اعتدال در روابط خانوادگی
بعضی‏ها در زن داری و بچه داری افراط و تفریط می‏کنند هر روز 2 بعداز ظهر می‏آید تا ساعت 11 با خانمش حرف می‏زند شبی 9 ساعت چی چی می‏گوئید بعضی‏ها هم زن شان را می‏گذارند کنار آخر شب می‏آیند صبح ساعت 6 می‏رود ساعت 11 شب می‏آید اصلا نمی‏رسد 10 دقیقه با خانمش حرف بزند افراط و تفریط. نه ی... نه شبی‏9 ساعت حرف بزن نه شبی 10 دقیقه محل نگذارد افراط و تفریط. حدیث داریم «لاتجعل اکثر شغلک باهلک و ولدک» همه وقتت را صرف زن و بچه نکن خوب تو مطالعه نداری خوب شبی یک ربع هم مطالعه کن آخر این مخ ات هم چیزی است شبی یک ربع به مخ ات برس همینطور که به معده می‏رسی به مسواک می‏رسی به زلفت می‏رسی به لباسها و اتو می‏رسی به مخ ات هم برس دیگر دیپلم سواد نیست دیگر لیسانس سواد نیست نداشتن اش زشت است داشتن اش هم افتخار نیست بنده پیراهن دارم خوب داری که داری دیپلم مثل پیراهن است نداشتن اش زشت است داشتنش که افتخار نیست لیسانس هم مثل دندان است... دندان دارم خوب چی چی می‏خوری؟ آدم که لیسانس گرفت مثل آدمی است که دندانهایش درآمده حالا تازه اول مطالعه‏اش است حتما هفته‏ای یک کتاب جوانهای ما تصمیم بگیرند مطالعه کنند حتما هفته‏ای یک کتاب مطالعه کنند طلبه‏های ما باید مطالعه کنند دانشجوهای ما باید مطالعه کنند حجه الاسلام باید مطالعه کند استاد دانشگاه باید... همه باید مطالعه کنند. حدیث داریم پیغمبر (صلی الله علیه و آله) فرمود اگر یک شب علم من زیاد نشود و من بخوابم آن شب برای من مبارک نیست امام صادق (علیه السلام) فرمود اگر هر هفته علوم ما زیاد نشود ما به روغن سوزی می‏افتیم «لنفعد ما عندنا» خدا به پیغمبرش می‏گوید فکر نکنی «من لدنا علما» حالا که علم تو لدنی است فارغ التحصیل هستی «و قل رب زدنی علما» اصلا کلمه فارغ التحصیل به کسی نگویید انسان هیچوقت از تحصیل فارغ نمی‏شود حتی بعضی کتابها را باید دوبار سه بار خواند بعضی کتابهای خوب را باید دوسه بار خواند ما باید با علم تنفس کنیم با چیز یادگرفتن تنفس کنیم فضای ما باید فضای آموزشی باشد هفته‏ای یک کتاب مطالعه کنید «رجال لاتلهیهم» قرآن تعریف می‏کند می‏گوید بعضی بازاری‌ها چه بازاری‌های خوبی هستند تا قدقامت الصلوة را شنیدند مغازه را می‏بندند می‏روند نماز.

اعتدال در هزینه های زندگی
«اکبر الحمق» مواظب باشید نه خودتان گول خودتان را بخورید نه گول کتابها را بخورید یک کسی ممکن است کتابخانه خیلی قشتگی داشته باشد ولی کسی توی آن مطالعه نکند، خانه‏اش مهرهای بزرگ جانمازهای قشنگ اما نماز نمی‏خواند. ما چقدر آدم داریم که اتاقهای میهمان‏خوان خوبی دارد، برای اتاق پذیرایی پولهای سنگینی خرج می‏کند، اما حاضر نیست مثلاً بیاید یک سالن توی مدرسه بسازد برای نمازخانه بچه‏ها یعنی برای میهمان سالی یکبار سالی دو بار پول خرج می‏کند اما برای نماز نسل نو که هر روز نسلش می‏خواهد نماز بخواند نمی‏آید توی دبیرستان پسرش بگوید آقا من که 5 میلیون 10 میلیون خرج میهمانخانه‏ام کردم یک 10 میلیون می‏دهم یک نمازخانه توی مدرسه بسازید یا دگاری بیایند مثلاً... ما الان ده‌ها هزار مدرسه داریم که بچه‏ها می‏خواهند نماز بخوانند سالن نمازخانه ندارند و پدر بعضی از این بچه‏ها خرج... برای تغییر ماشین تغییر لوستر تغییر اتاق پذیرایی تغییر خانه سنگ کاری روکاری منبدکاری دکورسازی یکوقت ممکن است میلیونها تومان پول دکور بدهد اما برای بچه‏اش کفش می‏خرد یعنی چند هزار تومان برای بچه‏اش کفش می‏خرد اما اگر یک کتاب هزار تومانی باشد هو هزار تومان!! یعنی برای مخ بچه‏اش هزار تومان سوت می‏کشد برای مخ بچه‏اش پول کم خرج می‏کند اما برای کفش بچه‏اش به راحتی پول خرج می‏کند اینها... نامیزانی هایی است که... دولت‏ها همینطور یک دولت اصل را می‏گذارد روی اقتصاد یک دولت اصل را می‏گذارد روی سیاست یک دولت اصل را می‏گذارد روی دیانت یک دولت اصل را می‏گذارد روی... همه چیز باید با هم باشد سیاست و دیانت و تقوا و اقتصاد و ورزش.

اعتدال در تربیت فرزند
 در تعلیم و تربیت ببینید دو تا ماشین را فرض بکنید این یک ماشین است این هم یک ماشین یک ماشین سرازیری دارد می‏رود یک ماشین جاده‏اش سر بالایی است ماشینی که سرازیری می‏رود همه‏اش باید بگوئیم آهسته خطر آهسته حداکثر سرعت 20 کیلومتر احتیاط ببینید چون تند می‏رود این افراط را باید جلویش را گرفت آهسته خطر حداکثر 20 کیلومتر احتیاط آهسته آهسته آهسته پدر و مادر در علاقه به بچه تند می‏روند چون پدر و مادر نسبت به بچه تند می‏روند تمام آیات آهسته آهسته توی آن هست آیاتی که به پدر و مادر حرف می‏زند همه‏اش می‏گوید آهسته پدر و مادر والدین این ماشین والدین است والدین آهسته «لا تلهکم اولادکم» بچه‏ها سرگرم‏ات نکنند دین فروشی نکنی بخاطر بچه‏ها «ان من ازواجکم و اولادکم عدو لکم» بعضی بچه‏ها دشمن تو هستند همه، هرچی داری فدای بچه‏ات نکن «یوم لا ینفع مال و لا بنون» بچه‏ها روز قیامت به درد تو نمی‏خورند دین فروشی نکنی بخاطر بچه‏ها «لن تغنی عنکم اموالکم و لا اولادکم» «لن تغنی عنکم» ببینید «لن تغنی، لا ینفع، عدو، لا تلهکم» همه آیاتی که مخاطبش پدر و مادر است همه‏اش گفته یواش یواش یواش چون پدر و مادر در علاقه سُر می‏خورند و لیز می‏شوند و افراطی هستند تمام آیات آیات ترمزی است همه‏اش ترمز کرده یواش کمتر اما پسر، دختر، فرزند باز زور باباش را دوست دارد همه‏اش ترمز کرده یواش کمتر اما پسر، دختر، فرزند با زور باباش را دوست دارد خدا همه‏اش گاز داده.
تمام آیات والدین ترمزی است تمام آیات فرزندی گازی است و لذا خدا اینجا گاز می‏دهد «وبالوالدین احسانا» می‏آید اینجا باز می‏ایستد «ان اشکر لی و لوالدیک» تشکر کن باز می‏آید اینجا می‏ایستد «لا تقل لهما اف» به پدر و مادر یکبار وه نگویی «لا تنهرهما» اینها را از خودت نرانی ببینید «و بالوالدین احسانا» گاز می‏دهد اینجا می‏ایستد «أن اشکر لی و لوالدیک» شکر کن از... باز می‏آید اینجا و می‏ایستد «ولا تقل لهما اف» به پدر و مادرت اف نگو اف یعنی وه «لا تنهرهما» «قل لهما قولاً کریما» با پدر و مادرت با کرامت حرف بزن پسر را هی گاز داده پدر را هی ترمز کرده این چرا؟ این برای اینکه اعتدال در تعلیم و تربیت جسم مرکب است روح راکب.

اعتدال در شرایط تلخ و شیرین
من یک چیزی برایتان بگویم برای شما نو است همه گوش بدهید دو تا «نعم العبد» توی قرآن داریم «نعم العبد» یعنی بسیار خوب آدمی است خدا می‏گوید بسیار خوب است یکی از پیغمبرها همه امکاناتی داشت پیغمبری که همه امکانات را داشت حضرت سلیمان (علیه السلام) بود یک پیغمبر هم هیچی نداشت داغون داغون بود حضرت ایوب (علیه السلام) جالب این است هر دو تا پیغمبر تاریخشان کنار هم آمده هر دو هم در سوره (ص) است رفاه کامل این را می‏گوید داغونی کامل این را می‏گوید آخرش هم می‏گوید «نعم العبد» جوهر هر دوی اینها یک جور بود. قرآن یک آیه در سوره فاطر عرض کنم که... صلواتی بفرستید تا پیدا کنم، الحمدللّه با صلوات اول پیدا کردم «بسم اللّه الرحمن الرحیم» سوره فاطر آیه 12 «و ما یستوی البحران» فکر می‏کنم بحر... بحر را می‏دانید یعنی چه؟ بحر یعنی دریا بحران یعنی چه؟ یعنی دو تا دریا «یستوی» می‏دانید یعنی چه مساوی «لا یستوی، یستوی»«هذا» می‏دانید یعنی چه؟ خوب «فرات» می‏دانید یعنی چه؟ آب فرات، فرات یعنی گوارا «ملح» می‏دانید یعنی چه؟ ملح نمک خوب «اکل» می‏دانید یعنی چه؟ خوردن «لحم» می‏دانید یعنی چه؟ گوشت، خوب چند تا از کلماتش را می‏دانید آن کلماتی را هم که نمی‏دانید من معنا می‏کنیم اینهایی که گفتید توی این آیه هست می‏فرماید «و ما یستوی البحران» دو تا دریا مساوی نیستند «هذا» این یکی «عذب فرات» آبش شیرین است دو تا دریا مثل هم نیستند این یکی شیریناند «و هذا ملح اجاج» این یکی شور است و تلخ دو تا دریا مثل هم نیستند یکی شیرین یکی شور بعد می‏گوید غصه نخور که امکانات داری یا نداری کامپیوتر دارم یا ندارم منار دارم یا ندارم تو اگر موذنی بی منار هم می‏شود اذان گفت اگر هم مؤذن نباشی دور تا دورت هم منار بسازند آخرش بلند می‏شوی می‏بینی آفتاب زده. اگر نماز خوان هستی با برگ درخت هم می‏شود نماز خواند. نماز خوان هم نباشی سجاده داشته باشی قدر بقچه حمام باز هم نمازت قضا می‏شود دنبال نماز برو دنبال سجاده نمی‏خواهد بروی.
.

اعتدال میان عقیده و عمل
تعادل در نظر و عمل حالا نمونه هایش را هم در نظر هم عمل باید تعادل باشد. قرآن می‏فرماید: «آمنوا» کنارش گفته «و عملوا الصالحات» «آمنوا» مربوط به عقیده و نظر است «عملوا الصالحات» مربوط به... نمی‏شود گفت فقط دل ات پاک باشد عمل ات خراب باشد یا عمل ات درست باشد مثلاً... «لم تقولون ما لا تفعلون» چرا به آنچه که می‏گوئید عمل نمی‏کنید یعنی تعادل بین گفتار و رفتار. عالم بی عمل مثل سلاح بی فشنگ است می‏خواهید تبلیغ کنید با عمل تبلیغ کنید فقط به سخنران نیست. تعادل بین نظر و... این خیلی حرف دارد خیلی حرف دارد با عمل بچه مان را تربیت کنیم شاگرد... تعادل در دنیا و آخرت قرآن انتقاد می‏کند که بعضی‏ها تعادل دنیا و آخرتی ندارند «و من الناس» بعضی از مردم - صلواتی بفرستید

اعتدال میان توجّه به گذشته و آینده
توجه به گذشته، حال و آینده در تربیت بعضی پدرها هی می‏گویند ببین ما که بچه بودیم همچین بودیم پدران ما همچین بودند می‏خواهند بچه شان هم مثل خودشان باشند این غلط است امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‏فرماید چرا بچه ات را هل می‏دهی به گذشته شما بچه ات را برای گذشته بعضی‏ها هی گذشته را به رخ می‏کشند بعضی‏ها آینده را به رخ می‏کشند هی مثلاً می‏گویند دنیای امروز دنیای غرب تکنولوژی نمی‏دانم چی چی است صنعت و علم و پیشرفتهای علمی را به رخ می‏کشند. ما باید چه کنیم؟ باید از گذشته تجربه‏ها را نگه داریم حال، ایام را غنیمت بدانیم آینده را بسازیم از گذشته تجربه بگیریم آینده را بسازیم غافل از استعدادهای امروز هم نباشیم.
دعا هم همینطور است در دعا هم به گذشته دعا کنیم «رب اغفر لی و لوالدی» مال گذشته هم برای آینده دعا کنیم «رب اجعلنی مقیم الصلوة و من ذریتی» نسل آینده هم... هم به موجودین دعا کنیم «ربنا هب لنا من ازواجنا و ذریتنا قرة اعین» چقدر قشنگ است خیلی قشنگ است خیلی قشنگ است هم گذشته، دعا برای گذشته «رب اغفر لی و لوالدی» حتی در بعضی داریم «و لوالدی والدی» به گذشته دعا کنیم هم گذشته هم آینده می‏گوید «رب اجعلنی» حضرت ابراهیم (علیه السلام) می‏گوید خدایا قرار بده «مقیم الصلوة» من برپا کننده نماز باشم اما «و من ذریتی» نسل من هم تارک الصلوة نباشد هم الان که می‏گوید «و عباد الرحمن» در آخر سوره فرقان می‏فرماید بندگان خوب خدا جزو دعاهایشان اینست که می‏گویند «هب» هبه کن ببخش به من «هب لنا من ازواجنا و ذریاتنا» از زن ما از ذریه ما «قرة اعین» نور چشم قرار بده هم به گذشته دعا می‏کند هم به آینده دعا می‏کند هم به نسل موجود دعا می‏کند و تعادل در منطق و عاطفه در عاطفه می‏گوید قدر مادرت را داشته باشد «حملته امه وهنا علی وهن» مادرت با سختی و سنگینی و درد سر تو را حمل کرد این حمل مادر هم مهم است.

اعتدال میان دنیا و آخرت در خانواده
می‏فرماید «فمن الناس» بعضی از مردم «من یقول» می‏گوید «ربنا آتنا فی الدنیا» خدایا دنیای من را تامنی کن فکر آخرت نیست «و ما له فی الاخرة من خلاق»، از آخرت محروم است فقط می‏گوید «ربنا آتنا فی الدنیا» پشت سرش می‏گوید «و منهم من یقول ربنا آتنا فی الدنیا حسنة و فی الاخرة حسنة» می‏گوید اینها آدمهای خوبی هستند آنکه در دعا می‏گوید فقط دنیایم را درست کن منحرف است آنکه در دعا می‏گوید «آتنا فی الدنیا حسنة و فی الاخرة حسنة» این میزان است دو تا آیه پشت سر هم است تعادل بین دنیا و آخرت. تعادل بین مادیت و معنویت در ازدواج عروس و داماد می‏فرماید «نسائکم حرث لکم» عروس و داماد با هم هستند زن و شوهر مال هم هستند «فاتوا حرثکم أنّی شئتم» می‏توانند عروس و داماد با هم باشند عروسی کنند پشت سر اینکه می‏گویند عروسی کنید می‏گوید فقط (مرغ و خروس هم نیستند) فکر شهوت نباشید «و قدّموا لانفسکم واتقوا اللّه واعلموا انکم ملاقوه» ضمن اینکه گفتم عروسی کنید از خدا غافل نشوید تقوا را مراعات کنید یک هدفتان دفع شهوت نباشد ذخیره آخرت باشد برای آینده تاریخ «و قدموا لانفسکم» آینده قیامتتان چی مقدم داشتید «واعلموا انکم ملاقوه» شما باید با خدا ملاقات کنید یعنی عروسی را فقط یک مسئله‏ای که حالا یک طبلی بزنیم و عروسی کنیم ماشین‏ها بوق بزنند و خلاص عروسی را می‏گوید باشد تازه می‏گوید این 50% است 50% که مهم است آنطرف است حفظ تقوا نسل خوب آینده خوب هم دنیا هم آخرت.