وقف در ترکيه - 3

  • ساعت ارسال پست : 9:22 PM ،


در دوران حکومت 550 ساله عثمانيان که داعيه خلافت اسلامي داشتند و عملاً با تمسّک به احکام شرعي شيخ‏الاسلام‏ها مردم را متقاعد به پذيرش حکومت مي‏نمودند، اوقاف از رشد بي‏نظيري برخوردار گرديد. تا آنجا که امور فرهنگي؛ نظير کتابت قرآن مجيد، گردآوري کتب و تشکيل کتابخانه و بعدها که صنعت چاپ به ترکيه رسيد، چاپ انواع کتب و نشريات و تشکيل مجامع فرهنگي ـ اسلامي از جمله فعاليتهاي اوقاف به‏شمار مي‏رفت. در دوران جمهوريت با همه محدوديتها و تغيير اهدافي که براي اوقاف قائل گرديده‏اند باز هم آثار ارجمندي از تمدن اسلامي و فعاليتهاي فرهنگي اوقاف به جاي مانده است که به پاره‏اي از آنها اشاره مي‏شود:
 
فعاليتهاي فرهنگي اوقاف در ترکيه
 

1ـ سه کتابخانه تاريخي و با اهميت ترکيه با مخازن حاوي دههاهزار جلد کتاب ارزشمند خطي و چاپي هم‏اکنون تحت مديريت اوقاف هستند، اين سه کتابخانه عبارت‏اند از:
ـ کتابخانه سليمانيه در استانبول.
ـ کتابخانه ابراهيم حقي در استانبول.
ـ کتابخانه نجيب پاشا در تيره.
هزاران نسخه آثار خطي بي‏نظير از جمله محتويات اين کتابخانه‏ها هستند.

2ـ به ادعاي نشريه مديريت وقف در ترکيه 90 درصد آثار خطي کتابخانه‏هاي ترکيه در دوره‏اي گردآوري شده‏اند که امور فرهنگي تحت مديريت اوقاف بوده است.

3ـ موزه‏هايي که هم‏اکنون تحت مديريت اوقاف اداره مي‏شوند:
ـ موزه قالي سلطان احمد (استانبول)
ـ موزه آثار خطي تمدن ترک ـ اسلام (استانبول)
ـ موزه هنرهاي اسلامي فاتح (استانبول)
ـ موزه آثار عرفاني مولانا (قونيه)

4ـ هم‏اکنون انتشارات اين سازمان 38 نوع نشريه طبع و توزيع مي‏کند.

5 ـ مجموعه عظيم فرهنگي مولانا در قونيه، شامل مسجد، موزه و کتابخانه، تحت سرپرستي اوقاف ترکيه قرار دارد. همين‏طور کتابخانه ابراهيم پاشا در قونيه را اوقاف اداره مي‏کند.

6 ـ حفظ آثار باستاني ـ تزئين و مرمت ساختمانهاي قديمي از وظايف اداره اوقاف است خصوصا آثار دوره سلجوقي و عثماني و دوره‏هاي مختلف تاريخ ترکيه.

7ـ همين‏طور حفظ آثار هنري دوره‏هاي مختلف تاريخ به عنوان يادگار اجداد ملت ترک از جمله وظايف اوقاف است.

8 ـ هزينه سالانه بازسازي اين آثار 220 ميليون لير ترک است.

9ـ از جمله فعاليتهاي فرهنگي اوقاف، ساختن خوابگاههاي دانش‏آموزي و دانشجويي است. هم‏اکنون 5 خوابگاه دانشجوئي و 51 خوابگاه دوره متوسطه براي دانش‏آموزان وجود دارد که در اين خوابگاهها سه وعده غذا به دانشجويان و دانش‏آموزان مستمند داده مي‏شود. اين محصلين تا دوره فارغ‏التحصيلي از کمکهاي اوقاف بهره‏مند خواهند شد.

10ـ از ديگر فعاليتهاي اوقاف ترکيه کمک به ساختن مساجد است. از سال 1975 به بعد کلاً 17570 باب مسجد در روستاها و 2291 باب مسجد در شهرها، به کمک اوقاف ساخته شده است.

11ـ علاوه بر اين فعاليتها، اوقاف ترکيه به افراد مستمند، نابينايان و ايتام کمک اجتماعي مي‏کند که از موضوع اين گزارش خارج مي‏باشد.

12ـ از جمله فعاليتهاي گسترده سازمانهاي تحت پوشش اوقاف ترکيه فعاليتهاي فرهنگي دو بانک وابسته به اوقاف است که به‏دليل تنوع و گستردگي اين فعاليتها جداگانه شرح داده خواهند شد.
 

ادامه دارد ...
 
_ همت مضاعف و كار مضاعف در امور خيريه و عام المنفعه (وقف، وظيفه واقفان و ...) _
 
--------
منبع :
 
ميراث جاويدان

  • نوشته شده توسط: میثم طاهری
  • در تاريخ: دوشنبه 31 خرداد 1389 
  • نظرات (0)

    • وقف در ترکيه - 2

    • ساعت ارسال پست : 9:21 PM ،


    وقف در ترکيه امروز
     

    به دنبال تحولات گسترده‏اي که در خلال جنگهاي جهاني اول و دوم پيش آمد و منجر به اضمحلال کامل امپراتوري عثماني و روي کارآمدن جمهوري لائيک به دست آتاترک شد، در همه شؤون فرهنگي، اجتماعي ترکيه تغييرات بنيادي صورت پذيرفت. از جمله اين تغييرات دگرگون شدن فرهنگ وقف در ترکيه بود. در نظام جديد حکومتي ترکيه، کليه خدمات فرهنگي، اجتماعي از مديريت اوقاف منفک و به وزارت آموزش ملي واگذار شد. بعدها وزارت فرهنگ نيز بخشي ديگر از ميراث فرهنگي وقف؛ نظير کتابخانه‏ها و موزه‏ها را تصاحب کرد تا آنجا که اوقاف عملاً به‏صورت يک سازمان خيريه درآمد.

    نظام لائيک به تدريج سعي نمود، تعريف جديدي از وقف ارائه کند. توصيف جديد عبارت بود از کارهاي عام‏المنفعه‏اي که ترکها انجام مي‏داده‏اند و اکنون نيز ادامه دارد. به موجب اين تعريف خطبه شرعي وقف ديگر موضوعيت نداشت و اصولاً اقدام به نيکوکاري اجتماعي، فرهنگي تنها با ثبت يک سند که منطبق بر ماده 903 قانون جديد وقف بود، تحقق مي‏يافت. نقل بخشهايي از سخنراني آقاي «اندر اوا» وزير مشاور دولت ترکيه در سال 1978 به روشن‏تر شدن موضوع کمک مي‏کند:

    «نگاهي به اوقاف HITITLAR (اجداد اوليه ترکان) در سال 1280 قبل از ميلاد نشان مي‏دهد که ترکها چقدر به اوقاف اهميت مي‏داده‏اند. آنها بيمارستان داشتند و به يکديگر کمک مي‏کردند. فهرست اوقاف ترکهاي اويغور که روي يک پارچه نوشته شده است و ما الان آن را در آرشيو اداره اوقاف نگهداري مي‏کنيم نيز بيانگر اهميت موضوع از نظر ترکها بوده است.» (6).

    آندر اوا با تبديل وقف از يک مسأله اسلامي و شرعي به يک پديده ملي و نيکوکارانه، آن را به دو بخش قبل از اسلام و بعد از اسلام تقسيم مي‏کند. محور اصلي سخنراني نامبرده عبارت است از يک نوع برداشت لائيک از پديده وقف و اوقاف... اما مردم ترک که مسلمان هستند و به هر قيمت پايبندي به مسائل و احکام شرعي را در دلهايشان حفظ نموده‏اند، به‏تدريج از وقف فاصله مي‏گيرند و ايجاد وقف‏هاي جديد، که بيشتر ماهيت سياسي و فرهنگي و متفاوت با وقفهاي پيشين دارد، جايگزين وقفنامه‏هاي شرعي مي‏گردد: «بعد از تصويب ماده 903 اوقاف در سال 1978 در ترکيه 494 مورد وقف جديد تأسيس شده است.»(7).

    به دنبال تغييراتي که در قانون وقف پديد آمد، ايجاد مؤسسه وقف تعريف حقوقي جديدي پيدا کرد و آن عبارت بود از «تأسيس يک مؤسسه عام‏المنفعه که به‏دست فرد يا سازمان يا جمعيتي به منظور اقدام به امورخيريه و تعاون اجتماعي صورت مي‏پذيرد»(8). اين مؤسسه از مزاياي قانوني بي‏شماري ـ از جمله معافيت از پرداخت ماليات ـ برخوردار است(9).
    چنان‏که آمد، وقفهاي دوران جديد (جمهوريت) 494 مورد هستند. اين مؤسسات که در دوران جمهوريت ترکيه تأسيس شده‏اند، اکثرا اهداف خاص فرهنگي اجتماعي را دنبال مي‏کنند.
    اسامي چند سازمان وقف جديدالتأسيس در دوران جمهوريت در جدول شماره 1 آمده است.

    همه 494 فقره وقف دوران جمهوريت تماما داراي عناويني نظير آنچه در جدول آمده نيستند، عناويني نظير کمک به تعمير مسجد، کمک به تشکيلات ديانت، کمک به نابينايان و... نيز در فهرست اين سازمانها ديده مي‏شود، که به دليل نزديک بودن اين عناوين با اهداف وقف اسلامي از ذکر آنها صرف‏نظر گرديده است. در اينجا قصد ما نماياندن آن مواردي بوده است که زيرعنوان وقف اهداف ديگري را تعقيب مي‏نمايند.
     

    ادامه دارد ...
     
    _ همت مضاعف و كار مضاعف در امور خيريه و عام المنفعه (وقف، وظيفه واقفان و ...) _
     
    --------
    منبع :
     
    ميراث جاويدان

  • نوشته شده توسط: میثم طاهری
  • در تاريخ: دوشنبه 31 خرداد 1389 
  • نظرات (0)

    • وقف در ترکيه - 1

    • ساعت ارسال پست : 9:19 PM ،


    پيشينه وقف در ترکيه
     

    چنان‏که مي‏دانيم، وقف يکي از مؤسسات بنيادين فرهنگ و تمدن اسلامي به‏شمار مي‏آيد. به موجب تأکيدي که پيامبر گرامي اسلام(ص) و ائمه معصومين داشته‏اند، از ابتداي گسترش اسلام، بسياري از مؤمنين و متشرعين براي آنکه به‏قول سعدي «برگ عيشي به‏گور خويش» فرستاده باشند، سعي مي‏نمودند بخشي از امکانات مالي خود را وقف امور خيريه نمايند.

    وقف در دوران قبل از اسلام نيز سابقه داشته است. «چنان‏که وقتي حضرت ابراهيم و پسرش اسماعيل از ساختن کعبه فارغ شدند، دست به‏دعا برداشتند و گفتند: پروردگارا اين عمل را از ما بپذير که تو به اسرار همه آگاهي»(1). به اين‏ترتيب مشخص مي‏شود که بنياد فرهنگي وقف در ادوار پيشين نيز بخشي از فرهنگ الهي بوده است که انبياء عظام آن را تبليغ مي‏کرده‏اند.

    در دوران اسلامي شاهد گسترش اين اقدام خير و خداپسندانه هستيم. اصله‏هاي خرمايي که اميرالمؤمنين(ع) به‏دست خود غرس مي‏نمود و چاه‏هاي آبي که پس از رسانيدن به‏مرحله بهره‏برداري «سبيل» مي‏فرمود، واگذاري باغهاي فدک (که ملک خالصه حضرت رسول‏اکرم(ص) بود) به ائمه معصومين به عنوان پشتوانه اقتصادي نظام اسلامي، تبليغ گسترده‏اي که در همه ادوار تاريخ اسلام به دست خلفا و حکمرانان اموي، عباسي، عثماني و... براي اوقاف صورت مي‏گرفته است، همه نشان‏دهنده اهميت وقف و امکان بهره‏برداري گسترده از اين بنياد اقتصادي ـ فرهنگي در اسلام است.

    در ترکيه نيز چنين بوده است، خصوصا در روزگاري که قسطنطنيه فتح شد و مرکزيت خلافت اسلامي را عثمانيان به اين سامان منتقل کردند و در طول چند قرن ادامه حکومت عثمانيان، همّ پادشاهان عثماني مصروف اين امر گرديده است. در دوران عثماني کليه خدمات فرهنگي اجتماعي در حوزه مديريت اوقاف بوده (2)و 50 درصد آثار خطي موجود در کتابخانه‏هاي ترکيه را اوقاف تهيه و گردآوري کرده است(3).

    هم‏اکنون در آرشيو اوقاف ترکيه 26798 سند وقف‏نامه نگهداري مي‏شود. اين آثار گرانبها در 21184 دفتـر ثبت شده‏انـد. از ايـن رقـم 24853 نسخـه به خـط عثمانـي و 1945 نسخه به خط عربي ثبـت شده‏انـد(4).اين وقف‏نامـه‏ها از بهتريـن نمونـه‏هاي هنـر خط و تذهيب به‏شمار مي‏رود(5).
     

    ادامه دارد ...
     
    _ همت مضاعف و كار مضاعف در امور خيريه و عام المنفعه (وقف، وظيفه واقفان و ...) _
     
    --------
    منبع :
     
    ميراث جاويدان

  • نوشته شده توسط: میثم طاهری
  • در تاريخ: دوشنبه 31 خرداد 1389 
  • نظرات (0)

    • صندوق‏هاي وقفي در کويت - 11

    • ساعت ارسال پست : 8:50 PM ،


    3 - سالخوردگان بهره مند از خدمات اين صندوق به دو بخش تقسيم مي‏شوند:
    بخش نخست شامل سالخوردگاني است که داراي توانايي جسمي و روحي براي مشارکت در اجتماع هستند و مي‏توانند در جهت مثبت ايفاي نقش نمايند. صندوق تلاش مي‏کند که فرصتهايي براي اين افراد پيش آورد که بتوانند نقش خود را ايفا نمايند. شکي نيست که سالخوردگان بدون مشکلات جسمي و روحي، داراي تجربه‏ي طولاني و غني و در برخي موارد بي‏نظيري هستند و مي‏توان از تجارب سودمند آنان بهره گرفت.
    بخش دوم شامل سالخوردگاني است که از نظر جسمي و روحي و رواني داراي مشکلاتي هستند و به حمايت کامل مالي و معيشتي و درماني نياز دارند. البته برخي از اين سالخوردگان، کساني هستند که افراد خانواده از آنان غافل شده‏اند و لاجرم بي‏سرپرست شده و از حمايت کافي محروم گشته‏اند.
    در عين حال گروهي از سالخوردگان نيز وجود دارند که مشکلات جسمي و روحي دارند؛ ولي از طرف خانواده‏ي خود و در منازلشان به حد لازم و کافي مورد حمايت و سرپرستي قرار مي‏گيرند. صندوق در برابر اين اشخاص خود را مسؤول نمي‏داند.

    علاوه بر مطالب پيش گفته بايد اين مسأله را متذکر شد که حمايت از سالخوردگان در اکثر موارد پايه و اساس تجاري دارد و برخي از مراکز در برابر دريافت حق‏الزحمه خدمات لازن را براي سالخوردگان ارائه مي‏دهند. هيچ مانعي ندارد که بخشي از سرمايه‏ي اين صندوق براي تأسيس آسايشگاه سالمندان به کار گرفته شود؛ و در اين صورت صندوق مي‏تواند افراد تحت سرپرستي خود را نيز به اين آسايشگاهها منتقل کند؛ البته به شرطي که هزينه‏ي آنان از محل درآمدهاي وقفي صندوق، تأمين شود.
     
    رابطه‏ي صندوق با نهادهاي ديگر
     

    برقراري يک رابطه‏ي نظام‏مند، بين صندوق و ديگر نهادهاي فعال جامعه، از اهميت خاصي برخوردار است؛ که صندوق را به عنوان عنصري تأثيرگذار بر نظام‏هاي اجتماعي مي‏شناساند. با توجه به اينکه ماهيت اين روابط با نوع فعاليت اين نهادها هماهنگ است، ما مي‏توانيم جنبه‏هاي مختلف اين روابط را مورد بررسي قرار دهيم.
    شکي نيست که اين صندوق در زمينه‏ي حمايت از معلولين و اقشار خاص به عنوان مکمل نهادهاي مربوط عمل مي‏کند و نه در رقابت با اين نهادها. در عين حال نمي‏توان گفت که فعاليتهاي صندوق، وابسته به فعاليت ساير نهادهاست؛ زيرا در اين صورت، فرصت ابتکار عمل و ايجاد تحولات مطلوب از صندوق گرفته مي‏شود.

    با توجه به اينکه حوزه‏ي فعاليتهاي اجتماعي بسيار گسترده است، صندوق ناگزير است که با نهادهاي دولتي، انجمنهاي عام‏المنفعه يا مراکز و مؤسسات خيريه‏ي ديگر تماسهاي وسيعي داشته باشد. و مي‏توان براساس ماهيت و نوع فعاليت نهادها، اين روابط را به شکل دسته بندي کرد:
     
    روابط تشکيلاتي
     

    اين روابط معمولا ميان صندوق و نهادهاي رسمي دولتي به وجود مي‏آيد. که در اين رابطه با نهادها برحسب زمينه تخصصي آنها، رفتار مي‏شود.
    نهادهايي مانند وزارت کار و اموراجتماعي، وزارت بهداشت، وزارت آموزش و پرورش و وزارت کشور؛ که ارتباط با اين نهادها از طريق پايبندي صندوق و فعاليتهاي آن با توجه به ساختار قانوني و نظام‏مند اين نهادهاي تخصصي صورت مي گيرد.
     
    روابط مشارکتي
     

    اين روابط ميان صندوق و نهادهايي به وجود مي‏آيد که زمينه‏ي فعالت و سرمايه‏گذاري آنها با صندوق مشترک است. ممکن است که نهادهايي همچون »بيت الزکات«، انجمن‏هاي عام المنفعه، افراد خيرخواه و... با صندوق در مورد ارائه‏ي خدمات به معلولين با کمکهاي مالي سهيم شوند؛ و در اينجاست که بايد نوع مشارکت بين صندوق و اين نهادها و انجمن‏ها، در زمينه‏ي صرف اموال در طرح‏هاي مختلف بررسي مي‏شود. يکي از سودمندترين روشها اين است که اين نهادها در وقف اموالي در جهت خدمت به طرح‏هاي اجرايي صندوق، به صورت کلي و يا خدمت به برخي طرح‏هاي مشخص و موردنظر، مشارکت نمايند.
     
    روابط حمايتي
     

    اين نوع رابطه‏ها اغلب ميان صندوق و مؤسسه‏هاي فعال در زمينه‏ي خدمت به معلولين يا قشرهاي خاص به وجود مي‏آيد و هدف اين روابط حمايت از طرح‏ها يا خدمات تسهيلاتي است که اين مؤسسه‏ها در زمينه‏ي مشترک و مورد علاقه‏ي صندوق براساس برنامه‏ريزي و اهداف آن و خواسته‏هاي واقفان ارائه مي‏دهند. تنوع اين مؤسسه‏ها بسيار است؛ برخي وابسته به دولت هستند؛ مانند: مراکز حمايتي وابسته به وزارت کار و اموراجتماعي و مراکز فرهنگي و پرورشي وابسته به وزارت آموزش و پرورش؛ و برخي ملي و مردمي هستند ، مانند: انجمنهاي عام‏المنفعه‏اي همچون »انجمن حمايت از معلولين کويت و کانون معلولين« و نيز تمام مؤسسه‏هاي تجاري فعال در زمينه‏ي اهداف صندوق، که نحوه‏ي حمايت آنها، در واقع انعکاس اين حمايت، به صورت يارانه در نرخ خدماتي است که ارائه مي‏کنند.
     
    روابط پشتيباني
     

    منظور رابطه با نهادهاي رسمي و يا جمعيتهاي عام‏المنفعه‏ي فعال در ساير زمينه‏هايي است که با حمايت از معلولين و قشرهاي خاص تفاوت دارد. صندوق مي‏تواند با نهادهاي متعددي از اين نوع همکاري کند؛ مانند نهادهايي که خدمات فرهنگي ارائه مي‏کنند و يا اتحاديه‏ها و باشگاههايي که با ورزش سر و کار دارند و يا جمعيتهاي زنان و نهايتا انجمن‏هاي تازه‏کار در زمينه‏هاي مختلف؛ که معلولين و افراد گروههاي خاص مي‏توانند با همکاري و توصيه‏ي صندوق و پشتيباني آنان به عضويت اين مؤسسات درآيند و از خدمات آنها بهره مند شوند.
     

    نويسنده: موسي بيدج
     
     
    پایان

    _ همت مضاعف و كار مضاعف در امور خيريه و عام المنفعه (وقف، وظيفه واقفان و ...) _
     
    --------
    منبع :
     
    ميراث جاويدان

  • نوشته شده توسط: میثم طاهری
  • در تاريخ: دوشنبه 31 خرداد 1389 
  • نظرات (0)