آیا می دانید؟؟؟؟؟

1- راندمان هر لامپ 100 وات رشته ای معمولی 10% است. این یعنی اینکه یک لامپ 100 وات معادل 90 = 0,9* 100 وات ساعت یا معادل 307 بی تی یو درساعت انر‍‍ژی گرمایی تولید می کند.
( توضیح : هر 1000 بی تی یو در ساعت معادل 293, 0 کیلووات ساعت است و تعداد مشترکین خانگی در سال17,830,000,86 انشعاب بوده است. )
آیا می دانید روشن ماندن یک لامپ 100 وات رشته ای معمولی به مدت 5 ساعت در یک روز تابستان تنها به میزان 50 وات ساعت روشنایی تولید کرده و 450 وات ساعت گرما ایجاد می کند؟
در سال 86 این یعنی حدود 000, 8 مگا وات ساعت انرژی گرمایی معادل 5, 27 میلیون بی تی یو در ساعت

2- یک کولر گازی مصرفی حدود 3 کیلووات ساعت با ظرفیت سرما سازی000, 18 بیتی یو دارد که برای نصب در آپارتمان 80 متری مناسب است . با فرض بهره برداری از 100% ظفیت یک کولر در شرایط یکسان برای حذف گرمای لامپ رشته ای روشن شده ناچار به مصرف 50 وات ساعت برق هستیم وات ساعت 50≈ وات ساعت 3000* ( بی تی یو در ساعت 000, 18 ) / ( بی تی یو در ساعت 307 )
این یعنی اینکه برای حفظ شرایط با روشن نمودن هر لامپ 100 وات رشته ای معمولی مجبور به مصرف 150 وات انرژی الکتریکی هستیم .
آیا می دانید روشن ماندن یک لامپ 100 وات رشته ای معمولی به مدت 5 ساعت در یک روز تابستان تنها به
مصرف معادل 750 وات ساعت جهت تامین انرژی و جبران گرمای ناشی از روشن بودن آن دارد؟
در سال 86 این یعنی حدود 400, 13 مگاوات ساعت تقاضای انرژی ویا 2600 مگاوات توان ساعتی

3- تلفات توزیع ، انتقال و مصارف داخلی نیروگاه ها برای تولید بار چیزی حدود 30% است بنابراین برای تولید 150 وات توان مصرفی در خانه نیاز به 195=1,3 * 150 وات تولید توان در نیروگاه داریم .
آیا می دانید روشن ماندن یک لامپ 100 وات رشته ای معمولی به مدت 5 ساعت در یک روز تابستان تنها به
تولید معادل 975 وات ساعت جهت تامین انرژی و جبران گرمای ناشی از روشن بودن آن دارد؟
در سال 86 این یعنی حدود 17،400 مگا وات ساعت تولید برق و یا 3،480 مگاوات توان ساعتی

4- هزینه احداث نیروگاه ، پست ، خطوط انتقال و.... به ازای هر وات توان حدود 000, 7 ریال می باشد
آیا می دانید روشن ماندن یک لامپ 100 وات رشته ای معمولی به مدت 5 ساعت در یک روز تابستان تنها به
هزینه سرمایه گذاری معادل 1،365،000 ریال جهت احداث تاسیسات تولید وانتقال برق دارد؟
در سال 86 این یعنی معادل حدود 24،338 میلیارد ریال هزینه سرمایه گذاری برای احداث تاسیسات که از این مقدار 17،000 میلیارد صرف احداث نیروگاه می گردد.

5- برای تولید هر 1 وات برق در نیروگاه 0،00026 لیتر سوخت مایع یا تقریباُ همین مقدار متر مکعب گاز مصرف می شود . پس یک لامپ 100 وات رشته ای معمولی معادل 0،05=0،00026*195 لیتر سوخت نیاز دارد.
آیا می دانید روشن ماندن یک لامپ 100 وات رشته ای معمولی به مدت 5 ساعت در یک روز تابستان تنها به
سوزاندن حدود یک چهارم لیتر سوخت مایع در نیروگاه دارد؟
در سال 86 این یعنی سوزاندن حدود 4،500،000 لیتر سوخت مایع یا مترمکعب گاز در هر روز

6- هر ایتر گازوئیل در ایران 165 ریال و قیمت جهانی آن 9000 ریال ( حدود یک دلار) است .
آیا می دانید روشن ماندن یک لامپ 100 وات رشته ای معمولی به مدت 5 ساعت در یک روز
تابستان حدود 225 ریال هزینه سوخت مایع با قیمت های جهانی در بردارد؟
در سال 86 این یعنی هزینه سوخت معادل 40 میلیارد ریال در هر روز که 39 میلیارد ریال آن یارانه است

7- در یک نیروگاه بخار معمولی برای تولید هر وات برق حدود 0،000003 متر مکعب آب نیاز داریم .
آیا می دانید که روشن ماندن لامپ 100 وات رشته ای معمولی به مدت 5 ساعت در یک روز تابستان
برای تولید در یک نیروگاه بخار حدود 3 لیتر آب نیاز دارد؟
در سال 86 این یعنی استحصال 53،5 میلیون لیتر آب از منابع زیر زمینی جهت تولید برق در هر روز

8- برای احداث یک نیروگاه به ازای هر مگاوات نیروگاه حداقل 810 متر مربع زمین نیاز است.
آیا می دانید روشن ماندن یک لامپ 100 وات رشته ای معمولی به مدت 5 ساعت در یک روز تابستان برای
ساخت نیروگاه به حدود 0،79 متر مربع زمین نیاز دارد؟
در سال 86 این یعنی نیاز به 2،800،000 متر مربع زمین برای احداث سه نیروگاه

9- برای سوختن هر لیتر سوخت نیاز به 10 متر مکعب هوا داریم.
آیا می دانید روشن ماندن یک لامپ 100 وات رشته ای معمولی به مدت 5 ساعت در یک روز تابستان به حدود 2،5 متر مکعب هوا بر سوزاندن سوخت نیاز داریم؟
در سال 86 این یعنی نیاز به 45،000،000 متر مکعب هوا

10- با سوختن هر لیتر سوخت به 11 متر مکعب دود و آلاینده های هوا بوجود می آید .
آیا می دانید روشن ماندن یک لامپ 100 وات رشته ای معمولی به مدت 5 ساعت در یک روز تابستان به حدود 2،75 متر مکعب دود و آلاینده به هوا وارد می سازد؟
در سال 86 این یعنی تولید 50،000،000 متر مکعب دود

11- برای تولید هر یک کیلووات ساعت برق 200 گرم اکسیدهای کربن در هوا آزاد می گردد.
آیا می دانید روشن ماندن یک لامپ 100 وات رشته ای معمولی به مدت 5 ساعت در یک روز
تابستان موجب آزاد سازی حدود 195 گرم اکسیدهای کربن در هوا می گردد؟
در سال 86 این یعنی آزاد سازی 3،480،000 کیلو گرم اکسیدهای کربن در هوا

12- یک درخت جوان در طول یک سال حدود 12 کیلو گرم دی اکسید کربن مصرف می کند.
آیا می دانید روشن ماندن یک لامپ 100 وات رشته ای معمولی به مدت 5 ساعت در یک روز
تابستان نیاز به یک اصله درخت دارد تا آلودگی دی اکسید کربن آن را حذف کند؟
در سال 86 این یعنی نیاز به کاشتن 17،830،000 اصله درخت

13- فضای لازم برای کاشت یک اصله درخت حدود 25 متر مربع است
آیا می دانید روشن ماندن یک لامپ 100 وات رشته ای معمولی به مدت 5 ساعت در یک روز
تابستان نیاز به حدود 25 فضا برای کاشت یک اصله درخت دارد؟
در سال 86 این یعنی نیاز به 448،000،000 متر مربع جنگل کاری

14- قیمت هر کیلووات برق مصرفی 773 ریال است.
آیا می دانید روشن ماندن یک لامپ 100 وات رشته ای معمولی به مدت 5 ساعت در یک روز
تابستان طبق قانون 773 ریال قیمت دارد؟
اسپیکر در حلت آماده به کار حدود 5 وات است
پخش DVD معمولی در حالت آماده به کار حدود 4 وات است
شار‍‍ژ موبایل حدود 4 وات است
مونیتور LCD کم مصرف در حالت آماده به کار حدود 3 وات است
تلویزیون LCD 26 اینچ درحالت آماده به کار حدود 2 وات است
دو مثال از ترکیب استفاده از لوازم برقی و میزان مصرف آنها

فرض اول : تصور کنید در منزل خود وضعیت زیر را بوجود آورده اید . یکی از بچه ها مشغول بازی پلی استیشن در اتاق خود و دیگری مشغول کار با کامپیوتر هستند . پدر خانواده در نشیمن مشغول تماشای تلویزیون . مادر در اشپزخانه مشغول تهیه آب میوه است و همزمان ماکروفر و چای ساز را روشن کرده و در ضمن ماشین لباسشویی نیز مشغول کار است مادر، پدر و بچه ها برای روشنایی از حدود 8 لامپ رشته ای معمولی استفاده کرده اند ! مصرف برق را در این حالت حساب کنید!
حل با استفاده از اطلاعات صفحه قبل داریم :
6520=800+2000+1500+1500+200+100+120+300
یعنی 6،5 کیلووات مصرف همزمان برق . البته این مصرف با توجه به عملکرد تجهیزات مختلف از جمله آب میوه گیری و چای ساز و نیز ماکروفر و ماشین لباسشویی کم کم کاهش می یابد . بعد از اتمام کار آبمیوه گیری و چای ساز بعد از 10 تا 15 دقیقه مصرف به 4،7 کیلووات خواهد رسید . با گذشت 25 دقیقه بعد از شروع کار همزمان مادر در آشپزخانه با اتمام پخت ماکروفر مصرف حدود 3،2 کیلووات است. بعد از گذشت حدود 60 دقیقه از شروع کار با اتمام کار ماشین لباسشویی این مقدار به 1،4 کیلووات خواهد رسید . بعد از 90 دقیقه با فرض اتمام بازی یکی از بچه ها و ملحق شدن به پدر خانواده جهت تماشای تلویزیون این مقدار به 1 کیلووات ساعت کاهش می یابد در نهایت با فرض حضور همه خانواده در نشیمن برای شام و با رعایت خاموش کردن تمامی وسایل اضافی مصرف در حداقل خود به 0،5 کیلووات خواهد رسید.
الگوی مصرف در 1 ساعت در ساعات پیک توسط این خانواده
0،6 ______6،5 کیلووات ساعت

همین خانواده اگر کمی در خاموش کردن لامپ های اضافی بی دقت باشند مصرف را تا 7 کیلووات ساعت افزایش می دهند

فرض دوم : تصور کنید در منزل خود وضعیت زیر را بوجود آورده اید . بچه درساعات مختلف بازی و کارهای کامپیوتری خود را انجام داده اند و اکنون با پدر خانواده در نشیمن مشغول تماشای تلویزیون هستند .
مادر خانواده ابتدا آبمیوه گیری ، بعد ماکروفر را استفاده کرده و در نهایت با چای ساز به تهیه چای اقدام کرده و در کنار خانواده در نشیمن مشغول چای نوشیدن است . لامپهای خانه کم مصرف است و تعداد آن با توجه به کارکرد بین 3 تا 5 عدد می باشد . مصرف برق را حساب کنید لباسشویی صبح ها استفاده می شود.
حل : با استفاده از جدول صفحه قبل در بیشترین حالت داریم :
1700=100+1500+100
یعنی 2،1 کیلووات مصرف همزمان برق با تقسیم بندی زمان استفاده این مصرف ابتدا 0،3 کیلووات بوده که با اتمام کار آبمیوه گیری و روشن کردن ماکروفر به 1،7 کیلووات رسیده بعد با انتقال بار از ماکروفر به چای ساز همان مقدار حفظ می گردد . نهایتا با اتمام کار و خاموش کردن لامپهای آشپزخانه این مقدار به 0،2 کیلووات ساعت کاهش می یابد
الگوی مصرف در 1 ساعت در ساعات پیک توسط این خانواده
0،2 __________-1،7 کیلووات ساعت

این یعنی با زمانبندی مناسب استفاده از لوازم و استفاده از لامپ کم مصرف در بهترین حالات رعایت مصرف روشنایی 3 تا 4 برابر بهبود در شرایط مصرف میسر است!

(با تشکر از آقای مهندس فاضل بخششی )
http://tbtb.co.ir

الگوی مصرف در بخش آب به چه معناست؟‌

**‌ الگوی مصرف اینگونه تعریف شده که به عنوان مثال هر انسان شهری برای رفع نیازهای خود در شرب، بهداشت، فضای سبز به چه میزان آب نیاز دارد و شرایط محیط زندگی فرد نیز لحاظ شده است.‌ براساس این الگو مصرف آب در بخش شرب باید از 350 لیتر به 150 لیتر برسد.‌در هیچ کجا کسی با آب شرب ماشین و حیاط خانه‌اش را نمی‌شوید چرا که اصلا صرفه اقتصادی ندارد که اقدام به این کار کند.‌ این الگوها تدوین شده است. به عنوان مثال مشخص کرده‌ایم در جاهایی که آب کم داریم، شالی کاشته نشود. این موارد را دولت الزام کرده است حال اجرا شدن آن یک بحث دیگر است.‌ ما از سرشاخه‌های دز و خوزستان آب را با مشکلات فراوان به اصفهان و یزد منتقل می‌کنیم، حال در نظر بگیرید با همین آبی که منتقل شده عده‌ای اقدام به کشت شالی کنند که می‌کنند و در صورت اعتراض ما اعلام کنند که اقدامشان در جهت خودکفایی است.‌ اما محاسبه نمی‌شود که به چه قیمتی قرار است به خودکفایی برسیم. در سند ملی آب نیز به همین موارد اشاره شده است.‌

*‌ مگر سند ملی آب جزو اسناد بالادستی نیست؟‌

مفهوم صرفه جویی از منظر علم اقتصاد

اقتصاد كه از واژه قصد گرفته شده به معناي ميانه روي و اعتدال است. (مفردات راغب اصفهاني ذيل واژه قصد) . در علم اقتصاد چون سخن از توليد و توزيع و مصرف است واژه صرفه جويي به معناي مصرف درست و مناسب چيزي است كه در اختيار شخص قرار دارد و در ازاي آن خدمتی ارائه شده و يا هزينه اي پرداخت شده است. به عبارت دیگر صرفه جويي در ارتباط با مصرف چيزي موضوعیت دارد كه داراي ماليت باشد .

 عده اي صرفه جويي را به معناي كم مصرف كردن معنا كرده اند ولي به نظر مي رسد اين معنا نمي تواند اقتصادي باشد؛ زيرا هدف از توليد يك شيء اقتصادي، مصرف آن است و مصرف چيزي زماني به وقوع مي پيوندد كه آدمي به آن نياز داشته باشد و با مصرف آن چيز نيازي از نيازهاي وي برآورده شود. بنابراين شخص لازم است تا در حد نياز چيزي را مصرف نمايد و كم مصرف كردن نمي تواند نياز وي را برآورده سازد ، البته مگر آن كه نياز را به نيازهاي اساسي و نيازهاي غير اساسي و يا نيازهاي لازم و غير لازم تقسیم کنیم . در اين صورت مي توان گفت كه مصرف چيزي مي بايست در حد برآورد نيازهاي اساسي و لازم باشد.

ولي مشكلي كه در اين جا خود را نشان مي دهد آن است كه همان گونه كه نيازهاي آدمي به دو دسته نيازهاي اساسي و لازم و غير اساسي و غير لازم دسته بندي مي شود و به شكلي اولويت خود را تحميل مي كند، در حوزه چيزهايي كه به عنوان مواد مصرفي مورد توجه قرار مي گيرد نيز اولويت بندي صادق است. به اين معنا كه هرچه نياز شخص و يا جامعه به چيزي اساسي و ضروري و لازم باشد آن چيز به شكل امري با ماليت بيش تر و اساسي تر مطرح مي شود. از اين رو ارزش نيازي انسان به کالای اقتصادي، آن را ارزشمندتر مي سازد چنان كه كم اهميتي آن نيز آن را در درجه دوم اهميت قرار مي دهد.
البته اين امر در مواردی صادق است كه ارزش مالي داشته و براي توليد و تهيه آن نيازمند كار و پرداخت هزينه هستيم. بنابراين با آن كه هوا و اكسيژن براي آدمي داراي ارزش و اهميت بسيار و حياتي است ولي از آن جايي كه در شرایط عادی براي آن هزينه اي پرداخت نمي شود و نياز به توليد آن نداريم و كاري براي آن انجام نمي دهيم چيزي بي ارزش بوده و از ماليت برخوردار نیست و سخن از صرفه جويي در آن معنا و مفهومي ندارد؛ ولي اگر فرض كنيم كه در آينده براي توليد اكسيژن مصرفي انسان نيازمند توليد و يا كار باشيم مي بايست براي آن ماليت قرار داده و درباره شيوه هاي مصرف و استفاده آن سخن بگوييم.

صرفه جويي در همه حال و هر زماني چه بحران و چه غيربحران به معناي مصرف درست كالاي اقتصادي همانند آب و برق است ولي در زمان بحران تنها برآورده کردن نيازها درحد ضرورت به معناي صرفه جويي است كه نوعي محدوديت را نيز سبب مي شود كه تحميلي از سوي بحران است.
بنابراين صرفه جويي ازنظر اقتصاددانان به معناي استفاده درست و مناسب از كالاي اقتصادي و آگاهي نسبت به نيازهاي واقعي است .

در اينجاست كه مسئله آگاهي و شناخت، خود را بر اقتصاد مصرف تحميل مي كند. در حوزه اقتصاد توليد ، مسئله اين است كه چگونه و چه چيزي را در چه مقدار و چه حجمی توليد كنيم و این اصلي است كه هر توليدكننده اقتصادي بدان توجه دارد. در اقتصاد مصرف نيز شخص مي بايست به اين نكته توجه كند كه چه چيزي نياز واقعي است و تا چه مقدار مي تواند نياز واقعي او را برآورده كند و افزون بر آن امري بيرون از نياز واقعي او مي باشد. به عنوان نمونه مصرف 7 تا 15 ليوان آب براي سلامت مفيد و سازنده است. بنابراين 7 ليوان آب نياز واقعي او را تشكيل مي دهد كه شخص مي بايست آن را مصرف كند و كمتر از آن مي تواند به او زيان برساند. بر اين اساس مي توان برنامه ريزي در اقتصاد مصرف را اينگونه داشت كه در زمان بحران شخص به جاي بيش از 7 ليوان مي بايست در همان اندازه مصرف كرده و صرفه جويي نمايد. در اين صورت نوعي كم مصرفي را مي توان در مفهوم صرفه جويي در زمان بحران استنباط كرد ولي اين كم مصرفي زيانبار نيست بلكه كم مصرفي در راستاي بهينه سازي مصرف در زمان بحران است.

از اين رو آگاهي بخشي نسبت به كالاهاي مصرفي در حوزه اقتصاد مصرف ضروري و مناسب به نظر میرسد .

 sadb.blogfa.com

 

مرز اعتدال و احتیاط
بعضی راه را تشخیص نداده‏اند آن کسی که میانه روی می‏کند و راه را تشخیص نمی‏دهد آن اعتدال معنایش اینست بمعنای مصلحت گرایی هم نیست. اعتدال به معنای مصلحت گرایی نیست بعضی‏ها که معتدلاند می‏خواهند همه را داشته باشند این هم معنای اعتدال نیست بمعنای سکوت، ضعف، سکوت برخواسته از ضعف هم نیست اعتدال بمعنای سکوت برخواسته از ضعف، می‏ترسد خلاف را می‏بیند می‏ترسد نانش قطع شود می‏ترسد درجه‏اش را بگیرند می‏ترسد فلانی ناراحت شود از ترس اش کوتاه می‏آید این نمی‏شود گفت بسیار آدم معتدلی است نه آقا می‏ترسد بی عرضه آخر ما توی جامعه مان تا می‏گوییم فلانی آدم معتدلی است همه آنهایی هم که نمی‏فهمند همه آنهایی که بی عرضه هستند همه آنهایی هم که بی تفاوتند اعتدال به معنای بی تفاوتی نیست اعتدال بی تفاوتی نیست گاهی انسان باید غیرت داشته باشد نعره بکشد شیشه بشکند امیرالمومنین (علیه السلام) چنان زد توی گوش خودش «فضربه علی خده» گاهی امیرالمومنین (علیه السلام) چنان توبیخ می‏کرد مخاطبین اش را یک جوری... ناله‏های حضرت علی (علیه السلام) توی نهج البلاغه هست چقدر حضرت علی (علیه السلام) می‏سوخت چون بحث را ببیننده‌ها در آستانه شب نوزدهم گوش می‏دهند بد نیست... می‏سوخت امیرالمومنین (علیه السلام) از دست نامردهایی که... بعضی نامردهایی که دیگر توبیخ‏های حضرت علی (علیه السلام) را بگوییم‏.

مصرف بی رویه چیست؟

مصرف به معنای استفاده از آن[1] چه در اختیار انسان است، بوده و مصرف بی رویه را می توان استفاده نا به جا و نامناسب تعریف کرد. تعبیر مصرف بی رویه در برابر تعبیر مصرف بهینه است . معیار مناسب و بهینه بودن مصرف را می توان بر اساس اصول مصرفی اسلام و شرایط زمانی و مکانی تبیین نمود. گفتنی است، الگوی مصرف در کشورهای مختلف بسته به فرهنگ ها و سنت های مردمان آن زادبوم، متفاوت است. الگوی  مصرف در جامعه ما از دیرباز مترادف با اصول مصرفی اسلامی چون قناعت، خودداری از اسراف بوده است. بدون تردید اصلاح الگوی مصرف در کشور ما به معنای ترویج و جامعه پذیری الگوی مصرف ایرانی-اسلامی است.
از سوی دیگر، کشور ما امروز نیازمند تولید ثروت است و تحقق این مهم در گام اول مستلزم اصلاح الگوی مصرف در کشور است. خط کش مدرج توسعه یافتگی واقعی، نشان می دهد که بین مصرف گرایی و تولید ثروت در یک جامعه رابطه عکس وجود دارد. اگر امروز بازارهای جهانی در چنبره مصنوعات چینی و ژاپنی قرار دارد، به خاطر مصرف گرا نبودن مردمان این کشورهاست. پرهیز از مصرف گرایی در کشورهایی مثل چین، ژاپن و برخی از کشورهای بزرگ اروپایی که اقتصادهای بزرگی دارند کاملا مشهود است. انقلاب اسلامی به مردم ما یاد داد که با فرهنگ صرفه جویی و قناعت می توان بر تمام مشکلات فائق آمد. اما مع الاسف، به واسطه سیاست های غلط اقتصادی و فرهنگی سال های پس از جنگ تحمیلی و به تبع آن تغییر ذائقه مردم؛ و همچنین رویکردهای جدید دشمن در مقابله نرم افزاری با انقلاب اسلامی به یک باره تمام دستاوردهای ده سال اول انقلاب فراموش شد و بار دیگر تجمل گرایی، مصرف گرایی و اسراف در کشور ترویج شد. این در حالی است که عمده پیشرفت های کشورهایی مثل ژاپن، کره جنوبی و... بر شالوده تجربیات جنگ و فرهنگ قناعت مردم جنگ دیده صورت گرفت. در واقع باید اذعان کنیم ما پس از جنگ به دلیل سیاست های غلط یک فرصت تاریخی را از دست دادیم. اما امروز به واسطه عزم جدی مسئولان کشور و یک صدایی دولتمردان در ضرورت تحول اقتصادی در تمام زمینه ها؛ بار دیگر این فرصت احیا شده است که، فرهنگ صرفه جویی و قناعت ترویج و ترمیم گردد. رمز تولید ثروت در یک کشور پرهیز از مصرف گرایی است و کشورهایی به دام تجمل و اسراف می افتند که تولید در فرهنگ عمومی آنها جایگاهی ندارد. امروز به ضرس قاطع باید تاکید کرد راه پیشرفت کشور همان گونه که مقام معظم رهبری فرمودند، پرهیز از اسراف و ترویج الگوی مصرف بومی و اسلامی است.
در حقیقت مصرف بی رویه خود مانع بزرگی در برابر رسیدن به اهداف چشم انداز جمهوری اسلامی است. دست یابی به پیشرفت، صرفا با ساخت صنایع بیشتر و امکانات، امکان پذیر نیست . در حال حاضر وضع به گونه ای است که، گویا قرار است ایران با رسیدن به درجات بالای پیشرفت، به درجه اول مصرف گرایی نیز برسد. در واقع، به لحاظ فرهنگی نیز، نیاز به توسعه آموزه های فرهنگ اسلامی در میان نیروی انسانی پیشرفت ساز است. در حقیقت بایست آموزه ها و اصول مصرفی اسلام را بازخوانی کرده، بار دیگر مردم را بدان توجه داد. از این رو به بررسی اصول مصرفی از دیدگاه اسلامی می پردازیم.
 
نگاهی به اصول مصرفی اسلام
 
1. پرهیز از اسراف
اسراف چیست؟
اسراف در لغت به معنای ولخرجی، بی اعتدالی و تجاوز از حد است[2]. و در اصطلاح عملی است خارج از حدود و موازین مشروع و معقول باشد . از این رو مصرف زمان و عمر، مال و... در مسیر نادرست اسراف نامیده می شود. امام علی (ع) در روایتی بد ترین نوع مصرف را اسراف می دانند[3] و در روایت دیگری می فرمایند: « وای بر اسرافکار، که( با اسراف) خود چقدر از صلاح خویش دور شد»[4] می توان مصادیق اسراف را چنین بر شمرد:
 
1. استفاده نامناسب از اموال شخصی
 
استفاده نامناسب از اموال را می توان در چندین صورت اسراف تلقی کرد.
الف- ضایع کردن مال و بیهوده تلف کردن آن، اگر چه کم باشد از بارزترین مصادیق اسراف است مانند بیرون ریختن آب باقیمانده در لیوان، پوشیدن لباس قیمتی مخصوص مهمانی در محیط کار، دور ریختن غذا و میوه به بهانه استفاده از آن . نقل شده است که
امام صادق (ع) روزی نگاهش به میوه ای که بطور کامل خورده نشده، و از خانه آن حضرت به بیرون پرتاب شده بود، افتاد. ایشان با دیدن میوه نیم خورده خشمگین شده و (با عتاب) فرمودند: این چیست؟ اگر شما سیر شده اید، بسیاری از مردم سیر نشده اند (و گرسنه هستند) آن را به کسی بدهید که نیازمند آن است.[5]
چرا غذا را بیش از نیاز پخت می کنیم؟ چرا در مصرف آب و برق صرفه جویی نمی کنیم؟ چرا در استفاده از کاغذ، لوازم التحریر، دستمال کاغذی زیاده روی می کنیم؟ چرا از میوه ها درست استفاده نمی کنیم؟ چرا در پخت نان و شیوه نگهداری آن اصول لازم را به کار نمی بندیم؟ چرا عده ای مرفه و بی درد ثروت عمومی جامعه را ولو با درآمدهای خود با استفاده از ابزار و لوازم لوکس ضایع می کنند؟ چرا الگوهایی که در برخی رسانه های جمعی و نیز عملکرد بعضی مدیران مشهود است جامعه را به سوی یک زندگی تجملی و اسراف گرایانه می کشد؟ و ده ها چرای دیگر که همه روزه با آن برخورد داریم. امام صادق(ع) می فرماید: «میانه روی در زندگی چیزی است که خداوند آن را دوست دارد و اسراف را دشمن دارد، حتی اگر این اسراف با بیرون انداختن هسته خرمایی باشد، چرا که آن هسته به کار می آید. یا با بیرون ریختن آب باقیمانده (در لیوان) باشد».[6]
در روایتی امام موسی کاظم (ع) در پاسخ به این سئوال که» آیا اگر کسی ده پیراهن داشته باشد اسراف کرده است ؟»، پاسخ منفی داده می فرمایند: «لا، و لکن ابقی لثیابه و لکن السرف ان تلبس ثوب صونک فی المکان القذر»[7]؛ اسراف آن است که لباس فاخر خود را در مکان آلوده و کثیف بپوشی. آری ! استفاده نا بجا از امکانات زندگی مانند لباس، غذا و ... نیز اسراف است .
یکی از ویژگی های عالی فرهنگ اسلام این است که در مصرف و استفاده از بعضی امکانات « شان و موقعیت» افراد را مد نظر قرار داده؛ ملاک اسراف و عدم اسراف را با اوضاع و احوال زمانی و موقعیت اقتصادی و اجتماعی فرد گره زده است. به عنوان مثال در مسئله نفقه همسر، منزل و لباس و زیور آلات را در شان و جایگاه همسر منوط کرده است. البته باید توجه داشت که وسعت و سادگی چیزی است، و تجمل پرستی چیز دیگر. از دیدگاه اسلام اولی ممدوح و دومی مذموم است. مسئله ای که در اینجا باید مورد توجه قرار گیرد این است که بهره برداری از نعمت های الهی، چنان چه از حد طبیعی فرد منزلت اجتماعی او بگذرد، اسراف است. استفاده از امکانات در حد اعتدال پسندیده است و چه بسا کمتر از این حد در مورد بعضی افراد، مصداق بخل باشد. حضرت علی (علیه السلام) درباره نشانه مسرف می فرماید: «للمسرف ثلاث علامات: یاکل مالیس له و یلبس مالیس له و یشتری مالیس له»؛ اسراف کار سه ویژگی دارد: مافوق شان خود می خورد، بیش از شأن خود می پوشد و بیش از منزلت خود خریدکند.
در این بحث نباید غافل بود که برخی برای توجیه ولخرجی ها و چشم و هم چشمی های خویش، شان و منزلتی ساختگی برای خویش می سازند . لذا باید از تقلید کور کورانه از دیگران پرهیز نمود. در تعابیر اسلامی حدی را که برای مسکن معین کرده اند این است که به اندازه «کفایت» و «کفاف» آدمی باشد و این مقدار نسبت به افراد، خانواده ها، زمان ها و مناطق متفاوت است. در عین حال این امر باید به گونه ای باشد که از حد اعتدال زمان و منطقه آن فرد تجاوز نکند. حضرت علی(علیه السلام) در بیان حد لباس انسان های باتقوا می فرماید: «ملبسهم الاقتصاد» لباس پوشیدن متقین در حد اعتدال و میانه روی است. نه لباس های قیمتی می پوشند و نه لباس های ژولیده و پست. بلکه در پرتو لباس معمولی، ظاهری آراسته، پاکیزه و متین دارند.[8]
ب- صرف مال در آنچه به بدن ضرر می رساند. مثل خوردن پس از سیری، در صورتی که مضر باشد.
امام صادق (علیه السلام)می فرماید: «انما الاسراف فیما اتلف المال و اضرّ بالبدن»[9] اسراف در چیزی است که موجب اتلاف مال و اضرار به بدن شود. استفاده از اموال خود در جهت آسیب رساندن به بدن را می توان در مواردی چون استعمال دخانیات، نوشیدنی ها و تنقلات مضر، جراحی هایی مانند جراحی های زیبایی و مانند آن صادق دانست .
البته مواردی مانند جایی که درمان بیماری و سلامتی آدمی به هزینه زیاد نیاز دارد، باید هزینه کرد و به یقین اسراف نخواهد بود.
ج- صرف مال در مصارفی که شرعا حرام است. مانند خرید شراب و ابزار و ادوات حرام.
استفاده اموال در مسیر حرام ناسپاسی بزرگی است که نعمت پرروده ای چون انسان به نعمت رسانی چون رازق هستی، دارد. «لئن کفرتم ان عذابی لشدید»[10]. بزرگ ترین اسراف نعمت استفاده از آن در حرام است.
 
2. استفاده نا مناسب از زمان و عمر
 
نوع دیگری از اسراف، اتلاف بیهوده عمر است. امروزه عمر بسیاری از مردم به سبب دور شدن فاصله ها، به ویژه فاصله محل کار تا محل سکونت، موجب شده است که عمر بسیاری از مردم در طی این فاصله ها به هدر رود. در این میان ترافیک، نیز عمر بسیاری از مردم را به خود اختصاص می دهد. برخی از شهروندان تهرانی 3 الی 4 ساعت از وقت خود را در خیابان ها می گذرانند.
 
3. استفاده نا مناسب از امکانات اجتماعی
 
امکانات اجتماعی، اعم از آب ،برق، گاز، بنزین، تلفن، نان ارزان و ... از نعمت های بزرگی است که در کشور اسلامی ما مورد استفاده همگان است. اما متأسفانه با استفاده نامناسب از آنها اغلب مردم گرفتار اسراف در این زمینه ها هستند. چنان که در آمار ذکر شد، بسیاری از کشورهای غیر مسلمان در صرفه جویی و خودداری از اسراف در آن ها، بیش از مردم مسلمان ما موفق بوده اند. در حدیثی از رسول اکرم(ص) آمده است که « لا خیر فی السرف» خیری در اسراف نیست. امام موسی کاظم(ع) می فرمایند: «هر آن کس که مال دارد، از نابود کردن آن برحذر باشد. به درستی که مصرف مال در راه نا مناسب تبذیر و اسراف است»[11] امام صادق علیه السلام می فرماید: «ان مع الاسراف قلة البرکة»[12] بدرستی که اسراف موجب کاهش و کمبود برکت است.
در یک بررسی کوتاه می توان به کارهای اسراف گونه بسیاری از مردم در جامعه ایرانی پی برد. گفته می شود از هر ده میلیون قرص نان تولید شده روزانه در تهران، حدود3 میلیون «دور ریز» می شود. اگر وزن متوسط انواع نانهای سنگین و سبک متفاوت را 150 گرم فرض کنیم، در این صورت در تهران با فرض ده میلیون نان تولید شده در روز، در حدود چهارصد وپنجاه تن نان خواهیم داشت که از کانال مصرف خانوار خارج می گردد و به عنوان ضایعات، صرف مصارف دست دوم و سوم مثل خوراک دام و طیور می رسد ،(که آن هم برای دام بدون اشکال بهداشتی نیست). با این مبالغ هنگفت می توان سالانه هزاران مدرسه ساخت، هزاران درمانگاه تجهیز نمود و بیماران بسیاری را درمان کرد. و یا گرسنگان بسیاری را در سطح جهان سیر کرد.
این روند در مصرف آب، برق، گاز، بنزین و دیگر امکانات اجتماعی جاری است . آیا این قدر استفاده بی رویه و مصرف نادرست امکانات اسراف نیست؟

 

[1]. مجله پگاه حوزه، تیر 1388، شماره 257.

[2] . فرهنگ بزرگ جامع نوین، احمد سیاح، ج 1 ص659 .

[3] . غررالحکم، اسراف.

[4] . غررالحکم، همان.

[5] . مستدرک الوسایل، کتاب الاطعمه و الاشربه، باب 61

[6] . حر عاملی، وسایل الشیعه، ج 15، ص 257 . بحار النوار ج71 ص346.

[7] . بحار الانوار ج 79، ص 317 .

[8] . نهج البلاغه، خطبه متقین ،خطبه 193، محمد دشتی.

[9] . کلینی، کافی، ج 4، ص 54.

[10] . ابراهیم، 7 .

[11] . بحار ج 78 ،ص 377.

[12] . وسایل الشیعه، ج 15، ص 261.