سال 88،سال اصلاح الگوی مصرف

◄ فرهنگ مردم و وظايف مسؤولان

● نويسنده: على - آقا جانى قناد

● منبع: خبرگزاری - ایبنا - تاريخ شمسی نشر 09/11/1388

سال 1388 از سوي مقام معظم رهبري حضرت آيت الله خامنه‌اي (مدظله) سال اصلاح الگوي مصرف نام گرفت. امري كه همه نخبگان و آگاهان بر اهميت و ضرورت آن براي جامعه كنوني اصرار و تأكيد دارند.
مقام معظم رهبري در پيام نوروزي خود با اشاره به این جمله از دعاي تحويل سال كه «حول حالنا الي احسن الحال»، اصلاح الگوي مصرف را يكي از مصاديق و نمونه‏هاي احسن الحال به شمار آوردند و فرمودند: «ما در زمينه مصرف و در زمينه هزينه كردن منابع مالي كشور، دچار نوعي بي‌توجهي هستيم كه بايستي آن را تبديل كنيم به يك توجه و اهتمام خاص. ما دچار اسراف هستيم، ما دچار ولنگاري و ولخرجي مصرف هستيم... ما بايستي مصرف كردن را مدبّرانه و عاقلانه مديريت كنيم. مصرف نه فقط از نظر اسلام، بلكه از نظر همه عقلاي عالم چيزي است كه بايد تحت كنترل عقل قرار بگيرد» (1)
ايشان مسؤولان كشور، شخصيت‌هاي اجتماعي و آحاد مردم را به توجه به اين اصل فراخواندند و مصرف بي‌رويه را به ضرر كشور دانستند.
رهبر معظم انقلاب اسلامی سپس در سخنان مبسوطی که در اولین روز سال جدید در حرم مطهر رضوي (ع) ایراد کردند ابعاد و مسايل مربوط به اصلاح الگوي مصرف را برشمرده و تحليل نمودند. ما نيز در اين مجال برآنیم که سخنان ايشان را بررسي و بازكاوي نماييم.

1. ارتباط عدالت و اصلاح الگوي مصرف
مقام معظم رهبري درباره نسبت «آرمان عدالت» و «اصلاح الگوي مصرف» فرمودند: «يك اقدام اساسي عدالت، حركت درست اصلاح الگوي مصرف، جلوگيري از ولخرجي‌ها و تضييع اموال جامعه است». (2)
نيك مي‌دانيم كه عدالت را «قرار دادن هر چيز به جاي خود» معنا كرده‌اند. حال اگر اكثر يا عده‌اي از افراد جامعه و مسؤولان آن، به مصرف بي‌رويه و نادرست روي بياورند و معيار مصرفشان، عقل نباشد بلكه هوس باشد، جايگاه امور جابه جا خواهد شد. در این صورت، افراد، هم به خود ظلم مي‌كنند و هم به ديگران.
اجراي عدالت، هم در سطح خرد و هم سطح كلان با مسأله اصلاح الگوي مصرف پيوند دارد: در سطح خرد چنانچه مردم نان، آب، برق، گاز، بنزين و ديگر انرژي‌ها را درست مصرف نكنند در واقع به پايمال شدن حقوق خود ياري رسانده‏اند! همانطور كه اگر در سطح كلان، سياست‌هاي مربوط به توليد و توزيع، بي‌توجه به الگوي مصرف و پرهيز از اسراف تدوین شود منجر به اتلاف منابع و هدر دادن آنها خواهد شد. نتیجه این امر، بهره‌مندتر شدن بهره‌مندان و ضايع شدن حقوق کسانی است که باید با سهیم شدن عادلانه در منابع ملي، در راه توانمند شدن قرار بگيرند.
بنابراين عدم اصلاح الگوي مصرف رابطه عميقي با بي‌عدالتي بين قشرهاي جامعه ـ بخصوص در سطح عدالت توزيعي ـ خواهد داشت. ضمن آن كه مصرف بي‏رويه، بي‌عدالتي در حق آيندگان نيز خواهد بود.

2. برنامه‌ريزي براي اصلاح الگوي مصرف
رهبر معظم انقلاب تأكيد فرمودند كه صرفه‌جويي بايد در خطوط اساسي برنامه‌ريزي‌ها در سطوح مختلف اعمال شود. اين وظيفه در درجه اول بر عهده مسؤولان و سپس بر عهده مردم است كه در برنامه‌ريزي‌هاي خود بدان توجه نمايند.
حقيقت آن است كه اسراف و زياده‌روي، محصول روندهاي متمادي است و یک‏شبه فرهنگ نشده است. بنابراين زدودن آن از سطوح مختلف جامعه نيازمند برنامه‌ريزي، آينده‌نگري، عزم راسخ و همت بالا است. از آنجا كه مردم در اين زمينه‌ها چشم به حكومت‌گران و دولتمردان دارند، وظيفه آنان دوچندان مي‌شود؛ مدیران جامعه باید هم در زمینه اخلاق شخصی و زندگی خصوصی خویش به اين رفتار ستوده متخلّق شوند و هم در زمينه‌ سياست گذاري و برنامه‌ريزي بدان اهتمام داشته باشند.

3. صرفه‌جويي، مصرف نكردن نيست
مقام معظم رهبري در سخنان خود بدرستي به اين نكته اشاره نمودند كه صرفه‌جويي به معناي مصرف نكردن نيست. صرفه‌جويي به معناي درست مصرف كردن، بجا مصرف كردن، ضايع نكردن مال و مصرف را كارآمد و ثمربخش كردن است. صرفه‌جويي و الگوي مصرف صحيح، به اندازه و بهنگام، در حداكثر استفاده و بهره‌برداري از حداقل امكانات و ظرفيت‌هاست. صرفه‌جويي در واقع، مصرف بدون ضايعه و مطابق با نيازهای ما است. به عنوان یک مثال ساده در هنگام خوراك، گاه ما در خوردن يك نوع غذا زياده‌روي داريم؛ حال آن كه انرژي لازم بدن را دريافت نكرده‌ايم و گمان مي‌بريم با بيشتر خوردن، سالم‌تر و قوي‌تر مي‌شويم. حال آن كه مي‌توانيم با صرفه‌جويي از انرژي‌هاي بيشتر و غذاهاي متنوع‌تري بهره ببريم و ضريب سلامتي خود را افزايش دهيم.

4. جامعه و وضعيت موجود مصرف
نكته ديگر در سخنان مقام معظم رهبري توجه ايشان به فرهنگ عمومي مصرف در جامعه است. ايشان فرمودند: «جامعه ما بايد اين مطلب را به عنوان يك شعار هميشگي در مقابل داشته باشد. چون وضع جامعه ما از لحاظ مصرف وضع خوبي نيست. ما بايد اعتراف كنيم که عادت‌ها و سنت‌هاي ما، روش‌هاي غلطي است كه از اين و آن ياد گرفته‌ايم. این فرهنگ ما را به زياده‌روي در مصرف ـ به نحو اسراف ـ سوق داده است».
همانطور كه رهبري فرمودند جامعه ما بشدت دچار بدمصرفي است و فرهنگ صحيح مصرف در ميان مردم مهجور است. تا جایی که حتي كساني كه به مصرف صحيح علاقمندند مورد اتهام یا تمسخر قرار می‏گیرند! و گاه مصرف صحيح، بي‌فرهنگي نيز تلقي مي‌شود!!
به این آمار توجه کنید:
33 درصد نان در کشور، ضايعات است. 22 درصد هدر رفتن آب در مصرف خانگي وجود دارد. در انرژي برق بي‌محابا از آن استفاده مي‌كنيم. در مصرف گاز بي‌توجهي كامل داريم و در حالي كه مي‌توانيم در زمستان با پوشيدن لباس‌هاي گرمريا، انرژي كمتري مصرف كنيم چنين نمي‌كنيم. به شدت تجملات زايد و غير ضرور را بر خود تحميل مي‌كنيم. به عنوان نمونه می‏توان عروسي‌ها و عزاداري‌ها را مثال زد: در عروسي‌ها هزينه‌هاي سرسام‏آوري وجود دارد. هزينه‌هاي مربوط به آرايش، لباس، محل پذيرايي، غذاها و دسرها بسيار بالا است. گاه از كت و شلوارهاي ميليوني داماد و مخارج آرايش عروس سخن گفته مي‌شود. در عزاها نيز به تازگي اين آفت ورود پيدا كرده است. در بخش انرژي، مصرف سرانه درسال 1376 نسبت به سال 1355 دو برابر شده و به حدود 3/10 بشكه در سال رسيده است. نكته قابل تأمل اين است كه افزايش مصرف انرژي عمدتاً در بخش‌هاي غيرمولد بوده و توليد سرانه ناخالص داخلي نه تنها افزايش نيافته بلكه از 87/333 هزار ريال در سال 1355 به 32/247 هزار ريال در 1376 كاهش يافته است. بخش خانگي-تجاري حدود 9/37 درصد از مصرف نهايي انرژي را به خود اختصاص داده است. در بخش انرژي آب، اوضاع اسفناك‌تري پيش‌رو است. در حالي كه ايران از مناطق خشكسال جهان است اما هر سال مصرف سرانه آب از قبل افزايش قابل تأمل دارد. اين در حالي است كه هر سال بر كمبود منابع آبي افزوده مي‌شود. گفته مي‌شود كه ايران مجموعاً بيش از دو برابر مصرف متوسط جهان انرژي مصرف مي‌كند. متأسفانه در موارد ديگر نيز آمار و ارقام اين چنين است.

5. رابطه اصلاح الگوي مصرف و توليد و پيشرفت
جامعه‌اي كه خواهان اعتلا و پيشرفت است و به دنبال توسعه است ‌‌بايد بر تلاش خود بيافزايد و از مصرف خود بكاهد تا بتواند ثروت ملي را تجميع كند و آن را بيندوزد. راه پيشرفت راه توليد و پرهيز از مصرف بي‌رويه است. اين در حالي است كه در كشور ما مصرف دو برابر توليد است. همچنان كه عقل سالم در بدن سالم است، جامعه سالم نيز در گرو اقتصاد سالم است. اقتصاد سالم نيز مبتني بر توليد مضاعف و بهره‌گيري از تمامي ظرفيت‌ها است. حال آن كه مصرف‌هاي نابجا موجب هدر رفتن تمام تلاش‌ها و اقتصاد بيمار مي‌شود. بسياري از مصرف غير ضرور در تجملات مي‌تواند در مسير توليد و سرمايه گذاري به كار افتد و موجب افزايش بهره‌وري و رونق اشتغال و كار مولد گردد.
حضرت آیت الله خامنه ای در بخشی از بیانات خویش به دیدگاه اسلام پیرامون اصلاح الگوی مصرف نیز اشاره داشتند. آیات و روایات سرشار از تصریحات و اشارات به چگونه زیستن و بهره‌وری از زندگانی دنیوی است.
آیاتی چون “كُلُواْ مِن ثَمَرِهِ إِذَا أَثْمَرَ وَآتُواْ حَقَّهُ يَوْمَ حَصَادِهِ وَلاَ تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ»(3)، «کلوا واشربوا و لا تسرفوا»(4)، “إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كَانُواْ إِخْوَانَ الشَّيَاطِينِ» (5). آیاتی که بر اعتدال و میانه‌روی در همه مسایل حتی در انفاق تأکید دارد.
همچنین روایات زیادی وجود دارد که سیره پیامبر (ص) و امامان (ع) را در دوری از اسراف و تجمل نشان می‏دهند.

6. دولتمردان و اصلاح الگوی مصرف
«مسؤولان موظفند. اسراف فقط در زمينه‏ فردى نيست؛ در سطح ملى هم اسراف ميشود. همين برق و انرژى كه گفتيم اسراف مي‌شود، بخش مهمى از اين اسراف در اختيار مردم نيست؛ در اختيار مسئولين كشور است. اين شبكه‏هاى ارتباطاتى، شبكه‏هاى انتقال برق، سيم‌هاى برق، اينها وقتى فرسوده بشود، برق هدر مي‌رود. برق را توليد كنيم، بعد با اين شبكه‏ فرسوده آن را هدر بدهيم، كه بخش مهمى هدر مي‌رود. يا شبكه‏هاى انتقال آب اگر فرسوده باشد، آب هدر ميرود. اينها اسراف‌هاى ملى است؛ در سطح ملى است». (6)
در این کلام، روی سخن با مسؤولان طراز اول کشور است. وظیفه اصلی نیز برعهده آنان است. چرا که تمامی امکانات و ابزارهای لازم را برای جلوگیری از این فرصت‌سوزی‌ها و هدر رفتن منابع و امکانات در اختیار دارند. حضور آنان در مسندهای مسئولیت نیز برای آن است که بتوانند از چنین تهدیداتی جلوگیری کنند. آنان موظفند منابع مالي و پولی کشور را چنان هدایت و ساماندهی کنند که بیشترین بهره‌وری را برای ملت داشته باشد؛ ملتی که تمام توان خود را برای حفظ اسلام و انقلاب و کشور گذاشته است.
نکته دیگری که رهبری بدان پرداختند مسأله اسراف در سطوح سازمانی وادارات است: “اسراف در سطح سازمان هم اتفاق مى‏افتد. رؤساى سازمان‌هاى گوناگون مصرف شخصى نمي‌كنند، اما مصرف بى‏رويه در مورد سازمان خودشان اتفاق مى‏افتد؛ تجملات اداره، اتاق كار، تزئيناتش، سفرهاى بيهوده، مبلمان‏هاى گوناگون؛ بايد با مراقبت و نظارت از اين كارها جلوگيرى كرد. هم در سطح دولت، هم در سطح آحاد مردم، هم در سطح سازمان‌ها بايستى نگاه عيب‏جويانه‏ به اسراف وجود داشته باشد». 7
این سخن رهبری، روش عملی مسؤولان را مورد توجه قرار می‏دهد. نگاه مردم به عمل مسؤولان است. اصولاً بسیاری از خوبی ها و بسیاری از زشتی ها از امرای جامعه به جامعه تزریق می‏شود.
وظیفه دیگری که که رهبر فرزانه انقلاب متوجه مسئولان می نمایند، وظیفه قانون گذاری است.
بسیاری از مسایل مرتبط با الگوی مصرف می‌تواند با قانون‌گذاری‌های بجا و مناسب در دراز مدت تصحیح شود. مثلاً در زمینه فرهنگ عمومی باید قانون مناسبی برای موظف کردن صدا و سیما و دیگر رسانه‏ها به ترویج و تبلیغ الگوی مصرف صحیح نگاشته شود. از سوی دیگر صدا و سیما خود در بسیاری موارد مروج تجمل‌گرایی و مصرف بی‏رویه است، که ‏باید رویکرد خود را در جهت مبارزه با مصرف‌گرایی تغییر دهد. در غیر این صورت ارائه میزگردهای ضد مصرف‌گرایی و آنگاه فیلم‌ها و برنامه‌های مملو از تجمل نمی‌تواند مخاطب را اقناع سازد. بعد دیگری از قانون‌گذاری باید در جهت تصحیح مسیر یارانه باشد و یا به تعبیر فنی، هدفمند کردن یارانه‌ها که مقام معظم رهبری نیز آن را تأئید نمودند، البته بايد در این راستا همه جنبه‌ها و ابعاد آن بررسی گردد.

پی‏نوشت‏ها:
1. پیام نوروزی مقام معظم رهبری ـ 1388.
2. سخنرانی مقام معظم رهبری در حرم مطهر رضوی 1/1/88.
3. سوره مبارکه انعام ـ آیه 141.
4. سوره مبارکه اعراف ـ آیه 31.
5. سوره مبارکه إسراء ـ آیه 27.
6. سخنرانی مقام معظم رهبری در حرم مطهر رضوی 1/1/88.
7. همان.

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

شنبه 8 اسفند 1388

نظرات0

◄ ساده انگاری در اصلاح الگوی مصرف

● نويسنده: محسن - مهديان

● منبع: هفته نامه - پنجره - 1388 - شماره 1 - تاريخ شمسی نشر 00/00/1388

اصلاح الگوی مصرف باید با اصلاح فهم شایع و تصور رایج از مصرف در بین برنامه‎ریزان و مسئولین آغاز شود.

با نام‎‎گذاری سال جدید به نام سال اصلاح الگوی مصرف، صدا و سیما با دعوت از دولت‎مردان اقتصادی راه‎کارهای اصلاح این الگو را مورد ارزیابی قرار داد.

در این برنامه‎ها، نمایندگان دولت به طور صریح یا ضمنی، اجرای یارانه‎‎های نقدی و واقعی‎سازی قیمت‎ها را مؤثرترین راه و برنامه دولت، در اصلاح الگوی مصرف دانسته‎اند.

به فهم نگارنده دعوت از اقتصاددانان و وزرای اقتصادی، جهت تبیین چرایی اصلاح الگوی مصرف و از سویی طرح واقعی‎سازی قیمت‎ها و تمرکز بر روش‎های قیمتی در جهت اصلاح مصرف‎زدگی، ناشی از تلقی و تصویری سطحی‎ از انگاره «مصرف» در میان مسئولین و برنامه‎ریزان است.

آن‎چه طی یک ماه گذشته از زبان کارشناسان اقتصادی و مسئولین در خصوص راه‎کارهای اصلاح الگوی مصرف بیان شده، بیشتر حول یک موضوع است و آن واقعی‎سازی قیمت کالاهاست.

به نظر این کارشناسان اسراف و اتلاف و تبذیر در استفاده از کالاهایی مثل آب، برق، گاز، بنزین، نان و یا هر چیز دیگر بیشتر ناشی از قیمت پایین این قبیل کالاها است و به تعبیری با افزایش قیمت‎ها است که مصرف کاهش می‎یابد. اگرچه در کارایی این روش گفتنی‎ها بسیار است اما این گفتار نقد روش‎های قیمتی در اصلاح الگوی مصرف نیست.

آن‎چه مورد توجه به نظر می‎رسد این ‎است که این قبیل راه‎کارها ناشی از یک برداشت لایه‎ای و سطحی از «الگوی مصرف» است.

اصلاح الگوی مصرف باید در چارچوب نگاه سیستمی به مصرف دنبال شود. مصرف در روزگار ما در درون روندهای اجتماعی و فرهنگی دیده می‎شود که شامل نشانه‎ها و نمادهای فرهنگی و هویتی است، نه صرفا یک موضوع اقتصادی منفعت‎جویانه. اگرچه این به معنای بی‎اهمیتی عوامل اقتصادی نیست، اما این‎که نقطه آغاز در اصلاح الگوی مصرف را کجا ببینیم به این تلقی مرتبط است. امروزه کمتر جامعه‎ای است که الگوهای مصرفی را به تعبیر کینز، در وضعیت اقتصادی و درآمدی خانوار ببینید.

با پایان گرفتن جنگ جهانی دوم که اهمیت مصرف به چشم آمد، جامعه‎شناسان و فلاسفه بیش از اقتصاددانان به مقوله مصرف توجه کردند. از سوی دیگر، مطالعات تجربی نیز تغییر اساسی در روابط علی - معلولی میان مصرف و اقتصاد را نشان می‎دهد.

به گفته «بوردیار» مصرف دیگر تنها ارضای یک دسته از نیازهای زیستی نیست، بلکه متضمن نشانه‎ها، نمادها ایده‎ها و ارزش‎هاست. همچنین به تعبیر بوردیار، مصرف در دوران جدید روندی است که در آن خریدار کالا از طریق به نمایش گذاشتن کالاهای خریداری شده، به طور فعالی مشغول تلاش برای خلق و حفظ حس هویت است. به عبارتی دیگر افراد، هویت چه کسی بودن را از طریق آن‎چه مصرف می‎کنند ایجاد می‎کنند.

به گفته «رابرت باکاک» در کتاب «مصرف»، انسان مصرفی جدید، دیگر همانند فردی قدیمی‎ نیست که «ماکس وبر» در اثر خود درباره «کالوینیسم»، او را به عنوان مردی توصیف می‎کند که برای خرید اقلام نسبتا پیش‎پا افتاده‎ای نظیر پوشاک و زیورآلات، احمقانه خرج نمی‎کند؛ بلکه شخص مصرف می‎کند تا هویت داشته باشد.

مصرف‎کننده امروز به عنوان گروهی تعریف می‎شود که الگوی مصرف، نقش محوری را در زندگی‎شان بازی می‎کند. این الگوی مصرف هویت‎بخش است. وبلن در کتاب «نظریه طبقه مرفه» اعضای این گروه را تحلیل می‎کند و آنان را به مثابه طبقه جدیدی می‎بیند که می‎کوشند سبک زندگی طبقات بالاتر را تقلید کنند؛ وبلن از این مصرف به عنوان «مصرف متظاهرانه» یاد می‎کند.

«گی‎دبور» نیز در کتاب «جامعه نمایش» تلاش می‎کند نشان دهد که در جوامع مدرن، همه چیز در قالب نمایش‎ها تجلی می‎کند و هر آن‎چه مستقیما زیسته می‎شود، به بازنمود تقلیل می‎یابد.

به گفته او مصرف در دنیای جدید را باید در قالب جامعه نمایش تحلیل کرد. جامعه‎ای که همه چیز در آن کالا است و خود کالا نیز برای نمایش و تصویر استفاده و رد و بدل می‎شود.

در این نظام، اشیاء آن‎گونه که واقعا هستند مصرف نمی‎شوند، بلکه همواره به عنوان بازنمود چیزهای دیگر ظاهر می‎شوند.

به تعبیر او کالا آن چیزی نیست که ارزشش در خودش باشد.

به عنوان مثال امروزه دیگر پیراهن تنها یک تن‎پوش نیست بلکه وسیله‎ای نیز برای خودنمایی است. مصرف یک غذای خاص در یک رستوران مجلل متفاوت از مصرف آن در خانه است.

امروزه کالاها و خدمات سوای کیفیت طبیعی‎شان، دارای علائم رمزی هستند و شاخص‎های یک قطربندی اجتماعی محسوب می‎شوند. بر این اساس، پرسه‎زدن در پاساژهای بزرگ و به تعبیری شیشه‎لیسی مغازه‎ها، هویت‎ساز است و در قالب مصرف و نمایش این مصرف توسط پوشش، آرایش، مد، اتومبیل و موبایل و... نشان داده می‎شود.

این وضعیت را نمی‎شود و نباید تنها با کنش‎گران اقتصادی تحلیل کرد. امروز در کشور ما افرادی را مشاهده می‎کنیم که از الگوی مصرفی مشابهی تبعیت می‎کنند، بدون این‎که در طبقه اقتصادی یا اجتماعی یا منزلتی یکسانی قرار داشته باشند. تغییرات و تحولات مصرفی یک ایرانی، آن‎چنان به سرعت رخ می‎دهد که بعد از مدت کوتاهی طبقه فرهنگی و اجتماعی او تنها با مراجعه به سه‎جلدیش قابل شناسایی است.

در جامعه امروز، کالا و مصرف کالا از شکل سنتی خود خارج شده است. وقتی جلوی ویترینی می‎ایستیم، تنها با کالای صرف مواجه نیستیم، با رمز و نمادی از یک هویت و سلیقه خاص مواجهیم که اتیکت فروش آن وعده یک هویت جدید را به خریدار می‎دهد. وعده به رخ کشیدن و احساس (تأکید می‎شود احساس) تشخص.

چند روز پیش در خبرها آمده بود که رییس اتحادیه پرده فروشان گفته است که تقاضا در این بازار، بیشتر برای پرده‎های خارجی است که اساسا هیچ کاربرد پوششی ندارند.

پرده که زمانی صرف پوشش در حفظ مناسبات مذهبی بود، امروز زده می‎شود که از درون و بیرون خانه زیبا جلوه کند.

چادر ملی می‎آید که مظهری برای نمایش مذهبی‎های جامعه، در برابر موج سیل‎آسای مدهای جدید مانتو و غیره باشد.

کالای دارای «برند» نشانه شخصیت می‎شود و وزارت بازرگانی تلاش می‎کند که برندسازی را در میان تولید کنندگان داخلی گسترش دهد.

بیست درصد قیمت تمام شده یک کالا را هزینه بسته‎بندی آن می‎گیرد.

در مصرف لوازم آرایش در رتبه چهارم جهان قرار می‎گیریم و در جراحی زیبایی، مقام اول را کسب می‎کنیم.

هر میوه‎ای گران‎تر شود، بیشتر در مهمانی‎ها استفاده می‎شود. تولید صرفا برای مصرف است و مصرف صرفا برای نمایش.

در جامعه امروز باید میان مصرف و خرید تفاوت گذاشت. خرید به منظور استفاده از ارزش‎های مصرفی کالا است، اما مصرف به منظور اهمیت ارزش نمادین کالا نزد خریدار انجام می‎شود.

در خرید سنتی، فرد بین خود و مصرف یک ارتباط مستقیم زیستی می‎بیند، اما در مصرف مدرن، فرد بین خود و مصرف، یک ارتباط نهادی و ساختی (روان‎شناختی و جامعه‎شناختی) برای تمایز یافتن برقرار می‎کند.

انوع مصرف برای کسب منزلت است و برای ورود به یک طبقه خاص و عبور به یک طبقه بالاتر.

البته امروز نوع پسامدرن مصرف هم تعریف می‎شود. در این نوع مصرف، فرد یک ارتباط نمادین و سنبلیک بین خود و کالا می‎بیند. در این‎جا او نمی‎خواهد با مصرف کردن درون یک طبقه خاص قرار گیرد، بلکه تنها می‎خواهد متمایز شود، دیده شود و نمایش دهد. این نوع مصرف به قول «بودریار» کاملا تعدیل‎ناپذیر و نامحدود است.

در گذشته بین درآمد و مصرف، ارتباط مستقیم وجود داشت. مصرف ارتباط به ارزش‎ها و نگرش‎های افراد در طبقات مختلف نداشت، اما امروز چیزی به نام «نماد» وجود دارد. هرکس بتواند این نماد را کسب کند منزلت بدست آورده است.

بین مد و نماد نیز تفاوت است، مد را افراد می‎سازند که دارای ارتباط با طبقات اجتماعی هستند، اما نماد، ساخته فرد یا افراد نیست بلکه این نماد است که فردیت می‎سازد.

در این صورت‎بندی نیز کار فرهنگ تغییر می‎کند. چراکه هرچه سطح درآمد بالاتر رود، هزینه‎ها نیز به شیوه تصاعدی رشد می‎کند. در این صورت‎بندی مردم کار نمی‎کنند برای رفع نیاز، بلکه کار می‎کنند تا استطاعت خرید محصولات مصرفی را داشته باشند. به طوری که دیگر این تصور خریدن است که انگیزه کار ایجاد می‎کند.

بنابراین در قالب این فهم از مصرف، این درآمد نیست که الگوی مصرف را می‎سازد و نمی‎توان صرفا با تعدیل قیمت‎ها، مصرف را از طریق تغییرات تبعی درآمدی اصلاح کرد.

به تعبیری این مصرف نیست که در چارچوب روابط اقتصادی تعریف می‎شود. بلکه خود اقتصاد نیز متأثر از این مصرف متظاهرانه است.

بنابراین اصلاح الگوی مصرف بدون توجه به ماهیت مصرف در دنیای جدید ممکن نیست.

چه آن‎که مصرف در کشورهای در حال توسعه و در حال گذر مثل کشور ما از ابعاد پیچیده‎تری نیز برخوردار است. به عنوان مثال ما با انسانی سر و کار داریم که صبح‎ها با لباس سنتی از روستا راه می‎افتد، سوار بر مینی‎بوس‎هایی به سبک پاکستانی تزیین شده به شهر می‎آید، در دانشگاه درس می‎خواند که نظام ارزش‎گذاری مقراض دو تکه عرضه و تقاضا تعیین می‎کند و پس از آن نماز را در مسجد دانشگاه به جماعت برگزار می‎کند و بین الصلاتین هم از امام جماعت می‎شنود که ارزش در آسمان‎ها تعیین می‎شود و انسانی نیست. بعد با دوستان شهری خود از پاساژهای بزرگ شهر عبور می‎کند، و در میدان ولی‎عصر به سینمای کلاسیک می‎رود و در نهایت در حین بازگشت به روستای خود موسیقی محلی گوش می‎کند. شب‎هنگام نیز بعد از شنیدن اخبار مربوط به جنایات غزه، مسابقه قوی‎ترین مردان ایران را می‎بیند، در حالی‎که بانک تجارت ضمن اشاره به نیت‎های خیرخواهانه سپرده‎گذاران، بنز الگانس را وعده می‎دهد خوابش می‎برد و فراموش می‎کند که زنگ ساعت را برای به چرا بردن گوسفندان تنظیم کند.

اصلاح الگوی مصرف در شرایط فرهنگ چهل تکه سخت و زمان‎بر است. چراکه ما با هویت‎ها و خرده فرهنگ و دلبستگی‎های ثابت و همگنی مواجه نیستیم.

با خرده فرهنگ‎هایی مواجهیم که اولا مدام در حال تغییرند و ثانیا دارای تناقضات و تفاوت‎های جدی درونی هستند.

بنابراین قدم اول در این اصلاح، شناخت است. شناخت وضع موجود و وضع آرمانی و در نهایت نقشه راه.

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

شنبه 8 اسفند 1388

نظرات0

کیمیاگری با زباله طلای کثیف از بازیافت به دست می آید

محیط زیست هدیه و موهبت الهی است که حفاظت از آن نخستین وظیفه بشر و شاید مهمترین رسالت انسان باشد. محیط زیست سالم نه تنها به سلامت انسان کمک می کند، بلکه امکان بهره برداری مناسب از مواهب الهی موجود در آن برای رفع نیازهای بشری را فراهم می سازد و از این رو حفاظت از محیط زیست از اهمیت ویژه ای برخوردار است اما بشر با فعالیت های اقتصادی، همواره نسبت به حفظ محیط زیست بی اعتنا بوده، تا جایی که امروزه آلودگی زیست محیطی به یکی از بلایای بشر تبدیل شده است. هیچ موجودی در کره زمین به اندازه انسان به محیط زیست لطمه نمی زند. فعالیت های اقتصادی سرمنشأ آلودگی های زیست محیطی است که امروزه با اعتراض و انتقاد گروه های حامی محیط زیست در گوشه و کنار جهان مواجه شده است. فعالیت های تولیدی به شیوه های گوناگون (انتقال پساب های صنعتی به رودخانه ها و دریاها، حرکت خودروها، دفع ضایعات مصرفی و...)به محیط زیست صدمه می زند، اما بخشی از این صدمات با سرمایه گذاری های مناسب و ضروری، قابل پیشگیری است .
بهینه سازی مصرف انرژی های فسیلی، ایجاد سیستم های جمع آوری و دفع بهداشتی فاضلاب و راه اندازی صنایع بازیافت، از شیوه های متعادل در جهان برای جلوگیری از آلودگی محیط زیست و استفاده اقتصادی از پسمانده ها می باشد .
با نگاهی گذرا به زندگی روزمره خود متوجه می شویم که روزانه چقدر زباله به محیط زیست خود تحویل می دهیم. از شیشه ها و پلاستیک های شیرمصرفی صبحگاهی گرفته تا کاغذهایی که به روش های گوناگون (برای خواندن و نوشتن یا بسته بندی کالاهایی که خریداری می کنیم) مورد استفاده قرار داده و سپس به سطل زباله می ریزیم، همه از محصولات قابل بازیافت می باشند .
سالانه میلیاردها دلار در جهان صرف تولید کاغذ، پلاستیک، قوطی های فلزی و... می شود که با یک بار مصرف آن ها به زباله تبدیل شده و دور ریخته می شوند. میلیاردها دلار نیز صرف جمع آوری و از بین بردن این زباله ها می شود که در هر صورت ضایعاتی را به محیط زیست وارد می کند .
اما اکثر این مواد قابل بازیافت می باشند و با سرمایه گذاری مناسب برای بازیافت آن ها، نه تنها می توان از خسارت های بیشتر به محیط زیست و آلوده سازی آن جلوگیری کرد، بلکه میزان نیاز انسان به مواد اولیه (چوب و الوار جنگ ها، منابع فلزی، غیرفلزی زیرزمینی و...) و برداشت از ذخایر و طبیعی ومعدنی را کاهش داده و بقایای آن برای نسل های بعدی را تضمین خواهد کرد .
● بازیافت؛ توجه بشر به محیط زیست
اما بشر نسبت به آسیب های جدی که به محیط زیست وارد می سازد که در نهایت گریبان سلامت خود، خانواده و نسل های بعدی اش را خواهد گرفت، کمابیش بی تفاوت است . میزان آسیب پذیری محیط زیست در کشورهای مختلف متفاوت است. آلودگی های ناشی از مصرف بالای فرآورده های نفتی در کشورهای صنعتی با وجود مطالعات، سرمایه گذاری ها و تلاش های انجام شده در این زمینه بیش از کشورهای در حال توسعه است. در همین حال آلودگی های زیست محیطی ناشی از دفن نامناسب ضایعات صنعتی و نیز برداشت غیرمجاز از جنگل ها و مراتع د رکشورهای در حال توسعه بیش از کشورهای صنعتی است .
انسان به هوا و غذای سالم و محیط پاک برای زندگی نیاز دارد. بسیاری از بیماری های همه گیر ناشی از آلودگی های زیست محیطی است که اغلب کمتر مورد توجه مردم قرار می گیرد. زمین، هوا و آب آلوده، محصول آلوده و ناسالم عرضه می کند و انسان با مصرف مواد غذایی آلوده، بیمار خواهد شد و لاجرم باید هزینه های سنگین تر بهداشتی-درمانی و... را بپردازد .
با توجه به خسارت های بی شمار آلودگی های زیست محیطی، هرگونه سرمایه گذاری برای پاکسازی محیط زیست، به کاهش هزینه های بهداشتی-درمانی و ... خواهد انجامید و به عبارتی این نوع سرمایه گذاری ها از نوع سرمایه گذاری های دارای بازده اقتصادی کوتاه و بلندمدت است .
سالانه میلیاردها دلار در سراسر جهان باید صرف سوزاندن میلیاردها تن زباله شود؛ زباله هایی که بخشی ازآن ها می تواند مورد بازیافت و مصرف دوباره قرار گیرد. اینگونه خسارات در کشورهای در حال توسعه همانند ایران به مراتب بیش از کشورهای توسعه یافته است .
کشورهای پیشرفته صنعتی با سرمایه گذاری مناسب برای بازیافت انواع زباله ها (فلزات، مواد پلاستیکی، چوب، کاغذ و...) و آموزش همگانی برای جداسازی زباله ها از مبدأ (منازل، مدارس، اداری، تولیدی، صنعتی، خدماتی و...) قادر شده اند که از زباله های جمع آوری شده برای تولیدات جدید استفاده کنند و از بروز خسارات بیشتر به محیط زیست (برداشت از منابع طبیعی و دفن زباله ها) تا حدودی جلوگیری کنند. اما در کشورهای در حال توسعه وضعیت چنین نیست. نه تنها سرمایه گذاری های قابل توجهی برای راه اندازی صنایع بازیافت صورت نگرفته، بلکه فرهنگ عمومی برای جداسازی زباله ها نیز شکل نگرفته است .
ضرورتی ندارد که سازمان بازیافت خود اقدام به سرمایه گذاری برای راه اندازی صنایع بازیافت نماید، بلکه می بایست سازوکار مناسب برای فعالیت بخش خصوصی در این زمینه را فراهم سازد. این اقدام با فرهنگسازی برای جداسازی زباله ها، تأمین امکانات مورد نیاز برای نگهداری و حمل پسماندهای خشک جمع آوری شده تا کارخانه های بازیافت و اخذ هزینه مناسب در این زمینه از صاحبان این کارخانه ها امکان پذیر است .
شهرداری برای جمع آوری زباله ها از سطح خانه ها و محله ها امکاناتی را فراهم ساخته و نیروی انسانی مورد نیاز را نیز جلب نموده است، لذا در حمل پسماندهای خشک نیاز به سرمایه گذاری جدید و کلانی نیست، بلکه از طریق تعبیه مخازن مختلف برای انواع پسماندها از جمله شیشه، کاغذ، مواد پلاستیکی و مواد فلزی در محله ها آموزش همگانی در خصوص جداسازی زباله ها می توان زمینه کار را فراهم ساخت .
تشویق و ترغیب مردم به این اقدام و حتی خریداری زباله های جدا شده در ابتدای کار می تواند فرهنگسازی را عمق بخشد و سپس به تدریج به عنوان یک وظیفه شهروندی به مردم تفهیم گردد. در برخی از کشورهای اروپایی، خانوارهایی که کاغذ باطله ها یا شیشه ها را مخلوط با زباله های دیگر تحویل دهند، جریمه می شوند و این امر سبب می شود که توجه مردم به زباله ها و دورریزها جلب گردد و دقت بیشتری در این زمینه مبذول نمایند .
● انواع مواد بازیافتی
به عقیده کارشناسان اقتصادی، استقرار یک فرهنگ در جامعه، نیازمند اطلاع رسانی شفاف و اقدام های تشویق گونه در مراحل ابتدای کار است. لذا تحمل هزینه های بیشتر برای جمع آوری در ابتدای کار تا تبدیل فرهنگ جداسازی و رواج کامل آن ضروری است. حتی می توان با نصب سطل هایی در محله ها، اقدام به جمع آوری شیشه ها و ظروف یکبارمصرف مواد غذایی و حتی ظروف فلزی نمود و بازیافت اینگونه مواد را در دستور کار قرار داد. این اقدام از هدررفتن سرمایه های عظیم ملی و منابع طبیعی و زیرزمینی جلوگیری خواهد کرد و سالانه میلیاردها ریال صرفه جویی اقتصادی دربر خواهد داشت .
به طورکلی بازیافت مواد را می توان به سه دسته تقسیم کرد :
▪ دست اول-بازیافت موادی که بدون هیچ گونه فرایندی و فقط با شستشو، ضدعفونی و رعایت مسائل بهداشتی قابل استفاده مجدد هستند، مانند بطری های شیشه ای سالم .
▪ دسته دوم- بازیافت موادی که پس از طی فرایند به مواد جدید تبدیل می شوند. مانند شیشه خرده، فلزات، مواد پلاستیکی و کاغذ .
▪ دسته سوم- بازیافت مواد، مثل تبدیل مواد زائد فسادپذیر به کود کمپوست و یا بازیافت انرژی، مثل تجزیه بی هوازی مواد زاید فسادپذیر و تولید گاز متان (بیوگاز ).
● مزایای بازیافت مواد زائد
از آن جا که تجمع و تل انبار زائدات خشک روی هم ضمن اشغال فضاها، منظره ناخوشایندی را ایجاد می کند، موجبات تجمع حشرات، تخم ریزی سوسک ها و سایر ناقلین بیماری زا را نیز فراهم می آورد مضاف بر این که بوی مشمئزکننده نیز مزید بر علت شده و دفع مناسب را می طلبد، دفعی که از لحاظ بهداشت، سلامت، اقتصاد و اشتغال نیز قابل قبول باشد .
لازم به ذکر است از آن جا که برخی مواد مثل پلاستیک، لاستیک و ... قابلیت تجزیه و برگشت به چرخه طبیعت را ندارند پس به صرفه و عاقلانه است که به گونه ای دیگر دفع شده که گزینه مناسب برای این کار بازیافت (استفاده مجدد و تولید مواد جدید) است .
اما نگاه زیست محیطی به مسئله بازیافت این نکته را خاطرنشان می سازد که با بازیافت در حفظ محیط زیست، حفظ ظاهر زیبا و طبیعی اطرافمان گام برمی داریم و فضای مناسب و مفید را صرف تلنبار، تجمع و دفن زائدات نمی کنیم .
ما می توانیم با بازیافت حس خلاقیت کودکان وافراد جامعه را در استفاده مجدد مواد (از نوع بازیافت دسته اول) نیز فعال و پویا کنیم. همچنین با کاهش قطع درختان (که صرف تولید کاغذ) می شوند به مساحت

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

جمعه 7 اسفند 1388

نظرات0

زباله ؛ طلاي كثيف يا نقره كثيف ؟

انسان امروز بيش از هر زمان ديگري زباله توليد مي كند. روزانه بيش از 3\5 ميليون تن زباله در جهان توليد مي شود كه سهم كشور ما از اين ميزان 40 هزار تن و سهم كشور آلمان 90 هزار تن در روز است . با اين تفاوت كه در كشورهاي توسعه يافته مانند آلمان 80 درصد زباله و در ايران 8 درصد زباله بازيافت مي شود .
     با پيشرفتهاي انسان و بهره برداري هاي گوناگون از طبيعت ، ميزان زباله توليدي انسانها رو به افزايش نهاد. اما به موازات آن شيوه هاي دفع و بازيافت نيز بهبود يافتند و امروز اگر مديريت پسماند به صورت كارآمد صورت گيرد، زباله ديگر يك معضل نيست . ايالات متحده امريكا روزانه 13 ميليون دلار از راه بازيافت زباله درآمد دارد .
     يكي از مشكلات زيست محيطي كشور ما دفن غير بهداشتي پسماندها است كه آلودگي آب و خاك را به دنبال دارد و از ديگر سو به دليل عدم اجراي طرح هاي تفكيك و شيوه سنتي جمع آوري زباله ، روزانه ميلياردها ريال صرف جمع آوري زباله مي شود. براي كارآمد كردن سيستم مديريت پسماند كشور ما چه مي توان كرد? و چگونه مي توان يك سيستم يكپارچه مديريت پسماند ايجاد كرد? و از مشكلات زيستي محيط دفع مواد زائد كاست ? براي پاسخگويي به چنين سوالاتي با دكتر ادوين صفري دكتراي عمران و محيط زيست و عضو هيات علمي دانشكده محيط زيست دانشگاه تهران گفت وگويي انجام داديم كه در پي مي خوانيد .
     آيا براستي زباله طلاي كثيف است ?
     زباله تا چندين سال پيش به عنوان موادي بود كه قابل استفاده نبود و دور ريخته مي شد، ولي بتدريج با پيشرفتهايي كه صورت گرفت مشخص شد كه از آنها مي شود استفاده كرد و مجددا وارد چرخه صنعت كرد. تجربه نشان داده اگر زباله به درستي مديريت شود عمليات بازيافت و بازيابي آن به گونه يي علمي صورت بگيرد و انرژي آن مهار شود، آنگاه از اين راه سود اقتصادي به دست مي آيد و در اين صورت ممكن است زباله طلاي كثيف نباشد ولي نقره كثيف خواهد بود .
     پس بالاخره طلا يا نقره ناب مي توان از آن استخراج كرد ?
     در ايران ، زباله خانگي بيشترين سهم تركيب زباله را به خود اختصاص مي دهد كه بالغ بر 70 درصد آن پس مانده هاي غذايي و مواد فساد پذير است كه مي توان از آنها كمپوست يا مواد آلي مورد نياز تهيه كرد. از 30 درصد بقيه در حدود 20 درصد درصدش قابل بازيافت است . پس فقط در واقع 10 درصد زباله هاي توليد شده ما دور ريختني و غير قابل استفاده است و از زباله مي توان هم به لحاظ انرژي و هم به لحاظ موادي كه كاربردي و مورد نياز صنعت است ، بهره گرفت .
     پس ديگر نمي توان گفت كه زباله يك ضايعه است و به نوعي ممكن است يك بركت باشد ?
     اگر علمي به قضيه نگاه كنيم ، معني اش اين است كه يك سري مواد داريم كه صرفا دور ريز محسوب نمي شوند و حتي مي توانند مورد استفاده دوباره قرار گيرند . از طرف ديگر يك سري هزينه هاي پنهان داريم كه عموما در محاسباتمان در نظر گرفته نمي شود؛ مثل هزينه هايي كه در آينده در اثر دفع ناقا زباله بر ما تحميل مي شود تا محيط زيست را پاكسازي كنيم و اگر ما نتوانيم مديريت پسماند را به شيوه صحيح و علمي انجام دهيم در آينده با محيطي آلوده ، هزينه هاي سرسام آور و.... مواجه خواهيم شد .

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

جمعه 7 اسفند 1388

نظرات0

صرفه‌جويي انرژي در پنجره‌ها

پنجره‌ها از نظر صرفه‌جويي انرژي نقش حساسي دارند، چرا كه حدود 30% از كل تلفات حرارتي ساختمان از پنجره‌ها صورت مي‌گيرد، به همين دليل پنجره‌هايي كه در جاي خوبي نصب نشده‌اند يا خوب محافظت نمي‌شوند، مي‌توانند هزينه سوخت را بسيار بالا ببرند.

اگر تصميم داريد ساخت ساختمان جديدي را شروع كنيد، با يك مشاور آشنا به اصول صرفه‌جويي تماس بگيريد، اما اگر مي‌خواهيد ساختمان موجود خود را بهينه‌سازي كنيد و از هزينه‌هاي خود بكاهيد، اين راهنما مي‌تواند راهنماي خوبي براي شما باشد.

جلوگيري از تلفات حرارتي پنجره‌ها

يك پنجره با شيشه تك جداره تقريباً 10 برابر يك ديوار عايقكاري شده هم اندازه خود تلفات حرارتي دارد. چنين پنجره‌اي سه مشكل عمده ايجاد ميكند:

بالا بودن تلفات حرارت، فراهم نشدن آسايش ساكنين، بخار گرفتن پنجره‌ها.

براي كاستن از مشكلات ناشي از پنجره‌ها، مي‌توان از راههاي مختلف يك لايه هواي ساكن بين محيط داخل و خارج ايجاد كرد، با انجام اين كار تلفات حرارتي پنجره به نصف كاهش مي‌يابد. براي ايجاد اين لايه هوا راه‌هاي مختلفي وجود دارد.

دو جداره كردن

دو جداره كردن شيشه هر پنجره‌اي باعث بالا رفتن كارآيي آن مي‌شود، بويژه پنجره‌هايي كه پرده‌اي روي آنها نصب نشده است.

پنجره دو جداره، داراي دو شيشه مي‌باشد كه بين آنها يك فضاي كاملاً درزبندي شده قرار گرفته است. اين فاصله معمولاً بين 6 تا 20 ميليمتر است.

اگر اينفاصله هوايي 15 ميليمتر انتخاب شود، بهترين كارآيي بدست مي‌آيد. دو جداره كردن پنجره با وجود اينكه اتلاف حرارت را كاهش مي‌دهد، جلوي ورود نور و گرماي خورشيد را نمي‌گيرد. بنابراين در فصول گرم سال براي كاهش ورود گرما به داخل ساختمان بايد جلوي تابش مستقيم خورشيد به پنجره را گرفت.

در كنار اينها، دو جداره كرده پنجره‌ها باعث كم شدن ورود سر و صدا به داخل ساختمان مي‌شود و نيز بخارگيري پنجره‌ها در فصول سرد سال كاهش مي‌يابد.

براي دو جداره كردن پنجره يك جداره موجود مي‌توان يك لايه ديگر از شيشه يا اكريليك شفاف ديگر روي آن نصب كرد و فضاي بين آنها را كاملاً درزبندي كرد. در اين فضا بايد مقداري ماده جاذب رطوبت قرار داد تا رطوبت اين فضا را كاملاً بگيرد.

پركردن با گاز

در برخي از پنجره‌هاي دو جداره، فضاي مياني را با گازهايي مانند آرگون و كريپتون پر ميكنند تا كارايي آنها حدود 10% افزايش يابد.

عايق‌هاي ويژه پنجره

اين عايقها را كه به شكل برچسبهاي شفاف ساخته مي‌شوند به راحتي مي‌توان بر روي شيشه پنجره‌ها چسباند و بخشي از خواص پنجره‌هاي دو جداره را در آنها به وجود آورد. اين برچسبها باعث مي‌شوند ورود گرما دار تابستان تا 80% كاهش يابد. علاوه بر اين انواع كم تابش اين محصولات ( Low-E ) قادرند تلفات حرارتي و زمستاني را نيز تا 30% كاهش دهند.

اين عايقها از نظر قيمت با پنجره‌هاي دو جداره قابل رقابت هستند. بويژه در ساختمانهاي موجود كه تعويض پنجره‌ها با پنجره‌هاي دوجداره هزينه زيادي به همراه خواهد داشت.

پوششهاي شفاف

راه ديگر براي بالا بردن كارآيي پنجره‌هاي موجود، نصب ورقه‌هاي پلاستيكي شفاف بر روي پنجره‌ها است. اين ورقه‌هاي شفاف را مي‌‌توان توسط چسبهاي دوطرفه طوري به شيشه چسباند كه چند ميليمتر با آن فاصله داشته باشند.

كار ساده‌تري كه مي‌توان انجام داد اين است كه در چند هفته از سال كه هوا خيلي سرد است بر روي پنجره‌ها نايلون كشيد و دور تا دور آن را با چسب نواري پهن چسباند. با اين كار در درجه اول شرايط آسايش بالاتري براي ساكنين ايجاد مي‌شود و در كنار آن در مصرف سوخت نيز صرفه‌جويي مي‌شود.

پرده‌ها

نصب پرده‌هاي كاملاً چين‌دار كه پنجره را كاملاً بپوشاند مي‌تواند جلوي اتلاف حرارت را به مقدار زيادي بگيرد. اين پرده‌ها در فلصل تابستان نيز جلوي تابش خورشيد را مي‌گيرند و به خنك نگه داشتن داخل ساختمان كمك شاياني مي‌كنندف بويژه اگر آستر براق داشته باشند.

به اندازه بودن و نصب صحيح پرده بسيار مهم است. پرده بايد طوري باشد كه هوا نتواند پشت آن آزادانه حركت كند. براي اين كار مي‌توان فاصله ريل پرده تا ديوار را با چيزي مانند تخته پركرد يا گيره‌ها را طوري به پرده زد كه خود پرده تا ديوار تا ادامه پيدا كند. همچنين مي‌توان پايين پرده را با وسيله‌اي بر روي ديوار ثابت كرد.

انجام كارهاي زير اثر كاهنده ناچيزي بر روي تلفات حرارتي در زمستان دارند يا اصلا بيفايده هستند:

نصب پرده كركره: چون هوا از بين پره‌ها به راحتي حركت مي‌كند و حرارت را جابجا مي‌نمايد.

استفاده از شيشه‌هاي چند لايه يا ضخيم: انجام اين كار جلوي ورود سر و صدا را مي‌گيرد ولي تاثير بسيار كمي بر روي ميزان اتلاف دارد.

استفاده از شيشه‌هاي بازتابنده يا تيره: اين شيشه‌ها تاثير محدودي دارند و باعث كم شدن نور و حرارت خورشيد در همه مواقع سال مي‌شوند.

حصيرها و پرده‌هاي پارسيانا

حصير را مي‌توان در طرف داخل پنجره نصب كرد. حصيرها بايد كاملاً به هم چسبيده باشند تا بتوانند يك فضاي درزبندي شده بوجود آورند و بيشترين كارايي را داشته باشند.

نصب پرده‌هاي پارسيانا نيز مي‌تواند تاثير بسزايي در كاهش مصرف سوخت داشته باشد. اين پرده‌ها از صفحات آلومينيومي كه بين آنها با مواد عايق پر شده است، تشكيل شده‌اند.

سايبان براي تابستان

در تابستان جلوگيري از ورود گرماي خورشيد از هر كاري مناسبتر است. براي اين كار نصب سايبان در طرف بيرون خيلي بهتر از نصب پرده در داخل ساختمان است. هر چند استفاده از هر دوي آنها بالاترين بازده را دارد. روش نصب سايبان به جهت قرارگيري پنجره بستگي دارد.

نصب سايبان در پنجره‌هاي رو به جنوب

وجود سايبان براي پنجره‌هاي رو به جنوب در فصل تابستان لازم است اما بايد توجه داشت كه اين سايبان در فصل زمستان جلوي ورود حرارت خورشيد را به داخل ساختمان نگيرد. براي اين كار راههاي مختلفي وجود دارد.

نصب سايبان قابل تنظيم

براي كاهش ورود نور خورشيد مي‌توان در سمت بيرون پنجره حصير يا پرده پارسيانا نصب كرد.

باين روش مي‌توان در تابستان بيشترين سايه ممكن را ايجاد نمود و در فصل زمستان نيز با جمع كردن يا بالا كشيدن اين سايبان‌ها ورود گرماي خورشيد را امكان‌پذير ساخت.

نصب حصير يا صفحات كدر در بالاي پنجره

اين صفحات ارزان‌ قيمت را مي‌توان تابستانها نصب كرد و با شروع فصل سرد آنها را جمع كرد.

نصب سايبان با ابعاد محاسبه شده

اندازه سايبان و ارتفاع آن بالاي پنجره را مي‌توان طوري تعيين كرد كه جلوي آفتاب بلند تابستان را بگيرد ولي در زمستان آفتاب بتواند بدون برخورد با سايبان وارد خانه شود.

نصب سايبان نرده‌اي

مي‌توان قطعات چوب را به طور موازي بر روي دو يا چند محور نصب كرد. فاصله اين قطعات نبايد بيش از يك سوم پهناي آنها باشد.

نصب سايبان با پره‌هاي ثابت يا متحرك

زاويه و فاصله اين پره‌ها را مي‌توان طوري تعيين كرد كه جلوي آفتاب تابستان را بگيرد ولي مانع آفتاب زمستان نشود.

كاشت درختاني كه برگشان در زمستان مي‌ريزد

با اين كار مي‌توان جلوي تابش آفتاب را به داخل خانه را گرفت در زمستان هم با ريختن برگ اين درختان مانعي بر سر راه ورود نور خورشيد به ساختمان وجود نخواهد داشت. بايد توجه داشت كه كاشت درختان هميشه سبز مفيد نيست زيرا در زمستان مانع از رسيدن گرماي خورشيد مي‌شوند پس امكان كاشت آنها در نزديك خانه وجود ندارد.

استفاده از ايوانهاي خيلي عميق توصيه نمي‌شود

زيرا با وجود مناسب بودن براي تابستان در زمستان، به دليل جلوگيري از ورود گرماي خورشيد مشكل‌ساز مي‌شود.

نصب سايبان بر روي پنجره‌هاي شرقي و غربي

پنجره‌هاي شرقي و غربي هنگام تابستان بايد به طور كامل از آفتاب طلوع و غروب حفاظت شوند. بر اين كار بهترين راه استفاده از حصير يا ديگر چيزهايي است كه پنجره را به طور كامل بپوشانند. استفاده از سايبانهاي متحرك اين امكان را فراهم مي‌سازد كه در زمستان يا در روزهايي كه هوا زياد گرم نيست از اين پنجره‌ها استفاده شود.

همچنين مي‌توان با كاشت درخت در جلوي پنجره‌هاي شرقي و غربي جلوي تابش آفتاب را به آنها گرفت.

در پنجره‌هاي شرقي و غربي با استفاده از شيشه‌هاي رنگي يا رفلكس مي‌توان ميزان ورود گرماي خورشيد به داخل ساختمان را كم كرد. اين شيشه‌ها انواع مختلف و كارآيي‌هاي گوناگوني دارند ولي به طور كلي هر قدر تيره‌تر باشند براي اين كار مناسب‌ترند.

حفاظت از پنجره‌هاي سقفي و نورگيرها

پنجره‌هي سقفي و نورگيرها در تامين روشنايي ساختمان نقش بسيار مهمي دارند. اما وجود آنها مي‌تواند مشكلات زيادي از نظر گرمايي ايجاد كند. براي پيشگيري يا حل اين مشكلات اقدامات مختلفي را ميتوان انجام داد.

دو جداره كردن شيشه‌ها راهي است براي كاهش اتلاف حرارتي در زمستان اما باز هم اتلاف حرارتي آنها تا 10 برابر يك سقف ايزوله شده است.

براي كاهش اثر نورگيرها مي‌توان آنها را با يك صفحه شفاف يا شيشه اضافي از محيط خانه جدا كرد.

براي كاهش اثرات منفي نورگيرها در تابستان مي‌توان روي آن سايبان نصب كرد يا پره‌هايي با زاويه قابل تنظيم روي آنها قرار داد.

نكاتي براي صرفه‌جويي در انرژي

در زمستان

در روزهاي آفتابي زمستان، پرده و تمام پوششهاي ديگر پنجره‌هاي جنوبي را كنار بزنيد تا آفتاب بتواند به درون بتابد.

در روزهاي ابري به كمك پرده‌ها و ديگر وسايلي كه نصب كرده‌ايد، جلوي اتلاف حرارت از پنجره‌ها را بگيريد.

در تابستان

تمام پنجره‌ها را از طلوع تا غروب خورشيد از تابش حفظ كنيد. اين كار را به كمك سايبانها، پرده‌ها تا ... انجام دهيد.

تمام درها و پنجره‌ها را ببنديد.

اگر احساس كرديد درون خانه از بيرون گرمتر است. پنجره‌ها را باز كنيد تا خانه خنك شود.

هنگام شب به كمك هواكش يا ايجاد كوران، هواي بيرون را در داخل ساختمان به جريان بياندازيد و هنگام صبح با گرم شدن هوا پنجره‌ها را ببنديد. با اين كار، خانه شما براي مدت بيشتري خنك باقي مي‌ماند.

ساخت يك ساختمان جديد مطابق با مقررات

براي ساخت يك ساختمان جديد بايد از يك مشاور آشنا به اصول صرفه‌جويي انرژي كمك بگيريد. تمام ساختمانهايي كه در كشور ساخته مي‌شوند بايد مقررات ملي ساختمان در آنها رعايت شده باشد. مبحث نوزدهم از اين مقررات كه از تيرماه سال 1380 رعايت آن الزاميست، در ارتباط با مصرف انرژي مي‌باشد و براساس آن ضريب انتقال حرارت كلي هيچ ساختماني نبايد از حد استانداردي بالاتر باشد. اين ضريب به طور مستقيم با ميزان تلفات حرارتي ساختمان در ارتباط است. با رعايت مقررات مبحث نوزدهم در خانه جديد خود، قبض گاز شما سالانه تا 16 هزار تومان كمتر مي‌شود و با اين كار هر سال دست كم حدود 32 هزار تومان به اقتصاد ملي كمك خواهيد كرد. همچنين با اين صرفه‌جويي، سالانه 40 هزار تومان از هزينه‌هاي زيست محيطي خواهيد كاست.

شیشه های دو جداره

حدود 40 درصد از اتلاف انرژي ساختمان از طريق پنجره‌ها صورت مي‌گيرد.

پنجره‌هاي دو جداره داراي دو شيشه هستند كه بين آنها يك فضاي كاملاً درزبندي شده قرار دارد.

دو جداره كرده شيشه‌ها باعث بالا رفتن كارايي آن و جلوگيري از اتلاف انرژي در ساختمان مي‌شود.

اكنون با توجه به اينكه يكي از مهمترين عوامل اتلاف انرژي حرارتي در ساختمان، عبور گرما از شيشه‌هاي يك جداره و نشت هواي گرم خانه از طريق درزهاي پنجره‌هاست، دو جداره كردن شيشه‌ها باعث بالا رفتن كارايي آن و جلوگيري از اتلاف انرژي در ساختمان مي‌شود.

يكي از دلايل اتلاف حرارتي، استفاده از قابهاي نامناسب در پنجره‌ها مي‌باشد، به همين دليل كاربرد قابهاي استاندارد از درجه اهميت بالايي برخوردار است. بنابراين براي كاهش تبادل حرارتي از طريق قاب پنجره، استفاده از قاب استاندارد پي وي سي و آلومينيوم ترمال بريك كه ضريب هدايت حرارتي بسيار پاييني دارند بسيار موثر است.

مزاياي استفاده از پنجره‌هاي دو جداره و قابهاي پي وي سي و ترمال بريك

با استفاده از اين قابها مي‌توان تا 20 درصد از اتلاف حرارتي در ساختمانها را كاهش داد.

قابهاي پنجره پي‌وي‌سي علاوه بر كاهش اتلاف حرارتي به عنوان عايق‌هاي صوتي نيز عملكرد موثري دارند.

قابهاي ترمال برك مجهز به يراق آلات مناسب بوده كه از اتلاف حرارت ناشي از نصب يراق‌آلات نامناسب جلوگيري مي‌كند.

كسب آسايش حرارتي و ايجاد محيطي آرام در ساختمان از مزاياي قابهاي استاندارد و شيشه‌هاي دو جداره است.

استفاده از پنجره‌هاي دو جداره با قابهاي استاندارد مصرف انرژي در ساختمان را تا 20% كاهش مي‌دهد.

منبع: tebyan.net

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

جمعه 7 اسفند 1388

نظرات0

:: سال 88،سال اصلاح الگوي مصرف ::