مقدمه
تورم اجتماعی یکی از موضوعات مهم در کشور ماست . در این متن می خواهیم با اطلاعات بیشتری درباره این موضوع آشنا شویم .
همانگونه که می دانید در ایران درصد تورم در سال های اخیر بسیار زیاد بوده است به طوری قیمت ها در هر سال بسیار افزایش یافته و قدرت خرید مردم کم شده است .
ما در این متن می خواهیم موضوعات زیر را بررسی کنیم :
1- تورم چیست ؟
2- تورم به چند دسته تقسیم می شود و فرق این دسته ها در چیست ؟
3- راه های مبارزه با تورم چیست ؟
4- آیا تورم همیشه مضر است ؟
5- رابطه تورم و توسعه چیست ؟
6- تورم چه تاثیری بر نظام کل کشور دارد ؟
7- آیا تا کنون کشوری توانسته است تورم را به طور کامل ریشه کن کند ؟
در اینجا ابتدا چند تعریف کلی بیان کرده و بعد به بررسی انواع تورم و چند نمونه از آن می پردازیم .
تورم چیست ؟
تعریف های مختلفی از تورم به عمل آمده ، که همه آنها تقریباً بیانگر یک موضوع هستند :
تورم عبارت است از افزایش دائم و بی رویه سطح عمومی قیمت کالا ها و خدمات که در نهایت به کاهش قدرت خرید و نا بسامانی اقتصادی می شود .
تورم به چند دسته تقسیم می شود و فرق این دسته ها در چیست ؟
در نظریه هاى اقتصادى ، تورم را به سه نوع تقسیم مى كنند :
1- تورم خزنده ( آرام – خفیف ) : به افزایش ملایم قیمت ها گفته می شود .
2- تورم شدید ( تورم شتابان یا تازنده ) : در این نوع تورم آهنگ افزایش قیمت ها تند و سریع است .
3- تورم بسیار شدید ( تورم افسار گسیخته - فوق تورم و ابر تورم ) : این نوع تورم شدید ترین حالت تورم به شمار مى رود .
که در آن براى تورم خفیف ، افزایش بین 1 تا 6 درصد ، حداكثر 4 درصد ، بین 4 تا 8 درصد در سال را ذكر كرده اند . براى تورم شدید ، 15 تا 25 درصد در سال را نوشته اند . معیار تورم بسیار شدید را 50 درصد در ماه یا دو برابر شدن قیمت ها در مدت شش ماه و ... بیان داشته اند . البته نمی توان نرخ ثابتی ارائه کرد زیرا این مقادیر با توجه به شرایط زمانی و ... عوض می شوند .
علاوه بر این تقسیم بندی کلی می توان تورم را به دسته های کوچکتری نیز تقسیم کرد :
1- تورم پنهان : در آن قیمت ثابت ولی کیفیت کمتر می شود .
2- تورم خزنده : تورمی آرام و پیوسته است . معمولاً به علت افزایش تقاضا است . بعضی اقتصاددانان معتقدند که محرکی برای افزایش درآمد است و بعضی دیگر معتقند که سبب کاهش قدرت خرید است . ( هر 25 سال 50% )
3- تورم رسمی : به علت افزایش عرضه پول از سوی دولت .
4- تورم ساختاری : به علت افزایش قیمت ها به دلیل وجود تقاضای اضافی . در این نوع تورم دستمزد ها به دلیل وجود فسار ( کمبود ) در برخی بخش ها افزایش می یابد . این نوع تورم در کشور های در حال پیشرفت زیاد است .
5- تورم سرکش : افزایش سریع و بی حد و مرز قیمت ها
آثارش :1- کاهش ارزش پول
2- گسستگی روابط اقتصادی
3- فرو پاشی نظام اقتصاد
این نوع تورم معمولاً پس از جنگ ها یا انقلاب ها رخ می دهد مثل افزایش قیمت 2500% در آلمان در سال 1923
6- تورم شتابان : افزایش سریع و شدید نرخ تورم مثلاً وقتی دولت سعی کند بیکاری را پایین تر از حد طبیعی نگاه دارد ، این اقدام باعث افزایش تورم می شود .
7- تورم مهار شده : تورمی است که به دلیل وجود شرایط تورمی در کشور ایجاد شده است و در مقابل از افزایش آن جلوگیر ی شده است . این شرایط معمولاً از فزونی تقاضای کل بر عرضه ی کل کالا ها و خدمات پدید می آید که با فرض ثابت بودن دیگر شرایط به ازدیاد قیمت ها می انجامد .
8- تورم فشار سود : تورمی که در آن تلاش سرمایه داران برای تصاحب سهم بزرگی از درآمد ملی منشا نورم است .
9- تورم فشار هزینه : تورمی که مستقل از تقاضا صرفاً از افزایش هزینه های تولید ناشی می شود . مثال بارز چنین تورمی را در تمام کشور های صنعتی غرب پس از افزایش استثنایی بهای نفت در سال های 1973 و 1978 می توان دید . برخی اقتصاددانان معتقدند که متداول ترین منبع تورم فشار هزینه قدرت اتحادیه های کشوری است که اضافه دستمزدی بیش از افزایش بازدهی بدست می آورند و این خود در یک مارپیچ تورمی موجب افزایش قیمت ها و متقابلاً تقاضا برای دستمزد بیشتر می شود . منتقدان از این نظریه استدلال می کنند که اگر اتحادیه های کارگری هنگامی موفق به افزایش دستمزد شوند که سطح تقاضای کل برای جبران آن به اندازه ی کافی افزایش نیافته باشد گرایش هایی در جهت افزایش بیکاری بوجود خواهد آمد که اثرات رکودی بر اقتصاد خواهد داشت . چنین فرایندی نمی تواند به طور نامحدود ادامه یابد و بنابراین تورم فشار هزینه یقیناً نمی تواند بیان کننده ی تورم مزمنی باشد کشور های اروپای غربی پس از جنگ جهانی دوم به آن دچار شدند . لذا افزایش قیمت یا ، در مرحله نخست ، باید حاصل تقاضای اضافی دانست یا حاصل بالا بردن کل تقاضای پولی برای جلوگیری از بیکاری .
10- تورم فشار تقاضا : تورم ناشی از فزونی تقاضا کل نسبت به کل جریان کالا و خدمات ایجاد شده در اقتصادی که همه ی عوامل تولید را با ظرفیت کامل بکار گرفته باشد . هرگاه تقاضای مصرف کنندگان دولت و بنگاه ها برای کالا ها و خدمات بر عرضه ی موجود فزونی گیرد قیمت ها در اثر این عدم تعادل افزایش خواهد یافت . در اصل افزایش قیمت باید تقاضای اضافی را از میان بردارد و بار دیگر تعادل بر قرار سازد و براین اساس باید برای گرایش مستمر به سوی تورم ، که ویژگی بسیاری از اقتصاد های پس از جنگ شده است ، توصیفی یافت . یکی از نظریه های رایج در این باره مازاد مستمر تقاضا را ناشی از سیاست دولت می داند . بنا به این نظریه در حالی که مصرف کنندگان و شرکت ها به هنگام افزایش قیمت ها تقاضای خود را کاهش می دهند ، دولت به دلیل توانایی اش در تامین مالی مخارج خود از محل ایجاد پول ، می تواند میزان مخارج خود را به ارزش واقعی حفظ کند یا حتی افزایش دهد . در نتیجه ی این اقدام نه تنها میل مستمر به تورم بوجود می آید بلکه سهم بخش دولتی از کل منابع موجود در اقتصاد نیز افزایش می یابد .
11- تورم اننقال تقاضا : نظریه ای عناصر تورم فشار تقاضا و فشار هزبنه را با هم ترکیب می کند و تغییر در ساخت تقاضای کل را دلیل تورم می شمارد . هرگاه اقتصاد دچار انعطاف ناپذیری های ساختاری باشد ، گسترش برخی صنایع با افول برخی دیگر از صنایع همراه خواهد بود و عوامل تولید را به آسانی نمی توان به بخش های تولیدی انتقال داد . از این رو بردای جذب وسایل تولید به سوی صنایع در حال گسترش باید قیمت های بالاتری پرداخت شود . در نتیجه کارگران بخش های افول یابنده خواستار دستمزدی برابر با کارگران دیگر بخش ها می شوند و ترکیب این عوامل به تورم می انجامد .
12- تورم فشار قیمت : نوعی تورم فشار هزینه که در اثر تحمیل قیمت های بسیار گزاف از سوی صاحبکاران اقتصادی با هدف دستیابی به سود های کلان بدست می آید .
13- تورم فشار دستمزد : نوعی تورم فشار هزینه که سرچشمه ی فرایند تورم را فشار اتحادیه کارگری بر بازار کار می داند . این برداشت دارای طیف گسترده ایست که در یک سوی آن اعمال قدرت انحصاری اتحادیه های کارگری و الگو های قدرت چانه زنی آنها بر پایه ی متغیر های اقتصادی قرار دارد و در سوی دیگر الگو های غیر اقتصادی مبارزه جویی این اتحادیه ها .
راه های مبارزه با تورم چیست ؟
این راه ها به طور کلی به دو دسته تقسیم می شوند :
1- سیاست های پولی و مالی : هدف این روش محدود کردن تقاضای کل است . این کار از طریق جمع آوری پول به شکل سرمایه های غیر نقدی صورت می گیرد ( سیاست های انقباضی )
2- سیاست های درآمدی : که در آن با دخالت مستقیم در بازار و عوامل تولید کننده تورم کنترل می شود . این روش کاربردی نیست زیرا در آن مناطق زیادی نیاز به اصلاح دارند .
آیا تورم همیشه مضر است ؟
خیر تورم در حد کم ( 2 - 3% ) نه تنها مضر نیست بلکه نشانه توسعه اقتصادی آن کشور نیز هست .
علاوه بر آن تورم فواید دیگری نیز دارد از جمله :
1- ابتدا قدرت خرید پول پایین آمده و بعد از آن میزان تولید بالا رفته ، رسیدن به ثبات و برگشت به حالت طبیعی حتمی است .
2- در اوج مرحله تورم ، کارخانجات و موسسات و برنامه های اساسی اقتصادی شکل می گیرد .
3- فرهنگ تولید به وسیله فشار تورم توسعه می یابد .
رابطه تورم و توسعه چیست ؟
1- تا توسعه کشور به حد مطلوبی نرسیده ثبات ارزش پولی غیر ممکن است . البته باید به این نکته نیز توجه کرد که در زمان توسعه ممکن است به جایی برسیم که پایین تر رفتن قدرت خرید و قدرت پول خطرناک باشد . در چنین مقطعی حرکت جامعه از توسعه به ثبات تبدیل می شود .
2- سرمایه گذاری در مرحله اول تورم زا و در آخر خاصیت تورم زدایی دارد .
3- در همه کشور های جهان چنین بوده که مسایل توسعه و بازسازی هر دو تورم طلب بوده اند .
4- اگر در مرحله اول پول را ثابت نگه داریم نمی توانیم خیلی از مسائل کشور را مانند جنگ پشت سر بگذاریم .
5- در تورم پول از جیب مردم به سرمایه گذاری منتقل می شود .
6- وضع مطلوب در اقتصاد رسیدن به پول ثابت است .
7- معمولاً توسعه و پیشرفت نمایانگر تورم پایین است به طوری که می توان بیان نمود که اکثر کشور هایی که به توسعه اقتصادی و اجتماعی مطلوب رسیده اند ، دارای تورم های کمتر از 15درصد بوده اند . اما چند استثناء نیز وجود دارد از جمله برزیل ، آرژانتین و ترکیه .
تورم چه تاثیری بر نظام کل کشور دارد ؟
نمی توان تورم را عامل تمام مشکلات یا حتی بخش مهمی از آنها دانست ولی صاحب نظران اقتصادی و اجتماعی غالباً تورم را به منزله شاخص کشمکش ها و اغتشاشات اجتماعی و شاخص اعلام خطر و ... قلمداد می کنند و معتقدند که :
1- کشور هایی که در آنها ثبات قیمت (عدم تورم ) وجود داشته ثبات سیاسی و اجتماعی نیز وجود داشته است . و بالعکس در کشور هایی که بحران های سیاسی و اجتماعی بوجود آمده تورم نیز کم کم دچار رشد صعودی شده است .
2- در تورم زیاد درآمد به صورت ناعادلانه تقسیم می شود زیرا افرادی که در ابتدا سرمایه ی غیر نقدی زیاد دارند به مرور زمان با افزایش ارزش آن سرمایه توسط تورم به ثروت عظیمی دست می یابند و در عوض افرادی که در ابتدا سرمایه ی کمی دارند یا سرمایه ی آنان غیر نقدی است به مرور زمان با افزایش نرخ تورم بخشی از دارایی خود را از دست می دهند .
3- تورم باعث تقلیل پس انداز می شود زیرا ارزش پول متغیر است و در نتیجه پس انداز ناامن است . البته این مشکل راه حلی نیز دارد که آن سرمایه گذاری در چیزیست که ارزش آن با تورم زیاد شود .
4- تورم باعث افزایش قیمت کالا در تجارت بین المللی می شود که نتیجه آن کاهش میزان صادرات و افزایش واردات است .
5- افزایش تورم باعث کاهش ارزش پول می شود . ( بر اساس مورد 4 )
6- تورم باعث عدم مصرف بهینه منابع می گردد و از این رو تمایل به سمت کالا ها و خدمات گران تر بیشتر می شود در صورتی که این کالا ها ضرورتاً مفید ترین کالا ها نیستند .
7- در زمان تورمی مقدار زیادی از وقت ، انرژی ، منابع مالی مردم بجای بکار افتادن در مسیر مولد و مفید صرف فعالیت هایی می شود که هدف از انجام آن ها جلوگیری از کاهش ارزش دارایی ها و کسب منافع غیر عادی از طریق معاملات سوداگرانه است .
8- تولید کنندگان که خریداران مواد اولیه هستند سرمایه گذاری نمی کنند ، لذا کار های دلالی رواج پیدا می کند .
آیا تا کنون کشوری توانسته است تورم را به طور کامل ریشه کن کند ؟
بله یکی از این کشور ها آلمان است . آلمان در بازسازی اقتصادی به این نکات توجه کرده است :
1- طراحی نظام اقتصادی و اجتماعی بازار با در نظر گرفتن تعادل اجتماعی ، بر پایه اخلاق مسیحی و انسان گرایانه
2- معیار اساسی اقتصاد برای انسان ها نه انسان ها برای اقتصاد .
3- تکیه بر این امر که در جو سرشار از ثبات پولی رشد اقتصادی مطمئن تر تحقق می یابد .
4- قدرت خرید حداقل درآمد را تثبیت کردند .
5- اهمیت دادن به توزیع در آمد عادلانه .
6- اعمال سیستم جامع و موثر بیمه های اجتماعی : آلمانی ها بدین منظور بیش از 15 درصد ارزش تولید ملی را پس از جنگ به این امر اختصاص دادند .
7- حاکمیت مربع سحرآمیز ثبات پولی ، اشتغال کامل ، تعادل تراز پرداخت ها ، تناسب در توزیع درآمد ها .
8- خارج نمودن پول بیش از ظرفیت تولیدی : طراحان اقتصادی در 1948 با رفورم پولی ، پول موجود در دست مردم را از 100 واحد به 5/6 واحد تنزل دادند .
آمار
سازمان ملل پیش بینی كرد كه نرخ تورم ایران در سال جاری میلادی به 7/17 درصد برسد .
به گزارش خبرنگار اقتصاد بین الملل ایسنا ، سازمان ملل متحد در تازه ترین گزارش جامع خود كه " چشم انداز و شرایط اقتصاد جهانی 2006 " نام دارد تمامی كشور ها و مناطق جهان را مورد ارزیابی قرار داد و برآورد كرد كه نرخ تورم بهای مصرفی در كشورمان كه در سال 2005 در حدود 5/13 درصد بوده است در سال جاری با 2/4 درصد افزایش مواجه شده و به 7/17 درصد بالغ شود .
سازمان ملل مناطق و كشور های مختلف جهان را به صورت جداگانه تقسیم بندی كرده است و جداول ارائه شده حاكی از آن است كه نرخ تورم ایران در سال جاری در منطقه خاورمیانه در صدر جدول قرار خواهد داشت .
در همین حال در تقسیم بندی بزرگ ترین اقتصاد های در حال توسعه جهان نیز كشور مان با نرخ تورم 7/17 درصدی در مكان نخست جای دارد و پس از آن ونزوئلا با نرخ تورم 15 درصدی قرار گرفته است . نرخ تورم ونزوئلا در سال 2005 حدود 16 درصد اعلام شده است .
نیجریه نیز كه شاهد نرخ تورم 3/16 درصدی در سال گذشته بوده است سال جاری را با نرخ تورم 8/10 درصدی سپری خواهد كرد و در میان كشور های در حال توسعه مكان سوم را از آن خود خواهد كرد .
نرخ تورم قزاقستان كه از همسایه های كشورمان به شمار می رود در سال جاری به 5/7 درصد و نرخ تورم روسیه به 5/10 درصد خواهد رسید .
آمریكا ، ژاپن ، چین و آلمان كه از برترین اقتصاد های جهان محسوب می شوند در سال جاری نرخ تورمی برابر با دو ، 1/0 ، 2/3 و 9/1 درصد خواهند داشت و نرخ تورم آذربایجان دیگر همسایه كشورمان از 5/12 درصد در سال گذشته به 5/9 درصد در سال جاری كاهش خواهد یافت .
در همین حال عربستان در سال گذشته و سال جاری نرخ تورم ثابتی برابر با یك درصد داشته و خواهد داشت .
