اهمیت اراده
از برجستهترین امتیازات انسان قدرت انتخاب و اراده اوست. در فرهنگ دینى، انسان آزاد و مختار آفریده شده و میتواند انتخاب کند، اراده نماید و تصمیم بگیرد و راه را برگزیند. شاهد این قدرت در انسان آیة قرآن است که میفرماید:)إِنّا هَدَیْناهُ السّبیلَ إِمّا شاکِرًا وَ إِمّا کَفُورًا(([12]).
علامه طباطبایی1 در تفسیر این آیه میفرمایند: نکتهای که این تعبیر بر آن دلالت دارد، این است که: آن سبیلی که خدا بدان هدایت کرده، سبیلی است اختیاری و شکر و کفری که مترتب بر این هدایت است، در جو اختیار انسان قرار گرفته، هر فردی به هر یک از آن دو که بخواهد، میتواند متصف شود و اکراه و اجباری در کارش نیست، همچنان که در جای دیگر فرمود: )ثُمّ السّبیلَ یَسّرَهُ(([13]) و اینکه در آخر سوره فرموده: )... فَمَنْ شاءَ اتّخَذَ إِلی رَبِّهِ سَبیلاً ? وَ ما تَشاءُونَ إِلاّ أنْ یَشاءَ اللّهُ...(([14]) میفهماند آنچه از بنده وابسته به اراده خدای تعالی است، مشیت بنده است نه عمل بنده که مورد مشیت خود بنده است، پس این آیه هم نمیخواهد تأثیر مشیت بنده در عمل او را نفی کند.([15])
در اینجا چند جنبه از موارد اهمیت اراده را بیان میکنیم:
1. معیار ارزش سنجى؛ در واقع میتوان گفت که ارزش واقعی هر انسانی مبتنی بر ارادة اوست؛ زیرا اراده از صفات الهی است و در همان نفخة الهی همچون روح در وجود انسان به ودیعه نهاده شده است. ([16])
2. فصل میان انسان و سایر حیوانات؛ اراده حدی است که میان انسان و سایر حیوانات جدایی میافکند. ([17]) تنها وسیله برای جلوگیری از تندرویهای خواهشهای نفسانى، اراده است که شخص میتواند در برابر انگیزههای کوبندهاش مقاومت نماید و انرژی خویش را به آن سمتی که مصلحت میداند، سوق دهد. بالاخره او آزاد است که بر نفس سرکش چیره شود و کمال واقعی را واجد گردد و یا به جهان حیوانی گام نهد. ([18])
آیة قرآن که میفرماید: )أُول)ئِکَ کَاْلأنْعامِ بَلْ هُمْ أضَلُّ...(([19]) اشاره دارد به اینکه چنین سقوطی برای انسان در صورتی است که تابع خواهشهای نفسانی خویش باشد. همچنان که حیوانات اسیر شهوت خویش هستند و آنچه انسان را از حیوان جدا میکند، تسلیم نشدن در برابر خواهشهای نفس است و تنها وسیله برای جلوگیری از این تندرویهای نفسانى، اراده است.
3. راه اصلاح انسان؛ هنگامی که ارده قوی شد، برای هر مقصدی میتوان تصمیم محکمی گرفت و با تصمیم قاطع میتوان بر عادات زشت خود غلبه کرد، عشقهای مضر را کوبید و عشق به دیگری را تبدیل به عشق به خود که ناخودآگاه عشق به مبدأ است و در مرتبهای بالاتر تبدیل به عشق به ذات الهی نمود. ([20])
4. شرط سیر و سلوک؛ مهمترین مسأله برای سالک این است که قصد و اراده داشته باشد. به بیان عرفا قصد صادق و اردهای صادقانه و به تعبیری نیت صادق، اکسیر طریق و کبریت احمر است، و داشتن چنین قصد و ارادهای بسی مشکل.([21])
5 . شرط صحت عبادات؛ در شرع مقدس اسلام برای هر گونه عبادتى، نیت یا اراده لازم و ضروری است. یکی از شرایط صحت عبادات، ارادة خالص و تقرب به خداوند است. اگر فردی عبادت را بدون اراده انجام دهد، هرچند سالها بر آن مداومت داشته باشد، عمل او باطل است
لينک مطلب
توسط صغری شکوهی در دوشنبه 24 خرداد 1389 ساعت 3:02 AM
نظرات 0