وقف و سنجش امور فردي و اجتماعي
از ويژگيهاي احکام اسلامي از جمله وقف آن است که در عين حال که داراي ابعاد، ثمرات و بازخوردهاي و خدمات اجتماعي است در عين حال خود فرد نيز رشد مييابدو متقابلا امور فردي نيز به گونهاي هستند که رشد اجتماعي را سبب ميشوند. لذا وقف با داشتن ابعاد فردي و اجتماعي به وضوح داراي ويژگيهاي عمده حضور در سيستم سنجش رشد انساني از بعد فردي و اجتماعي ميباشد.
» وقف از حسنات موکد ديني و در زمره اعمال صالح يافته است که از نظر اخلاقي، بارزترين تجلي روحيه تعاون اجتماعي بوده و از وارستگي و آزادگي و علو طبع واقف خود حکايت ميکند و به عمل خير واقف، مهر ابديت و جاودانگي ميزند.« )سعيد معراجي 1385 ص 16(
از جمله تفاوتهاي عمده جهت گيري فرآيند سنجش رشد انساني در جامعه اسلامي وغربي آن است که در جوامع غربي به دليل تفکر مادي و غفلت از تفکر معنوي و غيبي، سنجش عمدتاً جنبههاي مادي و کمي را شامل ميشود. در حالي که بسياري از احکام و پديدهها در جامعه اسلامي داراي ابعاد معنوي مهمي است که در رشد انساني بسيار مهم تلقي ميشوند و بايد در سنجش مورد توجه قرار گيرند. وقف به طور بارزي داراي اين ويژگي است که: در عين اين که داراي جنبه هاي نامحسوس بوده و از جنس متافيزيکي است لکن به دليل نمودها و پيامدهاي مادي و کمي خارجي آن، از هر دو لحاظ و داراي امکان سنجش است.
در اين بخش با بررسي ويژگيها و توصيفات عمده وقف به لحاظ فقهي، فرهنگي و مصاديق موضوعات در تاريخ جوامع اسلامي، در پي تحليل آنها و نشان دادن انطباق آنها با معيارهاي رشد انساني در جامعه ديني هستيم. ويژگيهاي بسيار متعالي و همه جانبه وقف به خوبي آن را به عنوان معياري براي سنجش رشد انساني در جوامع ديني قرار ميدهد.
همان طور که قبلاً بيان شد از معيارهاي رشد انساني در جامعه ديني آن است که عملي و نهادي باشد که به فرد فاعل، رشد دروني و معنوي بدهد.از طرفي از جمله شرايط فقهي واقف اختيار و قصد قربت است. اين معيار به خوبي در وقف مشخص است چرا که وقف در ابتدا نوعي عبادت است و واقف به جهت انجام کار خير آن را انجام ميدهد. خيري که هم فردي بوده و هم ثمرات اجتماعي دارد. لذا نيت و قصد قربت نياز دارد و از جمله صدقات است. شيخ مفيد معتقد است:» در وقف حتماً بايد اين کار به عنوان صدقه و با قصد قربت به خداوند صورت گيرد. )المقنعه، ص 655( .علامه در مخلتف و قواعد و ابن ادريس نيز قصد قربت را شرط ميدانند وفقهايي نيز که به عدم اعتبار قصد قربت اشاره کردهاند اعتبار آن را احوط دانستهاند.
ادامه دارد ...
منبع :
وقف و سنجش کمي و کيفي
وقف نماد رشد انساني در جامعه ديني )انطباق با شاخص ها(
وقف و رشد دروني و معنوي انسان
_ همت مضاعف و كار مضاعف در امور خيريه و عام المنفعه (وقف، وظيفه واقفان و ...) _
--------
ميراث جاويدان
