رسیدن به فضای جدید زندگی

کلام امیر کلام

بزرگ ترین مانع رشد معنوی و مادی جامعه، خودخواهی است. مثلا اگر من آنچه را از خوبی، منافع ، رفاه، احترام و حرمت و ... كه برای خودم می خواهم و می پسندم برای دیگران هم همان را دوست داشته باشم و آنچه را از بدی، بی انصافی، حق‌كشی، گرفتاری و ... كه برای خود نمی پسندم، برای دیگران هم نپسندم در این صورت ریشه خودخواهی خشك‌ می شود و نهال محبت و دوستی، در همه جا سایه گستر می گردد. علی علیه السلام به فرزند دلبندش امام مجتبی علیه السلام فرمودند:

در این جمله زیبا سخن از دوست داشتن و علاقه واقعی و قلبی است یعنی فرزندم همان را كه برای خودت در دل می خواهی واقعاً برای دیگران هم بخواه.

نتیجه عمل به این سخن تبدیل نزاع ها به دوستی و همكاری است. در این فضای جدید دیگر از حسادت و رقابت و كینه خبری نیست و من و تو از راحتی و رفاه دیگران به همان اندازه خوشحال می شویم كه از راحتی و رفاه خودمان، و از رنج و سختی دیگران همان قدر ناراحت خواهیم شد كه از رنج و سختی خویشتن.

دردناک ولی شیرین

کلام امیر کلام

صبر انسان را فقط در سختی ها آزمایش نمـﻰکنند بلکه در شادی ها هم انسان باید امتحان شود. مـﻰفرمایند هم بر آنچه دوست داری صبر کن و هم بر آنچه تمایلی به آن نداری.

اگر كارهایی كه ما دوست داریم انجام دهیم به نفع و مصلحت ما بود و ترک كارهایی كه نمی پسندیم به ضرر ما نمی بود زندگی مسیر راحتی داشت كه هیچ كس در پیمودن راه صحیح زندگی، دچار خطا و اشتباه نمی شد و مثل گیاهان و حیوانات، همان مسیرِ طبیعی، مسیرِ هدایت و كمال هم می بود!! امّا راه كمال انسان اگرچه راه چندان دشواری نیست ولی به آسانی راه كمال سایر موجودات هم نیست! انسان با انتخاب خود، آینده خود را می سازد ولی اینگونه نیست كه همواره در انتخاب راه درست دچار خطا نشود! اگرچنین بود، چه نیازی به بعثت انبیاء الهی وجود داشت؟ هدف دعوت پیامبران الهی برای همین بوده است كه انسان را به درك‌ صحیح برسانند و او را برای انتخاب صحیح راهنمایی كنند.

قرآن كریم می فرماید:

«وَعَسَى أَن تَكْرَهُواْ شَیْئًا وَهُوَ خَیْرٌ لَّكُمْ وَعَسَى أَن تُحِبُّواْ شَیْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَّكُمْ ، چه بسا امری را شما نپسندید ولی خیر شما در آن باشد و چه بسا چیزی را دوست داشته باشید ولی برای شما بد باشد» (بقره/216)

این اصل مهم نه تنها برای كمال و حیات جاودانه انسان بلكه در دنیا هم اصل مهمی است.

كودكی كه از مصرف‌ داروی شفابخش بَدَش می آید یا بازی و تفریح را به جای درس و كلاس می پسندد، آیا به درستی مصلحت خود را تشخیص داده است؟! نوجوانی كه از تن دادن به سختی مطالعه و تحقیق‌ اكراه دارد و گشت وگذار و بازی را می پسندد، آیا مصلحت خود را به درستی فهمیده است؟! و ...

موارد فراوانی در زندگی وجود دارد كه اگر بخواهیم به همه امور دوست داشتنی عمل كنیم و از همه آنچه نمی پسندیم، دوری کنیم نظام زندگی دچار آسیب می شود.

ذوعلم، علی، کتاب چهل گام، با اندکی تصرف

بدن بدون سر

جایگاه صبر در ایمان

ایمان صرفاً در معرفت و اعتقاد قلبی خلاصه نمی شود، بلكه اقرار و اظهار به زبان و عمل به جوارح و اعضا ـ یعنی رفتار متناسب و برخاسته از همان معرفت و اعتقاد قلبی و منطبق‌ با اظهار و اقرار زبانی ـ نیز دو ركن اساسی ایمان شمرده می شود. تحقق‌ عینی این دو ركن به نیروی عزم و اراده و قدرت استقامت و پایداری نیاز دارد. بدون پایداری و بدون عزم راسخ، نمی توان به معرفت قلبی درونی، عینیت خارجی بخشید و آنچه را توحید ناب اقتضاء می كند، محقق‌ ساخت. هم خودسازی ـ كه اولین گام ضروری در بُعد «عمل» است ـ و هم اجرای احكام دینی در جامعه اسلامی، به استقامت و صبر نیاز دارد: استقامت برای انجام واجبات و استقامت برای ترک گناهان.

از دیدگاه امام علی علیه السلام، صبر نتیجه ایمان است. كسی كه حاكمیت مطلق‌ و حكیمانه خداوند را بر جهان باور كرده و به نظام هدفدار هستی معتقد است، به عدالت دقیق‌ خداوند ایمان دارد، هدف‌ِ خلقت انسان و حكمت سختی ها و بلاها و نقش آن در تربیت انسان را دریافته است و بالاخره به توحید ناب دست یافته، می تواند به راحتی این فضیلت بزرگ اخلاقی را در خود تقویت كند و در زندگی فردی و اجتماعی از این ارزش معنوی، کمک گرفته و بر مشكلات غلبه کند. صبر، از نظر علی علیه السلام یاور انسان در غلبه بر مشكلات است. صبر، راس ایمان است. بدون صبر، ایمان هم كارآیی و فایده ای نخواهد داشت.

 انسان های شتابزده، قدرت تدبیر خود را ازدست می دهند و نمی توانند ارزیابی صحیح از شرایط داشته باشند تا برای خروج از مشكل و حل آن، تدبیری مفید بیاندیشند، بنابراین با تصمیم های عجولانه همان امكانات محدود خود را هم از بین می برند، بدون اینكه مشكل را حل كرده باشند. بی تابی در برابر دشواری ها، روحیه خود فرد و افراد پیرامون او را ـ كه می توانند یاور وی در كاهش مصیبت و رنج های ناشی از حادثه باشند ـ تضعیف ‌می كند. عجله به جای اینكه فرد را سریع تر به هدف‌ برساند، مسیر رسیدن به هدف‌ را طولانی تر می كند. گاهی عجله موجب هرگز نرسیدن می شود! و دیرتر رسیدن بهتر ازهرگز نرسیدن است! البته سرعت در عمل، برای كارهای خیر، نه تنها نكوهیده نیست كه خود یك‌ ارزش است. سرعت به معنی تنبلی نكردن و سستی ننمودن برای حركت و اقدام در مسیر هدف‌، خود یك‌ فضیلت محسوب می شود و با «صبر» منافاتی ندارد.

صبر هرگز به معنی كُندی، تعلّل، سستی و ضعف‌ نیست، همانطور كه «صبر» هرگز به معنی سازش، تسلیم، سكوت، پذیرش وضع موجود و به فكر اقدام برای اصلاح آن نبودن نمی باشد. بلكه برعكس، صبر و استقامت و پایمردی، ویژگی مورد نیازِ كسانی است كه هدفی را نشانه گرفته اند و برای رسیدن به آن نقطه كمال مطلوب و دستیابی به هدف‌ مقدس و متعالی، به تلاش و مجاهدت می پردازند و درمسیرِ مجاهدت برای نیل به هدف‌، با مشكلات دست و پنجه نرم می كنند و تسلیم مشكلات نمی شوند.

ذوعلم، علی، کتاب چهل گام، با اندکی تصرف

اصلاحات

كلام امیر كلام

انسان، موجودی است كه به لحاظ‌ ظرفیت و استعداد رشد و تعالی، نامحدود است و در هر مرحله‌ای از كمال و رشد قرار داشته باشد، بازهم راه پیشرفت بیشتر او باز است. به همین جهت تلاش انسان برای رفع كاستی‌ها، كاهش مشكلات، جبران سستی‌ها، فراتر رفتن از وضع موجود و حركت به سوی وضعیتی بهتر، در بُعد فردی و اجتماعی، حركتی است مستمر و پایان ناپذیر. از دیدگاه اسلام، هیچ نقطه پایانی برای حركت رو به كمال انسان، وجود ندارد و ظرفیت بی‌انتهای انسان، فرصت حركت مستمر تكاملی را برای او فراهم ساخته است. این تلاش مستمر نه تنها برای انسان امكان پذیر است، كه برای یك‌ مومن حقیقی، وظیفه و تكلیفی واجب، تلقی می‌شود. انبیاء بزرگ الهی، هدفی جز اصلاح در هرحدّی كه می‌توانستند، نداشته‌اند و پیروان آنان به دنبال حركت انبیاء همین وظیفه را برعهده دارند.

اما نقطه شروع اصلاح، اصلاح خویشتن است. اصلاح خود در فكر و عمل، اولین وظیفه مهم هر كسی است كه باید بدان بپردازد. از نظر حضرت علی علیه‌السلام، ناتوان ترین مردم، كسی است كه از اصلاح خود ناتوان باشد. برای اصلاح جامعه، باید ازخود آغاز كنیم. وقتی تك ‌تك‌ افراد جامعه در درون خود تحول و تغییر مثبتی ایجاد كرده باشند، همه جامعه نیز تحول مثبتی می‌یابد. بنابراین كسی كه درصدد اصلاح دیگران است، نمی‌تواند از خود غافل باشد و به اصلاح مستمر خود نیاندیشد. برای اصلاح واقعی جامعه، خودِ مصلحان باید صالح باشند، آیا كسی كه خود از دانش و علم بی‌بهره است می‌تواند آموزگار دیگران باشد؟ هرگز! به همین ترتیب كسی كه درصدد اصلاح خود نباشد، نمی‌تواند نقش اصلاحی برای دیگران ایفا نماید.

وظیفه ما است كه درصدد رفع عیوب خویش برآئیم، آنگاه در اندیشه اصلاح دیگران هم باشیم. البته نباید به بهانه اصلاح خویش، در انجام وظیفه اصلاحی برای جامعه، سستی كنیم، بلكه تاكید بر این نكته است كه از خود و اصلاح خود غافل نشویم و همه همتمان را صرف‌ اصلاح دیگران نكنیم. بدانیم كه هر چه در اصلاح خویش به توفیق‌ بالاتری دست یابیم، تلاشمان برای اصلاح دیگران هم موثرتر و مفیدتر خواهد بود. 

ذوعلم، علی، کتاب چهل گام، با اندکی تصرف