سال 90، سال جهاد اقتصادی

امنیت اجتماعی، حفظ عفاف و حرمت نوامیس قطعا و قاعدتا از ضرورتهای اجتناب ناپذیر جامعه مترقی است و مسئولین می بایست برای ایجاد و حفظ و توسعه آن هزینه لازم را پرداخت کنند .موضوع عفاف اجتماعی و حفظ حرمین نوامیس مردم از جمله مواردی است که از اوایل انقلاب تا کنون در چرخه های تصمیم گیری و تصمیم سازی بارها بدان پرداخته شده است شاید بتوان گفت هزاران ساعت کار کارشناسی در گروههای علمی پژوهشکده ها، شوراهای مرتبط سازمانها و ادارات مسئول انجام شده و هزینه های قابل ملاحظه ای برای همین بررسی ها انجام شده است در حالی که آثار مطلوبی را از آن در جامعه دیده نشد و مهم تر آن که با توجه به گستردگی ارتباطات و عدم وجود مرزهای تبادل اطلاعات در مورد مدها و فرهنگ های مختلف کشور ها وضعیت ناخرسندی را در جامعه کنونی شاهد هستیم اما واقعیت در این نابسامانی چیست؟ آیا پشت پرده این حریم شکنی در جامعه، اقدامات، حوادث امنیتی یا فرهنگی و یا اقتصادی است؟
قاعدتا روان شناختی جامعه، التهاب های زودگذر را بر نمی تاباند و مایل نیست نابهنجاری های مشکل آفرین در فضای فرهنگی تحمل را کند اما به طور یقین رفتارهای "تک بعدی، تقابلی" هم علاوه بر هزینه های گزاف با وجود تجارب مشابه در گذشته ثمر بخش نیست شاید وقت آن رسیده باشد که یکبار هم که شده آثار اقتصادی و اجتماعی منجر به این پیامد را بررسی کرده و نسبت به آسیب های شناخته شده اقدام کنیم.
مهمترین نقطه این ناهنجاریهای اجتماعی خصوصا در قشر جوان مدگرایی است تفکری که گاهی حتی کور کورانه نتایج عملی در جامعه دارد وقتی به راحتی در چرخه اطلاعات (صوتی و تصویر، حقیقی و مجازی) آخرین ورژنهای مد اروپایی به نمایش گذاشته می شود و لوازم آرایشی و لباسهای مختلف زیبائی های مردان و زنان را جلوه گر می کند به طور طبیعی مشوق و تحریکی است برای جذب آن و این در حالی است اگر فرض کنیم مدگرایی و تمایل به آن نه تنها در جوانان بلکه در همگان پذیرفته شده است هیچ جایگزینی برای آن نیست و تصمیم گیران و مسئولان و هنجار آفرینان (نخبگان) تاکنون برای آن جایگزینی معرفی نکرده اند وقتی برای خرید لوازم به فروشگاهها مراجعه می کنیم و مدل ها و لوازم آرایش عرضه شده منطبق با فرهنگ ایرانی و اسلامی نیست اگر هم اتفاقا وجود داشته باشد از لحاظ قیمت قابل مقایسه نیست به طور طبیعی پذیرش مدلهای ارزان وارداتی مورد قبول خواهد بود.
چادر اگر چه بعنوان یک حجاب الزام آور است اما در فرهنگ زنان ما بعنوان یک حجاب برتر شناخته شده است و این در حالی است که خانواده های شهری و روستایی اینک آن را در سبد لوازم خانواده خود به دلیل گرانی قابل ملاحظه به تدریج فراموش کرده اند و طراحی مد و تولید لباس خصوصا هنگامی که به پشتوانه تفکر علمی باشد شغلی سودآور و فرهنگ ساز است در این حال آیا کدام مرکز علمی، فرهنگی و صنفی در بازار و یا غیر آن وجود دارد که حاضر شود در این رابطه هزینه کند و یا حداقل تاکنون هزینه کرده باشد تا بتواند طراحی و مدل های مختلفی را در عرصه لباس، لوازم آرایش، تزئینات و جواهر آلات و ...عرضه کند . وقتی معترض بازار و اصناف می شویم و چرایی عدم تولید لباس، لوازم آرایشی مربوطه و مرتبط با فرهنگ ملی و اسلامی را سوال می کنید با دو پاسخ مواجه می شویم: 1- ورود کالاهای ارزان خارجی و فراوانی آن فرصتی را برای رقابت ایجاد خواهد کرد. 2 – عزمی از سوی مسئولین برای توسعه فرهنگ ملی و اسلامی در این رابطه وجود ندارد و این در حالی است که در سابقه امنیتی کشور به کرات نشانی از اقدامات مشابه را داشته باشیم.
باور این است که این پدیده ناموزون اجتماعی بیشتر از آن که جنبه امنیتی و حتی فرهنگی داشته باشد جنبه اقتصادی آن قابل ملاحظه است و اگر سرمایه گذاران یقین کنند که سرمایه گذاری در این موضوع می تواند برای آنان سودآوری داشته باشد و یا حداقل امنیت سرمایه گذای آنان حفظ شود به طور یقین گامهایی در این راستا اقدام خواهد شد و شاید لازم باشد ابتدا این معضل را از دید فساد اقتصادی مورد توجه و ارزیابی قرار داد.

حتماً شما هم خانواده هایی را دیده اید که با وجود درآمد معمول و متوسط با یک مدیریت کاملاً آگاهانه و برنامه ریزی شده به خواسته های بزرگ، مهم و متعدد خود مثل خرید خانه می رسند و همواره برای خالی نبودن دست خود در مواقع اضطراری، پس انداز اندکی نیز دارند. در مدیریت صحیح اقتصادی خانواده مجموعه ای از تجربیات، مهارت ها، ظرافت ها، هنر و علم گرد هم می آید تا منابع محدود برای پاسخگویی به نیازهای نامحدود بسیج شود.

دکتر «احمد روستا» اقتصاددان در تعریف مدیریت اقتصادی خانواده به اهمیت مدیریت، اقتصاد و خانواده اشاره می کند و می گوید: «اعضا در خانواده به عنوان یکی از عمیق ترین و صمیمی ترین نهادهای اجتماعی با استفاده از علم مدیریت به معنی استفاده بهینه از داشته ها و منابع گوناگون برای رسیدن به اهداف تعیین شده و اقتصاد به عنوان استفاده از منابع محدود برای رفع نیازهای نامحدود تلاش می کنند تا منابع درآمدی را به بهترین شکل ممکن تأمین و با استفاده از آن نیازهای خانواده را برای رسیدن به اهداف فردی و جمعی پاسخ دهند.»

● برنامه ریزی نخستین وظیفه مدیر اقتصادی

در هر مجموعه برای رسیدن به اهداف مشخص شده، ضرورت برنامه ریزی دقیق و منظم به خوبی احساس می شود. خانواده نیز به عنوان مجموعه ای متشکل از والدین و فرزندان با نیازهای متعدد و متنوع نیاز به برنامه ریزی بویژه در عرصه اقتصادی برای اداره و مدیریت صحیح اقتصادی در آن دارد.

دکتر روستا در این باره معتقد است: «واژه مدیریت، وظایف یک مدیر را به خوبی در ذهن تداعی می کند و برنامه ریزی به عنوان نخستین وظیفه یک مدیر، گام نخست در اجرای درست مدیریت اقتصادی خانواده است. برنامه ریزی به این معنی که چه چیزهایی را چگونه، برای دست یافتن به چه هدفی، چه موقع و کجا هزینه کنیم. هرگاه خانواده به این سؤالات ساده پاسخ های مناسب دهد منابع دخل و مجاری خرج بهتر شناسایی شده و نیازهای مادی پاسخ داده می شود.»

وی می گوید: «مشخص شدن منابع برای پاسخ به نیازها یک گام مهم در مدیریت اقتصادی خانواده تلقی می شود. اگرچه واژه ها ساده به نظر می رسند اما در عمل کمتر مورد توجه قرار می گیرند و در عمل مدیریت دخل و خرج چندان به چشم نمی آید.»

● احساس مسئولیت اعضای خانواده در دخل و خرج

گستردگی و تنوع نیازها در جامعه رو به گسترش امروز، باعث شده است نگاه سنتی حاکم بر خانواده که پدر، نان آور و دیگر اعضای خانواده، نان خور هستند، از خانواده امروز رخت برکنده است و خانواده به سمت دستیابی به منابع درآمدی بیشتر حتی الامکان توسط سایر اعضای خانواده حرکت می کند.

دکتر روستا با تأکید بر داشتن احساس مسئولیت در بین همه اعضای خانواده در دستیابی به منابع درآمدی بیشتر می گوید: «همواره از فرد خاصی (معمولاً پدر) در خانواده انتظار دخل و از همه اعضای خانواده انتظار خرج می رود. اما منطق اقتصادی حکم می کند در دخل و خرج یک خانواده همه احساس مسئولیت کنند تا به طور شایسته دستیابی به منابع درآمدی افزایش یابد و در مسیر درست خرج شود.»

● تنوع نگاه فرهنگی ، اجتماعی و اقتصادی

به نظر می رسد به تعداد خانواده ها مدیریت اقتصادی مختلف وجود دارد. به این معنی که خانواده ها براساس نگاه فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی مختلف خود، برای دخل و خرج خود برنامه ریزی می کنند.

دکتر روستا درباره نسخه مدیریت اقتصادی در خانواده ها می گوید: «نمی توانیم برای مدیریت اقتصادی خانواده ها به دنبال فرمول ها و مدل های پیچیده باشیم، گاهی افراد ساده و عادی آن چنان به خوبی مدیریت اقتصادی را در خانواده اعمال می کنند که برخی تحصیل کرده های رشته های اقتصاد و مدیریت توانایی آن را ندارند. درک موقعیت خانواده، تشخیص منابع و چگونگی تأمین آنها، شناخت نیازهای اولویت دار و تخصیص منابع جمعی خانواده در یک مسیر درست برای پاسخگویی به نیازها، مدیریت صحیح می طلبند که نباید از آن غفلت کرد.»

دکتر روستا اهمیت بهره وری در خانواده را مورد تأکید قرار داده و می گوید: بهره وری در اقتصاد خانواده نقش پررنگی دارد به این معنی که چگونه بتوانیم با منابع موجود نتیجه بهتر به دست آوریم. برای رسیدن به این امر مهم باید با استفاده از مجموع داشته های افراد خانواده به انواع نیازهای فرد فرد اعضای خانواده مناسب تر و بهتر از گذشته پاسخ داد.»

● واقعیات زندگی را ببینیم

توجه به واقعیت های زندگی در هر خانواده نشان دهنده رسیدن به موفقیت های بیشتر در دستیابی به اهداف یک مدیریت اقتصادی صحیح است.

دکتر روستا در این باره به نکات مهم اشاره می کند، «خرد جمعی، تلاش، همکاری و هماهنگی اعضای خانواده در چگونگی طی کردن مسیر مدیریت اقتصادی خانواده نقش تعیین کننده دارد به نحوی که احساس مسئولیت در دخل و خرج از ریخت و پاش ها جلوگیری می کند. متأسفانه برخی خانواده ها بدون توجه به جایگاه و نظام ارزشی و توانمندی های خود به سوی صرف هزینه و مخارجی گام برمی دارند که به هیچ وجه با واقعیات موجود همخوانی و همسویی ندارد. به طور مثال چشم و هم چشمی ها و مقایسه های غلط به صرف مخارج هنگفت منجر می شود.»

● نهادینه کردن چارچوب مدیریت صحیح اقتصادی

بدون شک فرهنگ سازی و نهادینه کردن چارچوب های یک مدیریت صحیح اقتصادی در راستای رسیدن به اهداف اقتصادی هر خانواده، نیاز به آموزش های ساده و قابل فهم برای خانواده ها با سطوح مختلف اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی است. در این میان نقش رسانه های جمعی قابل توجه است.

دکتر روستا هم با اشاره به آگاه سازی خانواده ها از سوی رسانه ها می گوید: «گاهی دادن آموزش های ساده از سوی رسانه های جمعی به خانواده ها به دور از هر گونه مدل سازی و یا بیگانگی با زندگی واقعی ،می تواند خانواده را در مسیر درست، آگاه سازی برای بهتر کسب کردن منابع اقتصادی و جهت دادن آن ها به سمت هزینه کردن اصولی هدایت کند و در بهبود شرایط اقتصادی خانواده نقش آفرین باشد.»

● اسلام و مدیریت اقتصادی خانواده

داشتن مبانی اعتقادی در هر خانواده بی تردید شیوه دستیابی به منابع درآمدی و خرج کردن درراستای هدف یعنی پاسخ به نیازها را متفاوت می کند.

دکتر «سیدمحمد کاظم رجایی» متخصص اقتصاد اسلامی با اشاره به اهمیت نگرش اسلام درباره مدیریت اقتصادی خانواده می گوید «در اسلام روایات متعددی درباره «تقدیر معیشت» داریم. به این معنی که باید زندگی را محاسبه و معیشت را اندازه گیری کرد.

با توجه به این که مدیر اقتصادی خانواده با درآمد محدود خانواده روبه رو است نمی تواند پاسخ همه نیازهای اعضای خانواده را بدهد و به ناچار دست به انتخاب کالاهای مورد نیاز از میان کالاهای بی شمار می زند. بنابراین مدیر خانواده با توجه به «تقدیر معیشت» موظف است درآمد خانواده را به گونه ای تخصیص دهد و کالاها را به گونه ای گزینش کند تا حداکثر مطلوبیت به دست آید. در روایاتی نیز توجه به درآمد خانواده و خرید براساس آن، مستحب ذکر شده است. در اسلام راهبردهایی برای رسیدن به اهداف اقتصادی و پاسخ نیازها وجود دارد که ما را به سمت انتخاب صحیح کالاها و به دست آوردن پاسخ مثبت درباره نیازها هدایت می کند.»

دکتر رجایی با اشاره به تفاوت موجود میان مبانی اعتقادی «دراقتصاد کلاسیک و اقتصاد اسلامی می گوید: در اقتصاد کلاسیک مبانی اعتقادی گرایش سکولاریزم دارند و منافع فردی و فردگرایی، گرایش غالب است اما در اقتصاد اسلامی دو بعد مادی و معنوی انسان به طور همزمان مورد توجه قرارمی گیرد. همچنین در راهبردها در اقتصاد کلاسیک فقط قید محدودیت درآمد وجود دارد اما در اقتصاد اسلامی افزون بر آن با قیود و حدود شرعی مواجه هستیم.به طور نمونه براساس حداسراف و اتلاف منابع نمی توان بیش از حد نیاز مصرف کرد بلکه انسان به سمت کالاهای ضروری جهت دهی می شود.

همچنین با تکیه بر حد تکافل اجتماعی هم موظف هستیم نسبت به همنوع خود احساس همدردی کنیم. یعنی افزون بر مهیا کردن ضروریات زندگی خود، ضروریات او را نیز فراهم کنیم. توجه به این حد نیز ما را به تعاون و همیاری سوق می دهد.بنابراین توجه به حدود اسلامی در اقتصاد معیشتی ما را به سمتی می برد که همه با دستیابی به کالاهای ضروری سطح رفاه جامعه را بالا می بریم.»

دکتر رجایی، اقتصاد اسلامی را متفاوت از اقتصاد کلاسیک عنوان می کند و می گوید: «در جامعه ما مردم در تأثیرپذیری از اقتصاد اسلامی ۳ دسته هستند. ارزش های اعتقادی روی دسته ای ازافراد تأثیرجدی برجای می گذارد که نمود عینی آن در شیوه مدیریت صحیح اقتصادی خانواده به وضوح دیده می شود. عده ای هم فقط به دنبال منافع شخصی هستند و ارزش های اعتقادی چندان در آن ها رسوخ نکرده است.اکثریتی نیز به رعایت اصول اعتقادی اسلام در اقتصاد و مدیریت اقتصادی خانواده خود علاقه دارند،اما متأسفانه بعد مادی آنها بر بعد انسانی شان غلبه پیدا کرده است.بنابراین آنچه در مدیریت اقتصادی صحیح یک خانواده اهمیت دارد توجه به مؤلفه های مدیریت، اقتصاد و خانواده بویژه در چارچوب یک اقتصاد اسلامی است که می تواند در یافتن پاسخ مناسب برای نیازها در بین انبوه آنها، راه را به مقصد آسایش و رفاه مادی و معنوی نزدیک سازد.
 

به طور عمده مسافرت های خارجی بر دو دسته هستند یا این مسافرت ها شغلی هستند یا تفریحی. مسافرت های شغلی دو دسته هستند یا مسافرت های ماموریتی که در آن ها هزینهء سفر برعهدهء فرد نیست و مسافرت های شغلی که هزینهء آن ها برعهدهء خود شخص است و در نتیجه در بخش هزینه شبیه مسافرت های تفریحی می شود.

اولین اصل در مسافرت های خارجی به دست آوردن اطلاعات است، اگرچه تورهای مسافرتی راحت ترین امکان جمع آوری اخبار و اطلاعات برای سفر هستند اما به هر حال جنبهء اقتصادی فعالیت آن ها ممکن است موجب کم و زیاد کردن مسایل و اخبار مرتبط به جنبه های مرتبط سفر شود. در جهان مدرن راه های زیادی برای جمع آوری اطلاعات برای سفر کردن به مناطق مختلف جهان است که یکی از راحت ترین آن ها اینترنت است، با اینترنت می توان در مورد راه های مختلف سفر به یک کشور، هزینه های هر کدام از این راه ها، هزینه های معمول در آن سفر، مناطق مهم کشور مبدا، قیمت های اجناس معمول در آن کشور و نکات مهم و الزامات سفر به آن کشور به دست آورد.

جمع آوری اطلاعات در مورد سفر نباید محدود به یک مقطع زمانی کوتاه و محدود باشد، جست وجوی بیش تر امکانات بیش تر را در اختیار قرار می دهد و باعث می شود که هزینهء سفر مناسب تر و به صرفه تر باشد. به راحتی می توان متوجه شد که میزان کرایهء حمل و نقل درون شهری در چه سطحی است، تامین غذای روزانه چه میزان هزینه می خواهد، هزینهء اقامت در هتل های مختلف به چه میزان است و بازدید از اماکن توریستی و تفریحی چه میزان هزینه در بر خواهد داشت این اطلاعات باعث می شود که میزان تقریبی مخارج مشخص و از اسراف در هزینه ها جلوگیری شود.

سفر مثل هر اتفاق دیگری نیازمند برنامه ریزی است، در یک سفر تفریحی لازم است که اعضای خانواده کاملا با هم هماهنگ باشند تا هم لذت سفر بیش تر باشد و هم هزینهء آن کاهش یابد. برنامه های مختلف اعضای خانواده که به صورت ناهماهنگ با یکدیگر تنظیم شود می تواند فقط وقت کلی خانواده را هدر دهد و بر میزان هزینه ها بیفزاید.

یک سوال ذهنی همیشگی مسافران خارجی این است: «برای مسافرت های کوتاه و بلند خارج از کشور اعتماد کردن به تورهای مسافرتی و بهره گیری از امکانات آژانس های توریستی اقدامی مناسب و به صرفه هست یا نه؟ واقعیت این است که می توان پاسخ این سوال را بسته به سن و هدف سفر افراد پاسخ داد.

سفر از طریق تورها و آژانس های توریستی محاسن دارد، از جمله این که این تورها و آژانس ها با توجه به چگونگی فعالیت خود می توانند برای مکان اقامت و خورد و خوراک توریست ها از درصد زیادی تخفیف برخوردار شوند، ضمن این که آگاهی آن ها از مراکز مختلف کشور مقصد می تواند از اشتباهات احتمالی و حتی گم شدن و سردرگمی مسافران بکاهد و مشکلات برقراری ارتباط به واسطهء نبود مکالمه به یک زبان را هم از بین ببرد.

در چنین سفرهایی غالبا امنیت مسافران تضمین شده است و کم خطرترین مکان ها برای اسکان و گشت و گذار گردشگران انتخاب می شوند، شاید با چنین ویژگی هایی انتخاب آن ها بهترین راه به نظر برسد اما مسالهء مهم این است که تن دادن به سفر با تورهای گردشگری می تواند هزینه های جانبی اضافی را به خانواده تحمیل کند ضمن آن که تن دادن به یک برنامهء مشخص از پیش تعیین شده شاید برای بسیاری چندان خوشایند نباشد.

در مجموع می توان به صورت کلی گفت که شاید افراد و خانواده های مسن تر بهتر باشد که از امکانات سفر با آژانس های گردشگری استفاده کنند و جوان ترها که چندان در قید و بند محل اقامت خود نیستند و می توانند در اماکنی مناسب اما نه چندان گرانقیمت استراحت کنند به سفرهای فردی یا جمعی برنامه ریزی شده توسط خود بروند که البته در مورد این گروه جمع آوری اطلاعات (به خصوص در مورد هزینه ها) از گروه اول مهم تر است.

یک نکتهء بسیار مهم در سفرهای خارجی تهیهء بیمه های مناسب و مقتضی سفر است، هر مسافر باید با اطلاعات کامل از شرایط کشور مقصد بیمه های مختلف خود را تهیه کند و برای هرگونه حادثهء پیش بینی نشده و اتفاق ناگهانی آماده باشد. تهیهء بیمه های لازم حتی به قیمت بالا که در نگاه اول می تواند هزینه ای اضافی به نظر برسد از مهم ترین اولویت های یک سفر برون مرزی برنامه ریزی شده و اصولی است.








منبع: بخش صرفه جویی در هزینه های خانواده، سایت Askme


روزنامه سرمایه
 

● بخشهای مختلف یک برنامه ریزی جامع مالی

▪ خلاصه آنچه در مقاله پیشین اشاره شد:

برنامه ریزی مالی (Financial Planning) مجموعه ای از پیش بینی های مالی است که هر فرد (یا خانواده) را برای یک زندگی با آرامش و آسایش همراه با استقلال مالی در آینده نزدیک و دور آماده می کند. از جمله دردوران بازنشستگی، زمان از کارافتادگی و حتی درشرایط درگذشت یکی از اعضای خانواده.

برنامه ریزی مالی برای همه: برنامه ریزی مالی برای کلیه افراد الزامی است و علاوه بر گروهی که دارای درآمد بالایی هستند، افرادی که دارای درآمد متوسط و یا پایینی هستند نیاز به برنامه ریزی و بررسی مالی وضعیت خود دارند.

تداوم در اجرا: برای رسیدن به اهداف خود، نیاز به اجرای قدم به قدم برنامه مالی خود دارید.

بازنگری مداوم: اتفاقات خاص در زندگی یک فرد و یا خانواده میتواند در برنامه مالی آنها تاثیر گذار باشد و تجدید نظر در آن را نیاز داشته باشد.

موارد توجه در برنامه ریزی مالی: برنامه ریزی مالی به کلیه منابع درآمد، سرمایه ها، هزینه های فعلی و آینده، تعهدات مالی و پیش بینی کلیه هزینه های مرتبط با وقایع خاص توجه دارد.

برنامه ریزی مالی از بخشهای مختلف تشکیل شده است که با توجه به کلیه این بخشها، طراحی و در کنار هم قرار دادن آنها یک برنامه جامع مالی بوجود خواهد آمد. در این مقاله بخشهای مختلف یک برنامه ریزی مالی نام برده شده و بطور خلاصه شرح داده خواهند شد.

یک برنامه ریزی جامع مالی از بخشهایی زیر تشکیل شده است :

ـ مدیریت نقدینگی و تعهدات مالی(Cash & Debt Management)

ـ برنامه ریزی سرمایه گذاری (Investment Planning)

ـ برنامه ریزی بازنشستگی (Retirement Planning)

ـ برنامه ریزی تحصیلی (Educational Planning)

ـ برنامه ریزی دارایی ها(Estate Planning)

ـ برنامه ریزی بیمه(Insurance Planning)

ـ برنامه ریزی مالیاتی (Tax Planning)

▪ مدیریت نقدینگی و تعهدات مالی

در این بخش، میزان درآمد، نقدینگی فرد یا خانواده و میزان تعهدات و بدهی ها مورد توجه قرار می گیرد. آنچه که با دقت مورد بررسی قرار میگیرد، محل هزینه کردن و خرج کردن این مقادیر و نحوه بازپرداخت بدهی ها است. با مدیریت موارد فوق محل هزینه ها را بهینه کرده و بازپرداخت بدهی های بد (bad debt)، بدهی های که دارای بهره بالایی بوده و بدهی هایی که سررسید آنها نزدیک می شود، در الویت قرار داده می شود. بدهی بد (Bad debt) به بدهی هایی گفته می شود که دارای بهره بالایی بوده و محل هزینه کردن آنها دارای ارزش افزوده نباشد(مانند بدهی به کارت های اعتباری). درمقابل بدهی بد، بدهی خوب (Good debt) بدهی است که دارای بهره پایین بوده و برای سرمایه گذاریی هایی نظیر خرید خانه، گردش مالی مورد نیاز یک بیزینس و یا سرمایه گذاری خاص با درآمد مناسب استفاده شده اند.

▪ برنامه ریزی سرمایه گذاری

در این بخش، سرمایه گذاری کوتاه مدت، بلند مدت و تناسب آنها با شرایط فرد مورد بررسی قرار می گیرد. میزان بازگشت آنها در طول سالیان قبل بررسی شده و برای سالیان آینده تخمین زده می شود و تاثیر آنها در وضعیت مالی فرد تحلیل می شود. همچنین با بهینه کردن این سرمایه گذاریها و انتخاب نوع مناسب سرمایه گذاری با شرایط سرمایه گذار، سعی می شود تاثیر آنها را در موفقیت برنامه ریزی مالی به حداکثر رسانده شود.

▪ برنامه ریزی بازنشستگی

دوران بازنشستگی در برنامه ریزی مالی از اهمیت خاص و ویژه ای برخوردار است. نظر به اینکه در این دوران، فرد فعالیت کاری نداشته و دارای درآمد ماهانه نیست، حصول روشهایی برای تامین هزینه های زندگی در آن دوران بسیار مهم است. شیوه زندگی مورد نظر فرد، هزینه ها و محلهای تامین آنها برای فرد یا خانواده تحلیل شده و میزان Pension Plan و RRSP و پس اندازهایی مربوطه، برای به حداکثر رساندن درآمد دوران بازنشستگی بررسی خواهد شد و در صورت نیاز، تجدید نظر در آنها صورت خواهد گرفت و یا سرمایه گذاری های طولانی مدتی که بازگشت مناسبی در دوران بازنشستگی داشته باشد به آنها افزوده خواهد شد. این تغییرات باید بگونه ای باشد تا فشار مالی خاصی را به شرایط فعلی خانواده اعمال نکرده و قابل اجرا باشد.

▪ برنامه ریزی دارایی ها

در این بخش از برنامه ریزی مالی، به پیش بینی انتقال داراییهای فرد و یا خانواده در زمان درگذشت یکی از اعضای خانواده توجه می شود. هدف از برنامه ریزی دارایی به حداکثر رساندن میزان دارایی هایی قابل انتقال به اعضای باقی مانده خانواده و وارثان است. به همین جهت نیاز است تا با توجه به قوانین دولت فدرالی و استانی و پیش از درگذشت فردی از اعضای خانواده، پیش بینی های لازم برای به حداقل رساندن مالیات انتقال دارایی ها به وارثان اتخاذ شود.

▪ برنامه ریزی تحصیلی

بدلیل اینکه در سالیان اخیر اکثر مشاغل ایجاد شده و یا خواهند شد، نیاز به مدارک تحصیلی بالاتر از دبیرستان دارند،. اهمیت تحصیلات دانشگاهی برای جوانان و بزرگسالان بیشتر از پیش شده است. تامین هزینه های بالای ادامه تحصیل، پس از انتخاب صحیح رشته تحصیلی از مواردی است که اکثر جوانان و یا خانواده آنها درگیر کرده است. درمواردی هزینه های بالای رشته های خاص موجب شده است تا بسیاری از افراد قادر به ادامه تحصیل در رشته مورد علاقه خود نشده و یا بطورکل از آن صرف نظر کنند.به همین جهت است که برنامه ریزی تحصیلی از اهمیت ویژه و جایگاه خاصی در برنامه ریزی مالی برخوردار شده است. در برنامه ریزی تحصیلی به روشهای تامین این هزینه ها و چگونگی استفاده از مزایای دولتی توجه شده تا هزینه های مربوط و هزینه های زندگی در دوران فوق تامین گردد.

▪ برنامه ریزی بیمه

وقوع اتفاقات غیرقابل پیش بینی میتواند سلامت و عمر فرد و یا افرادی از خانواده را بخطر اندازد. نیاز به مراقبتهای خاص پزشکی و یا نیاز به صرف زمانی برای استراحت و در نتیجه ترک محل کار، موجب کاهش درآمد و افزایش هزینه های مربوطه خواهد شد. درگذشت یکی از افراد خانواده علاوه بر فشارهای روانی، می تواند فشارهای مالی بزرگی را نیز به خانواده تحمیل کند و شرایط را بیش از بیش غیرقابل تحمل خواهد کرد. استفاده از بیمه های متناسب نظیر بیمه پزشکی، بیمه بیماریهای خاص، بیمه عمر و انواع دیگر بیمه، میتواند شرایطی آسانتر برای خروج از بحرانها فراهم کند.

▪ برنامه ریزی مالیاتی

کانادا یکی از کشورهایی است که دارای بالاترین میزان مالیات دریافتی از شهروندان است. یک فرد کانادایی با درآمد متوسط، بیش از ۴۰ درصد از درآمد خود را بابت مالیات بردرآمد و مالیات بر خرید پرداخت می کند و این موضوع موجب جلوگیری از افزایش ثروت فرد و خانواده خواهد شد. برنامه ریزی مالیاتی و بازنگری مالیاتی کمک خواهد کرد تا یک استراتژی مناسب برای کاهش مالیات سالیانه بکار گرفته شود. نظر به اینکه قوانین مالیاتی بطور مداوم در حال تغییر است و شرایط مالی و درآمد خانواده نیز در حال تغییر است، برنامه ریزی مالیاتی فرآیندی است که باید تداوم داشته و درهر سال بازنگری شود.

در مقالات بعدی، به هر یک بخشهای یک برنامه ریزی مالی بطور مستقل و مشروح پرداخته خواهد شد.








ساسان رخشانی مشاور سرمایه گذاری ونکوور کانادا


آسمان ابری
 

یکی از مواردی که بسیاری از ایرانیان را در خارج از کشور متعجب می کند، به تنهایی زندگی کردن سالخوردگان در کشورهای اروپایی و آمریکای شمالی است. سالخوردگان و یا زوجهای سالخورده بالاتر از ۷۰ و ۸۰ سال کاملا مستقل، بدون نیاز و همراهی دیگران به خرید می روند و یا در رستوران مشغول غذا خوردن هستند. حتی در مواردی نیز مشاهده میشود حتی سالخوردگانی که دارای مشکلات حرکتی و ناتوانی جسمی هستند، سعی دارند تا به هر شکل ممکن و مستقل از دیگران فعالیت روزانه خود را به تنهایی انجام دهند.

برای ما با که فرهنگ خاص ایرانی و شرقی زندگی کرده ایم و همیشه پدربزرگ و مادر بزرگ را در کنار خود دیده ایم، بدون شک دیدن تنهایی سالخوردگان خوشایند نیست و شاید یکی از دلایل آن، هراسی است که از تنها ماندن در زمان سالخوردگی داریم. ولی باید به این نکته توجه کنیم که زندگی مستقل این سالخوردگان بدلیل استقلال مالی آنها و عدم نیاز مالی به دیگران و حتی به فرزندان خود است. سالخوردگانی که از سالیان گذشته برنامه ریزی مالی مناسبی برای خود داشته اند، امروز بدون نگرانی از کمبود مالی، زمان خود را به استراحت و حتی گردش دور دنیا می گذرانند. بگونه ایکه بخش قابل توجهی از توریست ها را بازنشستگان و سالخوردگان کشورهای توسعه یافته تشکیل می دهند. واقعا چگونه به این آسایش و استقلال مالی رسیده اند و برنامه ریزی مالی که از آن سود برده اند، چیست؟

در این مقاله و مقاله های بعدی و بطور خلاصه برنامه ریزی مالی، جنبه های مختلف و اهمیت آن را مورد بررسی قرار خواهیم داد.

● برنامه ریزی مالی

برنامه ریزی مالی که در واقع ترجمه Financial Planning از زبان انگلیسی است، مجموعه ای از پیش بینی های مالی است که هر فرد را برای یک زندگی با آرامش و آسایش در آینده نزدیک و دور آماده می کند. این برنامه ریزی شامل جنبه های مختلفی است که فقط به پس انداز کردن و سرمایه گذاری هنگفت در سرمایه گذاری های خاص خلاصه نمی شود. این سرمایه گذاری ها فقط بخش کوچکی از یک برنامه ریزی جامع هستند. در یک برنامه ریزی مالی کامل و دقیق، وضعیت مالی امروز فرد و یا خانواده بررسی شده و اهداف مالی در آینده نزدیک و دورنیز مورد نظر قرار خواهد گرفت و با توجه به آنها روش و یا روشهای حصول این اهداف و قابل دسترس بودن آنها مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

● برنامه ریزی مالی برای همه

کاملا درست است که برنامه ریزی مالی برای افرادی که دارای درآمد بالا هستند، کاملا الزامی است و از سوی دیگر بسیاری از موسسات مالی که سعی دارند تا سرمایه و پول سرمایه داران جذب کنند، بخش عمده ای از توان تبلیغاتی خود را بر روی این گروه متمرکز می کنند. ولی این بدین معنی نیست که برنامه ریزی مالی فقط برای این گروه است. برنامه ریزی مالی برای کلیه افراد الزامی است و بگونه ای باید گفت افرادی که دارای درآمد متوسط و پایین هستند نیز نیاز بیشتری به برنامه ریزی و بررسی مالی وضعیت خود دارند. بخصوص افراد با درآمد متوسط باید توجه داشته باشند که در صورت عدم برنامه ریزی درست، بسیاری از فرصت های مناسب را از دست خواهند داد. فرصت هایی که با استفاده از آنها می توانند آینده مالی خود و خانواده خود را تضمین کنند.

● تداوم در اجرا

آنچه که یک برنامه مالی را موفق می کند، تداوم در اجرای آن است. برای رسیدن به اهداف خود، نیاز به اجرای قدم به قدم برنامه خود دارید. با اجرای هر بخش کوچکی از برنامه، به حصول کامل اهداف برنامه نزدیکتر شده و در صورت عدم اجرای بخشی کوچک و یا بزرگی از آن، حصول برنامه به تناسب به تاخیر افتاده و یا غیرممکن خواهد شد. ضرب المثل "قطره قطره وانگهی دریا شود" را میتوان در این مورد نیز صادق دانست. اگر از توجه به این قطره ها غفلت کنید، نه تنها براحتی بهدر خواهند رفت ، بلکه به هیچوجه دریا نخواهند شد و زمانی که به جرعه ای از آن آب نیاز دارید، قطره ای در دسترس نخواهد بود.

● بازنگری مداوم

بازنگری مداوم در برنامه ها، یکی دیگر از مواردی است که به قابلیت اجرای برنامه مالی شما کمک می کند. اتفاقات خاص در زندگی یک خانواده میتواند در برنامه مالی آنها تاثیر گذار باشد و تجدید نظر در آن را نیاز داشته باشد. بطور مثال تولد نوزادی در خانواده بر برنامه های مالی خانواده تاثیرگذار خواهد بود و یا درگذشت فردی در خانواده، علاوه بر مشکلات روحی که به خانواده وی تحمیل می شود، متناسب با سهم درآمد وی از کل درآمد خانواده، بر وضیعت فعلی و آینده مالی خانواده تاثیر گذار خواهد بود. در بسیاری موارد این تاثیر، مشکلی بزرگ دیگری بر مشکلات روحی خانواده خواهد افزود. موارد مشابه بسیاری وجود دارد که میتواند تاثیر مثبت یا منفی، بزرگ و یا کوچکی را در برنامه مالی بوجود آورد که بازنگری در برنامه را برای رسیدن به اهداف الزامی کند.

● موارد توجه برنامه ریزی مالی

برنامه ریزی مالی به کلیه جنبه هایی توجه می کند که استقلال مالی و یا اهداف مالی فرد را در آینده تضمین خواهد کرد. پس انداز برای آینده با هدف خرید اتومبیل و یا منزل و یا پس انداز بازنشستگی (RRSP) از مواردی است که عموم افراد با آن آشنایی دارند و تعداد کثیری آن را اجرا می کنند. یک برنامه ریزی کامل شامل موارد فوق است ولی فقط به آنها خلاصه نمی شود و این موارد فقط بخش کوچکی از یک برنامه ریزی مالی است. برای حصول به یک برنامه کامل باید به موارد بسیاری توجه دقیق شود که موارد زیر بخشی از آنها است:

میزان درآمد فرد و یا یک خانواده

سرمایه و موجودی نقدی و غیر نقدی

بدهی و تعهدهای مالی کوتاه و بلند مدت

هزینه های و مخارج روزانه زندگی

میزان و نوع مناسب سرمایه گذاری

خریدهای بزرگ و هزینه های اصلی و مهم در طی دوران زندگی (مانند خرید خانه، اتومبیل و مسافرت های تفریحی)

هزینه های مرتبط با آینده فرزندان و جوانان (هزینه های تحصیل، ازدواج و کمکهای مالی برای شروع زندگی مستقل)

وضعیت، نیازهای مالی و محل تامین آنها در زمان بازنشستگی.

هزینه ها و نیازهای مالی در زمان بیماری

هزینه ها و نیازهای مالی در زمان از کارافتادگی

هزینه ها و نیازهای مالی در زمان پس از درگذشت فرد یا افرادی از خانواده

نوع و میزان بیمه پزشکی و بیمه عمر مورد نیاز
 

دربارهء وضعیت جدید بنزین می توان پرسش های گوناگونی طرح كرد. پرسش هایی از سطح كلان اقتصاد تا سطح خرد آن. پرسش هایی كه به چرایی و چگونگی شكل گیری وضع كنونی می پردازد تا پرسش هایی كه چگونگی عمل و رفتار افراد جامعه را هدف قرار می دهد; از حوزهء اقتصاد سیاسی تا حوزهء روان شناسی و مدیریت اقتصادی خانواده. قطعاً طرح این پرسش ها و پاسخ به آن ها نمی تواند هدف یك یادداشت كوتاه باشد. یكی از پرسش هایی كه این روزها طرح می شود این است كه در خانواده، بنزین را چگونه مدیریت كنیم؟

بنزین را باید كالایی كمیاب بدانیم; هر چند تا به حال به یمن درآمدهای كلان نفتی كه همچنان ادامه دارد و یارانهء زیاد به راحتی و هر اندازه كه می خواستیم در دسترسمان بود. اكنون این كالا سهمیه ای شده است و مانند هر كالای دیگری كه سهمیه بندی می شود، غیر از این كه به بازار سیاه راه می یابد و هر مقدارش را كه بخواهی با چند برابر قیمت می توانی بیابی، نیازمند برنامه ریزی دقیق تر و استفادهء معقول تر از آن هستیم.

در كل می توان بهره مندان از سوخت بنزین را در دو گروه جای داد:

الف) بنزین برای شغل

ب) بنزین برای خانواده.

نحوهء مدیریت مصرف بنزین در این دو گروه متفاوت است. البته بخشی از این مدیریت می تواند بین آن ها مشترك باشد ولی به جهت آن كه هدف از مصرف در این دو گروه فرق می كند، مدیریت آن نیز متفاوت خواهد بود.

این مدیریت دو گونه می تواند باشد: اول اتخاذ راه كارهای مناسب برای كاهش مصرف. در این باره تفاوت زیادی نمی توان بین بنزین برای شغل و بنزین برای خانواده قائل شد. تنظیم موتور كه مصرف بنزین را تا هشت درصد كاهش می دهد; تنظیم باد لاستیك ها كه سه درصد از مصرف اضافهء سوخت جلوگیری می كند، تعویض به موقع فیلتر هوا كه تا هشت درصد به كاهش سوخت می انجامد; داشتن سرعت مناسب بین ۸۰ تا ۹۵ كیلومتر در ساعت در بزرگراه ها (هر هشت درصد افزایش سرعت، یك درصد افزایش سوخت به همراه می آورد;) خاموش كردن كولر اتومبیل در مواقع ممكن و غیرضروری; خاموش كردن اتومبیل در چراغ قرمز های طولانی و راه بندان ها و سبك كردن اتومبیل از وسایل غیرضروری كه به افزایش وزن اتومبیل می انجامد، از جمله راهكارهایی است كه می تواند در مدیریت بنزین مفید باشد و استفادهء بهینه از آن را به همراه آورد.

در خانواده اما باید در نظر گرفت كه سهمیهء موجود، فقط مختص یك نفر نیست كه از آن برای آمد و شدهای صرفا اختصاصی استفاده كند; آمد و شدهایی كه با وسایل عمومی به راحتی امكان پذیر است و در مواردی حتی می توان پیاده نیز انجام داد. بسیار دیده ام افرادی را كه صبح خواب آلوده برای گرفتن نان، با اتومبیل شان به نانوایی می آمدند.

وقتی با كالایی كمیاب مواجه می شویم، ناچار به انتخاب كردن هستیم. انتخاب در خانواده باید به نحوی باشد كه بیش ترین مطلوبیت را برای خانواده به عنوان یك كل به همراه داشته باشد، نه برای یكی از اعضا. از این رو، با توجه به محدود بودن مقدار بنزین برای خانواده، بهتر است موارد زیر را مد نظر قرار دهیم:

۱) تمام آمد و شدهای روزانه، هفتگی و ماهانهء تمام افراد خانواده چه فردی و چه جمعی را كه با اتومبیل شخصی انجام می شود، به روی كاغذ بنویسیم.

۲) مسافت تقریبی این آمد و شدها را محاسبه و جلوی هر كدام یادداشت كنیم.

۳) با توجه به مقدار سوخت اتومبیل مان (هر لیتر ۱۰ كیلومتر، كم تر یا بیش تر)، میزان انطباق سوخت با مجموع مسافت ها را به دست آوریم.

۴) اگر مقدار سوخت در اختیار بیش تر از مجموع مسافت ها بود، مشكلی برای خانواده پیش نخواهد آمد. در غیر این صورت باید از همین الان چاره اندیشی كرد.

۵) اگر مقدار سوخت در اختیار كم تر از مجموع مسافت ها بود، باید از هم اكنون اولویت های استفاده از اتومبیل را برای خانواده تعریف كرد و حتی الامكان به آن پایبند بود.

۶) در این برنامه ریزی چند نكته را فراموش نكنید: سفری كه احتمالا در تعطیلات خواهید داشت كه شاید ضرورت پیدا كند بنزین ماه های بعد را به آن اختصاص دهید (در این باره می توان مقدار بنزین مورد نیاز را نزدیك به واقعیت محاسبه كرد;) هفتگی كردن خرید از مراكز عمومی; تعطیلات آخر هفته و نیاز استفادهء جمعی از اتومبیل; اختصاص مقداری بنزین به عنوان ذخیره برای امور غیرمترقبه مانند بازدیدهای اضطراری از اطرافیان و استفاده از مراكز درمانی.








حسین نوری نیا
 

خانواده یكی از كهن ترین نهادهای اجتماعی است كه هر چند امروزه هم به لحاظ حجم و هم به لحاظ وظیفه كوچك شده است اما روزگاری كاركردها و وظایف بسیاری داشته است. یكی از مهم ترین وظایف خانواده، وظیفهء اقتصادی بود. خانواده، اصلی ترین كانون تولید محسوب می شد و اعضای خانواده حول سرمایهء اقتصادی خانواده به تولید مشغول بود كه این تولید بیش تر وجهی كشاورزی و دامداری داشت.

امروزه، این كاركرد از خانواده گرفته شده و به بنگاه های اقتصادی سپرده شده است; هر چند همچنان در روستاها خانواده این ویژگی خود را تا حدودی حفظ كرده است، اما در شهرها عمدتاً اعضای خانواده عضو بنگاه های اقتصادی (اعم از تولیدی و خدماتی) هستند. با این همه، توجه به اقتصاد خانواده به جهات دیگر اهمیت یافته و به عنوان رشته ای علمی مورد توجه دانشگاهیان قرار گرفته است. این توجه از یك سو به تحلیل رفتار اقتصادی خانواده و از سوی دیگر به تلاش برای ترویج شیوه های درست رفتار اقتصادی مخصوصاً با در نظر گرفتن كمیابی منابع و ضرورت افزایش مطلوبیت در خانواده، انجامیده است. از این رو، اقتصاد خانواده هر چند در حوزهء اقتصاد خرد قرار می گیرد و نظریه پردازان در این حوزه به كنكاش های علمی خود مشغول هستند، ولی در آن حد باقی نماند و به صورت آموزش های ترویجی به درون جامعه و خانواده ها آمد.

پیچیدگی روابط اجتماعی و اقتصادی در زندگی كنونی، وجود عوامل غیرقابل كنترل و خارج از دسترس اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر روابط اعضای خانواده با یكدیگر و بر اقتصاد خانواده، موجب می شود تا با اخذ اصول علمی اقتصادی، حداكثر بهره برداری عملی از آن ها در جهت تقویت بنیهء خانواده به عمل آید. در بسیاری از كشورها سال هاست كه این موضوع مورد توجه قرار گرفته و آموزش های بسیاری به خانواده ها از طریق روزنامه ها، رادیو و تلویزیون و تدوین و تالیف كتاب به عمل می آید. در ایران هر چند چنین فعالیتی بی سابقه نیست ولی از تداوم و پوشش لازم هم برخوردار نبوده است.

مدیریت اقتصادی و مالی در خانواده، چگونگی توزیع پول و استفادهء بهینه از درآمدها، كنترل و صرفه جویی در هزینه ها، مصرف و شیوه های آن، اولویت بندی تقاضاها و جهت دادن به آن ها، پس انداز و شیوه های آن، بهره وری در خانواده و راه های افزایش آن، كارآفرینی در خانواده و خانواده های موفق كارآفرین، شیوه های فعالیت های اعتباری در خانواده ها از جمله مباحثی است كه در این حوزه قرار می گیرد.

اقتصاد خانواده تلاش می كند، ضمن شناسایی منابع خانه مانند زمان، پول، فضای زندگی و نیازها، چگونگی سازماندهی و مدیریت این منابع به بحث گذارده شود و شیوه های مدیریت بهینهء این منابع مورد توجه قرار گیرد. همهء ما می دانیم هر روز مجبور به انتخاب كردن هستیم. وقتی پای انتخاب به میان می آید، حاكی از وجود محدودیت هایی است كه ما را به سوی گزینش برخی كالاها در میان مجموعه ای وسیع از كالاها و نیازمندی ها هدایت می كند. همین اجبار برای انتخاب كردن با توجه به محدود بودن منابع است كه به اقتصاد خانواده و اصول ترویجی آن شكل و اهمیت می بخشد.

«اقتصاد خانواده»، تلاش می كند علاوه بر بیان ویژگی ها و وضعیت اقتصادی و اجتماعی خانواده های ایرانی و ارایهء تحلیل هایی از روندهای موجود، آشنایی با برخی از مفاهیم اقتصادی ضروری برای خانواده ها، شیوه های استفادهء بهینه از منابع محدود خانواده با هدف به دست آوردن، حداكثر مطلوبیت را برای اعضای خانواده به تصویر كشد.








حسین نوری نیا


روزنامه سرمایه