هنر مصرف صحيح

احادیث اصلاح الگوي مصرف 3

نويسنده: سيد جعفر فاطمي نوش آبادي | دوشنبه 10 اسفند 1388 ساعت 1:27 AM |

اصلاح الگوی مصرف در احادیث
پیامبراکرم (ص) فرمود : کسی که در زندگی میانه روی را رعایت نماید خداوند او راروزی می دهد و کسی که اسراف و زیاده روی کند او رامحروم می سازد. وسائل الشیعه جلد 15 صفحه 258
  امیر مؤمنان علی (ع) فرمود : اسراف و زیاده روی فراوانی را نابود می سازد. میزان الحکمه جلد 4باب اسراف حدیث8481

  امام صادق (ع) فرمود : همانا اسراف با کمی برکت ، همراه است. ( اسراف برکت را کم میکند ) وسائل الشیعه جلد 15 صفحه 261

  امام علی (ع) فرمود : زیاده روی مقدمه فقر و تنگدستی است. میزان الحکمه جلد 1 حدیث1659


  علی (ع) فرمود : زیاده روی همراه با تنگدستی است. میزان الحکمه جلد 1 حدیث1660

  علی (ع) فرمود : کسی که به زیاده روی افتخار کند ، با تنگدستی خوار و زبون می گردد. میزان الحکمه جلد 1 حدیث1661

  امام کاظم (ع) فرمود : خداوند قیل و قال ، ضایع کردن مال و زیاده روی در سئوال را دشمن می دارد. قصار الجمل صفحه 305

  امام علی (ع) فرمود : بخشش های بی جای مال و ثروت ، اسراف و زیاده روی محسوب می شود و بخشندۀ آن را در دنیا بالا می برد و در آخرت او را در پائین می آورد،او رادر بین مردم بزرگ جلوه می دهد ، و نزد خدا خوار و سبک می کند. نهج البلاغه خطبۀ126

  پیامبر گرامی (ص) فرمود : اسراف فقر و تنگدستی می آورد. مجموعه الاخبار باب171 حدیث 6

  امیرالمؤمنین (ع) فرمود : زیاده روی و اسراف را ترک کن زیرا بخشش اسراف کار مورد ستایش نیست و تنگدستی او هم مورد ترحم واقع نمی شود. بحار الانوار جلد 50صفحه 292 حدیث 66

  امیر المؤمنان (علی) فرمود : سخاوتمند باش ولی هرگز اسراف و زیاده روی مکن و ثروت خود را بر اساس اندازه گیری صحیح خرج کن و هیچوقت سختگیر نباش. نهج البلاغه کلمات قصار شماره33

  امام کاظم (ع) در وصیت خود به هشام فرمودند : یکی از لشگریان عقل میانه روی و یکی از لشگریان جهل زیاده روی است. تحف العقول صفحه 300
  که فرمود : خداوندا بر محمّد و آل او درود فرست و مرا از اسراف و زیاده روی محافظت فرما. صحیفه السجادیه ((دعا30))

  امام علی (ع) فرمود : وای بر اسراف کار که چه قدر از مصلحت خویش و رسیدگی به کار خود دور است. میزان الحکمه جلد 4 باب اسراف حدیث1

  از پیامبر گرامی (ص) نقل شده که به علی (ع) فرمود : چهارچیز هدر می رود:1-خوردن بعد از سیری2-روشن کردن چراغ در مهتاب((و جائیکه روشن است))3-زراعت در زمینی که شوره زار است4-نیکی کردن به کسی که لایق آن نیست. من لایحضره الفقیه جلد 4 صفحه 352.373 باب النوادر

  امام صادق (ع) فرمود : کسیکه مالی را در غیر طاعت پروردگار بذل و بخشش نماید،اسرافکار است و هرکسی که در راه خیر مصرف کند میانه روی کرده است. بحار الانوار جلد 75 صفحه 302

  در تفسیر علیّ بن ابراهیم قمی و در روایت ابی الجارود از امام باقر(ع)نقل شده که حضرت در مورد آیه((والّذین اذا انفقوالم یسرفوا ولم یقتروا)) ( سوره فرقان ) فرمودند : بخشش در راه معصیت و بنا حق ، اسراف است. تفسیر نور الثقلین جلد 4 صفحه 67

  امام باقر (ع) فرمود : اسراف کنندگان کسانی هستند که محرمات (( گناهان )) را جایز می شمارند و دست به خونریزی می زنند. میزان الحکمه جلد 4حدیث8491

  امام حسن عسگری (ع) فرموده است : جود و سخا اندازه ای دارد که اگر از آن تجاوز کند اسراف میشود ، احتیاط و محکم کاری اندازه ای دارد که اگر از حدش فزونتر شد ترس خواهد بود ، صرفه جویی و اعتدال در صرف مال اندازه ای دارد که اگر از آن بیشتر شود بخل است و شجاعت و دلیری اندازه ای دارد که اگر از حدش بگذرد تهور و بی باکی خواهد بود. الحدیث جلد 1 ص 78

(0) نظرات

اسراف و تبذیر چیست؟

نويسنده: سيد جعفر فاطمي نوش آبادي | یک شنبه 9 اسفند 1388 ساعت 4:07 PM |

اسراف عبارت از خارج شدن از حد اعتدال است . مثلاً لباسى بپوشیم که چندین برابر قیمت لباس مناسب ما ارزش داشته باشد یا غذاى گران قیمتى تهیه کنیم که با یک وعده آن مى توان دهها نفر را از غذاى مناسب و معمول سیر کرد. اسراف همراه با تفاخر و فخرفروشى است. مثلاً به جاى آن که در منزل قالى مثلاً دستباف یا ماشینى خوب داشته باشیم؛ اقدام به خرید فرش هاى ابریشمى گران قیمت کنیم که با قیمت هر یک از آن ها مى توان چندین فرش معمول و مناسب تهیه کرد و ... اما تبذیر عبارت از ریخت و پاش است: مثلاً براى یک مهمانى ۵ نفره به اندازه ۱۰ نفر غذا درست کنیم و بقیه غذاها خراب و دور ریخته شود: یا بماند و در اثر ماندن وقتى خورده مى شود، به معده انسان ضرر مى رساند و ...
البته به قول مفسر تفسیر نمونه: بسیار دیده مى شود که این دو کلمه درست در یک معنى به کار مى روند و حتى براى تاکید پشت سر یکدیگر هم قرار مى گیرند. درباره لزوم دورى از اسراف خداوند متعال آیه ۱۴۱ سوره انعام مى فرماید: و هوالذى انشا خبات معروشات و غیر معروشات والنخل و الزرع مختلفاً اکله والزیتون و الرمان متشابها و غیر متشابه کلوا من ثمره اذا اثمرو اتو حقه یوم حصاده ولا تسرفوا انه لایحب المسرفین: و او آن خدایى است که براى شما بستان ها در درختان(مانند انگور) داربستى و درختان آزاد و درختان خرما و زراعت ها که میوه و دانه هاى گوناگون دارند و زیتون و انار و میوه هاى مشابه به یکدیگر و میوه هاى نامشابه(چون سیب و انار) بیافرید و شما هم از آن میوه ها هرگاه برسد تناول کنید و حق زکات فقیران را بدهید و روز برداشت محصول اسراف نکنید که خدا مسرفان را دوست نمى دارد.
در آیه ۲۸ سوره غافر آمده است: ... ان الله لایهدى من هو مسرف کذاب ... خدا مردم مسرف دروغگو را هرگز هدایت نخواهد کرد.

ادامه مطلب

(0) نظرات

خدا مردم مسرف دروغگو را هرگزهدایت نخواهد کرد

نويسنده: سيد جعفر فاطمي نوش آبادي | یک شنبه 9 اسفند 1388 ساعت 4:05 PM |

اسراف از جمله مقولاتی است که در فرهنگ اسلامی بسیار مورد تاکید قرار گرفته و آیات قرآن کریم و سخن ائمه اطهار (ع) نیز بیانگر اهمیت این مساله است به گونه ای که در قرآن کریم حدود ؟؟ بار کلمه اسراف با الفاظ گوناگون به کار رفته است. در بسیاری از کتاب های اخلاقی خوگیری نفس انسان با صفات برجسته اخلاقی نقطه آغاز حرکت انسان به سمت کمال حقیقی آسمانی به شمار می رود که از جمله این صفات برجسته می توان به قناعت پذیری و قانع بودن به موهبت های خداوندی اشاره کرد.
در آموزه های دینی ما مساله قناعت و صرفه جویی یک مساله تاثیر گذار در جامعه محسوب می شود و اهمیت آن به حدی است که این مقوله به عنوان یک فضیلت همواره مورد تشویق قرار گرفته است.
اسراف در قرآن کریم تنها به معنای درست مصرف کردن نعمتهای خدادادی نیست بلکه در امور مختلفی همچون خودخواهی و زیاده خواهی انسان ها نیز به این مساله اشاره دارد، آنجا که در سوره قصص در خصوص اعتقاد فرعون به ربوبیت خودش می فرماید: که برای شما خدایی نمی شناسم و خداوند به فرعون در سوره یونس اینگونه پاسخ می دهد: و فرعون برتری طلبید در زمین و پروردگار عالم او را از مسرفین خواند.
در قرآن کریم همچنین در خصوص عدم ایمان به خدا، نبوت، امامت، معاد و عدل آمده است: و این چنین جزا می دهیم کسی را که از حد بگذراند (اسراف) به پروردگارش ایمان نیاورد و عذاب آخرت سخت است.
موضوع صرفه جویی به قدری در اسلام حایز اهمیت است که علمای اخلاق تاکید می کنند سزاوار است مومن در امور مباح از جمله خواب، بیداری، حرف زدن و خوردن نیز اسراف نکند.
در نکوهش اسراف و تبذیرو ارزش و جایگاه میانه روی و بهره گیری صحیح از نعمت های الهی در آیات قرآنی و روایات اسلامی سخن فراوان به بیان آمده است از جمله در این آیه از سوره غافر که می فرماید: اسراف کاران از اصحاب آتش اند و همانا اسراف کاران همراهان آتش اند. و همچنین در جای دیگر از این سوره می فرماید: و بدینسان گمراه کند خدا هر که را که فزونی خواه و شک آورنده است.
در سوره انعام نیز در مورد اسراف کاران اینگونه آمده است: اسراف نکنید چرا که خداوند اسراف کنندگان را دوست نمی دارد. و خداوند در جای دیگر می فرماید: و آنانکه گاهی انفاق کنند نه فزون رفتند و نه سخت گیرند و باشد میان این اندازه ها.
در آیه ؟؟؟ سوره طه، خداوند متعال فرموده است: و این چنین جزا می دهیم به هر کس اسراف کند و به آیت های خداوند نگرود و برای او عذاب سخت و پاینده است. و در آیه ؟؟ سوره فرقان درباره صفات عبادالرحمن می فرماید: آنان که در هنگام انفاق نه اسراف می کنند و نه تنگ می گیرند، بلکه بین این دو راه اعتدال را انتخاب می کنند. همچنین در آیه ؟؟ سوره اعراف آمده است:
خداوند مسرفان را دوست ندارد.
درباره لزوم دوری از اسراف، خداوند متعال در آیه ؟؟؟ سوره انعام می فرماید: و او آن خدایی است که برای شما بستان ها در درختان (مانند انگور) داربستی و درختان آزاد و درختان خرما و زراعت ها که میوه و دانه های گوناگون دارند و زیتون و انار و میوه های مشابه به یکدیگر و میوه های نامشابه (چون سیب و انار) بیافرید و شما هم از آن میوه ها هرگاه برسد تناول کنید و حق زکات فقیران را بدهید و روز برداشت محصول اسراف نکنید که خدا مسرفان را دوست نمی دارد.
در آیه ؟؟ سوره غافر می فرماید: خدا مردم مسرف دروغگو را هرگز هدایت نخواهد کرد.، در جای دیگری از این سوره همچنین آمده است: ناچار آنچه شما مرا به سوی او می خوانید(از بت ها و فراعنه) آن ها اثری در دنیا و آخرت به هیچ وجه ندارند و بدانید که بازگشت همه ما (روز قیامت) به سوی خداست و البته ستمکاران و مسرفان فاسق هم اهل دوزخ هستند.
در آیه ؟؟؟ سوره شعرا هم می فرماید: از رفتار روسای مسرف ستمگر پیروی نکنید. و نیز در آیه ؟؟ سوره ذاریات می فرماید: که آن سنگ ها نزد پروردگار معین و نشاندار برای نابود کردن ستمکاران است.
از آیات قرآن کریم چنین بر می آید که نه اسراف و تبذیر و نه بخل و خست، هیچ یک پسندیده و قابل قبول نیست، آنجا که می فرماید: کسانی که به هنگام انفاق نه اسراف می کنند و نه سختگیری و بخل می ورزند، بلکه در میان این دو (کار زشت) حد اعتدال و میانه (که سخاوت و بخشش) است را می گیرند.
در قرآن کریم ضمن توجه دادن انسان ها به جلوگیری از اسراف، این نوید به مسرفین داده شده است که از رحمت و بخشش الهی مایوس نشوند و از راهی که در پیش گرفته اند به راه نیکی و صرفه جویی بازگردند.
ائمه اطهار (ع) نیز به پرهیز از اسراف و در پیش گرفتن راه صحیح بهره گیری از موهبت های الهی در بین مردم بسیار سفارش و توصیه کرده اند، امام موسی کاظم (ع) از جمله امامانی است که در وصیت نامه ای به هشام اینگونه فرموده است: یکی از لشگریان عقل، میانه روی و لشگریان جهل زیاده روی است.
حضرت علی (ع) نیز بخشش و ترحم اسراف کار را مذموم و نکوهش کرده و می فرماید: زیاده روی و اسراف مکن زیرا بخشش اسراف کار مورد ستایش نیست و تنگدستی او هم مورد ترحم واقع نمی شود.، ایشان همچنین می فرماید: هر چیزی بیشتر از اقتصاد (میانه روی) اسراف است.
حضرت علی(ع) همچنین فرموده اند: آگاه باشید مال را در غیر مورد استحقاق صرف کردن، تبذیر و اسراف است. ممکن است این عمل انسان را (به ظاهر) در دنیا بلند مرتبه کند اما مسلما در آخرت پست و حقیر خواهد بود. در نظر توده مردم (عوام) ممکن است سبب اکرام شود، اما در پیشگاه خداوند موجب سقوط مقام انسان می شود.
امام موسی بن جعفر (ع) در خصوص نتیجه و ثمره میانه روی می فرماید: کسی که در زندگی میانه روی و قناعت کند نعمت او باقی می ماند و آنکه با تبذیر و اسراف زندگی کند، نعمتش از بین می رود.
در کنار بحث اسراف که همواره در اسلام مورد مذمت قرار گرفته، مساله قناعت از جمله خصلت ها و ویژگی های ارزشمند برای یک مسلمان به شمار می رود و همواره مورد توجه اسلام و اولیا دین قرار گرفته است.
امام باقر (ع) در این زمینه می فرماید: هر که قناعت کند به آنچه که خدا به او می دهد، غنی ترین مردم است.
از پیامبر اسلام(ص) درباره لزوم دوری از اسراف روایت شده است که فرموده اند: شکمبارگی اسباب نافرمانی خداوند است کم خوری از پاکدامنی و پرخوری از اسراف است.
از اشارات و روایات قرآن کریم و ائمه اطهار (ع) چنین بر می آید که اسراف و تبذیر همواره مورد نکوهش بوده و در ردیف یکی از ناپسندیده ترین کارها قرار دارد که هیچ گاه انسان را به سمت سعادتمندی سوق نخواهد داد و در آخرت نیز عذابی دردناک به همراه دارد.
از این رو در سالی که با عنوان سال اصلاح الگوی مصرف نامگذاری شده شایسته است تا تاملی عمیق به آنچه در قرآن کریم و احادیث و روایات مختلف مبنی بر بهره گیری صحیح و اصولی از نعمت های الهی آمده است، داشته باشیم تا تمامی انسان ها بتوانند از موهبت های حق تعالی درست و یکسان استفاده کنند گزارش از: مریم جلوداران

خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران- ایرنا

(0) نظرات

مصرف صحیح

نويسنده: سيد جعفر فاطمي نوش آبادي | شنبه 8 اسفند 1388 ساعت 6:03 PM |

هنگامي خداوند (نعمت هايش را) به شما بخشيد شما نيز (به نيازمندان) بخشش کنيد.
امام صادق(ع)
به امام صادق(ع)گفتم:«خداوند مي فرمايد: اسراف نکنيد، خداوند اسراف کاران را دوست ندارد. معني اين آيه چيست؟»
امام صادق(ع) گفت:«يکي از مردم مدينه مزرعه اي داشت. وقتي مزرعه اش بار مي داد، آن قدر از آن به مردم فقير مي داد که براي خود و خانواده اش چيزي نمي ماند. خداوند کار او را زياده روي و اسراف خواند.»
يکي از ياران امام صادق(ع)
روزي زني پسرش را نزد پيامبر (ص) فرستاد و به او گفت: «از پيامبر کمک بخواه. اگر گفت: نزد ما چيزي نيست بگو: جامه ات را به من بده.» پسر نزد پيامبر (ص) رفت، اما نزد پيامبر چيزي نبود. پسر گفت: «جامه ات را به من بده.» پيامبر پيراهنش را به او داد و خود جامه اي نداشت. خداوند فرمود: نه دستت را بر گردنت چفت کن (که به جيبت نرسد و نتواني بخشش کني) و نه کاملاً آن را باز نگه دار (که هرچه داري- حتي تنها جامه ات را ببخشي) پس سرزنش شوي و در کارت در بماني (بلکه راهي ميانه در پيش گير.)
دعاي چهارکس به اجابت نمي رسد. يکي از آن ها کسي است که دارايي دارد، آن را بيهوده (و بيش از مقداري که نياز دارد) مصرف مي کند و از بين مي برد. سپس دعا مي کند و مي گويد: «خدايا به من ببخش .» خداوند به او مي گويد: «مگر تو را به ميانه روي فرمان ندادم؟»
امام صادق(ع)
به امام صادق(ع)گفتم:«کم ترين حد اسراف کدام است؟»
فرمود:«از بين بردن جامه ي نو (با استفاده از آن به جاي لباس کار)، دور ريختن اضافه ي آب و دور انداختن هسته خرما.» (1)

پي نوشت ها:

*يکي ازياران امام صادق(ع)
1-با اضافه ي آب مي توان نهالي را در قلب باغچه نشاند و از دل هر هسته خرما نخلي بلند سر مي کشد.

منبع:ماهنامه فرهنگي کودکان ايران ،پوپک شماره 180

(0) نظرات

رعایت حدود الهی در مصرف

نويسنده: سيد جعفر فاطمي نوش آبادي | یک شنبه 2 اسفند 1388 ساعت 2:42 AM |

هرچند که خداوند در آیات بسیاری بیان می کند که همه هستی مسخر انسان است و انسان به عنوان خلیفه الهی این حق و توانایی را دارد که در جهان هرگونه که بخواهد تصرف کند و تغییراتی را انجام دهد، ولی جواز تصرف و تسخیر جهان و ایجاد تغییرات در چیزها می بایست برپایه حکمت و فلسفه نظام آفرینش باشد. از آن جایی که نظام آفرینش به هدف خاصی چون دست یابی همه چیزها به کمال شایسته و بایسته ازطریق حرکت از نقص به سوی کمال برنامه ریزی شده است، تصرفات انسان به عنوان خلیفه الهی هم می بایست در راستای دست یابی چیزها به کمال باشد.

از آن جایی که انسان به سبب برخی محدودیت ها به ویژه در حوزه علم و دانش نمی تواند به همه کمالات امور و روش های دست یابی به آن آگاه باشد، نیازمند برخی از دانش های بیرونی است که از راه وحی به او الهام می شود و از آن آگاه می گردد. این دانش ها که از آن به دین اسلام یاد می شود از زمان آدم(ع) تا حضرت خاتم(ص) به انسان از راه وحی منتقل شده است. انسان ها می توانند وبلکه می بایست با بهره گیری از این دانش ها در مسیری حرکت کنند تا خود و دیگر موجوداتی که تحت ربوبیت خلافت الهی آنها قرار دارند به کمال شایسته و بایسته خویش برسند.

بنابراین هرگونه تصرف و تغییری می بایست براساس این حکمت و فلسفه آفرینش انجام گیرد و هرحرکتی برخلاف آن، حرکتی ضدکمالی و ضدتقوای الهی شمرده می شود و آثار و نتایج بد و زیانباری در دنیا و آخرت به شکل تکوینی و تشریعی بر آن بار می شود.

در دستورالعمل ها و راهنمایی هایی که از سوی خداوند درباره چگونگی مصرف و بهره گیری از نعمت ها و روزی های خداوندی، از سوی خداوند به شکل وحی در دین اسلام تبیین شده، بر پرهیز از هرگونه اسراف و تبذیر و اتراف تأکید بسیار شده است.

اسراف به معنای زیاده روی به عمل و تصرفی گفته می شود که مورد مصرف، بیش از اندازه تغییر یابد و از حد اعتدال و عدالت بیرون رود. به این معنا که برای هر چیزی سه حالت می توان تصور کرد: تفریط، اعتدال و افراط.

عدم بهره گیری درست از نعمت و یا رزقی به معنای تفریط بوده و امری نادرست و غلط است؛ زیرا هرچیزی به عنوان مسخر انسانی می بایست به درستی مورد مصرف قرار گیرد تا افزون بر دست یابی آن چیز به کمال خود، زمینه کمال یابی مطلق را برای آدمی فراهم آورد.

اگر کسی از نعمتی چون آب استفاده نکند و به تفریط، آن را هدر دهد، زمینه آسیب جسمانی و روانی و روحی خود را فراهم می آورد و از راه کمالی بازمی ماند. از این رو بر انسان است که از هر نعمتی که در اختیار اوست بهره گیرد و آن را هدر ندهد اجازه هرزرفتن آن را نیز ندهد.

بسیاری از مردم از بهره گیری نعمت های الهی خودداری می کنند. برخی به ادعای زهد و رهبانیت استفاه از این نعمت ها را بر خود حرام می کنند. نتیجه چنین تحریمی عدم پاسخ گویی درست و کامل به نیازهای جسمی و روحی بشر و عدم دست یابی به وظیفه و مسئولیت شخص در دنیا به عنوان خلیفه الهی است. لذا ازنظر قرآن حرکت هایی چون رهبانیت و زهدگرایی افراطی به معنا و مفهوم ضدکمالی و ضدتقربی بوده و مردم باید از آن حذر کنند.

برخی دیگر از مردم نیز نعمت های الهی را بی دلیل مورد بی توجهی قرار می دهند و از بهره گیری آن خودداری می کنند و زمینه تعالی و تکامل را برخود و خانواده و گاه بر جامعه می بندند. این گونه اعمال و رفتار به عنوان شیوه تفریطی از سوی خداوند، زشت و نادرست معرفی شده و از آن پرهیز داده شده است.

در مقابل گروهی دیگر راه افراط در مصرف را در پیش می گیرند و بیش از اندازه به تصرف و تغییر در نعمت ها اقدام می کنند. آنان بیش از نیاز بدن در چیزی تصرف می کنند و سبب آن می شوند تا به انواع و اقسام بیماری ها دچار شوند.

زیاده روی در مصرف غذا و اسراف می تواند سد راهی برای تکامل شخص و جامعه باشد؛ زیرا افزون بر این که موجب می شود تا شخص بیش از اندازه نیاز مصرف کند و خود را به بیماری و نواقص دچار سازد سبب می گردد امکان بهره مندی دیگران از آن چیز فراهم نشود و یا به سختی به دست آید.

از این رو اسراف ازنظر قرآن، حرام و گناه می باشد و خداوند به صراحت بیان می کند که مسرفان را دوست نمی دارد.

تنها روشی که می توان آن را درست و سالم ارزیابی کرد، روش اعتدال و میانه روی است. به این معنا که به اندازه نیاز از هر چیزی استفاده و بهره برد و اجازه داد تا نفس به اندازه کافی از آن بهره گرفته و راه کمالی خویش را بپماید و دیگران نیز فرصت بهره مندی از آن را بیابند.