حس های شنوایی و پویایی زمان مناسب برای عبور از خیابان را برای آنها تعیین می کند افزون بر این، آنها می توانند از عصا استفاد ه کنند نمونه های زیاد ی از کارهای جبرانی کود کان معلول وجود د ارد . آنهایی که ناشنوا هستند از طریق لب خوانی و گفتگو از طریق زبان اشاره با د یگران ارتباط برقرار می کنند . مشاهد ه این رفتار د ر ابتد ا ممکن است تعجب برانگیز باشد . بعضی از کود کان معلول از تجهیزات خاص یا ابزارهای متفاوتی استفاد ه می کنند تا بتوانند راه بروند ، حرف بزنند و مانند سایر کود کان زند گی کنند .

معلولیت د ر کود کان به د سته های مختلف تقسیم می شود که عبارت اند از:

▪ اختلال د ر یاد گیری

▪ معلولیت های حسی

▪ اختلال د ر بینایی

▪ اختلال د ر شنوایی

معلولیت های جسمی که خود شامل معلولیت های بافت عضلانی عصبی (ارتوپد ی ) و معلولیت های بافت عصبی می شود و معلولیت های ذهنی که به بررسی آنها می پرد ازیم.

۱) اختلال د ر یاد گیری

یکی از انواع معلولیت د ر کود کان اختلال د ر یاد گیری است. مشکل اصلی این کود کان د ریافت پیام هایی است که به مغز می رسد . آنها پیام ها را به طور منظم و عمیق د ریافت نمی کنند . بنابراین فراگیری چند موضوع برای آنها د شوار است، از جمله خواند ن ریاضیات، هجی کرد ن و نوشتن. این کود کان کند ذهن نیستند بلکه از سطح هوش معمولی یا حتی بیشتر از آن برخورد ارند . محمد حجاران، کارشناس ارشد روان شناسی د ر این رابطه می گوید : زبان، نظامی پویا و متشکل از علایم و نماد هاست که به عنوان ابزار اجتماعی برای برقراری ارتباط با انسان و اشیا، تغییر جهان پیرامون ، خود شناسی و تکامل بخشید ن به خود ، کاربرد د ارد . زبان د ر تفکر و مفهوم سازی نقش عمد ه ای ایفا می کند و چنانچه این نقش د چار اختلال شود ، فرآیند تفکر و د ر نتیجه نظم بخشی به فرآیند های عالی ذهنی (مانند توجه اراد ی، حافظه منطقی و حل مساله) با مانع روبه رو می شود پژوهش ها نشان د اد ه اند که ناتوانی یاد گیری د ر بیشتر موارد به واسطه اختلال رشد زبان و گفتار شناخته می شود .

۲) معلولیت های حسی

معلولیت های حسی د ر کود کان د و نوع است:

الف) اختلال د ر بینایی

ب) اختلال د ر شنوایی.

میزان اختلال بینایی د ر کود کان متفاوت است. ممکن است کود کی بتواند نور و سایه ها را تشخیص د هد .

بعضی د یگر د ر حد نسبی د چار اختلال د ر بینایی هستند ، زیرا د ر د ید د ور یا نزد یک با مشکل روبه رو می شوند . کود کانی که از نظر بینایی مشکل د ارند ، د ر انجام فعالیت ها بی د قت هستند به ویژه زمانی که لازم باشد چشم ها و د ست ها را همزمان به حرکت د ر بیاورند ؛ مثلا د رست کرد ن پازل. امروزه با توجه به این که قبل از ورود به مد رسه تمام کود کان مورد تست بینایی و شنوایی قرار می گیرند ، چنانچه حتی اگر تا آن زمان این اختلال کود ک کشف نشد ه باشد ، مشخص می شود تا خانواد ه هم مطابق با مقد ار اختلال بینایی او را تحت د رمان قرارد هد ؛ اما د ر زمینه اختلالات شنوایی با د و اصطلاح «ناشنوا» و «کم شنوا» برخورد می کنیم. افراد ی که ناشنوا متولد می شوند یا د ر سنین پس از تولد شنوایی خود را از د ست می د هند ، نمی توانند از طریق سخن گفتن با د یگران ارتباط برقرار کنند . اغلب آنها نمی توانند سخن بگویند زیرا اصوات را نمی شنوند .

طبق آمار سازمان بهد اشت جهانی، امروزه آسیب شنوایی یکی از نواقص ماد رزاد ی د ر آمریکا محسوب می شود و از هر۱۰۰۰کود ک، ۳نفر آنها یا ناشنوا هستند یا د چار آسیب های شنوایی شد ه اند . چیزی که به همان اند ازه باعث ناراحتی می شود ، نبود تشخیص صحیح و به موقع است.

محمد رضا منصوریان، کارشناس ارشد روان شناسی، د ر این باره می گوید : اختلالات شنوایی بعد از سالمند ان د ر کود کان شیوع بیشتری د ارد که عمد تا به علت اوتیت گوش میانی است که د ر کود کی شروع می شود و تا سن بلوغ اد امه می یابد و می تواند باعث کم شنوایی د ایمی شود . او توجه به سلامت شنوایی قبل از سن مد رسه و د ر جریان یاد گیری د رس را مهم د انسته و می افزاید : اختلالات شنوایی د ر مرحله اول مشکل رشد گویایی و بلوغ فکری و د ر مرحله د وم آشفتگی های یاد گیری را به د نبال خواهد د اشت.

۳) معلولیت های جسمی (معلولان بافت عضلانی - عصبی (ارتوپد ی) - و معلولان بافت عصبی).

توانایی های کود کان معلول بافت عضلانی - عصبی متفاوت است و ممکن است برای جبران نواقص موجود از ابزارها و وسایلی مثل صند لی چرخد ار کمک بگیرند . فعالیت هایی که برای این کود کان طراحی می شود ، باید با توانایی ها و نیازهای آنها تناسب د اشته باشد . زمانی که د ر سیستم اعصاب مرکزی مشکلی وجود د اشته باشد ، معلولیت بافت عصبی بروز می کند . سیستم اعصاب مرکزی بخشی از مغز است.

پیام های متعد د ی از مغز به اند امهای بد ن ارسال می شود و به آنها فرمان می د هد که چه وقت و چگونه حرکت کنند . د ر موارد ی چون فلج مغزی ارسال پیام به اند ام ها کامل نیست و د ر نتیجه پاهای کود ک یا حتی د ستهایش نمی توانند حرکت کنند .

نوع فلج مغزی که کود ک را مبتلا ساخته،به میزان آسیب د ید گی مغز بستگی د ارد . بعضی از آنها می توانند راه بروند ، عد ه ای می توانند از عصا کمک بگیرند و برخی ناچارند از صند لی چرخ د ار استفاد ه کنند . ممکن است همراه با فلج مغزی ناتوانی های د یگری نیز وجود د اشته باشد ؛ ازجمله اختلال د ر شنوایی و بینایی، اختلالات گفتاری، اختلال د ر یاد گیری و مشکلات روانی و عاطفی. فلج مغزی تنها فرد مبتلا را د رگیر می کند و قابل سرایت به د یگران نیست. کود ک کند ذهن، با کند ی فرا می گیرد و از توانایی های جسمی و هوشی سایر کود کان برخورد ار نیست. حتی ممکن است به محد ود یت های جسمی نیز مبتلا باشد . اختلال د ر شنوایی و بینایی و سخن گفتن نیز ممکن است وجود د اشته باشد .

کود کان کند ذهن به شیوه ای که شما فرا می گیرید ، یاد می گیرند ، اما د ر مد ت زمانی بسیار طولانی تر از شما. برخی از آنها نمی توانند از خود شان مراقبت کنند . امروزه معلولیت د ر تمام سطوح آن با آموزش مناسب قابل تعد یل است، به طوری که کود ک معلول قاد ر به چرخاند ن زند گی خود است.

شایسته است که با مراقبت های اولیه مثل آزمایشات قبل از ازد واج، مراقبت های د وران بارد اری و مراقبت های پس از تولد د ر د رجه اول بتوانیم از تولد و یا بروز معلولیت د ر کود ک جلوگیری کنیم و چنانچه با وجود همه مراقبت ها معلولیت ایجاد شد ، تلاش کنیم تا کود ک معلول با آموزش های مناسب بتواند یک زند گی معمولی بد ون کمک کسی د اشته باشد .

منبع:وزارت آموزش و پرورش ایران ( www.rie.ir )