش يافته است. در صورتيكه كيفيت نانهاي لواش بعلت نازك بودن و استفاده از جوش‌شيرين نامطلوب است (5) 

-  در سال 1345، 34 درصد نانهاي توليدي سنگك بوده و در سال 1380 به حدود 7/6 درصد كاهش يافته است، در صورتيكه نان سنگك از نظر داشتن سبوس و تخمير كافي خمير، جزو نانهاي مطلوب محسوب مي‌شود (5). 

مطالب ارائه شده فوق توسط مسئولين و محققين مختلف، نشاندهنده مشكلاتي است كه نان كشور دارد. بعبارت ديگر نان اصلي‌ترين غذاي مردم است كه بيش از نصف نيازهاي بدن افراد جامعه ايران را تأمين مي‌كند و اثر كيفيت آن روي سلامت و يا عدم سلامت مردم بسيار وسيع است و ضرورت دارد كه هر چه بيشتر مورد توجه قرار گيرد. اطلاعات فوق مشخص مي‌كنند كه ارزش اقتصادي ضايعات نان بالاست و اگر حدود 15 درصد از ضايعات نان كاهش يابد، با توجه به افزايش توليد در سالهاي اخير، كشور از نظر خريد گندم از كشورهاي خارجي بي‌نياز مي‌شود (در سال 1382 خريد دولت از كشاورزان بيش از 10 ميليون تن بوده است). 

اطلاعات ارائه شده توسط محققين نشان مي‌دهد كه تلفات نان نه فقط زیان بزرگ اقتصادي به جامعه مي‌زند. بلكه اثر آن بر سلامت مردم ضايعات بيشتري ايجاد مي‌كند. اين اطلاعات به مسئولين هشدار مي‌دهد كه براي حل مشكل نان بايد برخورد ريشه‌اي‌تر، اساسي‌تر و با برنامه‌ريزي بهتر داشت. 

عوامل مؤثر بر تلفات نان و كيفيت تغذيه‌اي آن 

الف- كيفيت آرد و نوسانات آن اثر قابل توجهي بر كيفيت نان دارد و موجب دورريز و كاهش كيفيت تغذيه‌اي نان مي‌گردد. عوامل زيادي بر كيفيت آرد اثر مي‌گذارد و از جمله آنها كيفيت گندم، شرايط نگهداري گندم، چگونگي بوجاري و آسياب كردن گندم، درصد جدا سازي سبوس از آرد، فعاليت آلفاآميلازي آرد و مقدار عناصر معدني و اسيد فيتيك موجود در گندم مي‌باشد. 

ب- محدوديت نانوائيها نسبت به انتخاب آرد و استفاده از بهبوددهنده‌ها براي افزايش كيفيت نان. توضيح اينكه با افزايش برخي بهبود دهنده‌‌ها كيفيت نان افزايش پيدا مي‌كند و قيمت نان كمي گرانتر مي‌شود كه هزينه آن براي جامعه قابل پذيرش است. 

ج- بي سواد بودن و يا كم‌سواد بودن اكثر توليدكنندگان نان كشور و نداشتن اطلاعات كافي نسبت به تكنولوژي صحيح توليد خمير و نان. 

د- استفاده از جوش‌شيرين در خيلي از نانها براي سريعتر ورآمدن خمير و عدم استفاده از مخمر و همچنين خميرترش و استفاده از نمك بيش از معمول براي بهبود كيفيت نانوايي آردهاي ضعيف. 

ه‍- عدم رعايت شرايط مناسب فرآوري خمير براي توليد نان مطلوب 

و- عدم توجه به فرم دادن صحيح نان و عدم تخمير نهايي خمير 

ز- عدم استفاده از تنورهاي مناسب و در نتيجه عدم استفاده از بستر پخت مناسب و دما و زمان پخت مطلوب، استفاده از شعله مستقيم مشعلهاي گازوئيلي در خيلي از نانوائيها. 

ح- ابعاد نامناسب نان كه موجب تلفات بيش از حد مخصوصاً در موقع مصرف مي‌شود. 

ط- عدم بسته‌بندي نان كه موجب خشك شدن و تلفات نان مي‌گردد. 

ي- تلفات نان در مراحل توزيع و مصرف كه ناشي از ارزاني نان و فرهنگ غلط در مصرف نان است. معمولاً بخشی از قرص نان مصرف و بقيه غيرقابل استفاده مي‌شود. 

ك- عدم نگهداري نان در شرايط مناسب.

راهكارهاي مؤثر بر افزايش كيفيت و سلامت نان و كاهش ضايعات آن 

الف- برنامه‌ريزي براي توليد آرد با كيفيت نسبي خوب و برقراري ثبات در كيفيت آردهاي توليدي در كشور. براي اين امر نكات زير بايد مورد توجه قرار گيرد: 

-   توجه وزارت جهاد كشاورزي و توليدكنندگان گندم به كيفيت نانوايي گندمهاي توليدي و اعمال روشهاي مديريتي جهت بالا بردن كيفيت گندمهاي توليدي، مثل استفاده از بذر مرغوب، كود سرك، كودهاي داراي ميكروالمنتهاي مؤثر بر كيفيت تغذيه‌اي، مبارزه با آفاتي چون سن گندم. 

-  توجه به شرايط نگهداري گندم و بوجاري كامل گندم و شستشوي آن با آب تميز قبل از مرحله واجد شرايط كردن (Conditioning) و آسياب كردن. 

-  استفاده از مخلوط گندمهاي ضعيف و قوي براي تهيه آرد با كيفيت ثابت و مناسب. 

-  سبوس‌گيري كمتر از گندم براي تأمين ويتامين‌ها و عناصر معدني لازم براي بدن و همچنين فيبر كه وجود آن بر سلامت سيستم گوارش مؤثر است. فرآوري سبوس براي كاهش اسيدفيتيك و افزودن به آرد روش بهتري است. 

-       كنترل فعاليت آلفا‌آميلازي آرد و تنظيم آن در آسيابها. 

ب- استفاده از تكنولوژي مناسب توليد خمير براي نان مطلوب. عوامل زير بر كيفيت خمير مؤثرند: 

-  كيفيت آب مورد استفاده، دماي خمير، سيستم مخلوط كن، زمان مخلوط كردن و چگونگي ورآوردن خمير روي كيفيت نانوايي و سلامت نان حاصل از خمير مؤثر است. استفاده از آب حدود 30 درجة سانتي‌گراد بنحوي كه خمير توليدي دماي حدود 30 درجه داشته باشد، بر تخمير مؤثر است. استفاده از جوش‌شيرين بايد ممنوع و بجاي آن از 5/0 تا 1 درصد مخمر همراه با 5 تا 10 درصد خمير ترش استفاده شود (8). اين كار نياز به برنامه‌ريزي براي آموزش توليد‌كنندگان و نظارت كافي بر كار آنها دارد. 

ج- فرم دادن خمير بسيار اهميت دارد. نانهايي كه خمير آن بسيار نازك است مثل نان لواش نمي‌‌تواند نان مناسبي باشد. نانهاي سنگك، بربري و تافتون با ضخامت مناسب اگر با فناوري مناسب توليد شود داراي كيفيت بهتري خواهند بود. 

د- شرايط پخت بايد كنترل شده و توسط تنورهايي كه بستر مناسب دارند و از شعله مستقيم استفاده نمي‌كنند صورت گيرد. 

ه‍- ابعاد نان هر چه كوچكتر باشد بهتر است، چون نانهاي بزرگ در سفره‌ها، رستورانها و محلهاي مصرف ديگر تلفات بيشتري خواهد داشت. امكان توليد نان 10*10 سانتي‌متر و بسته‌بندي آن بصورتي شبيه نانهاي حجيم وجود دارد، با اين روش بسته‌بندي نان راحتتر شده و مقدار مصرف نشده نان در بسته باقي مي‌ماند و تلفات كمتري خواهد داشت. 

و- اگر از بهبود دهنده استفاده شود نان با ماندگاري بيشتر توليد خواهد شد و امكان بسته‌بندي و فروش آن در فروشگاهها فراهم خواهد گشت، بايد اجازه داد كه از بهبود دهنده‌ها مثل ويتامين ث استفاده گردد و معادل قيمت آن به قيمت نان افزوده شود. 

ز- برنامه‌ريزي براي كاهش سوبسيد نان ولي جبران ضعف مالي مردم براي تأمين نان به گونه‌اي ديگر بنحوي كه ارزش واقعي نان شناخته شود و كسي بعلت ضعف مالي گرسنه نماند. 

ح- سامان دادن به سيستم توليد، نگهداري، بوجاري و آسياب كردن گندم و چگونگي توزيع آرد و نظارت كافي بر توليد و توزيع نان توسط افرادي كه آموزش كافي نسبت به اين امور ديده‌اند. 

ط- در شرايط فعلي بيش از 50 هزار نانوايي كوچك در كشور وجود دارد كه اكثراً توسط افراد غيرمتخصص اداره مي‌شود و نظارت بر كار آنها مشكل است. ضرورت دارد واحدهاي بزرگتر توسط افراد با تخصص توليد نان بوجود آيد تا امكان استفاده از تكنولوژيهاي بهتر فراهم گردد و نظارت بر آنها آسانتر باشد. 

نتيجه‌گيري 

   4-1- با توجه به اينكه نان قوت اصلي مردم و مخصوصاً بخش كم‌درآمد جامعه است و بيش از 50 درصد پروتئين و انرژي مورد نياز و در صورت تولید نان مطلوب بخش مهمي از عناصر معدني و ويتامينهاي مورد نياز روزانه از طريق نان تأمين مي‌شود اثر آن بر سلامت و يا عدم سلامت جامعه بسيار گسترده است و اهميت آن بسيار زياد مي‌باشد. اهميت توجه به اين موضوع از موارد اساسي و ضروري جامعه است لذا نياز به يك سامان‌دهي و برنامه‌ريزي ريشه‌اي و خاص دارد. 

   4-2- اگر چه آمار دقيقي در مورد مقدار تلفات گندم، آرد و نان وجود ندارد اما اكثر صاحبنظران مقدار تلفات را بيش از معادل 20 درصد گندم مي‌دانند. اين مقدار تلفات بيش از معادل 2 ميليون تن گندم است كه با توجه به معدل قيمت گندم در سالهاي خشكسالي و غير آن (200 دلار براي هر تن) مبلغي معادل 400 ميليون دلار مي‌شود. پس با نگاهي خوش‌بينانه ساليانه مبلغي بيش از 400 ميليون دلار از اصلي‌ترين ماده غذايي كشور دور ريخته مي‌شود كه از نظر اقتصادي اهميت زيادي دارد. 

4-3- با توجه به اينكه مقدار گندم تحويلي كشاورزان به دولت در سال 1382 بيش از 10 ميليون تن بوده است (4)، درصورتيكه 15 درصد از دورريز گندم، آرد و نان كاهش یابد كشور نيازي به گندم خارجي نخواهد داشت و وابستگي كشور از بابت اصلي‌ترين نياز جامعه از بين خواهد رفت. 

4-4- كم بودن قيمت ظاهري نان موجب تلفات زياد نان شده است و سوءاستفاده‌هايي از اختلاف قيمت آزاد با قيمت دولتي آرد و نان مي‌شود. بخشي از گندم و آرد نيز از مرزها خارج مي‌گردد. ضرورت دارد روش ديگري براي تأمين نان مردم و گرسنه نماندن افراد كم‌درآمد جامعه انديشيده شود و قيمت نان افزايش يابد تا مخصوصاً در مرحله مصرف، دورريز كمتري داشته باشيم. در شرايط حاضر حتي براي جلوگيري از سرد شدن غذاها از نان بعنوان عايق استفاده مي‌شود. 

4-5- وزارت جهاد كشاورزي بايد در توليد بذر به كيفيت نانوايي بيش از پيش توجه نمايد. مخصوصاً كه عدم خريد گندم با كيفيت بالا از خارج موجب خواهد شد كه گندمهاي ضعيف داخلي با گندمهاي خارجی تقویت نشود و ضعف كيفيت نانوايي آرد هاي تولیدی اثرقابل توجهي بر كيفيت نان بگذارد. 

4-6- با توجه به اينكه براي توليد آرد با كيفيت نانوايي مطلوب و با ثبات كافي نياز به اختلاط گندمهاي مرغوب و ضعيف است و از طرفي گندمهاي بعضي از مناطق مثل خوزستان و گلستان داراي كيفيت بالاتري است بايد برنامه‌ريزي بهتري براي توزيع گندم در كشور صورت گيرد و وزارت كشاورزي توليد گندم در مناطقي چون خوزستان كه آب و زمين فراوان وجود دارد ترغيب نمايد. 

4-7- ضرورت دارد قيمت خريد گندم از كشاورزان بر اساس كيفيت نانوايي و تغذيه‌اي آن باشد تا كشاورزان نسبت به توليد گندم با كيفيت بهتر ترغيب شوند و در انتخاب بذر، زمان كاشت، چگونگي آبياري و دادن كود و مبارزه با علفهاي هرز و آفات مديريت بهتري اعمال كنند. 

4-8- چون باقيماندن گندم در سيلوها براي حدود 2 ماه موجب كيفيت بهتر آرد آن مي‌شود، بايد از ارسال مستقيم گندم از مزارع به آسياب اجتناب نمود. ضرورت دارد كمبود سيلوها براي نگهداري بهتر گندم رفع گردد. 

4-9- عمليات نگهداري مناسب و بوجاري و شستشوي گندم قبل از آسياب کردن بايد رعايت شود تا كيفيت آرد افت نكند. 

4-10- با توجه به اينكه فعاليت آلفاآميلازي گندم در مناطق خشك كم است و در مناطق مرطوب زياد، ضرورت دارد در آسيابها امكانات تنظيم فعاليت آلفاآميلازي آرد فراهم شود و اين   فعاليت بر پايه عدد سقوط (Falling number) 250 تنظيم گردد. امكان افزودن آرد گندم جوانه‌زده براي تنظيم اين عدد وجود دارد. 

4-11- شرايط توليد خمير و نحوه مطلوب آن بايد به نانوايان آموزش داده شود و توجه شود كه كاسه مخلوط‌كن نانوائيها از جنس آلومينيوم نباشد تا تأثير نامطلوب بر سلامت مردم نداشته باشد (استفاده از كاسه خمير و ظرف تخمير از جنس استيل زنگ نزن بايد جزو استانداردها باشد). 

4-12- استفاده از جوش‌شيرين بايد در نانواييها ممنوع شده و نظارت جدي بر اين امر صورت گيرد. اکثر نانوايان اعتقاد دارند كه بايد جوش‌شيرين افزود. بجاي جوش شيرين از 5/0 تا 1 درصد مخمر خشك همراه با 5 تا 10 درصد خمير ترش استفاده شود تا عمل تخمير موجب كيفيت بهتر نان و تجزيه اسيد فبتيك شده و سلامت نان تأمين گردد. 

4-13- بايد تلاش شود از آردهای با سبوس بیشتر استفاده شود تا عناصر معدنی مفید و ویتامینها و فيبر كه در سبوس وجود دارد از رژيم غذايي مردم حذف نشود. استفاده از سبوس فرآوري شده بهتر است. 

4-14- نانوايان نسبت به چگونگي توليد خمير و چگونگی استفاده صحیح از مخمر و خمیرترش و شرایط مناسب تخمیر آموزش داده شوند و دماي مناسب تخمير( حدود 30 درجه سانتي‌گراد) و زمان آن (حداقل 5/1) ساعت را رعایت کنند. نانوايان بايد ظروف مخصوص تخمير و محل مناسب نگهداري خمير براي انجام تخمير داشته باشند. 

4-15- با توجه به اينكه تعداد بيش از 50 هزار نانوايي كوچك و با افراد كم سواد را نمي‌شود خوب نظارت كرد، بايد واحدهاي بزرگتر توليد نان بصورت انبوه ايجاد كرد. البته اين نانوائيها مي‌توانند نان با ماندگاري خوب را بسته‌بندي كرده و در فروشگاه‌ها عرضه كنند. 

4-16- باید اجازه داده شود برای آرد های ضعیف از بهبود دهنده‌هايي مثل ويتامين ث در حد 6 گرم براي 100 كيلوگرم آرد استفاده كنند. اين بهبود دهنده قيمت نان را زياد افزايش نمي‌دهد ولي كيفيت نان را بهتر كرده و نياز به افزودن نمك اضافي براي بالا‌بردن كيفيت نانوايي خمير را منتفي مي‌سازد. 

4-17- به برخي از نانوايان اجازه داده شود بهبود دهنده‌هايي چون يك درصد شكر و يك درصد روغن قنادي به خمير اضافه كرده و نان را با قيمت كمي گرانتر بفروشند. 

4- 18- ضرورت دارد نان پس از پخت بصورت بهداشتي سرد شده و بسته‌بندي شود. براي بسته‌بندي بهتر لازم است اندازه نان كوچكتر بوده و ابعاد مشخص (مثلاً 10*10 سانتي‌متر) و يك اندازه داشته باشد كه البته توليد نان بصورت صنعتي به اين صورت امكانپذير است. اين عمل موجب دورريز كمتر نان بعلت امكان نگهداري بهتر آن و ايجاد شرايط بهتر در موقع مصرف خواهد شد. 

4-19- نحوه نگهداري نان در منزل و رستورانها بايد آموزش داده شود. اكثر مردم نان را در يخچال نگهداري مي‌كنند، در صورتيكه دماي يخچال نان را سريعتر بيات ‌مي‌كند . بهترين روش نگهداري نان بصورت منجمد است. از نظر بیاتی نگهداري در دماي معمولي بهتر از يخچال است. 

4-20- نياز به تحقيقات سامان يافته براي اموري كه اطلاعات علمي در مورد نان سنتي كم است وجود دارد ولي در شرايط حاضر تحقيقات بصورت پراكنده و بعضاً تكراري و موازي صورت مي‌گيرد و بخشي از بودجه‌هاي تحقيقات تلف مي شود. برنامه‌ريزي ملي و استفاده بهينه از امكانات تحقيقاتي در اين زمينه ضروري است. 

4-21- براي بهبود كيفيت نان و جلوگيري از تلفات آن بايد دولت عزم جزم كند و مديريت واحد كه داراي آگاهي و توانايي كافي باشد بوجود آورد و يك برنامه‌ريزي ملي براي سامان دادن به مشكل نان بشود در اينصورت مي‌توان با تلاش كافي در يك دوره حداقل 5 ساله كيفيت نان را نسبت به حالت فعلي خيلي بهبود بخشيد و دورريز نان را به كمتر از نصف رسانيد و البته هزينه‌هاي آن از كاهش تلفات حاصل خواهد شد. 

تشكر و قدرداني 

بخشي از اطلاعات اين مقاله از گزارشات مربوط به طرح «ضايعات گندم در توليد و مصرف» كه در دانشكده كشاورزي دانشگاه تهران (كرج) در حال اجراست استخراج شده است. بدينوسيله از مسئولين محترم آن دانشكده و دست‌اندركاران طرح يادشده بويژه مجري محترم طرح آقاي دكتر بهمن يزدي صمدي تشكر و قدرداني مي‌نمايم. 

منابع 

1- افكاري، ا. 1382. رابطه بين سختي دانه گندم و خصوصيات كيفي آرد آن، پايان‌نامه دكتراي گروه ماشينهاي كشاورزي، دانشكده كشاورزي، دانشگاه تربيت‌مدرس، تهران. 

2- اكبري، م.، 1381. سخنراني معاون سلامت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي در افتتاحيه اولين همايش و نمايشگاه نان و ماشين‌آلات آن. سازمان غله كشور، تهران. 

3- خداداد كاشي، ف و خ. حيدري، 1380. بررسي جايگاه نان در سبد غذايي مردم ايران. اولين همايش نان و نمايشگاه ماشين‌آلات توليد آن، تهران. 

4- دستمالچي، ف.، 1380. نان و استاندارد، مجموعه مقالات نخستين كنفرانس توسعه و ترويج استاندارد، مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي ايران. تهران. 

5- رجب‌زاده، ن. 1381. نان، گذشته، حال و آينده، مجموعه مقالات اولين همايش و نمايشگاه نان و ماشين‌آلات توليد نان، سازمان غله كشور، وزارت بازرگاني، تهران. 

6- سرخو، م.، 1381. سخنراني معاون مالي اداري سازمان غله كشور در مراسم افتتاحيه اولين همايش و نمايشگاه نان و ماشين آلات توليد آن، سازمان غله كشور، وزارت بازرگاني، تهران. 

7- شاهدي، م.، 1381. بررسي ضايعات نان و عوامل مؤثر بر ماندگاري آن. گزارش اول بخشي از طرح ضايعات گندم در توليد و مصرف، دانشكده كشاورزي دانشگاه تهران، كرج. 

8- شاهدي، م.، 1381. افرايش كيفيت نان و كاهش ضايعات آن، گزارش نهايي طرح ملي ارائه شده به شوراي پژوهشهاي علمي كشور، دانشكده كشاورزي دانشگاه صنعتي اصفهان. 

9- شريعتمدار، م. 1380. متن سخنراني وزير بازرگاني در مراسم افتتاحيه اولين نمايشگاه و همايش نان و ماشين‌آلات توليد نان. منتشر شده در مجموعه مقالات بنام دومين نمايشگاه بين‌المللي نان و ماشين‌آلات توليد نان، سازمان غله كشور، وزارت بازرگاني، تهران. 

10-    کمالي، ح.، 1381. پيام رئيس هيأت مديره و مدير عامل سازمان غله كشور، اولين نمايشگاه بين‌المللي و ماشين‌آلات توليد آن. منتشر شده در مجموعه مقالات بنام دومين نمايشگاه بين‌المللي نان و ماشين‌آلات توليد نان، سازمان غله كشور، وزارت بازرگاني، تهران. 

11-    مظاهري، د.، 1375. گزارش نهايي طرح آينده غذا، گروه علوم كشاورزي فرهنگستان علوم جمهوري اسلامي ايران، تهران. 

منبع: خبرگزاری موج

غلامحسین زمان آبادی – کارشناس و پیشکسوت رسانه

*نرم افزاري

عرض كرديم بنا بر وظيفه ملي، اعتقادي و شغلي خود بايد به موضوعي حياتي بپردازيم و بحث اصلاح الگوي مصرف بنا بر فرمايش و رهنمود مقام معظم رهبري از اصلي‌ترين و حياتي‌ترين مسايلي است كه بايد در ماه اول سال طرح و موشكافي شود. نوشتيم كه در دو سر فصل مي‌توان اصلاح الگوي مصرف را مورد بررسي قرار دهيم روز گذشته پيرامون نگاه سخت‌افزاري به مقوله اصلاح الگوي مصرف نوشتيم و از همه دست‌اندركاران درخواست كرديم كه هر آنچه دارند براي تحقق نگاه رهبري مطرح نمايند.

اصلاح الگوي مصرف- نرم‌افزاري

در قسمت دوم بررسي نگاه رهبري در زمينه‌سازي براي اصلاح الگوي مصرف به سر فصل‌هاي بسياري بايد توجه كنيم.

اولا بحث نرم افزاري بحث برنامه‌ريزي و اصلاح نگاه برنامه‌ريزي است بحث اجرايي و مشكلات اجرايي و اصلاح روش‌ها و رفتارهاي اجرايي است در اين مقوله در هر قسمتي مي‌توان نگاهي فراگير داشت و به نقد و بررسي آن پرداخت.

در قسمت نرم‌افزاري مي‌توان به نقد و بررسي مقوله‌هايي چون 1-توسعه منابع انساني2-توسعه محيط حقوق3-توسعه علمي و توسعه مديريت و برنامه‌ريزي، توسعه منابع مالي، توسعه نهادهاي ورزشي، توسعه فرهنگ در ورزش توسعه ict پرداخت هر كدام از موارد فوق راتجربه و تحليل كرد در سه قسمت داشتيم ما داريم و بايد داشته باشيم به بررسي و نقد بپردازيم. آنگاه به اصلاح الگوي مصرف پيرامون هر كدام از آنها بپردازيم و هر كدام را نقدي منصفانه كنيم به عنوان مثال در قسمت توسعه منابع مالي با توجه به موضوعات روز مثالي بزنيم تا مطلب ارجالي آكادميك و ذهني خارج و قابل درك‌تر شود همانطور مطلع هستيد فردا آخرين روز ليگ برتر فوتبال كشور است يكسال يا به تعبير دقيق‌تر يك فصل فوتبال ما جان كند تا سرانجام باقهرماني استقلال يا ذوب آهن به پايان رسيد گردش مالي اين دوره از مسابقات ليگ برتر رقمي حدود يكصد و بيست ميليارد تومان را نشان مي دهد. قسمت اعظم اين منبع مالي اولا از بيت المال تامين شده ثانيا اگر بررسي و نقدي براي هزينه داشته باشيم بايد بينيم خروجي اين رقم در فوتبال كشورمان ام از باشگاهي و ملي چقدر بوده ثالثا اگر قرار شود اصلاحي بر الگوي مصرف منابع مالي دولتي براي فوتبال داشته باشيم چگونه بايد باشد.

آيا قرار است به همين نحوي كه در اين فصل عمل شده عينا براي فصل بعد هم عمل كنيم آيا اصلاحي در الگوي پرداخت قراردادها مجددا صورت خواهد گرفت كتمان اطلاعات صحيح در قراردادها، رقابت در پرداخت‌هاي بيشتر براي درآمدهاي افراد واسطه. اگر چه با ورود نيروهاي نظارتي جامعه كه مراقب آلودگي‌ها و عفونت‌هاي اجتماعي هستند مدتي با بازداشت برخي از عواملي كه جايگاه منطقي در توزيع بازيكن و مربي نداشتند كار آغاز شده است و اميد است كار سامان گرفته باشد و انشاا... ادامه يابد و دراين رابطه هرگوه اصلاح الگو در ليگ برتر اتوماتيك وار به زير گروه ليگ يك و دو و سوم منتقل مي‌شود.

از جمله مواردي كه مي‌تواند در اصلاح الگوي برتر بسيار موثر و زيربنايي باشد مساله اجرا اصل 44 قانون اساسي يا طرح خصوصي سازي است كه خود منشا بسياري از اصلاحات الگوي مصرف است ضمن اينكه اگر امسال سال پايان بحث خصوصي سازي است و قرار است باشگاه‌هاي دولتي از روند هزينه كرد اين موضوع خارج شوند الگوي مصرف آينده و تامين منابع مالي آن چگونه خواهد بود.

و يا در قسمت الگوي محيط حقوقي آيا با كمبودهايي مواجه هستيم كه باعث ارجاع اين گونه پرونده تخلفاتي به كميته انضباطي فوتبال مي‌شود همانطور كه اخيرا شنيده مي شود حتي اساسنامه كميته ملي المپيك در حال بازنگري و تغيير است در هر حال موضوعات فوق مي تواند منشا بحث‌ها، كارگروه‌ها، كميته‌هاي بازنگري در جهت تحقق اصلاح الگوي مصرف باشد

  به نقل از خبرگزاري فارس ، آنچه در ذيل مي آيد گلچيني است از بيانات رهبر معظم انقلاب در مورد ازدواج جوانان كه هنگام قرائت خطبه عقد ايراد فرموده اند:

* خداوند از زن و مرد تنها خوشش نمي‌آيد

خداي متعال از زن و مرد تنها خوشش نمي‌آيد، مخصوصا آن‌هايي كه جوانند و بار اولشان است. مخصوص جوان‌ها هم نيست. خداي متعال از زندگي مشترك و مزدوج خوشش مي‌آيد. آدم تنها، مرد تنها و زن تنها كه همـه عمر را به تنهايي مي‌گذراند، از ديد اسلامي چيز مطلوبي نيست . مثل يك موجود بيگانه است در مجموعه پيكره انساني. اسلام اين طور خواسته كه خانواده، سلول حقيقي مجموعه پيكره جامعه باشد نه فرد تنها.

خطبه عقد 75/10/05

*مال و جمال، يا كمال؟ كدام انگيزه؟

اگر چنانچه كسي بخاطر مال و جمال ازدواج كند، طبق روايت ممكن است خداي متعال مال و جمال را به او بدهد و ممكن هم هست كه ندهد. اما اگر چنانچه براي تقوا و عفاف قدم بگذارد و ازدواج بكند، خداي متعال به او مال هم خواهد داد جمال هم خواهد داد. ممكن است كسي بگويد جمال كه اعطا كردني شنيست؛ يك كسي يا جمال دارد يا ندارد! معنايش اين است كه چون جمال در چشم شما و دل شما و در نگاه شماست، اگر انسان كسي را خيلي هم جميل نباشد، دوست داشت او را جميل مي‌بيند. وقتي كسي را دوست نداشت هر چقدر هم جميل باشد به نظر او جميل نمي‌آيد.

خطبه عقد 77/10/13

*مرد قوام است و زن ريحان

اسلام مرد را قوام و زن را ريحان مي‌داند. اين نه جسارت به زن است نه جسارت به مرد. نه ناديده گرفتن حق زن است نه ناديده گرفتن حق مرد؛ بلكه درست ديدن طبيعت آنهاست. ترازوي آنها هم اتفاقا برابر است؛‌ يعني وقتي جنس لطيف و زيبا و عامل آرامش و آرايش معنوي محيط زندگي را در يك كفه مي‌گذاريم، و اين جنس مديريت و كاركرد و محل اتكا بودن و تكيه‌گاه بودن براي زن را هم در كفه‌ي ديگر ترازو مي‌گذاريم، اين دو كفه با هم برابر مي‌شود. نه آن بر اين ترجيح دارد و نه اين بر آن.

خطبه عقد 78/12/22

*مفهوم خوشبختي

خوشبختي عبارت است از آرامش، احساس سعادت و احساس امنيت. جشن و اسراف و زياده‌روي، كسي را خوشبخت نمي‌كند. مهريه و جهيزيه هم كسي را خوشبخت نمي‌كند. پاي‌بندي به روشِ شرع است كه انسان را خوشبخت مي‌كند.

خطبه عقد 75/02/10

* اصل قضيه "عشق " است

اگر در زندگي محبت وجود داشت، سختي‌هاي بيرون خانه آسان خواهد شد. براي زن هم سختي ‌هاي داخل خانه آسان خواهد شد.

خطبه عقد 77/08/11

در ازدواج، اصل قضيه محبت است. دخترها و پسرها اين را بدانند. اين محبتي كه خدا در دل شما قرار داده حفظ كنيد.

خطبه عقد 74/10/17

دختر و پسر، عروس و داماد به هم محبت بورزند؛ چون آن محبت ملاطي است كه اين‌ها را براي هم حفظ مي‌كند، در كنار هم نگه مي‌دارد و نمي‌گذارد از هم جدا شوند. محبت خيلي چيز خوبي است. محبت كه بود وفاداري هم هست.

خطبه عقد 75/02/17

*ساده زيستي و ميانه‌روي

زندگي‌را ساده برداريد، البته ما خيلي هم اهل زهد و تقوا نيستيم. خيال نكنيد. آن سادگي كه ما مي‌گوييم آن سادگي زُهّاد و عُبّاد نيست. سادگي به نسبت اين كارهايي است كه مردمِ امروز مي‌كنند و الا نه، سادگي ما را اگر آن مردان خدا بيايند نگاه كنند شايد هزار تا ايراد هم به آنچه كه ما سادگي مي‌دانيم بگيرند.

خطبه عقد 74/05/11

* قناعت براي همه مفيد است

قناعت كنيد، از قناعت خجالت نكشيد. بعضي‌ها خيال مي‌كنند كه قناعت مال آدم‌هاي تهيدست و فقير است و اگر آدم داشت، ديگر لازم نيست قناعت كند. نه، قناعت يعني در حدّ لازم، در حدّ كفايت، انسان توقف كند.

خطبه عقد 76/01/01

وقعات ماديِ زياد و بالا، موجب تنگي معيشت و ناراختي خود انسان مي‌شود، اگر انسان توقع خودش را از زندگي توقع كمي قرار دهد، اين مايه‌ي سعادت خواهد بود. نه فقط براي آخرت انسان خوب است، كه براي دنياي انسان هم خوب است.

خطبه عقد 79/12/21

* از مراسم عروسي آغاز كنيد

در همه‌ي امور زندگي‌تان سادگي را رعايت كنيد. اولش هم از همين مراسم ازدواج است، از اينجا شروع مي‌شود. اگر ساده برگزار كرديد قدم بعدي‌اش هم مي‌شود ساده و الا شما كه رفتيد آن مجلس كذاييِ مثل اعيان و اشراف‌هاي طاغوت را درست كرديد، بعد ديگر نمي‌توانيد برويد توي خانه‌ي كوچكي مثلا با وسايل مختصري زندگي كنيد. اين جور نمي‌شود ديگر. چون خراب شده و از دست رفته است. از اول، زندگي را پايه‌اش را براساس سادگي و ساده‌زيستي بگذاريد تا زندگي بر خودتان، بر كسانتان و بر مردم جامعه ان‌شالله آسان شود.

خطبه عقد 74/06/13

*تشريفات ساده‌ي ازدواج اسلامي

شما اگر نگاه كنيد به تشريفات ازدواج در ميان اقوام مختلف، خواهيد ديد در اسلام تشريفات ازدواج ساده است. البته جشن و سرور و اين‌ها عيبي ندارد، هركس هر مقداري كه مايل است، اما اين‌ها جزو دين و تشريفات رسمي و ديني ازدواج نيست. هر كس خواست مي‌تواند انجام دهد، هركس نخواست، نه. اينكه حتما بايد بروند در يك معبدي و زانو بزنند جلوي كسي و چه بكنند و مراسمي كه در جاهاي ديگر وجود دارد، در اسلام نيست. در اسلام، يك صيغه‌اي است شرعي كه بايد خوانده شود. الته در اسلام براي معاملات گوناگون، معاملاتي كه اهميتش كمتر از ازدواج است، شاهد مي‌گيرند ... حالا هم كه مقررات ثبت است و درج در محاكم. مراكز ثبت رسمي است و هيچ تشريفاتي ندارد؛ مي‌توانند خيلي راحت و بدون تشريفات اين ازدواج را انجام دهند.

خطبه عقد 79/06/28

* از خاندان پيامبر (ص) تقليد كنيد

بهترين دخترهاي عالم، حضرت زهرا السّلام عليها بود. بهترين پسرهاي عالم و بهترين دامادها هم،حضرت امير المؤمنين عليه السّلام بود. ببينيد اين‌ها چگونه ازدواج كردند؟ هزاران جوان زيبا و با اصل و نسب و قدرتمند و محبوب به يك تار موي علي بن ابيطالب عليه السّلام نمي‌ارزند . هزاران دختر زيبا و با اصل و نسب هم به يك تار موي حضرت زهرا السّلام عليها نمي‌ارزند. آن هايي كه هم از لحاظ معنوي و الهي آن مقامات را داشتند، هم بزرگان زمان خودشان بودند .ايشان دختر پيامبر صلي الله عليه و اله بود. رئيس جامعه اسلامي، حاكم مطلق. او هم كه سردار درجه يك اسلام بود . ببينيد چطوري ازدواج كردند؟ چه جور مهري? كم، چه جور جهيزيّه كم. همه چيز با نام خدا و ياد او . اين‌ها براي ما الگو هستند. همان زمان جاهلاني بودند كه مهري? دختران‌شان بسيار زياد بود مثلاً هزار شتر. آيا اين‌ها از دختر پيامبر صلي الله عليه و اله بالاتر بودند؟ از آن ها تقليد نكنيد. از دختر پيامبر صلي الله عليه واله تقليد كنيد ،از امير المؤمنين عليه السّلام تقليد كنيد.

خطبه عقد 75/02/17

* لباس عروس كرايه‌اي

بعضي‌ها لباس عروس گران قيمت مي‌خرند. نه! چه لزومي دارد. حالا لباس عروس مي‌خواهند، بعضي‌ها لباس عروس را مي‌روند كرايه مي‌كنند. چه مانعي دارد؟ ننگ است؟ نه! چه ننگي؟ چه مانعي دارد؟ بعضي‌ها اين‌ها را ننگ مي‌دانند. ننگ اين است كه انسان يك پول گزافي بدهد، چيزي بخرد كه يك‌بار آن را مصرف كند، بعد بياندازد دور. يك‌بار مصرف! آن‌هم با اين وضعي كه بعضي مردم دارند، بعضي‌ها واقعا نياز دارند.

خطبه عقد 74/10/04

* پيامبر اكرم (ص) سنّتِ مهريه جاهلي را شكست

خود آن كسي كه مشرّع مهر است – كه نبي اكرم صلي الله عليه و اله با شد – كه از هم? كائنات بالاتر است و دختر مطهره و عزيز? او كه از هم? زنان عالم از اولين و آخرين بالاتر است و شوهـر او كه امير المؤمنين عليه السّلام باشد كه از جميع خلايق از اولين و آخرين بعد از پيامبر صلي الله عليه و اله بالاتر است، براي اين دو كه جوان بودند، زيبا بودند، عنوان داشتند، محترم بودند ، اوّل شخص مدينه بودند، ديديد پيغمبر چقدر مهر قرار داد؟

خطبه عقد 71/09/24

پيامبر صلي الله عليه واله آمد وهمه اين‌ها را شكست، براي اين كه مانع ازدواج مي‌شود. اين‌ها مانع از ازدواج دخترها و پسرها مي‌شود. گفت اين چيزها را رها كنيد. ازدواج شروعش آسان است. از لحاظ شرايط مادي سهل‌ترين است، آنچه كه در ازدواج مهم است رعايت‌هاي بشري و انساني است.

خطبه عقد 72/10/06

چرا اصرار بر 14 سكه؟

اين كه مي‌بينيد ما گفتيم 14 سكه بيشتر را عقد نمي‌كنيم، نه براي اين است كه چهارده سكه بيشتر اشكالي در ازدواج ايجاد مي‌كندخير. چهارده هزار سكه هم باشد، ازدواج اشكالي ندارد، فرقي ندارد. اين است كه آن جنبه معنوي ازدواج، غلبه پيدا كند برجنبه مادي. مثل يك تجــارت و معامله نباشد. داد و ستد مــادي نباشد. اگـر تشريفات را كم كرديد ،جنبه معنوي تقويت خواهد شد.

خطبه عقد 72/10/26

مهريّه هر چه كمتر باشد به طبيعت ازدواج نزديك‌تر است، چون طبيعت ازدواج معامله كه نيست، خريد و فروش كه نيست، اجاره دادن كه نيست، زندگي دو انسـان است. اين ارتبــاطي به مسائل مادي ندارد. ولي شارع مقدّس يك مهريّه‌اي را معين كرده كه بايد يك چيزي باشد. اما نبايد سنگين باشد. بايستي عـادي بــاشد جوري بــاشد كه همه بتوانند انجــام بدهند.

خطبه عقد 74/05/18

در ازدواج، آنچه كه اتفاق مي‌افتد، يك حــادثه و پيوند انساني است، نه يك معامله پولي و مالي، اگـرچه يك مالي هم در بين هست درشرع مقدّس اسلام، آن مال جنبه نمادين دارد. جنبه رمزي دارد. خريد و فروش و بده بستان نيست.

خطبه عقد 71/01/05

عزت دختر به اخلاق است نه به جهيزيه

جهيزيه براي دختر مايه عزت نيست. عزت دختر به اخلاق او به رفتار و شخصيت خود اوست. بعضي از خانواده‌هاي عروس، خودشان را اذيت مي‌كنند و به زحمت مي‌اندازند و اگر پول هم ندارند به زور پول تهيه مي‌كنند. اگر پول دارند زيادي خرج مي‌كنند، براي اين‌كه يك جهيزيه پر زرق و برقي را مثلا در اختيار دخترشان بگذارند.

خطبه عقد 77/12/28

مهريه و جهيزيه زياد، هيچ دختري را خوشبخت نمي‌كنند و هيچ خانواده‌اي را به آرامش و سكون و اعتماد لازم نمي‌رساند. اين‌ها زواياي زندگي است. فضول زندگي است و جز دردسر و اسباب زحمات و اسباب مشكل فايده‌اي ندارد.

خطبه عقد 75/09/18

مبادا برويد پول قرض كنيد، جهيزيه درست كنيد. مبادا خودتان را به زحمت بيندازيد. مبادا خانواده‌تان را به زحمت بيندازيد. مبادا خيال كنيد كه دخترتان اگر جهيزيه‌اش كمتر از دختر همسايه و قوم و خويش بود، اين سرشكستگي است. نه اين سرشكستگي نيست.

خطبه عقد 81/03/29

چشم و هم چشمي و معضل جهيزيّه

خانواده ها روي چشم و هم چشمي، جهيزيّه را براي خودشان يك معضل مي‌كنند. بعد كه اين معضل را خودشان به يك نحوي تحمّل كردند، تازه نوبت ديگران است كه رنج اين معضل را ببرند. براي خاطر اين كه وقتي شما درجهيزيّه دخترتان اين همه وسايل درست كرديد، بعد كساني كه ديدند، تكليف آنها چيست؟ اين چشم و خم چشمي‌ها آخر به كجا خواهد رسيد؟ اين همان مشكلاتي است كه درست خواهد شد. اسلام مي‌خواهد اين‌ها نباشد.

خطبه عقد 73/03/16

جهيزيه بهترين عروس عالم

شما نگاه كنيد به دختر پيغمبر اكرم صلي الله عليه و اله بهترين دخترهاي عالم ، فاطمه زهرا عليها السلام بود. بهترين زن‌هاي اوّلين و آخـرين، فاطمه زهرا عليها السلام بود. هرگـز دختري به آن خوبي، به آن شرافت و به آن عظمت نيامده است همه‌ي زن‌هاي عالم از اوّل تا آخر در مقابل او مثل خدمتكارهايي هستند‌. مثل ذرّاتي هستند در مقابل خورشيد جهان افروز. شوهرش هم امير المؤمنين عليه السلام، بهترين مردان عالم. اگرچه هم? فضائل و مكارم‌شان را جمع كنيم. همه مردان عالم به يك ناخن او هم نمي رسند؛ اين دو مظهر عظمت، مظهر زيبايي و فضيلت، با هم ديگر ازدواج كردند.

جهيزيّه شان همان چند قلم ارزان قيمتي بود كه در كتاب ها نوشته اند. ضبط كرده اند: يك تكّه حصير، يك تكّه ليف خرما، يك دست رختخواب و يك دستاس، يك كوزه، يك كـاسه. همه‌اش را اگر چنانچه به پول امــروز روي همديگر بگذارند، معلوم نيست كه چند هزار تومان بيشتر بشود.

همان مهريّه را از امير المؤمنين عليه السلام گرفتند و پولش را دادند جهيزيه مختصري را فراهم كردند و بردند خانه شوهر. حالا ما نمي‌گوييم دخترهاي ما مثل فاطمه زهرا عليها السلام جهيزيّه بگيرند. نه دخترهاي ما مثل فاطمه زهرا هستند و نه خود ما ها مثل پدر ايشان هستيم و نه پسرهاي ما مثل امير المؤمنان عليه السلام شوهر فاطمه زهرايند. ما كجا آنها كجا؟! از زمين تا آسمان با هم فرق داريم، اما معلوم مي‌شود راه، آن راه است

جهت، آن جهت است. جهيزيّه را مختصر بگيريد. به اين و آن نگاه نكنيد، خرج زيادي نكنيد. كار را براي انسان كه ندارند مشكل نكنيد .

خطبه عقد 72/01/05

جهيزيه فاطمه زهرا عليها السلام به قدري بود كه شايد دو نفر آدم با دست مي‌توانستند از اين خانه بردارند ببرند آن خانه. ببينيد افتخار اين‌ها ست. ارزش اين هاست .آيا پيامبر اكرم صلي الله عليه و اله نمي‌توانستند يك جهيزيّه مفصل تشكيل دهند؟

اگر پيامبر صلي الله عليه واله اشاره‌اي مي‌كردند، اين مسلماناني كه در اطراف ايشان بودند، بعضي‌هايشان هم آدم‌هاي متمكّني بودند، پول هم داشتند ازخدا مي‌خواستند كه بيايند و يك هديه‌اي بدهند، كمكي بكند، نكردند. چرا نكردند؟ اين براي اين است كه من و شما ياد بگيريم.

و الاّ بنشينيم و تعريف كنيم و خوشمان بيايد و بعد هم ياد نگيريم، چه فايده اي دارد؟ استفاده‌اش را نمي بريم‌. نسخه طبيب را كه انسان نبايد بگذارد روي طاقچه تماشا كند. بايد عمل كنيم تا بهره‌اش را ببريم. رژيم غذايي را بايد عمل كنيد تا فايده‌اش را ببريد. اين‌ها رژيم غذايي روح است، رژيم غذايي صحّت جامعه است. صحت خانواده است بايد عمل شود. ساده بر گذار كنيد.

خطبه عقد 75/09/05

عروس خانم‌ها! شما نگذاريد

نگذاريد جهيزيّه‌ها را سنگين كنند. دخترها نگذارند. عروس‌ها، شما نگذاريد. پدر و مادرها هم اگر مي‌خواهند شما نگذاريد. اين همه جنس گران را مي‌خواهيد چه كنيد؟

خطبه عقد 73/09/23

مادرهاي عروس‌هـــا در تهيّه جهيزيّه دست نگه دارند، خيلي افــراط يا اسراف نكنند. نگويند حالا مثلاً دخترمــان است دلش مي‌شكند. نه. دخترها خوبند. دخترها نمي‌خواهند. ما بيخود نبايد دل آن‌ها را بكشانيم به اين سمت كه هر چيز قشنگ و لوكس و ... حتماً بايد برايش تهيه شود.

خطبه عقد 79/11/16

اين دختر خانم‌ها كه مي‌خواهند جهيزيّه درست كنند، براي خريد اسباب سر عقد و جهيزيّه، توي اين دكان‌هاي گران قيمت بعضي از جاهاي تهران، آن محلاّت گران قيمت كه معروف است - نمي‌خواهم البته اسم بياورم - من مي‌شناسم كه كجاهاست كه دكان‌هايش معروف است به جنس گران‌، اصلا ًطرف آن‌ها پا نگذارند. بروند آن جاهايي كه معروف به گراني نيست. اين طور نباشد كه داماد بيچاره را دنبال‌شان راه بيندازند براي خريد عروس و خريد عقد. متأسفانه از اين كارها مي‌كنند.