بعد از حمام كردن با آب يخ، هوايي كه تا چند لحظه پيش دندان‌هايم را به هم مي‌ساييد، ديگر مطبوع و دل‌چسب به نظر مي‌رسيد. طبق معمول براي جلوگيري از سردرد شديد ناشي از سينوزيت_ كه به دليل استفاده‌ي مكرر از آب يخ و هم‌چنين سردي هوا خيلي از بچه‌ها به آن مبتلا شده بودند _ دستمالي به پيشاني خود بستم؛ البته اين چيز عجيبي نبود، چون اكثر بچه‌ها چنين دستمالي را بر روي پيشاني خود داشتند.
عده‌اي هم براي نجات از سرماخوردگي، يا آستين‌هاي بلوز خود را تبديل به كلاه مي‌كردند يا با شكافتن قسمتي از پتوي خود و با استفاده از نخ آن كلاه مي‌بافتند.
بافندگي، در سرماي طولاني زمستان، با شكافتن پتوها و استفاده از تكه‌هاي سيم خاردار به جاي ميل بافتني، در اردوگاه رونق فراواني داشت.
هرچند نزديك شدن به سيم خاردار و كندن تكه‌هايي از آن، كاري بسيار پرخطر بود، اما نگهداري آن در اتاق خطرناك‌تر بود، چون عراقي‌ها به محض يافتن آن‌ها، صاحبانش را شديداً تنبيه مي‌كردند، ولي بچه‌ها مجبور بودند براي رهايي از سرما دست به چنين كارهايي بزنند.

منبع: كتاب فرهنگ آزادگان جلد5   -  صفحه: 191

ما خيلي دوست داشتيم در كارهاي هنري مهارت كسب كنيم. اما چون دشمن مي‌خواست از اين كار سواستفاده كند، از اين كار صرف نظر مي‌كرديم.
ولي از جاهاي ديگر اين علاقه را جبران نموديم. اگر حتي يك گل كوچك مي‌كشيدي، دشمن از آن به نفع خود تبليغ مي‌كرد. البته ما حتي يك‌بار هم نگذاشتيم فيلمبردار و خبرنگاري وارد اردوگاه بشود.

منبع: كتاب فرهنگ آزادگان جلد5   -  صفحه: 211  

راوي: علي سيف اللهي_ موصل  

جاسازي راديوها خيلي حساس بود، طوري كه هيچ كس به جز عده‌ي معدودي از آن اطلاع نداشتند.
دعاها داخل قوطي رب جاسازي مي‌شدند. با اين ترتيب كه درب يك قوطي رب را باز كرده، قوطي ديگري را بريده، تميز و خشك كرده، دعاها را داخل آن مي‌گذاشتند و آن‌ها را داخل يكديگر طوري محكم مي‌كردند كه مانند يك قوطي رب مي‌شد و درون آن نيز ديده نمي‌شد.
اگر بچه‌ها مي‌خواستند دعايي را از اردوگاهي به اردوگاه ديگر منتقل كنند، از طريق بيمارستان مي‌فرستادند. اگر مي‌فهميديم عراقي‌ها چند روز ديگر ما را از اردوگاهي كه در آن هستيم خواهند برد، شروع به نوشتن دعاها پشت لباس‌هاي خود مي‌كرديم يا دعاها و سرودها و يا مطالب ديگر را روي پارچه‌اي مي‌نوشتيم و پشت يا زير لباس خود مي‌دوختيم. عراقي‌ها هم از اين كارها هيچ چيزي نمي‌فهميدند.
بچه‌ها گاهي ته يك قوطي تايد و سر قوطي تايد ديگري را درمي‌آوردند و تايد آن‌ها را خالي مي‌كردند و بعد از جاسازي يكي از قوطي‌ها را داخل ديگري مي‌كردند و چيزي مشخص نمي‌شد.

منبع: كتاب فرهنگ آزادگان جلد5   -  صفحه: 215  

راديويي را كه به ما داده بودند، باتري قلمي مي‌خورد. با توجه به شرايط جنگي، مدت‌ها باتري قلمي در بازار كمياب شده بود. براي گرفتن باتري مرتب اصرار مي‌كرديم و آن‌ها نيز به نظر مي‌آمد تلاش مي‌كنند كه تهيه نمايند. چون پشت سر هم دستورهايي از مديرانشان مي‌آمد، ولي اين‌ها نمي‌توانستند از بازار تهيه كنند، زيرا قاعدتاً اگر مي‌خواستند تهيه كنند، مي‌بايستي با قيمت چند برابر بخرند و شايد براي اين كار اجازه نداشتند.
در نتيجه ما برنامه‌هايي را كه مي‌بايستي بشنويم جير‌ه‌بندي نموده، سعي مي‌كرديم جز اخبار را نشنويم، مگر حالت‌هاي استثنايي؛ مثلاً سخنراني بعضي از مقامات طراز اول و به خصوص بيانات حضرت امام را كه براي ما مقدم بر اخبار بود، ولي اين وضع جيره‌بندي در استفاده از راديو، براي ما خيلي سخت بود.
مرتب درخواست مي‌كرديم كه اگر ممكن است راديويي را به ما بدهند كه باتري ديگري بخورد، ولي پشت گوش مي‌انداختند. آخر سر پيشنهاد كرديم حالا كه اين‌طوري است كه نه باتري قلمي مي‌توانيد به ما برسانيد و نه راديو را عوض كنيد، براي ما مقداري سيم و باتري متوسط بياوريد تا ما اين راديو را تبديل كنيم به راديويي كه با باتري متوسط كار مي‌كند.
يكي از سرنگهبان‌ها كه پسر خيلي خوبي بود و شيعه بود، سعي مي‌كرد تا آن‌جا كه امكان دارد به ما كمك كند، ظرف يكي دو روز براي ما وسايل لازم را فراهم كرد. سيم‌ها را به راديو وصل كرديم و باتري را سوار كرديم، ديديم كه خيلي راحت و خوب كار مي‌كند.

در گرماي 50 درجه‌ي منطقه‌ي العماره، در سوله‌اي تنگ اسير بوديم. خيلي از بچه‌ها مجروح بودند. جاي سوزن انداختن نبود. اما عراقي‌ها يك قطره آب نيز به ما نمي‌دادند. نوشيدن آب براي همه ‌يك رؤيا شده بود و تمام ناله‌ها به يك كلمه ختم مي‌شد: آب، آب.
پس از مدت‌ها يك منبع آب آوردند. همه هجوم بردند طرف آن. يك نفر از بچه‌ها افتاد در منبع و به خاطر ازدحام و فشار ديگران نتوانست خود را نجات دهد و همان‌جا به شهادت رسيد.

منبع: كتاب آزادگان بگوييد

بعضي اوقات، شايد ماهي يك‌بار يا دو ماه يك بار ما را براي هواخوري به پشت بام مي‌بردند. در اين رفت و آمدها به پشت بام، پيام‌هاي متعددي را روي ديوار مي‌ديديم و ما هم جواب مي‌نوشتيم و يا پيام جديدي مي‌گذاشتيم.
براي نوشتن از وسايل مختلفي استفاده مي‌كرديم. اگرچه ما خودكار داشتيم، ولي به دليل اين كه ممكن بود بقيه‌ي افراد خودكار نداشته باشند و اگر مأمورين ببينند با خودكار نوشته شده، تعداد معدودي را كه خودكار دارند مورد تفتيش قرار مي‌دهند و يا احتمالاً خودكار را مي‌گيرند، معمولاً از ته سيگارهايي كه روي پشت بام افتاده بود و به خوبي مي‌شد با آن روي سيمان نوشت، استفاده مي‌كرديم و يا در فصل‌هايي كه هوا گرم بود و قير لاي موزاييك‌ها ذوب مي‌شد، با استفاده از قير يا تكه‌هاي سيمان و يا خرده چيزهايي كه آن‌جا پيدا مي‌شد، مي‌توانستيم روي ديوار پيام‌هايمان را بنويسيم و اخباري را كه مي‌شنيديم روي ديوار منعكس كنيم تا ديگران ببينند. بقيه هم معمولاً همين كار را مي‌كردند.

منبع: كتاب فرهنگ آزادگان جلد5   -  صفحه: 165