سال 88،سال اصلاح الگوی مصرف

◄ کار و تلاش لازمه رسيدن به بهشت

تشویق همیشگی اسلام به تلاش و کوشش طبقات مختلف جامعه و پویائی نظام اقتصادی کشور، نوید بخش عنایت ویژه همگان به جایگاه و حقوق کار و کارگر است.

اگر بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی، حیات یک ملت را مرهون کار و کارگر می دانند؛ ضرورت اهتمام تمامی اقشار، بالأخص مسئولان نسبت به این قشر تلاشگر جامعه را در اذهان تداعی می کند.

هفته گرامیداشت کار و کارگر، بهانه ای شد تااز شعاع دانش و فرزانگی حکیم متأله آیت الله جوادی آملی در خصوص فضیلت کار وارزش کارگر بهره مند شویم که باهم آن را از نظر می گذرانیم.

● نويسنده: عبداللّه - جوادي آملي

● منبع: روزنامه - کیهان - تاريخ شمسی نشر 15/02/1388

ارزش کار و کراهت اجیر شدن در اسلام

ارزش کار افراد را ذات أقدس له در قرآن مشخص کرده، اهل بیت مشخص کردند. اگر وجود مبارک پیغمبر (ص) دست یک کارگر را می بوسد، ارزش او را مشخص کرده. حضرت دست کارگر را می بوسد، نه دست اجیر را! فرمود: برای خودت کار بکن. ما کجای فقه داریم که اجیر شدن و مزدور شدن مستحب است؟! در روایات کتاب اجاره که شاید خیلی هایتان آشنائید؛ آنجا تقریباً نهی تنزیهی دارد که شما خودت را اجیر نکن، مزدور نکن؛ برای خودت کار بکن! کار کردن مستحب است، دست کارگر را ذات مقدّس حضرت بوسید، نه دست اجیر را که آدم برای دیگری کار بکند!

خدا امام و شهداء را غریق رحمت کند؛ اینکه بخش وسیعی از سرمایه های مملکت رفته به طرف تعاونی، برای همین جهت است. بخش خصوصی را با تعاونی دارند تقویت می کنند که اصرار قانون اساسی بود یعنی این که بگذارید مردم برای خودشان کار بکنند، نه مزدور دیگران باشند!

یک وقت وزارت کار کارگرها را جمع کرد،؛ خیال کرد ما برای آنها حدیث می خوانیم که وجود مبارک پیغمبر دست مزدور را بوسید؛ آن روز که ما آن حرف را، نمی دانم چند سال قبل بود نقل کردیم؛ برای بعضی ها تلخ بود، سعی کردند این را چاپ نکنند! خیال کردند که اسلام که می گوید دست کارگر را باید بوسید، پیغمبر دست کارگر را بوسید، یعنی دست مزدورها را!! که عدّه ای سرمایه دار باشند، کار بکنند؛ عدّه ای هم اجیر باشند. این را که نگفته اند!

گفتند: کار خوب است، کارگر عزیز است؛ نهاجیر! یعنی برای خودت کار بکن. دولت هم موظّف است مشکلات اینها را حل بکند، به اینها وام بدهد، تسهیلات بکند، اینها برای خودشان کار بکنند. فرق گذاشتن بین مزدوری و کارگری در دستورات دین ما هست.

آزمون انسانها به وسیله فقر و غنا و تشویق اسلام به کار و تلاش

کمتر کسی است که بتواند فقیرانه مؤمن باشد! و اگر کسی نیازمند بود، مشکل جدی پیدا می کند. امّا دو تا مطلب است؛ مردم نمی توانند فقر را تحمل کنند، با این دعاها باید حل بشود. امّا اگر ذات أقدس له کسی را در کلاس فقر نشاند، او راامتحان کرده؛ نه اینکه او را تحقیر کرده باشد! و اگرکسی را در کلاس ثروت نشانده، به او مال داده؛ نه این است که او را تجلیل کرده. فرمود: کلّا. نه آن است، نه این؛ ما داریم شما را امتحان می کنیم. وقتی امتحان می کنیم، شما در کلاس امتحان نشسته اید که جای اکرام و اهانت نیست؛ نّ الغ نا و الفقر بعد العرض علی الله (1).

فقر تازیانه ای دردناک برای فرد و جامعه

امّا فقر چیز بسیار دردناکی است، در روایات ما هم هست که: ما ضرب الله سبحانه و تعالی عبداً ب سوط اوجع م ن الفقر (2). سوط با سین و طای مؤلف یعنی تازیانه. فرمود: ذات أقدس له هیچ فرد یا جامعه ای را با تازیانه ای دردناک تر از فقر نزد. و خدای سبحان هم هیچ کسی را فقیر نکرده، بلکه به اندازه کافی برکات نازل کرده. امّا مشکلات جامعه این است که یک عدّه مستکبران حق اینها را دارند می بلعند! وگرنه خدا کسی را فقیر نکرده. اگر چنانچه به طور عدل و حکمت تقسیم بشود، همه کس همه چیز دارند؛ حالا یک قدری بیشتر، یک قدری کمتر.

فرمود: اینها عائله منند. من مار و عقرب را بی روزی نگذاشتم؛ ما م ن دابّه لا علی الله ر زقها (3). چند بار این آیه سوره هود و غیر هود خوانده شد! فرمود: من معیلم، اینها هم عائله منند، همه شناسنامه دارند. فرمود: من هیچ موجودی را بی روزی نگذاشتم.

ضرورت کار و تلاش پیگیر برای دستیابی به روزی وسیع

فرمود: روی دوش زمین راه بروید و روزی بگیرید، فامشوا ف ی مناک ب ها (4). مگر آدم روی دوش زمین بخواهد سوار بشود، کوه شناسی کند، برود بالای کوه؛ معدن شناسی کند، از دل این معدن، طلا و نقره و زغال سنگ در بیاورد، یا از دل این زمین، نفت و گاز در بیاورد، کار آسانی است؟! فرمود: روی دوشش سوار بشوید، روزی بگیرید.، بله ما عالمی داریم به نام (بهشت). اگر شما مؤمن و با عمل صالح بودید؛ آنجا که رسیدید، نهر عسل در اختیار شماست. و انهاأ م ن عسل مصفّی(5). آن نهر عسل دیگر از کندو در نیآمده، از زنبور و نیش در نیآمده. سخن از یک کیلو و هزار کیلو و ده هزار کیلو نیست؛ نهر روان است. وقتی شما شرائط را فراهم کردید، می روید آنجا و می نوشید. امّا اینجاودر این دنیا که هستید باید زحمت و تلاش و کوشش کنید.

آفرینش انسان در دشواری ها و تشویق او به کار و تلاش

فرمود: مگر من شما را نیآفریدم؟! مگر من این عالم را نیآفریدم؟! آن کسی که این عالم را آفرید، مهندس و معمار و بنّای این عالم است، قسم خورد؛ فرمود: قسم یاد می کنم که مصالح ساختمانی انسان، رنج و سختی است، لقد خلقنا النسان ف ی کبد (6). کب د همین دستگاه گوارش است، امّا کبد یعنی رنج. فرمود: من سوگند یاد می کنم انسان تا روی زمین است در رنج است. اینجا جای آسایش نیست! من 80 سال او را می آزمایم، تا نهر عسل به انتظار او باشد. انهاأ م ن ماء

غ یر آس ن (7)، و انهاأ م ن لبن لم یتغیّر طعمه (8). 4 تا نهر جاری است به انتظار او؛ این 80 سال یا 100 سال را خوب امتحان بدهد؛ ما میلیاردها سال، برای ابد او را در کنار آن نهرها پذیرائی می کنیم. این کجایش بر خلاف رحمت است؟! ذات اقدس اله سوگند یاد کرد که انسان تا انسان است، در زحمت است. اینجا، جای آسایش نیست.

بسیاری از سرمایه دارها هستند که همیشه شب ها باید با قرص خواب بخوابند. شما خیلی از کارگرها رامی بینید که در کنار خیابان، راحت خوابیده اند! لذّت و رفاه و آسایشی که او دارد، هرگز خیلی از سرمایه دارها ندارند بنابراین اراده وتلاش و سعی انسان است که نصیبی برای او فراهم می کند؛ ل لرّ جال نصیأ م مّا اکتسبوا و ل لنّساء نصیأ م مّا اکتسبن (9)

گزیده ای از سخنان آیت الله جوادی آملی (دامت برکاته) در جلسه درس تفسیر سوره مبارکه نحل در جمع طلاب و فضلای حوزه علمیه قم ـ بهار 1386

پی نوشت:

(1) نهج البلاغه / کلمات قصار / 452

(2) برداشت از: شرح نهج البلاغه ابن أبی الحدید / 20 / 301

(3) هود / 6

(4) ملک / 15

(5) محمّد / 15

(6) بلد / 4

(7) محمّد / 15

(8) محمّد / 15

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

پنج شنبه 6 اسفند 1388

نظرات0

◄ پول خود را درست خرج كنيد

● نويسنده: سهيلا - منتظر

● منبع: روزنامه - همشهری - تاريخ شمسی نشر 06/02/1388

هيچ چيز به اندازه ولخرجي آزاردهنده نيست. اين ويژگي‌ كه متأسفانه در افراد زيادي به‌ چشم مي‌خورد باعث مي‌شود

پولي را كه به‌ زحمت به دست آورده‌اند به‌آساني و در يك چشم‌بر‌هم‌زدن از دست بدهند و هميشه محتاج و نيازمند كمك ديگران باشند در حالي كه عده ديگري از افراد ممكن است با ميزان درآمد بسيار كمتر همه نيازهاي منطقي‌شان برآورده شود و حتي اندوخته قابل توجهي هم داشته باشند؛

به همين دليل از گذشته‌هاي بسيار دور، در فرهنگ ما صرفه‌جويي، كار پسنديده و ولخرجي، كاري نكوهيده تلقي شده است. صرفه‌جويي كار زياد مشكلي نيست و با كمي توجه و دقت به عملكرد افراد صرفه‌جو و سرمشق‌گرفتن از آنها مي‌توان جلوي بسياري از هزينه‌هاي غيرضروري را گرفت.

با نگاهي به زندگي خوب و راحت برخي افراد فكر مي‌كنيم كه حتماً آنان از درآمد خيلي خوبي برخوردار هستند اما اگر كمي در مورد شيوه زندگي افراد هم‌طبقه دقت كنيم، متوجه مي‌شويم كه اين افراد شايد در ميزان درآمد با ما يكي باشند اما در خرج‌كردن و پس‌انداز خود دقت زيادي به خرج مي‌دهند.

شما هم مي‌توانيد پولي كه به‌سختي به‌ دست آورده‌ايد را آن‌طور كه مي‌خواهيد خرج كنيد و مقداري از آن را نيز پس‌انداز كنيد. هميشه مخارج ماهانه خود را يادداشت كنيد تا بتوانيد صورتي كلي از اقلامي كه بابت‌شان هزينه مي‌كنيد داشته باشيد و ميزان هزينه‌ها را بدانيد.

از سبد مصرفي خانوار اطلاع داشته و طبق برنامه زماني و اولويت‌ها هزينه كنيد تا از مخارج زائد و غيرضروري اجتناب كرده باشيد.

شما با دسته‌بندي هزينه‌ها جاهاي هدررفت سرمايه و حتي نابجا‌خرج‌كردن را كشف مي‌كنيد. هزينه‌هاي خانوار شامل1- مصارف خوراكي 2- پوشاكي 3- بهداشتي 4- درماني 5- انرژي 6- آموزشي 7- فرهنگي 8- تفريحي 9- خدمات نگهداري و تعمير 10- تزئيني و تجملي است.

برنامه‌هاي اقتصادي زندگي‌مان، رفتارهاي اقتصادي ما را بروز مي‌دهد و شخصيت اقتصادي ما شناخته مي‌شود. فكر نكنيد وقتي صرفه‌جو و بجا‌خرج‌كن هستيد دليل بر خسيسي شما مي‌شود.

خانواده‌اي را در نظر بگيريد كه براي خريد پوشاك در سال 2بار بيشتر اقدام نمي‌كنند و آن 2بار هم از مراكز اصلي و محل توزيع و توليد خريداري مي‌كنند تا بدين‌صورت در وقت و هزينه خود صرفه‌جويي كرده‌باشند. از نظر منطقي آنها خسيس هستند؟ نكاتي در صرفه‌جويي وجود دارد كه با رعايت آنها مي‌توان به اقتصاد خانواده كمك كرد:

1- هنگامي كه براي خريد مايحتاج خود به فروشگاه محل مي‌رويد، سعي كنيد آن چيزي را بخريد كه مورد نياز شماست. براي اين كار مي‌توانيد مايحتاج خود را به ترتيب اولويت روي يك صفحه كاغذ يادداشت كنيد. مراقب باشيد هيچ‌گاه كالاهاي متنوع فروشگاه با بسته‌بندي‌هاي زيبا شما را تحت تأثير خود قرار ندهد.

2- هميشه هنگام بيرون‌رفتن از منزل به ياد داشته باشيد كه فقط به مقدار مورد نياز خود پول به همراه داشته باشيد؛ هيچ‌وقت پول اضافي با خود حمل نكنيد كه اين پول علاوه بر اينكه ممكن است مورد دستبرد قرار گيرد مي‌تواند به‌سرعت خرج شود.

3- هنگامي كه براي انجام كاري بيرون مي‌رويد در وهله اول هدف خود را از اين عمل مشخص كنيد. هيچ‌گاه وقت خود را بيهوده در خارج از خانه نگذرانيد. به ياد داشته باشيد زماني به بيرون برويد كه هدف آن برايتان مشخص شده باشد.

4- براي اينكه وسايل و لوازمي كه قبلا شما خريده‌ايد بهتر و بيشتر عمر كرده و مورد استفاده قرار گيرد بايد هرچند وقت يك‌بار به سرويس‌كردن آنها بپردازيد.

5- هميشه آنچه را نياز داريد در محل اصلي آن خريداري كنيد.

6- هيچ‌گاه بيش از آنچه در توان داريد خرج نكنيد.

7- در يك بانك حساب پس‌اندازي براي خود داشته باشيد. سعي كنيد در بانكي حساب خود را افتتاح كنيد كه سود بيشتري به پس‌انداز شما مي‌دهد.

8- اگر برايتان مقدور است زودتر از خانه بيرون رفته و از وسايل نقليه عمومي استفاده كنيد تا هزينه‌هاي نگهداري ماشين و مخارج سنگين اياب‌وذهاب به شما فشار نياورد.

9- بعضي از مواد غذايي انرژي بيهوده دارند؛ مانند انواع شيريني و نوشابه كه هزينه سنگيني را به خانواده تحميل مي‌كنند؛ پس در خريد آنها با احتياط رفتار كرده و برايشان هزينه نكنيد.

10- موادي كه فسادپذير هستند و عمر كوتاهي دارند را تا مصرف نكرده‌ايد خريداري نكنيد.

11- در مصرف انرژي با استفاده از روش‌هاي مختلف صرفه‌جويي كنيد؛ مانند استفاده از لامپ‌هاي كم‌مصرف از جمله مهتابي و فلورسنت كه شايد گران‌تر باشند ولي در درازمدت هزينه اوليه را برمي‌گردانند. استفاده از تلفن در ساعت‌هايي كه قيمت تلفن ارزان‌تر اعلام شده است.

در مصرف سوخت نيز زماني كه براي شست‌وشو نياز به آب گرم نداريد، بكار نبريد. و هميشه بدانيد هزينه مصرف انرژي، تصاعدي حساب مي‌شود.

12- هميشه بدانيد خواب خوب، ورزش و تغذيه مناسب كه حتي مي‌تواند شامل يك‌نوع ميوه و سبزي هم باشد به تندرستي شما كمك كند زيرا هزينه درمان از پيشگيري و هزينه تعمير از نگهداري گران‌تر است. بهتر است در حفظ و نگهداري وسايل و لوازم زندگي و خانه‌مان كوشا باشيم.

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

پنج شنبه 6 اسفند 1388

نظرات0

◄ فرهنگ اصلاح الگوي مصرف

◄ نهادينه كردن روش صحيح استفاده از منابع

● نويسنده: اسدالله‌ - افشار

● منبع: روزنامه - رسالت - تاريخ شمسی نشر 17/02/1388

رهبر معظم انقلاب در پيام نوروزي امسال، سال جديد را سالي مهم برشمرده و ضمن ابراز اميدواري درباره غلبه قدرت ايمان ملت ايران بر همه حوادث و تحولات اين سال، با توجه به اهميت حياتي و اساسي مصرف مدبرانه و عاقلانه منابع كشور، سال جديد را سال اصلاح الگوي مصرف خواندند.

كارشناسان و صاحب‌نظران، بحق اعتقاد دارند روند نامگذاري سال‌هاي اخير توسط رهبر حكيم انقلاب، آثار و بركات زيادي به همراه داشته و در بسياري از موارد به گفتمان غالب جامعه تبديل و در نتيجه به تسري «فرهنگي»آن مقوله منجر شده است.

اصلاح الگوي مصرف به معناي نهادينه كردن روش درست استفاده از منابع كشور به گونه‌اي كه سبب رشد شاخص‌هاي زندگي، كاهش هزينه‌ها و توسعه عدالت و رفاه عمومي شود، بيش و قبل از هر چيز نيازمند «فرهنگ سازي پايدار» است. آموزش و فرهنگ‌سازي درباره روش صحيح استفاده از منابع و امكانات بايد از مهد كودك‌ها آغاز و پايه‌ريزي شود. دستگاه‌هاي فرهنگي كشور خصوصا صدا و سيما و آموزش و پرورش در اين بين نقش محوري و اثربخشي بيشتري دارند. به نظر مي‌رسد روند اصلاح بايستي به عنوان يك پيش‌نياز جدي و فوري از دستگاه‌هاي فرهنگ ساز در كشور آغاز شود.

فريضه بودن اصلاح الگوي مصرف:

اصلاح الگوي مصرف، حتي اگر مسائلي از قبيل خشكسالي، بحران جهاني اقتصادي و كمبود هم وجود نداشت، براي ملت و مسئولان بخش‌هاي مختلف كشورمان يك فريضه بود. زيرا هيچ ملتي بدون رعايت فرهنگ مصرف نمي‌تواند به اهداف مهم پيشرفت و توسعه دست يابد. تاكيد فراواني كه در قرآن كريم و روايات بر منع از اسراف و تبذير و توصيه به قناعت و ميانه‌روي در معيشت شده، روشن‌ترين دستورالعمل براي رعايت فرهنگ مصرف است. توانگري جامعه اسلامي و رشد و توسعه جهان اسلام در قرون اوليه، نتيجه عمل به همين توصيه‌ها بود و نفرتي كه از بني‌اميه و بني‌عباس به سرتاسر وجود مسلمانان راه يافت به دليل عملكرد مسرفانه و زندگاني شاهانه آنها در قصرهاي خضراء و حمراء و ريخت و پاش‌هاي بي‌حساب و كتاب آنها بود.

الگوي مصرف در ايران و ناهمگون بودن آن با توليد ملي:

حقيقت آن است كه مقوله مصرف و الگوي مصرف در ايران، از ساليان گذشته تاكنون به حدي نابسامان و ناهمگون با توليد ملي بوده است كه اينك اين نگراني به طور جدي احساس شده است كه چنانچه روند رشد مصرف و نبود الگوي اصولي مصرف به همين سان ادامه يابد، بيم عقب گرد كردن اقتصاد مي‌رود.

دولت‌ها و فرهنگ‌سازان، اعم از مديران و برنامه‌ريزان، رسانه‌ها، آموزش و پرورش و قشر مرجع جامعه، چه بخواهيم يا نخواهيم عملكرد خوبي در زمينه ارائه و ترويج الگوي صحيح مصرف نداشته‌اند. روند شتابنده مصرف و اسراف در بخش‌هاي مختلف، بويژه انرژي، آب و نان مويد اين سخن است. اما اصلاح الگوي مصرف در ايران امروز نه يك ضرورت، كه يك جبر است. بدون ترديد طي چند دهه اخير، هم مردم و هم مسئولان در مورد مصرف حيرت‌انگيز و ضايع كردن منابع مختلف در حالت بي‌برنامگي و رها شدگي قرار گرفته‌اند. مطالعه آمارهاي رسمي و برآوردهاي ميزان مصرف، اسراف و ضايعات منابع مختلف به راستي انسان را به وحشت مي‌اندازد.

نقش ساختار حاكميتي و مردمي در اصلاح الگوي مصرف:

صاحب‌نظران معتقدند، اصلاح الگوي مصرف را مي‌توان در دو ساختار متفاوت بررسي كرد؛ اول: ساختار حاكميتي كه خود دو بعد متفاوت را پوشش مي‌دهد. يكي ابعاد سخت‌افزاري كه لازم است شناخته شوند و براي آنها برنامه‌ريزي گردد، ديگري بعد نرم‌افزاري كه معمولا در قالب ساختار مديريت در حاكميت شكل مي‌گيرد. دوم: ساختار مردمي كه مستلزم شناخت عميق نيازهاي آنها و آموزش جامعه براي تغيير رفتار مناسب در جهت تغيير الگوي مصرف است. در ابعاد سخت افزاري كه حاكميت مكلف به شناخت و برنامه‌ريزي براي آنهاست، چند مثال خوب در كلام رهبري وجود داشت مثل چگونگي تامين منابع آب و توزيع آن و احيانا نحوه مصرف آن و يا شناخت علل دور ريز نان و كمبود و يا گاهي نبود كيفيت در اين قوت غالب مردم. همچنين مصرف انرژي كه به عنوان مثال در مورد بنزين و گازوئيل و مصرف آنها در اتومبيل‌ها، در كشور ما حدود 60 درصد بيشتر از كشورهاي پيشرفته توسط اتومبيل‌ها مصرف مي‌شود، انديشيدن در مورد اين مصرف ناخواسته توسط مردم و ميزان سرمايه‌اي كه به هدر مي‌رود كار سختي نيست اما همت حاكميت را چه در بعد سخت افزاري و چه نرم‌افزاري مي‌طلبد تا الگوي اصلاح شده مصرف در خدمت مردم قرار گيرد و آن صرفه‌جويي بزرگ اتفاق افتد. در مورد انرژي الكتريكي نيز تصميمات حاكميتي بر آنچه تصميمات مديريتي و مردمي ناميده مي‌شود ارجح است. زيرا جامعه- حتي اگر همه امكانات تبليغاتي و يا آموزشي را به كار گيريم باز هم نمي‌توانيم الگوي مصرف را تغيير دهيم- قادر نيست سخت افزارهاي مصرف را تغيير دهد، و اين از وظايف حاكميت است.

اصلاح الگوي مصرف يك نياز استراتژيك:

اصلاح الگوي مصرف يك نياز استراتژيك است زيرا اولا آموزه‌هاي ديني و اخلاقي و حتي زيست محيطي، خصلت يا بيماري مصرف‌زدگي را برنمي‌تابد، ثانيا عقل حسابگر كه وقوع تلاطمات يا بحران‌هايي را در اقتصاد به هم پيوسته جهاني رصد مي‌كند به تجديدنظر درمدل مالوف حكم مي‌دهد و ثالثا ملتي كه در جو تخاصم بين‌المللي زيست مي‌كند و احتمال تحريم را مي‌دهد، ناچار از بازنگري در الگوي رفتاري خود در حوزه مصرف است.

شايان ذكراست رهبر معظم انقلاب در سفر ارديبهشت ماه سال گذشته خود به استان فارس در چند نوبت موضوع صرفه‌جويي را مطرح كردند و متعاقب آن دولت نيز از برنامه‌هاي خود در اين باره سخن گفت و از لوايحي خبر داد كه قرار است تقديم مجلس شود تا پشتوانه قانوني يابد و نتيجه‌اي موثر در پي داشته باشد، اما احتمالا كار شايسته‌اي صورت نگرفته يا نياز جدي‌تري ديده مي‌شود كه رهبري را ناچار از طرح مجدد اين ضرورت ساخته است.

كارشناسان اعتقاد دارند اگر قرار است ايده مذكور به عزم عمومي تبديل شود، نقطه عزيمت آن اصلاح يا تغيير سياست‌هاي عمومي است. به عبارت بهتر مخاطب اصلي «اصلاح الگوي مصرف» قواي حكومتي‌اند به دو دليل؛ اولا بخش عمده مصرف در دولت صورت مي‌گيرد و ثانيا خط مشي‌گذاري‌هاي متناسب با اين راهبرد از قواي سه گانه ناشي مي‌شود.

رابطه اصلاح الگوي مصرف با اسراف و عدالت:

اصلاح الگوي مصرف يعني تحقق عدالت اجتماعي و اين از شعارهايي است كه در بطن اعتقادات ديني و قانون اساسي است. در حقيقت اصلاح الگوي مصرف كه به معني نهادينه كردن روش صحيح استفاده از منابع كشور است، سبب ارتقاي شاخص‌هاي زندگي و كاهش هزينه‌ها شده و زمينه‌اي براي گسترش عدالت است.

متاسفانه شرايط فعلي مصرف به شكلي است كه افرادي كه امكانات كشور اصلا نصيبشان نمي‌شود هزينه سرسام آور افرادي را مي‌دهند كه به شدت از امكانات كشور استفاده مي‌كنند و اين به معني برخورداري بيشتر افراد برخوردار از يارانه‌ها است.

براساس آمارهاي منتشر شده، سهم يارانه‌هاي مستقيم و حامل‌هاي انرژي از توليد ناخالص ملي) GDP(در سال 1380، 7/6 درصد بوده كه در سال 1385، 25/9 درصد رسيده و بدون ترديد با وضعيت كنوني هر سال رو به افزايش است. به زبان گوياتر ميزان مصرف، يارانه و قيمت حامل‌‌هاي انرژي در ماه كه در سال 1380، 15/2ميليارد دلار بوده در سال 1386، به 78/8 ميليارد دلار رسيده است كه رقمي فوق‌العاده بالا و غير قابل تصور براي اقتصاد ايران است. بدون شك با اين 78 ميليارد دلار مي‌توان بسياري از پروژه‌هاي عمراني را به ثمر رساند و آن را هزينه آموزش، بهداشت، رسيدگي به مناطق محروم و غيره نمود.

ما بايد بپذيريم كه منابع زيرزميني ما پايانپذير است و مصرف بي‌رويه آنها بزرگترين رفتار ضد عدالت اجتماعي در كشوري است كه بايد اين مفهوم ديني و قانوني باشد. قطعا منابع كشور بويژه نفت و گاز پايان پذير است و هرگز همچون محصولات كشاورزي تجديد پذير نيست. اگر مصرف كشور همچنان مبتني بر الگوي تعريف نشده ادامه يابد قطعا منابع كشور به نسل‌هاي بعدي كه حق استفاده از آن را دارند نخواهد رسيد.

آيا نسل حاضر كه شعار عدالت و خداپرستي و پيروزي از ائمه معصومين (ع) مي‌دهد اجازه دارد خلاف صريح و روشن آيات قرآن و بيانات ائمه معصومين (ع) رفتار و با اسراف و تبذير و بي‌توجهي به مصرف بهينه نسل‌هاي آينده را از نعمت‌هاي خدادادي محروم كند؟!

مطالعه آمارهاي رسمي و برآوردهاي ميزان مصرف اسراف و ضايعات منابع مختلف به راستي انسان را به وحشت مي‌اندازد.

به اين آمارها توجه كنيد:

- از 75 ميليون تن محصولات زراعي، 16 درصد معادل 12 ميليون تن محصول از بين مي‌رود.

- از 17 ميليون تن محصولات باغي، 50درصد معادل 8 ميليون و 500 هزار تن ضايع مي‌شود.

- ارزش ضايعات بخش كشاورزي و باغي كشور سالانه به 10 ميليارد دلار مي‌رسد.

- با اين ميزان ضايعات هر ايراني سالانه 240 كيلوگرم غذا را از دست مي‌دهد كه اين ميزان معادل غذاي 20 ميليون نفر در سال است.

- اين محصولات درمراحل مختلف كاشت، داشت، برداشت، بسته‌‌بندي و حمل و نقل به ضايعات تبديل مي‌شود.

- ايران با 72 ميليون نفر جمعيت معادل يك كشور 500 ميليوني انرژي مصرف مي‌كند.

- ارزش انرژي مصرف شده در ايران سالانه به 100 ميليارد دلار مي‌رسد (اكبر تركان معاون وزير نفت)

- ارزش يارانه مستقيم و غيرمستقيم پرداختي دولت بابت انرژي ابلاغ بر 60 ميليارد دلار است.

- ميزان يارانه انرژي در ايران بيش از كل ارزش افزوده در بخش‌هاي صنعت، كشاورزي و ساختمان است (وزير نفت.)

- مصرف انرژي در بخش خانگي ايران بيش از 3 برابر كشورهاي ثروتمند صنعتي است.

- «شدت انرژي» (معادل انرژي نفت خامي كه براي توليد 1000 دلار كالا مصرف مي‌شود) در ايران 7 برابر اروپا و 15 برابر ژاپن است.

- ميزان مصرف بنزين در ايران با 72 ميليون نفر جمعيت معادل مصرف بنزين يك كشور 300 ميليوني است.

- نيمي از توليد 4 ميليون بشكه‌ا‌ي نفت كشور در داخل مصرف مي‌شود و چنانچه شتاب رشد مصرف به همين صورت كه هست ادامه يابد تا كمتر از 20 سال آينده همه نفت توليدي در داخل مصرف خواهد شد و نفتي براي صادرات نداريم.

- ميزان مصرف آب در بخش كشاورزي ايران 22 درصد بيشتر از ميانگين جهاني است.

- ميانگين سرانه مصرف آب شرب در دنيا 75 ليتر و در ايران 220 ليتر است!

نكته‌هاي پاياني:

نكته اول: نكته مهمي كه نبايد از آن غفلت كرد آن است كه چون صحبت از اصلاح الگوي «مصرف» است نبايد همه جوانب اين امر را متوجه «مصرف كننده» كرد. مردم به عنوان مصرف كننده‌هايي كه كالا و منابع توليد شده، براي مصرف در اختيارشان قرار مي‌گيرد بايد رعايت صرفه و صلاح نمايند، اما اصلاح اين الگو فقط به آنان خلاصه نمي‌شود و بلكه در ساختار دولتي و «توليد كالا» نيز بايستي الگوي موجود تغييركلي و اساسي نمايد.

نكته دوم: بايد مواظب بود كه برخي از مسئولان و مديران، ناتواني خود را در اداره امور محوله و به سامان رساندن پروژه‌هاي در دست اجرا به بهانه رعايت اصلاح الگوي مصرف و صرفه‌جويي، گردن اين طرح نيندازند.

نكته سوم: تحول رفتاري در الگوهاي مصرف و تمركز در عزم ملي داير بر حمايت و پشتيباني از توليدات داخلي و ملي امسال مي‌تواند به عنوان يك نقطه عطف در تاريخ ايران تجلي كند.

نكته چهارم: رسانه‌هاي جمعي با پر رنگ كردن نقش حياتي مصرف در اعتلاي اقتصادي جامعه با تداوم و تكرار رفتار پسنديده ساده زيستي نه به معني رهبانيت بلكه در قالب درست و بجا مصرف كردن، جايگاه واقعي و اصلي آن را به نسل آينده نشان دهند.

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

پنج شنبه 6 اسفند 1388

نظرات0

◄ آيا مصرف بيشتر، رضايتمندي بيشتري را به ارمغان مي‌آورد؟

براساس تئوري‌هاي پذيرفته شده اقتصادي، هزينه کردن بيشتر باعث افزايش رضايت و خوشحالي فرد مي‌گردد. علي‌رغم اينکه ما در 50 سال اخير، بيش از کل تاريخ حيات بشريت، مصرف کرده‌ايم، هنوز هم به رضايت کافي دست نيافته‌ايم. به علاوه، رشد ابتلا به بيماري افسردگي، تمايل به خودکشي، بي‌خوابي، استرس و تخريب محيط زيست در کشورهاي غربي به اصطلاح خوشحال، پرسش‌هاي زيادي را در مورد کارايي و درستي اين تئوري‌ها به وجود مي‌آورد. همچنين شرکت‌هاي تبليغاتي با تمام توان خود تلاش مي‌کنند که هنوز هم نيازهاي ناشناخته جديدي را براي مصرف‌کنندگان توليد نمايند تا به اين مسابقه بي‌پايان مصرف‌زدگي، دامن بزنند. آيا محيط زيست و جنگل‌ها، آلودگي درياها، ويراني اکوسيستم‌هاي ارزشمند زمين و گرمايش جهاني و در يک کلام، مرگ سياره زمين، بهايي است که در برابر خوشحال کردن و احساس رضايت بيشتر ما، ارزش پرداخت آن را داشته باشد؟

● نويسنده: جرج - مونبيت

● منبع: ماهنامه - سياحت غرب - 1386 - شماره 56، اسفند - تاريخ شمسی نشر 00/12/1386 - به نقل از www.Monbiot.com

اقتصاد صنعتي مدرن را مي‌توان بدين گونه تشريح نمود: منابع از يک گودال حفر شده در منطقه‌اي واقع در آن سوي کره زمين استخراج مي‌گردند، براي چند هفته مورد استفاده قرار مي‌گيرند و سپس در گودالي حفر شده در سمت ديگر سياره ما دفن مي‌شوند. اين همان مفهومي است که به آن «ايجاد ارزش» مي‌گويند. اين ايجاد ارزش، کيفيت زندگي ما را ارتقا مي‌دهد. بهبود در کيفيت زندگي نيز، ما را خوشحال‌تر و رضايتمند‌تر مي‌کند و هرچه که ما منابع بيشتري را از يک گودال به گودالي ديگر بريزيم، خوشحال‌تر خواهيم شد، اما متأسفانه گويي ما هنوز هم به اندازه کافي اين منابع را جابجا نکرده‌ايم. چرا که براساس گزارش منتشر شده از سوي «مؤسسه وردواچ»، ما کالاها و خدمات بيشتري را از سال 1950 ميلادي به بعد، در مقايسه با کل تاريخ حيات بشريت، مصرف کرده‌ايم؛ اما به نظر مي‌رسد که ما هنوز هم به اندازه کافي ‌احساس رضايت نمي‌کنيم. لذا در اين دوره، يک جوان 25 ساله انگليسي با احتمال 10% دچار افسردگي مي‌شود. هم اينک نيز از هر چهار فرد بالغ انگليسي، يک نفر از اختلالات مزمن بي‌خوابي، و از هر پنج دانش‌آموز ما هم، يک کودک به مشکلات روان شناختي مبتلاست. در 13 سال اخير هم تعرفه مربوط به بيمه‌هاي اعصاب و روان با 36 % رشد روبه‌رو گرديده است. مطالعات صورت گرفته از سوي آمريکايي‌ها نيز نشان مي‌دهد که بين 40 تا 60 % شهروندان، از بيماري‌هاي عصبي و رواني مختلف در طول يک سال، رنج مي‌برند. از سوي ديگر، سازمان جهاني بهداشت (WHO) پيش‌بيني نموده که در سال 2010 ميلادي، «افسردگي» به دومين بيماري رايج در کشورهاي توسعه يافته تبديل شود.

به علاوه، در چنين روزهايي از سال (ايام کريسمس)، نرخ مصرف با رشدي فزاينده همراه است. مقامات مسئول منطقه‌اي که من در آن زندگي مي‌کنم، اعلام نموده‌اند که مقدار زباله توليد شده شهروندان در ماه‌هاي دسامبر و ژانويه با 12 % رشد روبه‌رو مي‌شود. و عجيب اينکه به گونه‌اي قابل توجه، نرخ ابتلا مردم ما به افسردگي در حال افزايش است. از سوي ديگر، تعداد تماس‌هاي صورت گرفته با مراکز مشاوره و درمان افراد نااميد و متمايل به خودکشي هم در روزهاي آغازين سال و ماه ژانويه، با 8 % رشد روبه‌رو مي‌شود. هرچه که ما با افسردگي بيشتري روبه‌رو شويم، هزينه بيشتري را صرف داروهاي ضدافسردگي و مشروبات الکلي مي‌نماييم و همان‌طور که همه اقتصاددان‌ها مي‌گويند: هرچه که ما بيشتر هزينه کنيم، خوشحال‌تر و رضايتمندتر مي‌شويم! در کريسمس چند سال قبل، من يک کتري هديه گرفتم که هم اينک نشت مي‌کند. البته من مي‌توانم آن را تعمير کنم، به شرطي که ته آن را باز نمايم. اما يکي از پيچ‌هاي ستاره‌اي شکل کف آن به گونه‌اي ساخته و نصب گرديده که امکان تعمير اين کتري وجود نداشته باشد و البته هيچ ابزاري هم قادر به اين کار نيست. البته من يک نکته را فراموش کرده‌ام، چرا که اين کتري براي کريسمس و نه زندگي عادي بوده است. لذا من آن را دور مي‌اندازم و با خريد يک کتري نو، به ساخت يک بهشت زميني کمک مي‌کنم!

تل انبوه و غيرقابل تصور کادوهاي کريسمس خراب و شکسته، کارت‌هاي تبريک دور ريخته شده، درخت‌هاي کريسمس تبديل به کود گياهي نشده، و بسته‌بندي‌هاي رنگين بازيافت نشده ما، نشان‌دهنده چه حقايقي مي‌باشد؟ آيا نبايد براي بازيافت اين زباله‌ها، گامي همه جانبه برداريم؟ اين کار،‌ منافع زيادي براي سلامت جامعه ما دارد. مثلاً بچه‌هاي متولد شده در شعاع سه کيلومتري مناطق دپوي زباله‌هاي سمي (براساس يک پژوهش منتشر شده در نشريه پزشکي معتبر لنست) با احتمال بيشتري در مقايسه با ساير کودکان، به اختلالات جسمي و رواني مبتلا مي‌گردند. دستگاه‌هاي زباله‌سوز هم با آزاد کردن ديوکسين‌ها و ساير فلزات سنگين، موجب ابتلا به بيماري‌هايي نظير سرطان، ناهنجاري‌هاي مادرزادي و ناهنجاري‌هاي مربوط به غدد داخلي مي‌شوند. البته اين وضعيت به ايجاد مشاغل جديد و افزايش وارد شدن پول به اقتصاد کمک مي‌کند و به افزايش خوشحالي انسان‌ها نيز مي‌انجامد!

از سوي ديگر، آمارها و گزارش‌هاي ارائه شده از سوي سازمان ملل متحد نيز نتايج مشابهي را نشان مي‌دهد. براساس اين آمار، شهروندان انگليسي به نسبت ساکنان کشورهاي فقيرتر، به دليل تأمين نيازمندي‌هاي زندگي‌شان، شادتر و خوشحال‌تر هستند. البته تبليغاتچي‌ها هم تلاش مي‌کنند که به نيازهايي پاسخ دهند که ما در گذشته از وجود آنها بي‌اطلاع بوده‌ايم،‌ گويي که بدون توجه به اين نيازها، زندگي ما از شادماني و خوشحالي کمتري برخوردار است. هنگامي که من 18 سال داشتم، کرم‌هاي نرم‌کننده و شاداب‌کننده صورت مردانه به بازار آمد. تا آن زمان، ما پسرها در مورد اين مطلب که پوست صورت ما در بزرگ‌سالي پير مي‌شود، هيچ اطلاعي نداشتيم. از آن زمان، مردها با پيشرفت‌هاي تحقيقاتي و درماني زيادي آشنا شده‌اند که زنان از ديرباز از آنها بهره‌مند مي‌گرديدند. ما مردان دريافته‌ايم که ما زشت‌تر، چاق‌تر، نامتناسب‌تر و پرلک و جوش‌تر از حالتي هستيم که تصور مي‌نموديم و با جابجايي منابعي بيشتر در سوراخ‌هاي زمين، مي‌توان براي بهبود اين معضلات و مشکلات گام برداشت.

يک جامعه مصرف‌کننده، بيش از هر جامعه‌اي، زندگي فقرا را تحت تأثير قرار مي‌دهد، چرا که در آن مي‌توانيم زشتي زندگي کنوني خود و همچنين وسايل رهايي از شرايطي را که در آن گرفتار آمده‌ايم، مشاهده نماييم. در پاره‌اي موارد هم نظير گزارش ماه گذشته «اداره مشاوره به شهروندان» نيز نشان داده شده که خوشحال کردن مردم به رشد سودآوري شرکت‌هاي توليدي مي‌انجامد و باعث بهبود گردش پول و بازپرداخت سريع وام‌هاي دريافتي آنان مي‌گردد. بدين ترتيب، همان‌طور که بانک‌ها و توليدکنندگان، مغازه‌دارها و اقتصاددانان به ما يادآوري مي‌کنند، تلاش ما براي دستيابي به شادماني و خوشحالي، حد و مرزي ندارد.

البته همانند هميشه و به ويژه در شرايط کنوني، عده‌اي خواهان خراب کردن اين شادماني هستند و به ويژه سبزها و حاميان حفظ محيط زيست و حيات‌وحش، به ما هشدار مي‌دهند که سياره ما به دليل اين مصرف‌گرايي بي‌پايان و بدون حد و مرز و سيري‌ناپذير، در حال مرگ است. آنان مي‌گويند، مردم اين کره خاکي به دليل کندن گودال‌هاي فراوان، نابودي جنگل‌ها و پرورش گياهان پول ساز، اکوسيستم‌هاي طبيعي را آلوده نموده و منابع ارزشمند زمين را نابود کرده‌اند. سياره ما در حال تجربه گرمايي غيرطبيعي و بيش از اندازه است، چرا که انرژي زيادي براي انتقال اجزاي آن از يک گودال به گودالي ديگر، مورد نياز است. من مي‌خواهم اين سؤال را مطرح کنم که آيا مرگ سياره زمين، بهايي است که ما در برابر به دست آوردن خوشحالي کنوني، ارزش پرداخت آن را داشته باشيم؟

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

پنج شنبه 6 اسفند 1388

نظرات0

نان صنعتي; گامي بلند در اصلاح الگوي مصرف

نان صنعتي، اگرچه سالهاست در كشور، توليد و مصرف مي شود اما طي يكي - دو سال گذشته تاكيد ويژه اي بر لزوم گسترش توليد و فرهنگ سازي براي مصرف آن شده، تا حدي كه بنا به گفته وزير بازرگاني و براساس برنامه ريزي ها، فراگيري نان صنعتي تا پايان سال 1390 شامل 60 درصد نان مصرفي كشور به ويژه در شهرهاي بزرگ خواهد شد.

اگرچه اين اقدام با توجه به وضعيت توليد و مصرف نان در كشور، لازم و مقتضي است ولي گاهي در اين زمينه، تنها رويارويي سنت و صنعت در مقوله نان مورد توجه قرار مي گيرد و براساس آن درباره «نان صنعتي» نظر داده مي شود، در حالي كه علل و عوامل توجه به فراگيري مصرف نان صنعتي از مقوله اي ديگر است.

نان، اصلي ترين و پرمصرف ترين ماده غذايي انسان ها و قوت اوليه هر فرد است و به همين دليل، همواره سعي شده تا با اختصاص يارانه و در نتيجه پائين نگه داشتن قيمت آن، در دسترس همگان قرار گيرد، اما اين موضوع به مرور موجب شكل گيري وضعيتي شده كه در آن، نان براي مردم خيلي گران تمام مي شود!

براساس آمار اعلام شده سالانه مبلغ 4 هزار ميليارد تومان به يارانه نان اختصاص داده مي شود كه اگر اين مبلغ را بر جمعيت كشور (به طور تقريبي 72 ميليون نفر) تقسيم كنيم، مشاهده مي شود كه سهم هر فرد از اين يارانه، سالانه بيش از 55 هزار تومان خواهد شد.

از سوي ديگر، سرانه مصرف نان در كشور سالانه 128 كيلوگرم اعلام شده است كه با توجه به محاسبه بالا، در واقع به ازاي هر كيلوگرم نان خريداري شده، بيش از 430 تومان يارانه پرداخت مي شود (اين مبلغ حداقلي است. يعني بخشي از مصرف نان داخل كشور، نان غيريارانه اي است كه از آن چشم پوشي شده است). حال اگر پولي كه مردم بابت خريد نان مي پردازند را به طور متوسط به ازاي هر كيلو گرم 400 تومان در نظر بگيريم، مشاهده مي كنيم كه در واقع به ازاي هر كيلوگرم نان مبلغ 860 تومان به طور مستقيم وغير مستقيم از جيب مردم پرداخت مي شود!

با اين حال ، اين همه ماجرا نيست! بايد بدانيم كه سرانه مصرف نان در كشورمان نسبت به كشورهاي توسعه يافته بسيار بالا است. در مقابل سرانه 128 كيلوگرمي نان در ايران، اين سرانه در ايتاليا 77، در اسپانيا 63، در آلمان 58 و در فرانسه 57 كيلوگرم است. علت سرانه بالا ي مصرف نان در كشور ما، اين نيست كه مردم ايران بيش از دو برابر مردم اين كشورها نان مي خورند، بلكه واقعيت اين است كه بيش از 30 درصد نان توليدي در كشور به دلا يل مختلف از جمله رعايت نكردن اصول فني در پخت و توليد نا مطلوب و همچنين فرهنگ نادرست جامعه در مصرف نان(كه ريشه در يارانه اي بودن نان دارد) به صورت دور ريز و ضايعات در مي آيد. با اين حساب مي توان ادعا كرد كه از 128 كيلو گرم مصرف سرانه نان در واقع 90 كيلوگرم خورده شده و بقيه از بين مي رود. به عبارت ديگر از هر كيلوگرم نان، فقط 700 گرم آن به مصرف واقعي مي رسد و در

ادامه مطلب

نويسنده:وحید صباغی

چهارشنبه 5 اسفند 1388

نظرات0

:: سال 88،سال اصلاح الگوي مصرف ::