ابزار نظر سنجی

نويسنده: محمد كاظم رجايي

مقدمه

در نظـام اقتصـادي سـرمـايـه‏داري، اصـل، آزادي افـراد در امـور اقتصـادي و دخالت دولت در حالتهاي استثنـائي و مواقع ضروري، بـراساس مقتضيـات زمـان و مكان، به صـورت خيلـي محدود صورت مي‏گيـرد. در مقابـل، در نظام اقتصادي سوسياليسم، اصل اوّليه، دخالت دولت در امور اقتصادي‏است وآزاد گذاردن افراد،يك استثناء مي‏باشد و به ندرت صورت مي‏پذيرد.

اما در اقتصاد اسلامي، آيا اصل آزادي اقتصادي است يا دخالت دولت و يا هيچكدام؟ برخي اصل را بر آزادي اقتصادي1 دانسته و عده‏اي اصل دخالت دولت را مطرح نموده‏اند2. سؤال فوق در اين مقاله، مختصرا مورد بحث قرار گرفته، و تلاش شده به آن پاسخ داده شود.

چكيده

دين اسلام همانند ديگر اديان الاهي با ظالمانه خواندن قرض ربوي، از يك سو به مبارزه با آن پرداخته و درصدد ريشه‏كن كردن آن برآمده است و از سوي ديگر، براي تأمين مالي نيازهاي مصرفي، راه‏هايي چون انفاق، وقف، قرض‏الحسنه و فروش نسيه، و براي تأمين نيازهاي سرمايه‏گذاري، راه‏هايي چون مشاركت، مضاربه، مزارعه، مساقات، فروش نسيه و سلف را جايگزين كرده است. اين مقاله، به بررسي آثار اقتصادي جايگزيني يكي از اين راه‏ها (مشاركت) مي‏پردازد.

در نظام مشاركت كه انواعي دارد، صاحب پس‏انداز به جاي دادن قرض و گرفتن بهره، كل يا بخشي از سرمايه موردنياز مؤسسّه اقتصادي را تأمين مي‏كند و بر اساس توافق با كارفرما، در سود و زيان آن شريك مي‏شود.

اين مقاله، بازتاب جايگزيني نظام مشاركت به‏جاي نظام بهره بر متغيّرهايي چون پس‏انداز، سرمايه‏گذاري، توليد، اشتغال، سطح عمومي قيمت‏ها، توزيع درآمدها، و رفاه عمومي را تجزيه و تحليل مي‏كند و به اين نتيجه مي‏رسد كه با حذف بهره و جايگزيني مشاركت، نه‏تنها مشكل اساسي در اقتصاد رخ نمي‏دهد، بلكه همه متغيّرهاي اساسي، وضعيّت بهتري خواهند داشت.

از زمان‏هاي كهن، حوادث گوناگون، برنامه زندگي مردم را مختل كرده، آنان را از دستيابي به نيازمندي‏هاي زندگي باز مي‏داشت. فكر ذخيره‏سازي و پس‏انداز براي دوره‏هاي سخت اقتصادي، تا حدّي مي‏توانست بخشي از نگراني‏ها و اضطراب‏ها را كاهش دهد؛ ولي كافي نبود تا اين كه رفتار قرض، به عرصه روابط اقتصادي جوامع راه يافت. بدين ترتيب، قرض‏كننده مي‏توانست با استفاده از مازاد توليد و درآمد ديگران، مشكلات موقّت خود را حل كند؛ چنان كه قرض‏دهنده با دادن قرض، افزون بر حفظ دارايي‏ها از سرقت و فساد، هزينه نگهداري آن‏ها را نيز به گيرنده قرض منتقل مي‏كرد. پديده قرض كه توانسته بود مشكل هر دو گروه را حل كند، در سايه آزمندي انسان، به‏تدريج رنگ خيرخواهانه خود را از دست داد و صاحبان پس‏انداز دريافتند كه در برابر اعطاي قرض مي‏توانند زياده‏اي به نام ربا (بهره) بگيرند.

محمدصادق الحسيني

با توجه به اتفاقاتي که خصوصا در يکسال اخير در اقتصاد ايران به وجود آمده است و با عنايت به سياست هاي اقتصادي دولت در مواجه با اين اتفاقات، اين سوال پيش مي آيد که آيا مسئله اصلي در کشور ما چيست؟ مي توان اين سوال را به سوالي قديمي تر در خصوص تقدم و تاخر دموکراسي بر ليبراليسم اقتصادي تحويل نمود. در اين نوشته سعي بر آنست تا با بررسي برخي از سياستهاي دولت بصورتي مختصر و بررسي ساختار اقتصادي-سياسي کشور به رجحان آزادسازي هاي اقتصادي(ليبراليسم اقتصادي) بر آزادسازي هاي سياسي(دموکراسي) حکم دهد و بطور خلاصه بيان مي کند که تا هنگامي که سايز دولت (حداقل از لحاظ نقش آن در اقتصاد) به حداقل ممکن کاهش نيابد، امکان بوجود آمدن ساير آزادي ها بسيار ضعيف است.

سحر ميرشاهيز/  فارغ التحصيل مهندسي علوم و صنايع غذايي از دانشگاه شهيد چمران اهواز

بعبارت دقيق تر، قصد ما در اين مقاله بررسي تحليلي اقتصادهاي بسته اي است که داراي فضاي نسبتا باز سياسي هستند و مشخص نمودن اين موضوع که چرا ساختار سياسي نسبتا باز، در شرايطي منجر به تقويت نگاه کوتاه مدت و عدم توجه به اقتصاد بازار و آزادي هاي اقتصادي در سياست هاي اقتصادي اين کشورها مي شود.

براي روشن تر شدن موضوع، چند سياست و يا نتيجه سياستهاي دولت در يکساله اخير را با هم مرور مي کنيم:

به گزارش جهان، اسماعیل کوثری نماینده مردم تهران در گفتگو با مهر با اشاره به نامگذاری سال 92 با عنوان  "حماسه سیاسی و حماسه اقتصادی" گفت: دشمن در سال گذشته فشارهای زیادی را به ملت و کشور ما وارد کرد تا بتواند هدفهای خود را محقق کند اما مردم با استقامت و حضور خودشان در صحنه های مختلف با وجود همه نارسایی ها ، کمبودها و تحریم ها مقابل دشمن ایستادند.

عضو کمیسیون امنیت ملی با اشاره به اینکه دشمن از ملت و جمهوری اسلامی ایران زخم خورده است، گفت: با ضربه شدیدی که باعث تحقیر آنها شده است دشمنان بدنبال تهدید ایران هستند و رهبر معظم انقلاب نیز از مردم و قوای سه‌گانه خواستند تا در سال 92 حماسه خودشان را تکمیل کنند.

کوثری افزود: با حضور پرشور مردم در انتخابات ریاست جمهوری و شوراها و همین طور تلاش در زمینه اقتصادی می توانیم کاری کنیم که دشمن ناامید شود و همچنین اقتصاد خود را رونق دهیم.

وی گفت: مردم باید حماسه دیگری مانند دفاع مقدس خلق کنند و با حضور خودشان در صحنه و خلق پیروزی های بزرگ برگه زرین دیگری را در تاریخ به ثبت برسانند.

منبع : جهان نیوز

پيشگفتار

امروزه، دانش رسمي، فن آوريهاي جديد و زيادي را پديد آورده كه برخي از آنها با شرايط و نيازهاي جوامع روستايي تناسب ندارند. علاوه بر اين، برخي از آن فن‏آوريها، پيامدهاي نامطلوبي رانيز به بار آورده‏اند.

دانش‏بومي به‏منظور تكميل‏دانش رسمي ازقابليتهاي زيادي برخوردار است. به‏عبارت ديگر، دانش‏بومي‏به اعتباردانش‏رسمي موجب افزايش‏عرضه فن‏آوريهاي‏مناسب‏مي‏گردد. بدون‏شك، تلفيق‏دانش‏بومي و دانش‏رسمي به‏كاربردپايدار فن‏آوريهانيزكمك خواهدكرد.

اگر چه از ديرباز گفته‏اند كه براي رفع مشكل فن‏آوريها بايد دانش بومي و دانش رسمي را تلفيق نمود، اما در رابطه با ماهيت دانش جديد ، دانش پيشين و شيوه تلفيق آنها ، شناخت محدودي وجود دارد.

مقاله حاضر، اختلافات موجود بين دانش بومي و دانش رسمي را دسته‏بندي و ارائه نموده است. اين مقاله تأكيد مي‏نمايد كه هيچ نوع تقابلي بين دانش بومي و دانش رسمي وجود ندارد. به عبارت ديگر بين دانش بومي و دانش رسمي، تفاوت وجود دارد، ولي هيچ گونه اختلافي مشاهده نمي‏شود.

نویسنده : مهدی واحدیان اردکانی
در سال گذشته که به نام تولید ملی ، حمایت از کار و سرمایه ایرانی نامگذاری شده بود، دشمنان قسم خورده مردم ایران که هیچ وقت از دشمنی خود قدمی عقب ننشستند با همه امکانات و ابزار های رسانه ای و همچنین دیپلماتیک خود باز هم برای اعمال فشار بر مردم ایران به صحنه آمد و حتی در برهه هایی از سال گذشته به صراحت توسط جیره خواران خود اعلام کرد که تحریم های اقتصادی بر ایران فقط برای به زانو در آوردن مردم ایران و نظام جمهوری اسلامی است.
این رفتار های سخیف سردمداران امریکایی و مستکبرین در حالی است که به فرموده رهبری فرزانه انقلاب آنها اصلا مردم ایران را نشناخته اند و ندانسته در میدان مبارزه با مردم حماسه آفرین ایران اسلامی وارد شده اند. چرا که اگر تجربه بیش از سه دهه گذشته را هم که بررسی و کنکاش می کردند، در صورتی که خوی حیوانی تکبر را نیز از خود دور می کردند به نتیجه ای بهتر در مورد مردم ایران می رسیدند.
مردم ایران که پس از سال ها رنج و مشقت تحمیلی از سوی استکبار جهانی در سال 1357 با انقلاب پابرهنگان به حیات ظلم در سرزمین خود پایان داده بودند و پس از آن در میادین مختلف از جمله جنگ تحمیلی، تحریم های شدید اقتصادی و حوادث فتنه گون دیگر 34 سال را پشت سر گذاشته اند، اکنون نیز با تدبیر ولایت مطلقه فقیه به سوی تعالی نظام مقدس جمهوری اسلامی گام بر خواهد داشت.
سال 1392 که به شکرانه وجود رهبری مقتدر و شجاع و عالم به همه عرصه های سیاسی و اقتصادی به نام سال حماسه سیاسی و حماسه اقتصادی نام گرفته بیش از پیش با همت عالی مردم حماسه آفرین ایران اسلامی به سمت تولید و خودکفایی روز افزون در همه عرصه های اقتصادی، فن آوری و احتیاجات جامعه به پیش خواهد رفت و البته انتخابات مهم و سرنوشت ساز ریاست جمهوری که در خرداد ماه امسال برگزار خواهد شد نیز عرصه حماسه آفرینی دیگری برای مردم ایران خواهد بود تا به فضل خدا چشمان کور دشمن ببینند که مردم ایران در اوج تحریم ها و فشار های به اصطلاح فلج کننده آنها چگونه سرنوشت سیاسی و اقتصادی خود را رقم خواهند زد.
در دیپلماسی غربی بنیان اقتصاد جوامع را بر پایه سیاست القا و بنا کرده اند، حال آنکه اگر این دو در کنار هم و به موازات یکدیگر با هدفی متعالی به پیش نروند مثل چند سال گذشته که کشور های دنیا بخصوص وابستگان به استکبار جهانی دچار مشکلات عدیده اقتصادی و رکود سرمایه گذاری شده اند غافلان از این امر نیز به ورطه پاشیدگی و از هم گسیختگی می افتند.
اقتصاد پویا هیچگاه از سیاست و دیپلماسی پویا جدا نبوده است و رابطه آنها مثل دو بازوی یک پیکره همیشه به پیشبرد اهداف جوامع بشری و نظام های مختلف در دنیا مشهود بوده است.
نظام سلطه سرمایه داری که تا کنون زیان های بسیاری بابت نادیده گرفتن نقش مردم و همچنین تکیه بی اساس بر پول و سرمایه داری متحمل شده اند و بانک های آنها یکی پس از دیگری ورشکسته و تعطیل می شوند امروز مدعی اعمال فشار و تحریم بر نظام مقدس و پویای جمهوری اسلامی ایران هستند.
اعمال فشار و تصویب تحریم های اقتصادی در عرصه بین المللی بر علیه ایران در حالی صورت می گیرد که بسیاری از مردم کشور های مختلف بدلیل اتخاذ همین سیاست های بی پشتوانه در بیکاری مطلق به سر می برند و نداشتن شغل، عدم درآمد زایی را بدنبال دارد و همین نداشتن درآمد برای هر انسانی قابل تحمل نیست.
امروز که اکثر جوامع درگیر رکود اقتصادی در کف خیابان های شهر هایشان به اعتراض علیه طرح های ریاضت اقتصادی می پردازند این یاوه گویی دشمن که تحریم کردیم تا ملت ایران فلج شوند جای تاملی بیشتر دارد.
باید دید آیا کاخ سفید و ساکنان آن از سلامت عقلی کافی برخوردارند یا خیر؟
امریکا باید بداند همانطور که درفرمایشات رهبر معظم انقلاب آمد: تحریم موجب شد که نیروهای درونی و ظرفیت عظیم ملت ایران فعال شود، استعدادهائی بروز کند و کارهای عظیمی تحقق پیدا کند؛ که اگر تحریم نبود، این کارها اتفاق نمی‌افتاد. ما به برکت تحریم توانستیم به کارهای بزرگی دست بزنیم؛ جوانان ما توفیقاتی به دست بیاورند که اگر تحریم نبود، ما به این توفیقات یقیناً دست پیدا نمی کردیم. در سال 91 پیشرفت هائی صورت گرفت که در مقایسه‌ی با سال های قبل هم، سال 91 یک سال برجسته‌ای است.
در زمینه‌ی راه، در زمینه‌ی انرژی، در زمینه‌ی کشف منابع جدید نفت، در زمینه‌ی کشف منابع جدید اورانیوم، در زمینه‌ی ایجاد و توسعه‌ی نیروگاه و پالایشگاه و ده‌ها کار صنعتی بزرگ؛ که اینها همه زیرساخت های اقتصادی آینده‌ی کشور است.
و همچنین سردمداران امریکا و استکبار جهانی بدانند سال حماسه سیاسی و حماسه اقتصادی شروعی دیگر بر پایان سلطه استکبار و نظام سرمایه داری خواهد بود. ملت حماسه آفرین ایران انشاء الله در حماسه سیاسی سال 1392 نیز مثل 34 سال گذشته با حضور حداکثری خود به یاوه گویی های آنان پاسخ کوبنده ای خواهند داد.
مردم حماسه آفرین ایران اسلامی طی بیش از سه دهه مقاومت و حضور آگاهانه و حماسی در برابر حیله ها و تنش آفرینی ها و حملات گوناگون استکبار جهانی، همچنان با شور و نشاطی تحسین برانگیز در عرصه های مختلف سیاسی اقتصادی و علمی در حال پیشروی به سمت آرمان های بلند امام راحل (رحمت الله علیه) و شهدای گلگون کفن میهن اسلامی خویش در حال هستند.

منبع : بولتن نیوز

این شعر حافظ دیدم خیلی زیبا بود ... گفتم توی وبلاگم ازش استفاده کنم ....

شاهدان گر دلبری زین سان کنند  /  زاهدان را رخنه در ایمان کنند
هر کجا آن شاخ نرگس بشکفد  /  گلرخانش دیده نرگسدان کنند
ای جوان سروقد گویی ببر  /  پیش از آن کز قامتت چوگان کنند
عاشقان را بر سر خود حکم نیست   / هر چه فرمان تو باشد آن کنند
پیش چشمم کمتر است از قطره‌ای  /  این حکایت‌ها که از طوفان کنند
یار ما چون گیرد آغاز سماع /   قدسیان بر عرش دست افشان کنند
مردم چشمم به خون آغشته شد /   در کجا این ظلم بر انسان کنند
خوش برآ با غصه‌ای دل کاهل راز  /  عیش خوش در بوته هجران کنند
سر مکش حافظ ز آه نیم شب  /  تا چو صبحت آینه رخشان کنند

************************************************

منبع : غزل 197 از سایت مستانه

برای مشاهده معانی لغات ، ابیات و شرح ابیات به ادامه مطلب مراجعه نمایید ...

حكومت انواع مختلفی دارد : حکومت فردی ، به شکل های : پادشاهی موروثى ، انتخابى ، استبدادى و مشروطه ؛ حکومت گروهی ( طبقاتی ) ، به شکل های : اریستوکراسی ، الیگارشی و حکومت نخبگان ؛ حکومت جمهوری ، به شکل های : ریاستی و پارلمانی ؛ آیا « حكومت اسلامى » يكى از گونه هاى ذكر شده ی حكومت است و يا شكل مخصوص به خود را دارد؟

حكومت انواع مختلفی دارد :

حکومت فردی ، به شکل های : پادشاهی موروثى ، انتخابى ، استبدادى و مشروطه

حکومت گروهی ( طبقاتی ) ، به شکل های : اریستوکراسی ، الیگارشی و حکومت نخبگان

حکومت جمهوری ، به شکل های : ریاستی و پارلمانی

آیا « حكومت اسلامى » يكى از گونه هاى ذكر شده ی حكومت است و يا شكل مخصوص به خود را دارد؟

این گفته که اسلام شكل خاصّى براى حكومت پيشنهاد نمى كند ، گرچه تا حدّى صحيح است ، اما خالى از ابهام نيست و براى توضيح آن ذکر دو نكته‌ لازم است :

1 ـ گسترش و ثبات قوانين اسلامى

قوانین اسلامی اختصاص به زمان و مكان خاصّى ندارد و براى همه ی زمان ها و جوامع نازل شده است. احكام ثابت اسلامى به گونه اى وضع شده كه در همه ی اعصار و جوامع قابل اجراست. از ديگر روى ، حكومت ممكن است در يك محدوده ی كوچك و جامعه ی كم شمار استقرار يابد ، و یا در يك كشور داراى يك ميليون ، يك ميليارد و حتّى بيش از آن جمعیت.

با توجه به تنوّع حكومت ها ، آیا مى توان مدلى را براى حكومت ها ارائه داد كه همه ی حكومت ها را پوشش دهد؟ يا نبايد شكل خاصّى براى حكومت تعيين گردد و يا اگر شكل خاصّى معرفى شد ، مسلماً سازگار و متناسب با برخى از جوامع خواهد بود و قابل اجرا براى ساير جوامع نيست؟ مثلاً در هنگام ظهور اسلام ، پيام اسلام ابتدا شعاع اندكى از جوامع را پوشش داد و احكام آن ابتدا متوجه جامعه ی كوچك مدينه شد ، حكومتى هم كه توسط رسول خدا پايه گذارى شد ، متناسب با جامعه ی آن روز بود كه شايد از صد هزار نفر تجاوز نمى كرد. آيا مدل و شكلى كه اسلام براى حكومت اسلامى معرفى مى‌كند ، همان مدل و شكلى است كه حكومت پيامبر داشت ، با همان ويژگى ها و خصوصيّات متناسب با جمعيّت كم شمار آن روز و برخوردار از خصايص اخلاقى و فرهنگى خاصّ خود؟ يا اسلام نه تنها مدلى براى حكومت ندارد ، بلكه هيچ حد و قيد و شرايط و مقرراتى را هم براى آن در نظر نگرفته است؟

رويكرد اسلام نه گزينه ی اول است و نه گزينه ی دوم ، بلكه اسلام فراتر از معرفى شكل خاصّى از حكومت و متناسب با احكام ثابت و تغييرناپذير خود ، چارچوب هاى كلّى و كلانى را معرفى كرده كه آن چارچوب ها در درون خود تغييرات ، تطوّرات و اَشكال متنوعى را پذيرا می شوند. اسلام نه مردم را به حال خود رها كرده كه هر چه خواستند انجام دهند ، و نه شكل تنگ و محدودى را براى حكومت معرفى مى‌كند كه تنها در شرايط زمانى و مكانى محدودى قابل اجرا باشد.

چارچوب كلانى كه اسلام ارائه مى‌دهد از دامنه و خطوط وسيعى برخوردار است كه همه ی اَشكال صحيح و عقلايى حكومت در آن مى‌گنجد و البته اَشكال حكومت نبايد از آن چارچوبه و اصول كلّى فراتر بروند. ما از آن چارچوبه كلّى و كلانى كه اسلام براى حكومت معرفى كرده به « حكومت اسلامى » تعبير مى كنيم. اين چارچوبه در زمانى با ساختار و شكل خاصّى ظهور مى‌يابد و در زمان ديگر ، با ساختار ديگرى ؛ و هيچ يك از آن دو شكل و ساختار و ساير اَشكال با ماهيّت اسلامى بودن حكومت تضاد و منافات ندارد.

به ديگر سخن ، اسلام شكل و نوع خاصّى را براى حكومت پيشنهاد نمى كند و تكيه ی آن بر رعايت چارچوب هاى كلّى است كه ساختار حكومت نبايد فراتر و ناهماهنگ با آن باشد. اين مطلب برايند اين مسأله ی دقيق و ظريف علمى و عقلانى است كه احكام ثابت و تغييرناپذير اسلام كه براى همه ی جوامع تا روز قيامت وضع شده اند ، از ساختار كلان و كليّت برخوردارند و در مقابل آنها ، احكام جزئى و متغيّر متناسب با شرايط خاصّ زمانى و مكانى وضع مى‌گردند.

2 ـ اسلام و ارائه ی مدل تشکیکی حكومت

گاهى كسى كه هدفى را مدّ نظر دارد ، براى تحقّق آن هدف ابتدا يك سرى شرايط آرمانى ارائه مى كند ، اما چون توجه دارد كه همواره امكان تحقّق آن شكل آرمانى فراهم نيست ، ناگزير بدلى براى آن در نظر مى گيرد. يعنى اگر وضعيّت ايده آل فراهم نيامد ، مرتبه ی دومى جايگزين مى كند و در صورت دست نيافتن به مرتبه ی دوم ، مرتبه ی سوم. بدان معنا كه نظام ارزشى ما تماميّت خواه نيست و ارزش را تنها منحصر به همه ی آنچه مطلوب است نمى داند ، تا اگر حتّى اندكى از شرايط مطلوب فراهم نشد ، هيچ سطحى از ارزش محقق نگردد. بلكه در نظام ارزشى اسلام ، ارزش ها داراى ساختارى تشكيكى و مراتب گوناگون است كه در اين رويكرد ، مطلوب نهايى و ايده آل بالاترين مرتبه ی ارزش را دارد و پس از آن مراتب ديگر نيز به نوبه ی خود ارزشمند هستند. چنان نيست كه اگر مطلوب ايده آل تحقق نيافت ، ما كاملا صرف نظر كنيم و براى آن ، وضعيّت ارزشمند فروترى را جايگزين ندانيم.

شكل ايده آل حکومت در اسلام وقتى عينيّت مى يابد كه پيامبر و امام معصوم در رأس حكومت قرار گيرند ، اما نه هميشه معصوم در بين مردم حضور دارد ، و نه هر وقت معصوم حضور دارد مبسوط اليد است تا بتواند حكومت تشكيل دهد و اعمال قدرت كند.

« ولایت مقیّده » و نظریه ی « دولت در دولت »

در صورتى استقرار حكومت طاغوت ، آيا هيچ امر حكومتى به شكل اسلامی نبايد انجام بگيرد و همه ی امور بايد در اختيار حاكم غاصب قرار گيرد؟ آيا افراد صالح نبايد در هيچ سطحى به امور حكومتى رسيدگى و در حدّ امكان جامعه را راهبرى كنند؟ بى ترديد پاسخ اسلام منفى است و براى چنين مواردى به عنوان بدل اضطرارى فرموده است : اگر امام معصوم حضور داشت اما نتوانست حكومت تشكيل دهد و يا حضور نداشت و حكومت در اختيار جانشينان صالح او نيز نبود ، مردم مى توانند حدّ الامكان در ارتباط با امور حكومتى به كسى مراجعه كنند كه شباهت بيشترى به معصوم داشته باشد.

همواره در جامعه بر سر مسائل شخصى ، خانوادگى و اجتماعى ، و در ارتباط با اموال ، معاملات و شركت ها اختلافاتى رُخ مى دهد و براى حلّ و فصل این امور مردم نياز به اِعمال حكومت از سوی مرجعی قانونى دارند. در دوران حاكميّت جائران مردم نبايد به بهانه ی نبودن حكومت حق به حكومت طاغوت رضايت دهند و تدبيرى نينديشند ؛ بلكه اگر امكان مراجعه به كسى را دارند كه حكم صحيح اسلامى را بيان و اجرا كند ، لازم است كه به او مراجعه كنند. از اين رو ، معصومين عليهم السلام براى چنين شرايطى طرحى ارائه داده‌اند كه در اصطلاح جديد از آن به « تشكيل دولت در دولت » تعبير مى شود.

وقتى حكومت در دست نااهلان است و مردم توان كافى براى قيام و تشكيل حكومت حق را ندارند ، ضرورت دارد كه در ارتباط با مسائل حكومتى به فقهایى مراجعه كنند كه گرچه معصوم نيستند ، اما در مكتب اهل بيت تربيت شده‌ و از نظر علمى توان استنباط احكام اسلامى را داشته و هم از مديريّت كافى براى داورى و دادگرى برخوردارند ؛ و هم از نظر اخلاقى داراى عالى ترين مراتب تقوا و مورد اعتمادند.

« نظريه ی دولت در دولت » یعنی در دل دولت غاصبْ دولت هاى كوچكى تشكيل شوند كه مردم برخى مشكلات حكومتى خود را به آنها ارجاع دهند ؛ در فرهنگ اسلامى از چنين حكومتى به « ولايت مقيّده » تعبير مى‌گردد. ولايتى كه حتّى در زمان معصومان عليهم السلام فقها برخوردار از آن بودند و با اجازه ی معصوم در موارد خاصّى اجازه ی قضاوت و صدور امر و نهى داشتند و در دوران غيبت نيز فقهاء ، گرچه مجال تشكيل حكومت نداشتند ، اما در مواردى در مرافعات ، اختلافات و امور ضرورى و بر زمين مانده كه در فقه از آنها به « امور حسبيّه » تعبير مى‌شود حكومت مى كردند. بى شك « ولايت مقيّده » هم از نظر شكلى و هم از نظر محتوا و دامنه ی اختيارات تفاوت چشمگيرى با « ولايت مطلقه فقيه » دارد.

در طول تاريخ تشيّع ، « ولايت مقيّده » از سوى فقهاء اعمال مى شده و شيعيان با رضايت خاطر و اطمينان پاره اى از امور اجتماعى و تخاصمات خود را به آنان ارجاع مى دادند. شايد به دليل اين پيشينه ی تاريخى و عينيّت يافتن اين ولايت در گذر تاريخ و ضرورت آن براى هر دوره اى است كه از سوى نظريه پردازان كمتر درباره ی آن تشكيك مى‌شود و چندان مقاومتى در برابر آن صورت نمى‌گيرد. اما در مقابل ، « ولايت مطلقه فقيه » به دليل نداشتن پيشينه ی كهن تاريخى و تحقق نيافتن آن در ادوار گذشته ، و نيز به دليل تنگ ساختن عرصه بر بدخواهان و بيگانه پرستان و جلوگيرى از منافع نامشروع آنها ، مورد تشكيك و تهاجمى ناجوانمردانه قرار گرفته است.

طرح نظريه ی « ولايت مطلقه فقيه » از سوى امام (ره)

گرچه در گذشته « ولايت فقيه » تحقّق عينى نداشت ؛ اما چون فرض علمى آن خالى از اشكال بود ، برخى از فقهاى بزرگ تئورى « ولايت مطلقه فقيه » را مطرح كردند.

آنها به بررسى اين مسأله پرداختند كه اگر روزى شرايط براى حاكميّت فقيه فراهم آمد و فقيهى بر مسند حكومت نشست ، آيا ولايت او مطلقه است و يا مقيّده؟ اگر زمينه ی حاكميّت فقيه فراهم شد و او مبسوط اليد گشت و توانست تشكيل حكومت دهد ، آيا باز او در اِعمال ولايت بايد به امور ضرورى اكتفا كند و اصطلاحاً در « امور حسبيّه » دخالت كند؟ يا تمام محدوديّت هاى دوران حاكميّت طاغوت كنار نهاده مى شود و از نظر فلسفه ی سياسى اسلام محدوده ی خاصّى براى اِعمال قدرت فقيه وجود ندارد و او عيناً مثل امام معصوم مبسوط اليد است كه حكومت تشكيل دهد و تمام اختياراتى كه امام معصوم در حوزه ی اداره جامعه و حوزه ی مديريّت كلان جامعه دارد ، فقيه نيز خواهد داشت. گزينه ی دوّم به عنوان « تئورى ولايت مطلقه فقيه » ارائه گشته است.

كراراً امام (ره) مى فرمود: اگر حكومتى به إذن ولىّ فقيه شكل نگيرد ، طاغوت است. یعنی دو نوع حكومت بيشتر نداريم : حكومت حق و حكومت طاغوت. حكومت حق حكومتى است كه در رأس آن ولىّ فقيه است و او بر همه ی مسائل حكومتى اشراف دارد و همه ی امور در پرتو إذن و اجازه ی او مشروعيّت مى يابند. اگر چنين نبود ، حكومت باطل و طاغوت است و به فرموده ی قرآن : «...فَمَاذَا بَعْدَ الْحَقِّ إِلاَّ الضَّلاَلُ» ( يونس/ 32 )

پی نوشت : متن فوق مستفاد از بیانات مختلف حضرت علامه مصباح یزدی است.

منبع : با صادقین