با وجود برنامه درسی تقریباً پرازدحام و فشار فزاینده برای فراهم کردن مدرکی معتبر برای مهارت دانش آموزی در موضوعات درسی استاندارد مانند تاریخ، ادبیات، ریاضیات و علوم ممکن است معلمان افزودن فلسفه به مواد درسی مدارس را زیر سؤال ببرند. آیا وقتی برای پرسش و پاسخ های فلسفی وجود دارد؟ ممکن است آنها اعتراض کنند که اضافه کردن فلسفه به این معجون فقط مسائل را دشوارتر می کند. نه تنها یک ماده درسی به برنامه درسی اضافه می شود، بلکه این موضوعی است که برای اکثر معلمان ناشناخته است و ممکن است آنها از این بابت بترسند که وارد شدن فلسفه با سین جین های پیاپی آن با موضوعاتی که در حال حاضر در برنامه درسی دانش آموزان وجود دارد، تداخل پیدا می کند.

ماهیت تشویق برانگیز و اضطراب آور اکثر سؤال های فلسفی ممکن است باعث شود معلمان احساس ضعف کنند، زیرا آنها از پاسخ هایی که به جواب های مطرح شده می دهند، مطمئن نیستند؛ علاوه بر این مسئله، می توان به فشار فزاینده بر معلمان اشاره کرد که باید نشان دهند دانش آموزان در سطح رضایت بخشی مشغول فراگیری درس های رایج هستند. معمولاً برای سنجش پیشرفت دانش آموزان از امتحان های استاندارد استفاده می شود. این امتحان ها با آن سؤال و جواب های قطعی بدون ابهام و سریع اهمیتی به اندیشه فلسفی نمی دهند.

فلسفه می تواند به هدفمندی و اهمیت آموزش دانش آموزان به مثابه یک کل بیفزاید؛ به علاوه، فلسفه می تواند سهم مهمی در حوزه ای دیگر که برنامه درسی را میان بر می زند داشته باشد؛ «تفکر انتقادی».

منظور از «تفکر انتقادی» چیست؟ دامنه توصیفات تفکر انتقادی از توصیف کوتاه تحسین برانگیز روبرت انیس که می گوید تفکر انتقادی «روش متفکرانه ای است که بر تصمیم درباره اینکه به چه چیزی اعتقاد داشته باشیم یا چه کار بکنیم، تأکید می کند».

تفکر انتقادی عقیده هدفمند و مستقلی است که به تفسیر، تحلیل، ارزیابی استدلال و نیز توصیف موضوعات استدلالی عقلانی، یا تأملات مربوط به متن منجر می شود که بر مبنای آنها حکم کنیم. تفکر انتقادی ایده آل ذاتاً کنجکاو، آگاه، معتقد، نسبت به دلیل خالی از تعصب، قابل انعطاف، منصف در ارزیابی، در مواجه با تعصبات شخصی، صادق، در قضاوت کردن محتاط و دوراندیش، در تجدیدنظر کردن مشتاق، درباره مسائل آشکار و واضح در موضوعات پیچیده منضبط، در جست وجو به دنبال اطلاعات مربوط پیگیر، در انتخاب ملاک و معیار معقول، در پرس وجو متمرکز و در پیگیری نتایج با استقامت و دارای پشتکار است. البته تا جایی که موضوع و شرایط جست وجو اجازه بدهد.

توصیف کوتاه تر لیپمن از تفکر انتقادی شامل عقایدی است که بر اساس ملاک ها و معیارها یا دلیل استوار است. او می گوید معیارها را می توان با اصلاح معیارهای بزرگ از قبیل قابلیت اطمینان، مناسبت قوت انسجام و سازگاری ارزیابی کرد (لیپمن ۱۹۹۱، ص ۱۱۹). تفکر انتقادی با عنوان تفکری که قضاوت را آسان می کند، توصیف می شود زیرا بر معیار تکیه می کند، خودمصحح است و نسبت به متن حساس است (لیپمن ۱۹۹۱، ص ۱۶).

منتقدان با طرح این عقیده که تفکر انتقادی نسبت به متن حساس است، با این ایده که تفکر انتقادی می تواند به طور سودمندی در رشته های مختلف به طور مستقل تدریس شود، به چالش برخاستند (مک پک). آنها در حالی که تصدیق می کنند برخی از شکل های عام و کلی تفکر انتقادی می تواند سهولتی را در رشته های درسی به وجود آورد، بیان می کنند که حتی این اشکال هم فقط در متن های ویژه ای که در رشته های درسی مختلف است (از قبیل تاریخ، جامعه شناسی، زیست شناسی و شیمی) معنا می دهند. با وجود این، اگر رشته های مختلف درسی سؤال هایی درباره فرضیات اصلی خودشان و ارتباط آنها با یکدیگر مطرح کنند به نظر می رسد تفکر انتقادی در درون این رشته های درسی از سئوال های مهمی که به توجه بیشتری نیاز دارد، چشم پوشی می کند.

لیپمن همچنین ادعا می کند فلسفه می تواند به دانش آموزان کمک کند تا فهم بهتری از تجربیات آموزشی شان داشته باشند. فلسفه می کوشد از طریق تقویت نظرگاه های جامع و مفصل سنت ها را بفهمد. یک برنامه تحصیلی که آموزش دانش آموزان را به رشته های درسی گسسته و مستقل تقسیم می کند، بدون سؤال های فلسفی تشویق آمیز درباره ماهیت این رشته ها و ارتباط آنها با دیگر رشته های درسی دیدگاه ناقصی از آموزش ارائه می کند.

مختصری از برنامه های بلندپروازانه و هدفمندی که لیپمن برای مدرسه ها در ذهن دارد، روش های معمولی اما باارزش وارد کردن پرسش و پاسخ های فلسفی به ساختار رشته های درسی در مدارس است. معلم ها می توانند از دانش آموزان بخواهند تا به جنبه های فلسفی موضوعات مورد مطالعه شان بیندیشند. دانش آموزان در حالی که تاریخ را مطالعه می کنند، می توانند زمانی را صرف پرسیدن سؤال هایی درباره گستره ای که در آن گزارش های تاریخی می توانند واقع نگرانه و بی طرفانه باشند، مطرح کنند و یا حتی درباره اینکه واقع نگری و بی طرفی به چه معناست و اینکه چرا اهمیت دارد که به دنبال آن باشیم، سؤال هایی مطرح کنند.

سئوال های مشابه را می توان درباره علوم طبیعی و علوم اجتماعی مطرح کرد، از جمله سؤال هایی درباره گستره ای که در آن علم بی ارزش است، یا باید باشد.

منبع:روزنامه ایران ( www.iran-newspaper.com )