مراتب اراده

اراده بر اثر اختلاف حال مريد، مراتبی دارد:
1. اگر مريد در منزل های عادی باشد، اراده دارد نعمتی از نعم الهی را دريافت كند و به همين دليل بسياری از انسان ها در دنيا به دنبال نعمت الهی در تلاش و كوشش هستند.

2. گرچه كوشش برای دريافت نعم الهی بد نيست، ليكن بهتر اين است كه انسان اراده كند كه چيزی طلب نكند. از اين رو اهل معرفت گفته‏اند: «استغناؤك عن الشی‏ء خير من استغنائك به». برخی انسان ها اراده می‏كنند تا با فراهم كردن نعمت های الهی آسوده زندگی كنند و به وسيله آنها بی نياز شوند؛ اما بالاتر از آن اين است كه انسان«از» نعمت های الهی بی نياز باشد؛ نه اين كه«به» آنها بی نياز باشد؛ يعنی او آسايشش را در اين بداند كه به نعمت«جنه اللقاء» سرگرم باشد، نه به نعمت مال، فرزند، مسكن و.... عده‏ای كه به فكر نعمت هستند می‏گويند: «ربنا اتنا فی الدنيا حسنة و فی الاخرة حسنة». [4]
آنان از خدا نعمت های حلال دنيايی و اخروی طلب می‏كنند، ولی سالكان واصل، به اين مقام می‏رسند كه می‏گويند: «می‏خواهيم كه از خدا غير خدا را نخواهيم»؛ زيرا چيزی را كه خدا به ما بدهد آن چيز ما را به خود سرگرم می‏كند و ما می‏خواهيم هيچ شاغلی نداشته باشيم.

3. بالاتر از مراتب گذشته اين است كه انسان نمی‏گويد: «من می‏خواهم كه چيزی نخواهم»؛ بلكه خواستن او فانی در اراده حق است و او از خود اراده‏ای ندارد؛ يعنی نه چيزی می‏خواهد و نه می‏خواهد كه نخواهد.