امروزه رسانه ها در چگونگی و ساخت فرهنگ زندگی، نقش گسترده ای دارند. ارائه الگو و به تصویر كشیدن زندگی و بیان مفاهیم جدید، اهمیت رسانه ها را در ایجاد فرهنگ مدرن دوچندان می كند. نیم نگاهی به نكات سیاسی و اقتصادی، بر اهمیت اهداف فرهنگی رسانه می افزاید. در این بخش توصیه هایی را در سطح كلان برنامه ریزی، ارائه می كنیم كه در ترویج دین داری و ایجاد فرهنگ غنی اسلامی در جامعه مؤثر است و به گونه ای مستقیم یا غیر مستقیم مسجد را تقویت می كند.
توصیه های كلی
1. نقش كلیدی مسجد
مسجد در فرهنگ دینی اهمیت زیادی دارد و رهبران دینی بر این موضوع بسیار تأكید كرده اند. از این رو، تبلیغ مسجد، آثار و پی آمدهای فراوان دیگر را نیز به دنبال دارد؛ مسجد یعنی نماز، یعنی همراه مردم بودن، یعنی حضور در سنگر مبارزه با دشمن، حضور در تعلیمات مسلمانان و ... .
بنابراین، با توجه به این مطالب جا دارد برنامه سازان در برنامه های خود به این مطلب اهمیت دهند و با طرح ها و برنامه های جالب خود مردم را به مسجد فرا خوانند.
2. افزایش سطح آگاهی عمومی
اعمال و رفتار فرد تابع نظام شناختی است. افراد، چگونگی برخورد و رفتارهای فردی و اجتماعی شان را بر اساس دانسته ها و بینش های خود تنظیم می كنند. گاهی به دلیل كم كاری اشخاص یا مراجع و نهادهای دینی، آگاهی عمومی جامعه درباره مفاهیم و آموزش های دینی در سطح پایینی قرار می گیرد. در نتیجه، كارها و رفتار دینی نیز ارزش واقعی خود را از دست می دهد. افزایش آگاهی عمومی درباره آموزش های دینی، تلاشی در راه هموار سازی برای گسترش ارزش های دینی در جامعه است.
علاوه بر اینكه بسیاری از جنبه های مسجد برای مردم شناخته شده نیست و آنان فقط جنبه عبادی مسجد را در نظر دارند، باید گفت مسجد در افزایش سطح آگاهی مردم و آشنایی آنان با مفاهیم و اعمال دینی بسیار اثرگذار است.
3. توجه به آثار سوء تبلیغات
امروزه جهان غرب با شیوه های گوناگون از همه سو، تهاجمی ناجوان مردانه را به فرهنگ و هویت ایران اسلامی آغاز كرده است و در این راه از همه ابزارهای سیاسی، فرهنگی و اقتصادی استفاده می كند. القای ناكارآمدی دین و بالندگی فرهنگ غرب و تناسب آن با نیازهای جامعه، مهم ترین محورهای این تبلیغات است. آنان در این مسیر از كتاب، رمان، سایت اینترنتی، سی دی و عكس های مبتذل، موسیقی، شعر، فیلم و دیگر دست آوردهای هنری استفاده می كنند و می كوشند با دین و هویت ملی مبارزه كنند.
در این میان، مسجد به عنوان سنگری برای مبارزه با دشمن به شمار می رود كه به شدت مورد تهاجم استعمارگران نیز قرار دارد.
4. توجه به الگوی روان شناختی و جامعه شناختی در فیلم سازی
شخصیت بازیگران فیلم، بدون در نظر گرفتن پیام های مستقیم فیلم، در ایجاد یا تقویت بینش و اندیشه ویژه در بین مخاطبان بسیار مؤثر است. بنابراین، برای تقویت فرهنگ مسجد در میان افكار عمومی، شخصیت های فیلم باید از یك الگوی روان شناختی و جامعه شناختی پیروی كنند تا دیدی منفی علیه مسجد و اهل مسجد ایجاد نشود؛ زیرا بازتاب عملی آن بی تفاوتی عمومی نسبت به مسجد خواهد بود. در این راستا به فیلم سازانی كه به صورت مستقیم یا غیر مستقیم درباره مسجد فیلم می سازند، برای ارائه الگوی مطلوبی از مسجد و اهل مسجد توصیه می شود:
1. مسجد را با شغل های مطلوب و مقبول اجتماعی مرتبط كنند. این گونه نباشد كه اهل مسجد تنها از میان قشرهایی باشند كه شغل های پایینی دارند.
2. افراد مسجدی از میان كسانی كه تحصیلات بالا و دانشگاهی دارند نیز انتخاب شوند تا مخاطبان دریابند علم و دین با هم تضاد ندارند.
3. اهل مسجد فقط از میان اقشار پایین جامعه و روستاییان نباشند.
4. كودكان، نوجوانان و جوانان نیز در مسجد نشان داده شوند.
5. اهل مسجد از افرادی باشند كه سلامت روانی مناسب و دیگر ویژگی های مطلوب هم چون مطلوبیت، موقعیت اجتماعی،عادات و رفتاری مناسب و هوش بالا داشته باشند.
6. فیلم به گونه ای نباشد كه مخاطب گمان كند كه انسان فقط در حالت گرفتاری و مشكل به مسجد می رود.
7. مسجدهایی كه منظم و مرتب و زیبا هستند، نشان داده شوند.
8. فیلم هایی كه محور و موضوع دینی دارند، برای مطرح كردن مسجد چندان مناسب نیست؛ چون در این صورت، تبلیغ مستقیم به شمار می رود كه اثر كم تری خواهد داشت. بهتر است در فیلم هایی با موضوع های خانوادگی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی، مسجد نشان داده شود.
بررسی نقاط قوت برنامه ها
1. پخش اذان
اذان صدای دعوت همگانی برای نماز است و پرمحتواترین تبلیغ برای نماز جماعت و مسجد به شمار می رود. مسجدها با پخش صدای اذان مردم را به نماز و رستگاری دعوت می كنند.
رسانه، برنامه های ویژه ای را برای زمان های نماز در نظر گرفته كه با پخش اذان، مسجد را تداعی می كند. گاهی همراه با پخش اذان، تصاویر وضو و نماز در مسجد یا گنبد و منارهای آن پخش می شود و پس از پخش اذان، تصاویری از برپایی نماز در مسجد یا گزارشی از فعالیت ها و فضای یك مسجد در سطح شهر را نمایش می دهد. این كارها در زنده نگه داشتن نام مسجد بسیار مؤثر است و گامی در راستای ایجاد و گسترش فرهنگ مسجد به شمار می رود.
2. گرامی داشتن مناسبت های مسجد
علاوه بر اذان و نماز جماعت كه مناسبت هرروز مسجد است، مسجد مناسبت های ویژه ای دارد كه گرامی داشتن آنها در بالندگی و رونق مسجد مؤثر است و جایگاه مسجد را در فرهنگ عمومی بالا می برد.
مراسم غبارروبی مسجد در دهه آخر ماه شعبان یكی از مناسبت های ویژه مسجد است. در این ده روز، اهالی محل با تمیز كردن و غبارروبی خانه پرودگار، خود را برای میهمانی خدا آماده می كنند. رسانه با پوشش تبلیغاتی این موضوع، از نظر خبری نیز آن را به خوبی پوشش می دهد و گزارش هایی را از تمیز كردن مسجدها پخش می كند.
3. معماری
مسجد، از نظر هنری و فرهنگی نیز قابل بررسی است. معماری مسجدها یكی از مهم ترین جنبه های فرهنگی آن است كه فرهنگ پربار اسلام و ایران را نشان می دهد.
در رسانه، برنامه های هنری و فرهنگی تهیه می شود كه این كاركرد مسجدها را بررسی می كند. آگاهی مردم از این كاركرد مسجد، سبب رونق و شكوفایی آن می شود؛ چون بسیاری از افراد به مفاهیم و آموزش های دینی پای بند نیستند و به گرایش های هنری و فرهنگی بیشتر از گرایش های دینی اهمیت می دهند، مسجد در نظر آنان بیشتر به عنوان یك پایگاه فرهنگی و ملی است تا یك مركز دینی. گرایش های عمومی جامعه نیز جریان های فرهنگی و هنری را به خوبی می پذیرد.
تاریخ فرهنگی ایران نشان می دهد در سال 1336 هـ.ش فیلم های مستند درباره مسجدها و معماری و بناهای تاریخی اصفهان ساخته شده و این اوج ارتباط میان فرهنگ مردم و معماری مسجد است.[1]
4. برنامه های حاشیه ای (محتوایی)
برخی برنامه ها و فعالیت های رسانه به طور مستقیم مسجد را تقویت نمی كند، ولی مفاهیمی را دربر دارد كه به طور حاشیه ای مسجد را تقویت می كند. به طور كلی همه برنامه هایی كه سبب تقویت دین داری می شوند مسجد را نیز تقویت می كنند.
به این ترتیب، پخش برنامه نیایش و سخنرانی دینی كه در مسجد برگزار می شود، نوحه خوانی و عزاداری، برنامه های تفسیر قرآن، فیلم هایی كه محتوای دینی دارند، اشعار و سرودهای دینی و همه برنامه هایی هستند كه مفاهیم و آموزش های دینی را بیان و تبلیغ می كنند. در این باره، فیلم هایی كه به مناسبت ماه مبارك رمضان و با موضوع دینی ساخته می شوند، اهمیت ویژه ای دارند؛ بیشتر آنان با مسجد به گونه ای مستقیم در ارتباطند و شخصیت های فیلم، لحظه های زیادی را در مسجد می گذرانند. این فیلم ها كاملاً مسجد را تقویت می كنند. قسمتی از فیلم به گونه ای حاشیه ای و قسمتی به گونه ای مستقیم.
نقاط ضعف برنامه ها
1. ارائه چهره ضعیف از اهل مسجد در فیلم ها
شخصیت نقش های فیلم در پیام های فیلم و برداشت های بینندگان بسیار تأثیر دارد و اندیشه ویژه ای را به گونه ای پنهان در مخاطب تزریق می كند. متأسفانه در بسیاری از فیلم ها، كه برخی از شخصیت های آن مسجدی هستند، چهره های ضعیفی از آنها ارائه داده شده است. در این فیلم ها، اهل مسجد افرادی هستند كه تحصیلات زیادی ندارند یا از نظر اقتصادی پایین هستند یا موقعیت اجتماعی قابل قبولی ندارند.
2. حاضر نشدن پیوسته
مسجد، كانونی دینی و عبادی است كه به سبب حاكم بودن روح عبادت و نیایش در آن، در آرامش درونی و ذهنی انسان تأثیر زیادی دارد، ولی آرامش بخشی محیط مسجد به معنای این نیست كه انسان فقط در زمانی دچار مشكل روحی و آشفتگی روانی بشود به مسجد بیاید. در برخی برنامه های رسانه افراد فقط در یك موقعیت ویژه كه از نظر روحی و روانی ناراحتی دارند به مسجد می آیند.
در برخی دیگر، فقط در ماه رمضان و برخی فقط در مراسم ترحیم به مسجد می آیند. در صورتی كه نماز و مسجد جزء زندگی دینی ماست و نباید این گونه اندیشه القا شود كه مسجد به زمان های ویژه ای اختصاص دارد، بلكه حضور در مسجد محدود به زمان و یژه ای نیست و مسلمانان باید در زمان غم و شادی، فقر و ثروتمندی، كوچكی و بزرگی در مسجد حاضر شوند.

منبع : اندیشه قم

لينک مطلب

 توسط صغری شکوهی در دوشنبه 31 خرداد 1389  ساعت 2:23 AM نظرات 0